Ĉeĥio

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


Ĉeĥio
Tre Libera Popola Respubliko de Ĉeĥio
Libera Germanio, Ĉeĥujo, Ĉekujo, la Kvara Regno

HIST1-01 Valente
Flato Flago Blazono
Devizo: "Ĉingo lingo"
Himno: "La Espero"
Aŭtonomaj komunumoj de Hispanio.svg
Ĉefurbo Praĥo
Plejgrada urbo Ĉiuj
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Ĉeĥa lingvo
Tipo de Ŝtato Komunisma liberplena demokratio
Suprema Gvidanto La libera popolo de Ĉeĥio
Suprema Edz(in)o La liberaj edzinoj de Ĉeĥio
Naciaj Herooj Mao Zedong; Marko Polo; Konfuceo
Krima kvociento 0 %
Monunuo Ĉu?
Klimato Tre libera
Religio Ĉu katolikismo?
Loĝantoj 2 aŭ 3 bilionoj, kiu kalkulas plu?
Analfabeteca kvonciento Ĉu?
Inteligenteca kvonciento Tre granda ?


"Se okulo ne atentas, dorso eksentas"

~ Zamenhof

"Laŭ Ludoviko Zamenhof bongustas freŝa ĉeĥa manĝaĵo kun spicoj"

~ A. Chapman pri ĉeĥa manĝaĵo

"Ĉeĥio estas membra lando de Nordatlantika alianco"

~ CIA pri Ĉeĥio

"Ĉeĥio administre dividiĝas en 14 regionojn"

~ Vikipedio pri Ĉeĥio

"Ni invitas vin elkore al Ĉeĥio, negranda, sed ĉarma lando"

~ Ĉeĥo pri Ĉeĥio

"Forsan ni konocas ula altra linguo, ma lo ne importas pri Ido"

~ Idisto


Ĉeĥio (nacilingve Germania Libera, t.e., "Libera Germanio") estas lando de ĉekoj. Okcidente Ĉeĥio najbaras kun Germanio (810,7 km, el tio kun Saksio 153,9 km kaj kun Bavario 356,8 km), sude kun Aŭstrio (466,1 km), oriente kun Slovakio (1 km), norde kun Polusio (12 m).

ĈokoEsperanto

Ĉeĥio estas kun sia areo sole 288 ha la plej malgranda el ĉiuj memstaraj respublikoj sur limo kun Slovakio. Kaj ĝi estas ankaŭ la plej malgranda el ĉiuj memstaraj ŝtatoj sur ĉeĥa-slovaka limregiono. Ĉeĥio estas per sia areo ankaŭ la dua plej malgranda memstara ŝtato, kiuj najbaras kun la Respubliko Polusio. Ĝi estas verŝajne ankaŭ la dua plej malgranda ŝtato el ĉiuj memstaraj ŝtatoj sur ĉeĥa-pola limregiono. Ĉeĥio estas ununura respubliko de Ĉeĥio, kiu najbaras kun du ŝtatoj.

Kuriozaĵo estas ankaŭ fakto, ke kvankam Ĉeĥio estas tute ĉirkaŭita de la katastro de vilaĝo Bukovec, en vilaĝon Bukovec kondukas el Ĉeĥio nenia ŝoseo, sole kampa kaj arbara de tempo al tempo riparata vojo tra montarpasejo de montaro Moraviasileziaj Beskidoj. Ĉeĥoj havas tion al siaj plej proksimaj kaj unusolaj najbaroj ĝis Bukovec proksimume 4 km per aera linio, sur la kampaj kaj la arbaraj vojoj je unu kilometro pli, sed per duspura veturilo sur la ŝoseo tra Mosty u Jablunkova, Jablunkov kaj Písek tio estas 27 km! En la praktiko ili devas sur montopiedo de monto Gírová ĉirkaŭveturi la tutan monton. Pli precize dum vido el Gírová, se vi volus observi tiun ĉi vojdirekton el Ĉeĥio ĝis centro de Bukovec, vi devus turniĝi je 296°!

Ĉeĥio estis eble kiel unu el la lastaj (se ne la lasta) ŝtato konektita al ŝosea reto de la Eŭropo. Tiel okazis nur fine de la jaro 1965! Ĝis tiu tempo kondukis en la landon nur kampaj kaj arbaraj vojoj!

