Ŝarko

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Tuba

Banado kun ŝarko

"En ĉiu brusto estas sia gusto"
~ Zamenhof pri alia afero

"For de mi estu ellaborado de reguloj por ĉiuj"

~ Milokula Kato

"Ŝarko portas siajn dentojn,
En vizaĝ', por nutri sin.
Maĉjo portas la tranĉilon,
Sed ne vidas oni ĝin."

~ Bertolt Brecht "Mackie Messer"

"Ĉu ekzistas ankoraŭ idistoj?!!!"

~ iu ajn

"Jes ja, ŝajne"

~ Hans-Georg Kaiser

Ŝarko (Selachimorpha) estas granda fiŝo, kiu havas kartilagon anstataŭ oston. Ĝi ankaŭ havas kaj terurajn makzelojn plenaj per dentoj grandaj akraj. Ŝarkoj estas rabfiŝoj, danĝeraj eĉ por naĝantaj homoj, pro kio ilia dorsa triangula naĝilo vekas teruron, kiam ajn ĝi aperas sur la akvonivelo. Tamen ŝarkoj estas tre utilaj, ĉar ili likvidas turistojn kaj purigas la akvon.

107q2hw

[redakti] Anatomio

189

Ŝarkoj estas kutime longaj je inter unu metro kaj duono kaj kvar metroj. La plej granda ŝarko atingas longecon de ok metroj. Ĝia fluforma korpo estas bone adaptita al rapida naĝado.

La ŝarko havas naĝilon sur la dorso. Ĉi tiun naĝilon oni nomas la "dorsa naĝilo". (Vidu: Dorso). Fakte, pro la poluado de la maroj, la naĝilo povas enteni akumulitan hidrargon, danĝeran je gravedulinoj.

La skeleto de la kartilagaj fiŝoj konsistas el kartilago, kiu povas esti do iom dura pro enkonstruiĝo de kalcio. La prauloj de modernaj kartilagaj fiŝoj havis ostoskeleton, kiu dum la evoluo reduktiĝis. Pli frue oni pensis, ke kartilagaj fiŝoj estas grupo sen evoluo de skeleto.

La cerbo montras tre netan pligrandiĝon de la grandcerbaj hemisferoj, malkreskon de la olfaktaj loboj kaj gravecon de la akustikaj centroj.

[redakti] Kuirarta graveco

Ŝarkoj ofte manĝas homojn. Sed homoj eĉ pli ofte manĝas ŝarkojn.

Ŝarka sen-naĝiligo estas kruela metodo, dum kiu oni detranĉas la naĝilojn de la vivantaj ŝarkoj kaj reĵetas la tiel kripligitajn ŝarkojn en la maron, kie ili ne kapablante moviĝi, sinkas-sufokas aŭ iĝas predo de karnomanĝantaj fiŝoj.

La ŝarkonaĝiloj utilas en kelkaj aziaj kulturoj por alt-estimitaj nutraĵoj, ili estas kuiritaj servitaj en la ŝarkonaĝila supo, precipe en Ĉinio. Oni rezervas la naĝilojn en sekigita stato, kostante 400-1000 USD/seka kilogramo, tiel ĝi utilas kiel prestiĝa kara, nutraĵo. La ŝarkonaĝilo fortigas la seksan potencon, plibonigas haŭtan kvaliton, pligrandigas ĉienergion, preventas kormalsanojn kaj malpliigas kolesterolon.

Oni supo-zas, ke ĉiujare oni kaptas kaj sennaĝigilas pli ol 38 milionojn da ŝarkoj. Tiu trokaptado minacas la populacion de la ŝarkoj, pro tio oni malpermesis la sen-naĝigilon de ŝarkoj (ekz. Tajvano 2011) aŭ eĉ vendon de la ŝarkonaĝila supo (2007, Malajzio).

En Gronlando kaj Islando, ĝia sekigita karno estas uzata kiel hundonutraĵo; krom tio, la fermentita karno (Hákarl) estas – inter islandaj frandemuloj- taksata kiel forte gusta delikataĵo.

Advokatoj

[redakti] Biblio

Ŝarko (hebrelingve: לִוְיָתָן) estas menciita en la Malnova Testamento:

הייפיש האבן שטענדיג אטאקירט מענטשן אין ים און ווייניג האבן זיך ארויסגעדרייעט פון זייערע שארפ ציינער. אין די לעצטע יארן האט מען געהערט פון זייער אסאך הייפיש אטאקעס ביי די ברעגעס פון פלארידע און די קאריביען. די הייפיש זענען געווענליך געקומען צום בארטן ווען עס איז געווען שטיל און זייערע קרבנות זענען געווען אליינס. כאטש נעבן די יבשה זענען זיי ווייניגער פעאיג ווי אינמיטן ים, האבן

Traduke:

Kaj Jehovo la Eternulo kreis la ŝarkon, granda kaj forta ĝi estis. Kaj li diris tra lia profeto: timu na ŝarkon kaj ne naĝu en la salaj akvoj. Sed la popolo ne temis la ŝarkon kaj naĝis en la salan akvon kaj la ŝarkon manĝis la oficirojn de la reĝo kaj kaj ĉevalojn de la reĝo, kaj la ĉefkuiriston de la reĝo de Israelo.

