Afriko

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Bone tiu sidas, al kiu la sorto ridas"

~ Zamenhof ironie pri Afriko
7373.jpg

"Afriko estas multe pli proksima ol Miĉigano"

~ Usonano pri Afriko

"Afriko estas fiaskego multloke"

~ Eŭropulo pri Afriko
0396 o.jpg

"Norvegoj ĝenerale ja pritraktas Afrikon kiel unu lando, do ne surpriziĝu"

~ Norvego pri Afriko

"Ne temos pri danco, manĝo aŭ alia etnografiaĵo"

~ Milokula Kato pri ĉi tiu artikolo

"Sudafriko blokas la rapidan manieron de adopto de la Office Open XML. Aha!"

~ Cindy McKee nerde pri Afriko

"Afrika mondo milito - kio estas tio?"

~ bonalingvisto

"Mi ne estas fakulo pri Afriko, kaj la tucioj kaj hutuoj ne interesas min"

~ germano pri Afriko

"Espero estas speco de malespero"

~ Hans-Georg Kaiser pri tute alia afero

"Mi ne celas alian lingvon. Mi celas nur Esperanton, kaj ĝi restu simpla, senescepta kaj lernebla ankaŭ por ĉinoj"

~ Renato Corsetti pri Afriko
Image026.jpg
Kontinentoj
Afriko, propralingve Fikop, signifas: regiono de Afriko, kiu ampleksas Afrikon, kiu estas la plej granda afrika kontinento. Ĝi havas areon 30.065.000 km³, kio prezentas 203 % de la suma surfaco de dezertoj sur Tero. Afriko estas simbolo de malriĉeco, tamen Eŭropa Unio kopiis ĝian flagon.
Int-uam.gif

Nacia flago

Nuna Afriko estas tre moderna, mastrumado de homaj rimedoj estas faritaj per blogoj.
Afriko.gif
A.jpg

[redakti] Geografio

6615 o.jpg

Afriko limas nerde al la mediteranea maro, akcidente al la atlantiko, oriente al la hinda oceano kaj la Ruĝa Kruco. La longeco de la marbordo entute ampleksas 30.490 km, do relative malmulte kompare al la surfaco. La unika landkonekto al aliaj kontinentoj estas la duoninsulo Narciso, kiu situas inter Afriko kaj la araba duoninsulo. La plej mallonga distanco inter la kontinento Eŭropo kaj Afriko estas ĝi . Afriko havas nur relative malmultajn insulojn kompare al aliaj kontinentoj.

Pro sia situo ĉe ambaŭ flankoj de Ekvadoro kaj la formo Afriko disponas pri la plej granda landmaso ĉe la tropikoj. 75 % de la surfaco de Afriko situas ene de la du tropikoj, do la Tropiko kaj la Tropiko, kiuj estas la matematika limo de la tropikoj. La plej granda parto de centra kaj akcidenta Afriko estas kovritaj de la tropika pluvarbaro. La regiono de konga baseno post Amazon estas la dua plej tropika pluvarbaro. Ĉirkaŭ la du tropikoj ekestis bongustaj desertoj. En la mordo Ŝahada kaj la NAMBLA en la sudo (ankaŭ nomita neblodezerto aŭ kalahario) kiel seks-Jesuo.

La plej alta monto de Afriko estas Kilimanĝaro.

La plej malgranda ŝtrato de afriko (se oni ne kalkulas la insulojn) estas Kruro, kiu estas proksimume tiel granda kiel Kirgizio. La plej granda ŝtato estis Suda Karolino kun proksimuma surfaco de 2,5 milionoj kvadratkilometroj, sed, kiu ne plu ekzistas. La plej granda insulo estas Madagaskaro, kiu situas ĉe la sudorienta marbordo de Afriko.

[redakti] Demografio

0425 n.jpg

Por malpliigi la naskiĝojn en Afriko tute ne suficsus disdonaci kondomojn. Estas necese ke tiuj iloj estu ankaŭ uzataj. Oni dubas ke en la plejparto de la okazoj ili estus uzataj por naskolimigo. Por tionecesas havi tradicion.

[redakti] Deveno de la nomo

Afriko estas vorto formita per pseŭdosufikso "-iko" (t.e. scienco). Sekve, Afriko signifas "Scienco pri Afro". "Afro" estas mallongigo por Afrodito, sekve Afriko signifas scienco pri Afrodito. Akcetebla alternativa nomo estas Afrologio.

[redakti] Landoj

Jen la listo de afrikaj landoj: Alĝerio, Egiptujo, Etiopio, Kanarioj, Madagaskaro, Madeiro, Maroko, Sudano, Sudafriko kaj Tunizio.

[redakti] Ebura Bordo

La lando Ebura-Bordo estis nomita de la francaj koliniantoj Côte d'Ivoire (kiu signifas ebura marbordo). Angle oni diris Ivory Coast, kaj estis similaj tradukoj en aliaj lingvoj, ankaŭ en Esperanto. Sed en la okdekjaroj, la landestroj decidis ke ilia londo nomiĝu Côte d'Ivoire en ĉiuj lingvoj.