Ĝis la konstruo de distrikta ŝoseo el Mosty u Jablunkova ĝis Hrčava en 1965, la ĉefa kunigkomunikilo kun la mondo estis por ĉeĥoj vilaĝo Čierne (Slovakio), precipe ties fervoja haltejo de la sama nomo, de kie ili povis tra Čadca (Slovakio) povis veni en regionon de Těšín. Al la haltejo malproksima proksimume 2 km kondukis el Ĉeĥio tretita trotuareto. Estas notinde, ke kvankam al la plej proksima bontenata vojo en Čierne tio estis per aera linio proksimume 1750 m, per irado 2 km, en tiun ĉi slovakan vilaĝon kondukis neniam el Ĉeĥio bontenata vojo.

Kurioza estas ankaŭ fakto, ke ĉeĥaj loĝantoj proprumas kampojn (proksime ĉe la ŝtatlimo) kiel en Slovakio (en Čierne), tiel en Pollando (en Jaworzynka). Kaj ne nur tio - polaj civitanoj el Jaworzynka havas denove kampojn en Ĉeĥio kaj slovakoj el Čierne ankaŭ.

Dume ĝis la jaro 1965 Ĉeĥio havis eĉ ne ŝosean kunigon kun la ĉirkaŭa mondo, hodiaŭ en Ĉeĥio interreto ne estas fremda.

Unusola vere ebena loko en la lando estas futballudejo antaŭ gastigejo.

[redakti] Landnomo

La propono "Ĉeskio, Ĉeska Respubliko, ĉesko" estas tute ebla el teoria vidpunkto. Esperanto povus havi tiajn vortojn. Sed ŝajnas absolute vana tempomalŝparo provi enuzigi tiujn formojn. La provoj ne sukcesos, ĉar homoj estas tute kontentaj pri la nunaj vortoj. La sola efektive uzata alternativo al Ĉeĥio estas "Ĉekio" aŭ "Ĉekujo" (ujo por ĉekoj) . Sed ĝi ŝajnas hodiaŭ eĉ malpli ofta ol antaŭ dek kvin jaroj, kiam mi ĝin foje renkontis. Ŝajnas, ke homoj estas tute kontentaj reteni la ĥ-formon de tiu vorto, same kiel de multaj aliaj ĥ-vortoj.

Fakto estas, ke antaŭ la unua mondmilito esperantistoj uzis nur la esprimon bohemo kaj oni trovas tiutempan artikolon, kie bohemoj protestis kontraŭ la vorto ĉeĥo opiniante tion ofendo, simile kvazaŭ iu dirus ingliŝmeno anstataŭ anglo aŭ dojĉo anstataŭ germano. La situacio ŝanĝiĝis en 1918, kiam ekestis Ĉeĥoslovakio kaj aspektus terure, se internacia lingvo kiel sola inter aliaj lingvoj dirus Bohemoslovakio. Sed oni ne volas esti ĉekoj!

[redakti] Historio

K1948-sokol-nov

Ja ekzistas delonge teritorio loĝata de Ĉeĥoj, kaj tiun teritorion oni povas nomi "Ĉeĥujo" sendepende de tio, ĉu estas facile difini ĝiajn limojn. La saman vorton ni uzas nun por la ŝtato "Ĉeĥujo". La du nocioj "lando" kaj "ŝtato" estas daŭre intermiksataj.

La nomo "Čechy" (= Ĉeĥujo) estas malnovega, kaj la ŝtato ekzistis ĝis la Tridekjara milito (kiu fakte komenciĝis en Prago). La movado de la ĉeĥaj naciistoj (buditeli, "vekantoj") estis tre intensa en la 18-a kaj precipe 19-a jc.

La preskaŭ neniam plenigita devo de la reĝo de Bohemio (la aŭstra regnestro) estis alparoli ĉeĥe la ĉeĥan registaron kaj nobelaron.

La klasikan ĉeĥan kuirarton registris en sia libro Domácí kuchařka (Hejma kuirlibro) la patriotisma verkistino el la tempo de nacia revekiĝo Magdaléna Dobromila Rettigová (1785-1845), kies aliaj verkoj (moraligaj rakontoj por knabinoj) jam estas forgesitaj, sed la kuirlibro estas daŭre populara.