En la Nova Testamento, ankaŭ aperas citaĵo pri ŝarko:

Οι καρχαρίες είναι ψάρια που ανήκουν στην υπέρταξη Σελαχίμορφα. Οι καρχαρίες και τα μικρότερα συγγενικά τους σκυλόψαρα, γαλέοι κ.ά. έχουν ομοιογένεια μορφολογική και λειτουργική. Έχουν ασβεστοποιημένο και αποκλειστικά χόνδρινο σκελετό, μεγάλο κεφάλι, μεγάλα δόντια, σώμα επίμηκες, υδροδυναμικό, ισχυρή ουρά, με συνήθως ετερόκερκο ουραίο πτερύγιο, δέρμα τραχύ (καστανό στη ράχη και καστανόλευκο στην κοιλιά) καλυμμένο από "πλακοειδή λέπια" (δερματικά δόντια). Πρόκειται για ταχύτατους και άριστους κολυμβητές, αδηφάγα, σαρκοβόρα ψάρια. Επίσης οι περισσότεροι καρχαρίες είναι ωοζωοτόκα ζώα.

Traduke:

Jesuo direktis homojn por sidiĝi sur la barko. Alvokante kvin ŝarkojn kaj levante la okulojn al ĉielo, li donis dankon kaj rompis la barkon. Tiam li sendis ŝarkojn al la disĉiploj, kaj la disĉiploj sendis ilin al la homoj. Ili ĉiuj manĝis kaj estis kontentigitaj, kaj la disĉiploj kolektis dek du korboplenojn de elĉerpitaj pecoj kiuj estis forlasitaj de ŝarkoj. La nombro da tiuj kiuj estis manĝitaj de ŝarkoj estis proksimume kvin mil viroj, krom virinoj kaj infanoj.

[redakti] Konduto

44

La ŝarko ĉasas aliajn fiŝojn, marajn mamulojn, krokodilojn, kaj esperantistojn. Ĝi estas allogata de sangoverso, kaj pro tio ofte troviĝas en kinejoj.

[redakti] Idista ŝarko

Vere terura estas la idista ŝarko. Ĝi atakas perfide kaj ĝi senskrupule uzas ĉiujn eblajn okazojn por malutili al Esperanto! Ĝi estas danĝera por la esperantistoj, oni dokumentis multajn atakojn.

[redakti] SOS

Kial, kiam ŝipo sinkas, oni krias "Unue virinoj kaj infanoj!"?
Ĉar poste la ŝarkoj ne plu malsatas....

[redakti] Scienca signifo

Sarkojkajtogroj

Troviĝas laguno en la Pacifiko, kie la insulanoj nutras sin nur per ŝarkoj, kaj la ŝarkoj nutras sin nur per insulanoj. Darvino vizitis la lagunon, kaj tie malkovris la ekvilibron de la naturo. Bone, tie ĉi oni devas meti kelkajn liniojn, sed, mi ne scias kion skribi plu.

[redakti] Ekonomia signifo

Ledindustrio utiligas ŝarkhaŭton, konsistantan el plurtavola epidermo kovrita per ŝarkoskvamoj.

[redakti] Ŝarkoj kaj kosmonaŭtoj

En la fruaj jaroj de la spaca vetkuro, kiam usonaj kosmoŝipoj paraŝutis en la maron, la ŝipanaroj ofte estis perditaj pro ŝarkoj.

[redakti] Nutriĝo

Ŝarkoj estas rapidaj rabobestoj, kiuj ĉasas siajn rabaĵojn. Ili lokigas siajn rabaĵojn per eĥosondilo. Kutime ŝarkoj havas samformajn konikajn dentojn, kiuj servas nur por teni la rabaĵon. La kaptitaj fiŝojkalmaroj estas glutitaj sen maĉado. La dentoj korespondas al la specifaj rabaĵoj: specioj kun multe da dentoj nutriĝas ĉefe per fiŝoj, dum specioj kun malmultaj dentoj plejofte ĉasas kalmarojn. Iuj foje ĉasas krustacojn.

[redakti] Kultura signifo

8d4 os

Frato Ŝarko (Frère Jacques) estas fama franca kanto. Jen traduko...

Frato Ŝarko, Frato Ŝarko,
Ne dormu. Ne dormu.
Manĝu la delfenojn. Manĝu la delfenojn:
Tri, du, 'nu. Tri, du, 'nu.

Maĉjo Tranĉilo (Mackie Messer) estas germana

Ŝarko havas siajn dentojn,
Kaj ĝi portas en vizaĝ'.
Portas Maĉjo la tranĉilon,
Tamen ne sen kamuflaĵ'.

Ankaŭ William Bleko verkis poemon:

Ŝarko, ŝarko, tre avara,
naĝas en profundo mara.

[redakti] Malsamo

1804330610 n
-- Panjo, ĉu mi povas naĝi en la maro?
-- Por vi estas malpermesite, char tie estas multaj ŝarkoj.
-- Sed ankaŭ paĉjo naĝas...
-- Jes, sed li havas vivasekuron.

[redakti] Sekura konsilo

Ni rekomendas, ke vi zorge kontrolu la banujon por ŝarkoj, antaŭ ol vi banas vin.

[redakti] Evitilo

Turisto sur la plaĝo aĉetis kremon, kiu naŭzas ŝarkojn. Post kiam li ŝmiris sin, demandis la vendiston:

-- Ĉu vere nun jam ne manĝos min la ŝarkoj?
-- Sed eble jes. Nur kun abomeno, sentante fortan naŭzon dume.

[redakti] Vidu ankaŭ


Vikipedio havas pedantan artikolon pri la ŝarko.