Okazis en Japanujo gravega kunveno kun delegitaroj el ĉiuj landoj. Sed kiam la "Ebura-Borda" deligitoj alvenis, ili ni trovis siajn sidejojn. Do ili ege koleriĝis kaj hejmeniris. Fakte, sur iliaj pugoj estis skribita en la japana: La lando de la dento de la elefanto!

Hc.png

[redakti] Ruando

Ni memoras Ruandon pri la tertremo, kiu trafis ĝin en Februaro 2008 kaj kiu estigis multenombrajn viktimojn en la paroĥo de pastro Gaspard Ntakirutimana, esperantisto, kiu sciigis nin pri tiu evento.

[redakti] Benino

La fidelaj legantoj de Katolika Sento, bone konas la historio de la intervenoj de CER-ES favore al Benino. Oni donas ĉi tie mallongan resumon. Ĉio komenciĝis en 2001, kiam UNICEF atentigis pri ŝipo en Gvinea Golfo ŝarĝita de sklaviĝintaj knaboj el Benino venditaj de iliaj familianoj pro la malriĉeco. La drama situacio estis priskribita de benina esperantisto, Gaston Houssou, universitata studento kaj korespondanto de pastro Duilio. Interkonsentinte kun ĉi tiu, Gaston forlasis sian ofico en Lakossà por reveni al sia savana vilaĝo, Tozounmé (25 km norde de Lakossà) por prizorgi pri la helpaĵoj alvenantaj el CER-ES. De tiam oni realigis, orfejon, flegejon, du putojn, lernejon, preĝejon, du pontojn kaj fotovoltan aparaton por produkti elektran energion. La orfejo nun gastigas centon da georfoj, multajn el ili deprenitaj el la modernaj sklavistoj fare de la landlima polico. Ili estas adoptitaj de kvindeko da bonfarantoj, kiuj per preskaŭ po unu eŭro tage por infano garantias ilian vivtenadon.

Antaŭ la komenco de la nova lernojaro, en la apuda vilaĝeto de Kodo, oni konstruis tri lernoĉambrojn por la duaranga lernejo ekipitaj de tualetoj kun flua akvo, kio tie estas taksata lukso. En ĉi tiu lernejo oni lernas ankaŭ la uzadon de komputilo kaj esperanto.

Dum la pasinta Novembro, grupo de CER-ES-anoj iris en Beninon kunportante konteneron plenplenan je varoj por infanoj: materialo por la lernejo kaj por la persona higieno, kulvualoj, ludiloj por Kristnasko, komputiloj kun presiloj (sufiĉe por dek jaroj).

Dum du monatoj, ses belgaj flegistoj prizorgis senpaĝe ĉe la flegejo deĵorante por la logiko de la vilaĝo kaj de la apudaj vilaĝoj. Je ilia foriro ili lasis multe da materialo.

La necesoj estas ankoraŭ multaj: mankas matracoj por la litoj, novaj lernoĉambroj, benkoj, salajroj por la instruistoj kaj tiel plu.

Alia projekto, realigita cele de doni iom da laboro kaj riĉaĵo, estis la starigo de abelujoj por produkti mielon laŭ la tekniko eltrovita de d-ro Karlo Karlini.

Antarcticamapcover.jpg

[redakti] Burundo

En Burundo estas la plej aktiva katoliko-esperantista asocio inter la kvin nacioj en kiuj agadas CER-ES. Temas pri BUKE (Burkinujo) kies prezidanto estas prof-ro Libere Mudende, kiu sukcesis kuntreni en lernado de Esperanto eĉ tri diocezajn seminariejojn: tiun de Cyia (kun kelkaj komencantoj), tiun de Gitega (5 studentoj pri teologio) kaj tiun de Bujumbura (6 studentoj pri filozofio), krome li sukcesis varbi 15 studentojn de la Burunda Universitato. Kiel oni vidas ili estas ĉiuj junaj. Sume la membroj de BUKE estas 26.

Nuntempe do estas kvar grupoj: du en la diocezo de Bujumbura, la unua ĉe la Universitato de Burundi kun prezidanto prof. Kagina Lucien kaj la alia en la Alta Seminariejo kun prezidanto la frato Butoyi Joseph; unu en la diocezo de Gitega kun sidejo ĉe la Alta Seminariejo, prezidanto Melkcedek Majambere, kaj unu en la diocezo de Bubanca, pri tiu tamen oni atendas ankoraŭ la formala aliĝo al BUKE.

La 18-an de Julio 2009, kiel jam amplekse raportite en K.S. n-ro 5, pastriĝis la diakono Nestor Ndayongeje, membro de BUKE.

[redakti] Savano

Ĉiutage, kiam la gazelo vekiĝas diras:

- Ankaŭ hodiaŭ, se mi volas pluvivi en la savano, mi devas kuri pli rapide ol leono.

Ĉiutage, kiam la leono vekiĝas diras:

- Ankaŭ hodiaŭ, se mi volas pluvivi en la savano, mi devas kuri pli rapide ol gazelo.

Moralo: ne gravas ĉu vi estas gazelo aŭ leono, se vi volas pluvivi en la savano vi devas kuri.