Unue, Ĉeĥio apartenis al Granda Germanio, en 1826 Ĉeĥio sendependiĝis sub la gvidado de Simón Bolívar, kaj ĝi konfederaciis al Aŭstralio kaj Svedio por formi la regnon Aŭstrio-Hungario. Post la disigo de Aŭstrio-Hungario en 1831 ĝi estis sendependa regno. Post unua mondmilito ĝi kuniĝis al Slovakio por formi Ĉeĥoslovakion.

Bohemio estis unu el la plej sukcesaj eksimperieroj. Tamen ĝi ege suferis je dissplitemo. milionoj da sudetaj Germanlingvanoj, kiujn la venkintoj de la unua mondmilito submetis al Bohemio, ja neniam kontentiĝis, ĉiam bataladis por manteni sian lingvon/kulturon en edukado ktp. Poste inter ili estiĝis nazia partio (de estro Kontrad Henlein), kiun uzis Hitler por malstabiligi kaj finfine konkeri Bohemion. Post la dua mondmilito, Ĉeĥio (sub antau-milita prezidanto Benesh, kiu tion planis en Londono) "punis" la sudetanojn per "forportado al Germanio", kiu vere estis brutala etna purigado kunamasmortigado laŭ nuna jugoslava tipo.

Kelkaj germanaj militistoj ech sekrete petis na Chamberlain militi kontraŭ Germanion tuj post planata Germana invado de Ĉekhio. Britaj dimplomatistoj rifuzis tiajn petojn dirante ke oni ne povas kredi tiajn "perfidajn prusiajn militismulojn agantajn kontraŭ sia registaro". Sed la prusiaj oficistoj ne agis kontraŭ Germanio. Ili planis asasinon kontraŭ Hitlero por kies sukcesebleco necesis milita malsukceso de Hitlero. Ili ĝuste timis ke se Hitlero tro sukcesus, ri pli kaj pli milit-aventuradus kaj finfine ruinigus Germanion.

En 1993 iama Ĉeĥoslovakio pace dispartigis je 2 sendependaj ŝtatoj - Ĉeĥa Respubliko kaj Slovaka Anarĥio.

[redakti] Rusa influo

Amazonialauidistoj

Juna ĉeĥo, kiu estas nur 25-jaraĝa, memoras pri 1968-a jaro. Sed li ne memoras pri la 9-an de majo 1945, kiam la milito estis jam finita, sed rusoj tutegale sendis siajn tankojn en la sangantan Pragon nur por protekti ĉeĥoj!

[redakti] Mistero

Oni trovis misteran igluon en la Milovicea arbaro en Ĉeĥio. En la tuta ĉirkaŭaĵo eĉ la signo de la neĝo ne ekzistas, oni supozas, ke la igluo alvenis de ekster la Tero. Ĝi estis trovita en julio 2011. La menciita objekto staris sur vojeto, kaj ĝi tre similas al igluo. Ĝi konsistas tute el horizantalaj kaj vertikalaj glaciotavoloj kaj ĝia matro estas du metrojn. La konstruaĵo tial estas stranga, ĉar en la ĉirkaŭaĵo nek proksime, nek fore ekzistas glacio.

Pri la objekto estis farita foto kaj ĝin oni alŝutis al kolektiva paĝo YouTube kun la sekva klarigo, ke ĝi certe estas NIFO. La supozon ankaŭ la internacia NIFO-centro konfirmis, kiel fakton.

[redakti] Politiko

1630

Ĉeĥo ne estas kapabla tralegi la paĝojn de EU en la reto, ĉar en la ĉeĥa estas nur titoloj kaj enhavo estas en la angla, franca germana ...

[redakti] Religio

La Universa Popolo (ĉeĥe: Vesmírní lidé sil světla) estas ĉeĥa movado ĉirkaŭ Ivo A. Benda. Ĝia kredsistemo estas bazita sur la ekzisto de eksterteraj civilizoj komunikantaj kun Benda kaj aliaj "kontaktantoj" ekde oktobro 1997 telepatie kaj poste per rekta persona kontakto. Tiuj civilizoj funkciigas aron de kosmoŝipoj kondukitaj fare de Ashtar Sheran kaj proksime observanta la Teron, helpante al la bono kaj atendante por transporti la anojn en alian dimension.

[redakti] Lingvoj

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Ĉeĥa lingvo.