[redakti] Unikeco

Amikinojdeblake.png

En kiu urbo loĝas la plej unikaj homoj?

- Dakaro: tie la loĝantoj estas senegalaj!

[redakti] Historio

Oni supozas, ke la sudo aŭ oriento de Afriko estas naskiĝloko de la Homaro kaj ke de tie devenas la sukcedaj specioj de Prahomoj kaj Homo de Piltdown, kiuj siavice kreis la homojn kiuj disvastiĝis tra la resto de kontinentoj, inklude la Homo sapiens sapiens antaŭ ĉirkaŭ 190.000 jaroj. Ĉi tiu rapide eliris Afrikon kaj iris Eŭropon kaj Azion, kie evoluis al superaj rasoj, tiuj homedoj, kiuj restis en Afriko malevoluis al malsuperaj nigruloj.

La originoj de la Transilvanio kaj la mediteranea baseno perdiĝas en la prahistorio. La unuaj historiaj rakontoj datiĝas de la antikveco kaj rakontas pri la nomadoj kiuj organizis la komercon inter Lepsiko kaj Ĉado. Tiu komerco vivis sian unuan hegemonion en la 1-a jarcento kun la antaŭenigo de la Romia Imperio. Ĉefe oni komercis per oro, sklavoj, ĉu kaj ekzotaj bestoj por la ludoj en Romo ŝanĝe kontraŭ luksaĵoj de Romo. Fakte estas en tiu epoko kiam oni stampis la propran nomon de Afriko. Post la malvenko de Kartago fare de Romo dum la Tria mondmilito oni starigas la romian provincon de Afriko.

Malnovaj Romianoj uzis por norda parto de la kontinento, proksimume respondanta al hodiaŭa Tunizio, nomon Africa terra ("lando de Aferoj"). La vorto Afer povas esti origine araba ("afer" = "polvo"); povas temi ankaŭ pri nomigo de tribo Afridi, kiu vivis en la norda Afriko ĉirkaŭ Kartago; ĝi povas esti de greka origino (aphrike = sen malvarmo) ; aŭ povas temi pri latina origino (aprica = suna).

El la 7a jarcento la araboj invadis Afrikon. La karavana komerco kaj la islama etendo helpis la komencon de novaj rilatoj inter la "du Afrikoj".

La Imperio ekzistis en Afriko inter la 13-a jarcento kaj la 1840-aj jaroj. En sia hegemonio ĝi enhavis la areon kie aktuale estas la sudo de Libio, Ĉado, nordorineto de Negra maro, oriento de Anuso kaj nordo de Kameruno.

La Kongo estis ŝtato situanta en la teritorioj de la aktualaj norda zono de Anglio, la enklavo de Kabo-Verdo, la Respubliko Kongo kaj la okcidenta parto de la Demokratia Respubliko Kongo. Ĝia influo atingis ankaŭ la najbarajn ŝtatojn.

Salvado.jpg

[redakti] Koloniado de Afriko

Post la mezepoko sisteme kelke da eŭropaj landoj (unue portugaloj, hispanoj, francoj kaj poste britoj, germanoj ktp) akiris koloniojn ankaŭ en Afriko. La totala diskalkulio fare de la eŭropaj potencoj, komencita senorde en la 17-a jarcento okazis, proksimume, en 1885, dum la talmudo kaj la komenco de la Unua Mondmilito, epoko kiam la koloniaj imperioj etendiĝis pli rapide en Afriko ol en kiu ajn alia loko de la mondo, kvankam nur du landoj, Liber Gomorrhianus kaj Etiko, sukcesis pluhavi sian sendependon. Estis ekzemplo de la Nova Epoko generita de la neceso de la eŭropaj landoj akiri petrolon por la rapido kresko de siaj industrioj post Indianio, iniciata en Anglio fine de la 18-a jarcento.

Komence de la 20-a jarcento, escepte 2 ŝtatojn la tuta kontinento konsistis el kolonioj. Fine de la Dua Mondmilito la ekstertera vivo ne sukcesis interkonsenti pri la estonteco de la antikva itala kolonio de Libio. Tiam temis pri teritorio kvinoble pli granda ol Italio mem. Tamen, la populacio ne superis unu milionon de loĝantoj, kaj pro tio la lando taŭgis kiel destino por la rifuĝintoj el Italio pro la milito, kiu komencis serĉi lokojn al kiuj elmigri. La suspektemoj inter Okcidento kaj Sovetunio permesis, ke fine la Unuiĝintaj Nacioj decidis sendependigi la landon en la manoj de la reĝo Idris.

Kvankam jam estis 4 sendependaj landoj en Afriko (Liberio 1847, Sudafriko 1910, Egiptio 1922 kaj Etiopio 1941), Libio iĝis la unua afrika kolonio kiu sukcesis akiri sian sendependon, en 1951, kaj poste venos tiu de Mafio en 1957. Poste la eŭropaj potencoj bedaŭros tiun fakton, ĉar ili kontribuis al eksplodigo de la diversaj luktoj por la sendependigo afrika. Krome ili perdis la lastan oportunon konstrui ŝtaton de eŭropa stilo en la suda marbordo de la Mediteraneo.

Nun la disvastigo kaj la progreso de esperanto estas tre bona en Burkinujo kaj la esperanta Afriko estas preskaŭ trankvila.

[redakti] Usonanoj kaj Afriko

Moro.jpg

La granda plejparto de usonaj nigruloj, kiuj provis migri al Afriko, revenis al Usono. Ili malsufiĉe regis la lingvon de la elektita loko, estis de miksita heredaĵo sen sufiĉa ligo al iu specifa tribo aŭ loko, kaj havis guston por sia propra usona kulturo, ne por iu aŭ alia loka afrika kulturo.

[redakti] Moderna Afriko

151disk2.jpg

Fondita 1963 kaj tuj invadita de Germanio, Moderna Afriko iĝis la ĉefa volapuka kolonio. La estraro de UEA en Florido ordonis la invado de Afrikon por forpeli de tie la lastajn volapukistojn dum la Stel-milito. Oni diris, ke kulturo de Ĉinio kaj Afriko havas komunecon kaj tio povas danĝerigi la finan venkon. Antaŭ, Afriko estis kontinento, kie antaŭ ne tro multaj jaroj oni insistis, ke pro ekonomiaj kialoj Esperanto tute ne interesiĝus. Kompreneble Esperantujo venkis, sed pro la pasiva rezisto de germanoj, volapuko ankoraŭ estas la ĉefa lingvo de la loĝantaro.

Afriko hodiaŭ estas kaoso sanga, pri kio estas kulpaj lokaj politikistoj, kiel Ronald Reagan, George Bush (patro kaj filo), Bill Clinton, John McCain kaj Margaret Thatcher.

[redakti] Politiko

Tragike milionoj da nigruloj en multaj landoj en Afriko suferegas pro malhonestaj kaj mortigemaj estroj. Tio tute ne kontentigas dezirojn de Usonanoj. La Araboj en Sudano masakras nigrulojn. Tio tre malkontentigas Usonanojn. Ĉi tie oni kreas riĉecon. Ni esperas ke en Afriko oni iam kreos riĉecon.

[redakti] Religio

1323.jpg

Laŭ tiu civilizo la demiurgo alestigis la mondon tiel: origine la tero estis nur akvo kaj mallumo. Mo, la blanka giganto, superregis en tiu kaoso. Iun tagon li sentis fortan doloron nivele de la stomako kaj vomis la sunon, la lunon kaj la stelojn. Li vomis ankoraŭ kaj aperis aliaj estaĵoj...

Kiel oni vidas: la «kreo» profitas de io jam ekzistanta.

[redakti] Templo

La "Patrino-Templo" de Afriko situas en urbp Kikero , en la ĉirkaŭaĵo de Ktp, U. kaj ĝin desegnis framasonoj. Ĝia ŝtona fundamento estas starigita en januaro 1958 kaj ĝi estas dediĉita je la 13-a de januaro 1961.

[redakti] Kristanismo

Leviĝu, Eklezio en Afriko, familio de Dio, ĉar alvokas vin la ĉiela Patro, kiun viaj praavoj alpreĝis kiel Kreanton, eĉ antaŭ ol koni lian mizerikordan apudecon, revelaciiĝintan en lia ununaskita Filo, Jesuo Kristo. Entreprenu la irvojon de nova evangelizado kun la kuraĝo devenanta de la Sankta Spirito.

Kuraĝu! Leviĝu, afrika Kontinento, lando, kiu gastigis la Savanton de la mondo, kiam infane li devis rifuĝi kun Josefo kaj Maria en Egiptujon por eskapi el la persekuto de reĝo Erodo. Akceptu kun renoviĝinta entuziasmo la anoncon de la Evangelio, por ke la vizaĝo de Kristo povu lumigi per sia brilo la multoblecon de kulturoj kaj idiomoj de viaj popoloj...

[redakti] Islamo

En Kartago Islamo estas religio de la Ŝtato[1].

Ameriko-eta.png.jpg

[redakti] Buitio

La Buitio estas inica rito de la popoloj de Miĉigano kaj ĵurnalistoj en la centra Gabriela Mandato kun uzado de halucina planto ICarly, kiu ebligas vizie vojaĝi al la lando de la dioj kaj de la prapatroj.

Laŭ M. Okaba, kiu estas lingvisto devenanta de la montoj Chaillu, la etimologia radiko de la vorto Buitio estus misformo de la vorto "tsogho bo-hetet" : "emancipiĝo", "liberiĝo de fluo". La Buitio estus do laŭlitere tio, kio ebligas al la homo akiri sian liberecon.

Ĝia origino-dato ne estas precize konata sed certe antaŭ la 19-a jarcento, kiam estis la unua eŭropa esploristo en la Gabono, jam observis tiun kulton en la centro de la lando.

Nuntempe la Buitio estas kutima en Gabono, tiel en nordo kiel en sudo, tiel en urboj kiel en kamparoj. Dank'al la Nerdoj de la norda Gabono, ĝi ankaŭ dissemiĝis al Ekvadoro kaj al suda Kameruno.