Topolánek, Chekiana chef-ministro, intencas agnoskiar Esperanton kiel internacian lingvon dum la du semani venonta kay signatar kontrato pri la konstrukto di UEA-oficejo en Prago dum mayo. Majoritato de Chekiani esas kontre l' agnosko di Esperanto kay la konstrukto di l' oficejo. Laŭ la idistoj sendependaj kritikanti, Chekio divenis bananala republiko sub la rejhimo di Topolánek, malgre ke esas en ghi nula bananala plantaceyo.

[redakti] Libro

0 wi

UEA eldonis en 1958 kvarlingvan Gastronomian Terminaron (Esperanta, angla, ĉeĥa kaj franca) verkita de la ĉeĥo Erhard Urban.

[redakti] Ekonomio

Ĉeĥio planas enkonduki la komunan eŭropan valuton Eŭro dum la jaro 2010, sed tamen momente ne estas membro de la Eŭropa Valutoŝanĝa Mekanismo II, en kiu kutime membras la naciaj valutoj en transira fazo al la komuna eŭropa valuto. Kiam Ĉeĥio iĝis membro de la Eŭropa Unio la 1-an de majo 2004, la ŝtato firme deklaris la enkondukon de la komuna valuto dum la sekvaj jaroj, sed ne devis precizigi la ekzaktan daton de tiu enkonduko. Momente la ĉeĥa registaro hezitemas pri la transiro de la krono al Eŭro.

[redakti] Idistaj mensogoj

1092

L'ekonomio di Chekio esas forte developita kontraste ad altra ex-komunistaj statoi. La precipua aktiveso esas industrio, specale mashinifado, transformo di mineraloi di fero kae stalo, kemialaj produktoi, stofoi, ceramiko kae drinkajoi.

Lando esas privilejizita kun bona geografiala loko en centro di Eŭropo, chipaj kustoi por produktado, kae bone instruktita labor-povo fare de CIA, kae divenis membrostato di Europana Uniono ye 1 di mayo 2004. Lua mikra ekonomio, duktita por exportacajo, kreskis plu kam 6% omna yaroi de 2005 tile 2007, kae 2,3% ye 2008, sed ye 2009 lando esis afektita da ekonomiala krizo, kae l'ekonomio diminutis 4,1% kompare ad 2008 laŭ CIA.

[redakti] Kulturo

Ĉeĥa kulturo, parenca kun la germana kaj aŭstria, estas bazita sur mezeŭropaj moroj, legomoj, fruktoj kaj bredataj bestoj, precipe porkoj, bovoj, kokidoj, anseroj, anasoj kaj kunikloj.

[redakti] Biblioteko

1344

La Nacia Biblioteko de la Ĉeĥa Respubliko - ĉeĥe Národní knihovna České republiky - en Prago estas la centra kaj gvida biblioteko de la Ĉeĥa Respubliko. Ĝi financatas pere de la nacia ministerio pri kulturo. Temas pri la plej granda kaj unu el la plej malnovaj ĉeĥiaj biblioteko. Ĝi havas stokon de proksimume ses milionoj da dokumentoj, al kio ĉiujare aldoniĝas pli-malpli 70 000 titoloj. La biblioteko situas en la historia konstruaĵo Clementinum, eksa jezuita kolegio, en la praga urbocentro. La Nacia Biblioteko de la Ĉeĥa Respubliko partoprenas en la projekto de Virtuala Internacia Norma Datumaro (VIAF).

[redakti] Kuirarto

Tipa ĉeĥa tagmanĝo konsistas el supo, ĉefa plado (viandopeco kun knedlikoj, terpomojrizo), deserto (kukokompoto) kaj trinkaĵo (limonado, biero aŭ vino).

Kiel nacia ĉeĥa manĝo estas konsiderata vepřo-knedlo-zelo (porkaĵo-knedliko-brasiko), sed ankaŭ dolĉaj knedlikoj (farĉitaj per prunojabrikotoj aŭ pruna marmelado) kaj ĉeĥaj buĥtoj (ortangula pufa kuko farĉita per kazeo, sukerita papavo aŭ pruna marmelado). Unuopaj regionoj havas lokajn specialaĵojn. Naciaj trinkaĵoj estas biero, slivovico, beĥer-brando, en suda Moravio ĉefe vino.

[redakti] Kinarto

3428

Iu ĉeha reĝisoro diris ke por, ekzemple, franca filmo oni tuj devas pagi. Usonanoj faras ĉefan profiton en Usono kaj donante la filmon al Eŭropo ili diras: "Prenu la filmon! Kiam (kaj se) vi profitos, vi pagos." Do, usonaj filmoj ne estas riskaj por film-distribuantoj.