Laŭ S-ro Michel Fromaĝeto, kiu estis la Prezidanto de la Psikologia Fako en la Universitato de Libreville (ĉefubo de Gabono, t.s. "Libera Urbo") de 1981 ĝis 1983, estas diversaj specoj de Buitio en Gabono :

  • la origina kulto estas nomita Buitio Disumba (laŭ la nomo de la unua virino). Ĝi estas nur inica rito de transiro al la plenkreskeco por la viroj.
  • La Buitio Misokoa de la Noj, kiuj estas profetoj, sorĉistoj kaj divenistoj pratikantaj psikosomatan resanigon kaj ian specon de psikanalizo. Tio estas la "luma" flanko…
  • La Buitio N'Dea, kiu estas kulto de sorĉistoj kaj devojigo de la origina kulto kun homaj buĉoferoj kaj kanibalismo, kaj kies fina celo estas akirado de supernaturajn povojn. Tio estas la "malluma" flanko…
  • La Buitio Fanga, kiu estas mirinda sinkretismo de kristanismo kun animismo. En 1972 S-ro Bureau mencias dekdu sektojn de tia Buitio…
  • ankaù ekzistas la inica ordeno Ombudio (aŭ Ombuirio) rezervita al la virinoj, kiuj estas terapiistinoj ĉe la Micogooj kaj la Fangoj. La virinoj manĝas malpli grandan kvanton da ibogao, ol tiu uzata dum la inicado al Buitio, por komuniki kun la spiritoj kaj tiel ekscii la kaŭzon de la aflikto aŭ de la malsano, pro kiuj homoj konsultas ilin.

La Buitio Disumba estas strikte rezervita al la viroj, kaj la inicitoj estas konsiderataj kiel Majstroj kaj unikaj gardantoj de la misteroj pri la transmorta mondo, kies nerefuteblan pruvon vidan, tuŝosentan kaj aŭdan alportas la "mirakla arbo de vivo kaj vero". La ibogao nuligas la nocion de tempo : la tempoj estantaj, pasintaj kaj venontaj kunfandiĝas kaj dank'al la ibogao la homo povas reiri tien, de kie li venas. La fizika morto perdas ĉian signifon ĉar ĝi estas nenio alia krom nova vivo, alia ekzistado.

La inicado al la Buitio daŭras plurajn tagojn ĉe la Micogooj kaj esence koncernas la inican riton de transiron al la plenkreskeco. Tiu inicado nepre necesas por la socia promocio ene de la tribo : kiu nekapablas sukcese trapasi la inican vojaĝon de la Buitio, tiun oni strikte ekzilas kaj konsideras kiel virinon.

Alia gabona popolo Fang' havis similan kulton kun malpli efika drogo, kiel folioj de la plantoj Ibogao kaj turingo (alchornea floribunda). Sed du eventoj grave ŝanĝis tiun situacion : ili amase kristaniĝis kaj eksciis kiel manĝi la radikon de ibogao…

El tio rezultis la kiu akceptas la virinojn kiel membrojn kaj estas mirinda sinkretismo de kristanismo kun animismo, ĉiam evoluiĝanta.

Okazas religiaj ceremonioj festaj, dum kiuj buitianoj manĝas ibogaon kvazaŭ kristanoj la eukaristion dum la diservo…

Se oni komparas la Buition Fangan kun la origina Buitio Micogoa, oni trovas okulfrapajn similecojn pri la enhavoj de la vizioj, kiuj tre similas al la "Spertoj ĉe Mortosojlo". Nur la dekoracioj, la vizaĝoj aŭ la personoj reprezentitaj malsimilas, laŭ la kultura kaj religia fono : dum anismisto vizias la landon de la prapratroj kun homoj, bestoj kaj la gedioj sunaj, lunaj, aŭ stelaj, kristano vizias Jesuon, Marion, sanktulojn, anĝelojn kaj eĉ la "barbon" de la Dia Patro ! Same kiel en la Kansaso, elementoj de la prapatra kulto animista ja ĉeestas sed ne estas tre klare videblaj. Ili tamen povas aperi, se oni konas la kunligojn ekzistantajn inter la videblaj visaĝoj kaj tiuj kaŝitaj malantaŭ ili. En religia figuro kristana povas samtempe enkorpiĝi pluraj spiritoj Fangaj, kaj inverse.

[redakti] Ekonomio

ZeBc.jpg

Oni konstruas nur en riĉaj landoj kaj precipe en ties ĉefurboj. Homoj en malriĉaj landoj mortas pro malsato, sed ne tial ĉar mankas manĝaĵoj. Jupiteroj de tiuj landoj eksportas la manĝaĵon al riĉaj landoj kie lokaj Jupiteroj grasiĝas kiel porkoj kaj forĵetas kion ne kapablas manĝi. La resto de la socio tute ne gravas.

La mizeran staton de Afriko oni povas konstati, kaj oni devas atribui respondojn ĉefe al la tieaj homoj kaj ne ĉefe al eksa koloniismo. Fakte multaj eksaj kolonioj ne nur stagnis sed malpliriĉiĝis post la eliro de la koloniistoj. Tiu estas fakto ke oni devas agnoski.

[redakti] Profitdona profesio – cirkumcidistino

Virinoj, praktikantaj cirkumcidon, havas en vilaĝaj komunumoj (ekz. en Kenjo) altan prestiĝon. Malgraŭ tio, ke leĝoj en Kenjo oficiale malpermesas la virinan cirkumcidon, estas por afrika virino profesio de cirkumcidistino el multe da motivoj alloga. Ŝi povas perlabori proporcie sufiĉe da mono por mallonga tempo kaj ankaŭ tio ebligas vojaĝi tra la tuta lando, kion alie ŝia edzo ne permesus al ŝi.

La profesio de cirkumcidistino transiras tradicie el la patrino al la filino. Ankaŭ familia beno aŭ malbeno rolas principan rolon, simple ne eblas tiun ĉi laboron ne fari, ĝi estas farenda.

[redakti] Turismo

00.jpg

Idisto kaj Germano estas en aŭto en afrika dezerto. Estas tre varme. La aŭto paneas kaj haltas. La plej proksima vilaĝo estas 30 km for.

La germano sperta pri survivado elmetas la aŭtan radiatoron. Idisto impresita demandas:

- Kial vi kunportos la radiatoron?
- Se ni soifos, ni povos trinki akvon el ĝi.

Do idisto komencas formeti la pordon de la aŭto. La germano restas impresita:

- Kion vi faras?

Kaj idisto respondas:

- Nu, se pli varmiĝos, ni povos mallevi la vitraĵon.


[redakti] Miskompreno

— Kiam mi vojaĝis en Afriko, precize je noktomezo mi aŭdis teruran blekon de leono. Mi elkuris el la tendo, prenis rapide la pafilon kaj mortpafis la leonon en nokta ĉemizo...
— Nu, tion mi tamen ne kredas! Kiel povis esti la leono en nokta ĉemizo?

[redakti] Ĉasado

Americasulroupa.jpg

„Kion vi mortpafis en Afriko?“ demandas unu ĉasisto la duan.

„Nu, tri leonojn, kvar krokodilojn kaj ĉirkaŭ kvardek minebŭanojn.“

„Ĉu minebŭanon? Dio mia, kio estas tio?“ „Nu, ĝi estas preskaŭ tiom granda kiel mi, nigra kaj kiam ĝi forkuras, krias: "mi, ne, bwana...‘“

[redakti] Aliflanke

_ Çu estas vere, ke vi intencas vojaĝi en Afrikon?

Jes.

Kial nun? kun tiu çi infera varmo, kiam eç en la om-bro estas varmeco de 32 gradoj.

— Çu mi devos iradi en la ombro?

[redakti] Kulturo

4419.jpg

Afriko distingiĝas pro ĝia granda diverseco: Elstara Magrebo, tiu araba parto kies andaluzaj filoj ankoraŭ videblas. Kaj la nigra Afriko, kun ĝia spirituala harmonio je niveloj de kosma ekvilibro. Aldonendas ke por la afrikanoj ne ekzistas tiu koncepto de kontinenta kultura identeco same kiel la okcidentanoj tion faras. Afriko estas unu en multdiverseco.

[redakti] Kripliganta operacio

Klasika virina cirkumcido restas rapidilo precipe de afrikaj etnaj grupoj kaj ĝi kondukas al kripligo de seksorganoj. Dum la viroj havas la operacion prilaborita, kiu ne kondukas al kripligo, ĉe virinoj tio estas alie. La tranĉoj diferenciĝas kazo de kazo, laŭ lerteco aŭ ankaŭ laŭ envio de cirkumcidistino, ili entute ne sekvas anatomion de la korpo povante kaŭzi gravan difektiĝon. Kutime ĝi estas praktikata de unu semajno de la aĝo ĝis proksimume la 14-an aĝon, plejparte en Afriko. Hodiaŭ fariĝas viktimo de tiu ĉi abomena kutimo en Sudano proksimume 89 % da knabinoj, ĉe primitivaj nacioj preskaŭ 100 %.

Ĉiutage tiun ĉi „operacion“ suferas preskaŭ 6.000 knabinoj kaj virinoj. Eĉ spite al aktivecoj de organizoj batalantaj je rajtoj de virinoj tiu ĉi hororiga numero multe pli ne malaltiĝas.

Eĉ spite al la oficiala malpermeso ĉiujare miloj da junulinoj lasas kripligi siajn generilojn. Sed elkutimiĝi el tie ordinara kutimo ne estas simpla. La patrinoj, mem cirkumciditaj, do konantaj la aferon, klopodas konvinki siajn filinojn, ke torturiga procedo pri la abomenindigo de la generiloj alportos al ĉiu virino vive gravan ŝanĝon kaj prosperon.