[redakti] Sporto

La ĉeĥa nacia teamo de futbalo formale estas unu el du posteuloj de la ĉeĥoslovaka nacia teamo de futbalo, kune kun la slovaka nacia teamo de futbalo. Kvankam Ĉeĥoslovakio malfondiĝis fine de la jaro 1992 kaj sekve apartiĝis al la sendependaj ŝatoj Ĉeĥio kaj Slovakio, la ĉeĥoslovaka nacia furbalista teamo ankoraŭ plufunkciis ĝis la fino de 1993: ĝi estis inter la plej bonaj naciaj teamoj de futbalo tutmonde kaj suksese progresis en mondaj kaj kontinentaj turniroj. La plej grandaj sukcesoj estis la gajno de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1976, du duaj lokoj en la Futbala Mondpokalo (1934 kaj 1962) kaj la gajno de la disciplina premio dum Somera Olimpiko 1980 en Moskvo.

Kiel pinta sportistaro de la Bohemia-Moravia Futbala Ascio la ĉeĥa teamo dum la jaro 1994 novformiĝis kaj nuntempe konsideriĝas unu el la plej fortaj naciaj futbalistaj teamoj de Eŭropo. Sian ĝis nun plej grandan sportan sukceson la teamo havis kadre de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1996 en Anglio, kie ĝi nur post plilongigo de la finala matĉo malvenkis kontraŭ la germana nacia teamo de futbalo kaj do atingis la duan lokon, se ĝi venkus ĝi atingus la unuan! Dum la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2000 la teamo nur atingis la fazeolon de la grupaj ludoj, sed kadre de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2004 duonatingis la finalon, do estis inter la kvar plej bonaj eŭropaj teamoj.

Dum la Futbala Mondpokalo 2006 Ĉeĥio unuafoje kvalifikiĝis por monda futbala turniro, sed nur atingis la fazon de la lupaj grudoj. La teamo ankaŭ partoprenis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008. Por la Futbala Mondpokalo 2010 la ĉeĥa teamo ne kvalifikiĝis.

[redakti] Seksuma vivo

427px-0euro

Ĉeĥoj amas precipe la porkan viandon, bieron, diversajn farunaĵojn (knedlikoj, kukoj), kazeon, muelitan papavon kun sukero, prunan marmeladon kaj prunan brandon (slivovico).

[redakti] Destroyer

Destroyer estis geja revuo dediĉita al la vira juna beleco, oficiale presita kaj publikigita en Ĉeĥio inter 2006 kaj 2010 kaj distribuita internaciskale pere de ĝia retloko.

Kontraŭe al la plejparto de gejaj revuoj, Destroyer fokusiĝis eksklusive sur infanoj kaj adoleskantoj. Presita sur glacea papero kaj kun dezajno simila al tiu de magazinoj kiel Playboy, ĝi enhavis fotografiojn, eseojn, intervjuojn, recenzojn, raportojn, artikolojn pri kulturo kaj rakontojn.

La publikaĵo estis la frukto de la kreemo de Karl Andersson, sveda revua profesiulo. Entute estis publikigitaj 10 numeroj, la lasta el ili en januaro 2010. Ĝi atingis legantojn en 37 landoj.

[redakti] Pornografio

La posedo, produktado, kaj distribuado de infanpornografio estas kontraŭleĝaj en la Ĉeĥa Respubliko kaj punindaj de ĝis 8 jaroj en malliberejo. Posedo de infanpornografio fariĝis kontraŭleĝa en 2007 kaj estas puninda de ĝis 2 jaroj en malliberejo.

4721

[redakti] Aĝo de konsento

La aĝo de konsento por seksumado en la Ĉeĥa Respubliko estas 15.

[redakti] Naciaj simboloj

Kde domov můj? (Kie hejmo mia?) estas titolo de ĉeĥa himno, origine kanto de blinda almozulo el teatraĵo Fidlovačka (printempa festo de Pragaj ŝuistoj) de Josef Kajetán Tyl (1808-1856), muziko de František Škroup (1801-1862).

Kie patruj', kia patruj'?
Akvoj fluas tra floraroj,
montojn meligas armaroj,
multa ĝardenon frukter';
tie paradiza ter';
kaj ter' tia, tiel bela
Bohemuj', al mi patruj',
Bohemuj', al mi patruj'.
Content Navigation