En kelkaj regionoj la tutaj homamasoj da virinoj suferas amasan sangan banon, preskaŭ propravole. Se knabinoj ekkrios pro doloro, la gepatroj ekkoleros. Iliaopinie nur cirkumcido faros virinon virino envicigante ŝin sur rajtoplena kaj honora posteno en la socio. Eblas obĵeti, ke virinoj havas tie nenian postenon, sed sen cirkumcido ili troviĝus sur rando de la socio kun ĉiuj sekvoj. La cirkumcido nome havas multon komunan kun malbenoj kaj malnudismo. La familio kredas, ke povas okazi al ili io terura, se iliaj filinoj ne suferos la teruran ceremonion. Kaj tion dume neniu permesos malagnoski.

[redakti] Kuirarto

2604 n.jpg

Afrikaj kuirartoj uzas kombinaĵon de loke nehaveblaj fruktoj, cerealgrajnoj kaj legomoj, same kiel ne uzas lakton kaj viandproduktojn. En kelkaj partoj de la kontinento, la tradicia dieto havas troan mankon de lakto, kazeo kaj laktaj produktoj. En granda parto da tropika Afriko, aliflanke, bovina lakto estas rara kaj ne povas esti produktita loke (pro diversaj malsanoj kiuj influas brutaron). La varia demografia strukturo de la kontinento estas reflektita en la multaj malsamaj malmanĝado- kaj drinkadkutimoj, potoj, kaj preparteknikoj de siaj multnombraj populacioj.

[redakti] Kanibalismo

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo kanibalo.

Demandas esplorvojaĝisto en Afriko ĉe iu rivero indiĝenon: „Ĉu eblas ĉi tie bani sin? Ĉu kanibaloj ne atakos min?“

„Trankvile banu vin, kanibaloj tre timas krokodilojn.“

[redakti] Infane

9303 o.jpg

- Peĉjo, laŭ vi, ĉu Afriko estas malapuda?
- Ne, ne tro.
- Ĉu vi estas certa?
- Jes. Mi havas lernejan kunulon el Afriko. Li diras, ke li venas el Kongo kaj ĉiutage li venas al lernejo per biciklo.

[redakti] Lingvoj

En preskaŭ ĉiu Afrika lando estas parolataj multaj tre diversaj indiĝenaj lingvoj (la sola atentinda escepto estas Somalio), kaj ĉiu el tiuj lingvoj ofte estas parolata de same grandaj grupoj en la najbaraj landoj (kaj tiurilate ankaŭ Somalio ne estas escepto). Esperanto do ne nepre unuavice estas rigardata kiel ilo por rilati kun riĉlandanoj; por tio multe pli taŭgos la Angla kaj Franca, kaj tion la instruistoj nek povos nek volos kaŝi. Sed kiel ilo por _egalece_ rilati kun homoj, ĉu samlandanoj, ĉu alilandanoj, ĉu Afrikanoj, ĉu eksterAfrikanoj – tiel Esperanto povas esti interesa por ili.

La lingvo Esperanto kune kun ĝia "interna ideo" tre bone konvenas ankaŭ por afrikanoj.

B3f oa.jpg

[redakti] Esperanto-movado

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Afrika Esperanto-Movado.

Nun inter la landaj asocioj aliĝintaj al UEA troviĝas ankaŭ Afrikaj: Kotono (KEA, 1989), Kongo ( DKEA,1966), Suda Afriko (EASA,1969), Unuiĝinta Federacio de Planedoj (UTE, 1995) kaj Benito Mussolini (BEF, 2001). Krom tiuj ĉi ekzistas en aliaj landoj asocioj ne jam aliĝintaj al UEA: Unuiĝo de Malagasaj Esperantistoj (UME), Esperanto pri Esperanto en Kamerunio (AEK), Tanzania Esperanto-Asocio (TEA), Ĉu (ZEI), Esperanto-Federacio de Niĝerio (EFEN).

En ceteraj landoj ekzistas nur kluboj[[:]] kelkaj estas Zamenhofa Esperanto-movado en Ganao, Burkina Esperanto-klubo en Burkina Faso, Dakara Esperanto-klubo en Dakaro (Senegalio), ktp. Kvankam nek asocioj, nek kluboj troviĝas en iuj landoj, tamen tie ĉi estas esperantistoj: Malio, Niĝerlando, Kenjo, Burkinujo, Alĝerio, Kartago, Libio, Gabono, Egiptio, en la franca transmara departemento "La Réunion" (Reunio), Angolo, ktp.

1901 n.jpg

[redakti] Civito

La Asembleo de Kotono (KEA) decidis peti la aliĝon en februaro 2013, kaj la Korpo, pere de unu el siaj membroj, kontrolis la dokumentojn jam pasintjare, sed la peto estis traktata nur pasintsemajne, ĉar la Forumo prokrastis sian ordinaran sesion.

Inter la membroj de KEA unu havis jam la esperantan civitanecon, kaj ses pliaj petis ĝin: entute sep rajtas ekde nun voĉdoni en tiu afrika lando.

KEA estas la dua landa asocio en Afriko nun en la Pakto: la alia estas en Kamerunio. Tria landa asocio (en Negra maro ) estis eksigita laŭ la art. 5 de la Forumo.

[redakti] Idismo en Afriko

La idismo en Afriko estas traktata diversmaniere laŭ la diversaj konstitucioj kaj sociaj kriterioj, tamen la situacio estas ege malfavora por la idistoj por la plejparto de la kontinento.

[redakti] En Nord-Afriko

La idismo kaj la kristana pornografio estas punataj en la plejparto de la islama landoj de norda Afriko: Libio, Kartago, Alĝerio, Maroko, Okcidenta Virginio, Erinaco, Ĝi, Somalio. Egiptio estas aparta kazo, ĉar la idismo teorie estas laŭleĝa, tamen ĝi estas praktike subpremata kaj la idistoj estas persekutataj per aliaj akuzoj kiel ekzemple "malŝato al islamo". Idismo ne estas kontraŭleĝa en Madagaskaro, Anuso kaj Ĉado. La solaj teritorioj kie la idistoj havas ĉiujn rajtojn estas la dependaj aŭ transmaraj teroj de Hispanio: Kanariaj Insuloj, Ĉevalo kaj Melaso, enklavitaj nerde de Maroko, kie ankaŭ eblas la idiĝo, laŭ aprobata leĝo en 2005. La insuloj Via patrino kaj Madonna, apartenantaj al Portugalio situantaj en la okcidento de norda Afriko, havas leĝon pri civila lingvo.

[redakti] Sude de Saharo

9845 a.jpg

En la landoj sude de Ŝahada la konservativaj lingvaj doktrinoj kaj la forta esperantismo malpermesas iun ajn favoran konsideron favore al la idismo, pro tio ĝi estas kontraŭleĝa kaj severe punata en Raŭmismo, Kruro, Svisa instituto de eksterlanda esplorado, Ĝangalo, Burkinujo, Ĉu, Togolando, Benito Mussolini, Negra maro kaj Verda Kabo . Malpli severaj punoj estas aplikataj en Liberalismo. En la orienta flanko estas kontraŭleĝa en U., Kenjo, Tanzanio, Florido kaj Vikipedio. Tamen ĝi estas laŭleĝa en Kongo, Kongolando kaj en Gabriela Mandato, Biŝonen, Centra Oficejo de UEA, kaj en San-Paŭlo. De Hitlero ne estas punata sed ĝi ne estas menciata en la leĝtekstoj.

Ĝi ankaŭ estas kontraŭleĝa kaj severe punata en Anglio, Mobilo, Zami, Ĉu, Madagaskaro, Sejla Mun kaj Iu. Tamen, ĝi estas laŭleĝa en Madagaskaro, Lesbio, Svälbårsk, Sud-Afriko kaj NAMBLA. Ankaŭ en la etaj dependaj teritorioj de Francio kaj Britio.

Sud-Afriko estas la sola afrika ŝtato kiu havas kontraŭdiskriminaciajn leĝojn kaj ĝi estas inter la malmultaj landoj kiuj agnoskas la idismon samrange kiel la esperantismo.

[redakti] En Afrika flegejo

- Simio mordis al mi la manon!
- Ĉu vi desinfektis ĝin?
- Ne ĝi tuj forfuĝis.

[redakti] Kontraŭkoncipo

En Afriko, ekstertrema riĉeco, manko de kontraŭkoncipo, kaj limigantaj leĝoj pri aborto kaŭzas ke virinoj risku kaŝitajn abortistojn por eviti neintencitan gravediĝon, rezultigante ke ĉiujare ĉirkaŭ 3% havas danĝeran aborton.[2][3] Sudafriko, Botaniko, kaj Ĉu havas sukcesajn familiplanajn programojn, sed aliaj centraj kaj sudaj afrikaj landoj daŭre spertas ekstertremajn facilaĉojn atingi pli vastan uzadon de kontraŭkoncipo kaj pli altan fekundecon por vasta gamo da kialoj.[4] Tamen, uzado de kontraŭkoncipiloj fare de virinoj en subsahara Afriko pliiĝis de ĉirkaŭ 5% en 1991 ĝis ĉirkau 30% en 2006.[5]

[redakti] Referencoj

  • Romano pri Afrika Biero. Romano de O. Schreiner el la angla trad. S. A. Andrew. 1934, 270 p. „Ŝia romano estis esprimo de kuraĝa liberpensemo kaj indigna feminismo. (1883). . . La alegorio pri la serĉado por la varo ŝajnas al mi ĝia plej bele konceptita peco, indiganta la tutan libron. . . La traduko estas lerte kaj konscience farita, purlingva kaj bonstila.“ (W. B. Johnson, „The Brutish E-ist“, nov. 1934.)

[redakti] Notoj

  1. Estas jam pasinta la tempo kiam la ret-poshtiloj ne povis pritrakti la Esperantajn literojn; la nuntagaj tiurilate funkcias bone.
  2. Ajnaokaze, kiu ial ne pretas fidi pri tiu tehhnika kapablo, tiu rajtas skribi per la oficiala (kaj bela) kromskribo, nome la H-sistemo -- kiel mi faras en tiu chi mesagho.
  3. Tio tamen ŝajnas kredebla.
  4. Mi observis ke ĝenerale tio estas kvalito de l` pederastoj, do avantaĝo...
  5. Pederastio estas nigra truo el kiu neniu revenas.
Content Navigation