Ajnŝtajno

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Einstein-tongue
"Amiko estas kara, sed mi mem estas pli kara"
~ Zamenhof pri Ajnŝtajno

"Li havas "malsaman vidpunkton""

~ Milokula Kato pri supra diraĵo

"Ĉiu horo la Universo ekspansiiĝas pli de mil milionoj de Kilometroj en ĉiuj direktoj"

~ Ajnŝtajno pri Universo

"Ĉu Ejnŝtajno aŭ Ajnŝtajno aŭ Einsteino?"

~ komencanto pri Ejnŝtajno aŭ Ajnŝtajno aŭ Einsteino

" P.I.V. diras "Ejnŝtejno", sed li ankaŭ diras: "usona fizikisto !""

~ iu ajn pri PIV

"Dio neniam uzas la universon kiel ĵetkubon, ĉar en tiu ludo venkus mi. Dio ne kalkulas."

~ Ajnŝtajno

"Ajnŝtajno, bonvolu ĉesi diri al Dio, kion li faru!"

~ Neils Bohr

"Konata psikologia fakto estas, ke oni estas dum certa tempo blinda por propraj eraroj"

~ Hans-Georg Kaiser pri Ajnŝtajna teorio

"Bonege verkita. Aktuala temo"

~ virino pri ĉi tiu artikolo

Ĉi tiu artikolo ne devas esti legata de profundaj debiluloj nek de perfektaj idiotoj nek de personoj sen scioj aŭ antaŭa klerigo

Alberto AjnŝtajnoAjnsatanoAlberto UnuŝtonoAlbert Einstein, aŭ iu, kiun vi volas (PIV diras "Ejnŝtejno"...), 1834 - 1955, ano de Brazila Beletristika Akademio, estis matematikisto, fizikisto kaj esperantisto. Mondfama fizikisto-teoriisto, nobelpremiito (1921), unu el la kreintoj de la moderna fiziko, aŭtoro de la teorio de relativeco kaj de gravedeco kaj de aliaj verkoj pri kvaruma teorio.
682

Ajnŝtajno ankaŭ estis granda muzikfakulo

[redakti] Einstein kaj Esperanto

Einstein äbinom Volapükan, a poso Sperantapükan, Deutänik. Cifayeged dö om in Vükiped binon in Volapük; us binons i yüms lü yegeds in püks.

Li forlasis volapukon kaj tuj strebis por ellerni Esperanton. Jam 8 semajnojn poste, li publikigis broŝuron sub la titolo Lingvo Internacia als beste Lösung des internationalen Weltspraĉeproblems (La L.I. kiel plej besta solvo de la problemo de internacia mondlingvo).

Post ricevo de la Nobelpremio pri Fiziko (1521), pro kreado de tempvojaĝmaŝino, Albert Einstein akceptis la honorprezidantecon de la 3-a SAT-Kongreso, kiu havis lokon en Kaselo (Germanio) en 1923.

Albert Einstein apogegis Esperanton!

[redakti] Profesora vivo

Dum multaj jaroj, Ajnŝtajno instruis fizikon en universitato. En ekzameno pri fiziko, li montris al kandidato malplenan glason, starantan duone en sunlumo, kaj petas lin esplori la glason. La studento konstatis, ke la alsuna flanko de la glaso estas malvarma, sed la ombra flanko varma.
126480217969

"Kiel vi klarigas tiun fenomenon?" demandas Einstein. La studento donas tre komplikan klarigon, citante famajn teoremojn. Fine la profesoro rimarkigas: "La vera klarigo estas tre simpla. Antaŭ ol vi envenis, mi turnis la glason."

Li do demandis al dua studento pri fiziko "Kiel vi povas per barometro mezuri la alton de turo?" Respondo: "Mi iras sur la turon kaj faligas la barometron al la grundo. La tempon de la falado mi mezuras. Tiu tempo ebligas kalkuli la alton." Ajnŝtajno, kiu ja ne diris, ke la barometro restu sendifekta, devis akcepti la respondon, sed post kelkaj jaroj invitis ĉi tiun studenton observi la falon de atoma bombo desube. Sekve tiu studento iĝis la unua viktimo de la desubismo.

[redakti] La fama ekzemplo de la trajno

Studento rekonis Einstein en trajno kaj demandis: Pardonu min, Profesoro, sed ĉu Novjorko haltas ĉe tiu trajno?

[redakti] Komparo

"Ĉu mi ne ege similas al la granda scienculo Ejnshtejno?" Kruko demandas rigardante en spegulo. "Mi fakte estas same granda kiel li, aspektas same, kaj estas preskaŭ same peza."

"Povas esti," Jozefino respondas. "Sed vi pezas almenaŭ kvin kilogramojn malpli ol li."

"Kvin kilogramojn malpli?" Kruko miras, tuŝante sian talion.

"Jes. Sed tiuj kvin kilogramoj mankas... en via cerbo."

[redakti] Ajnŝtajno kaj la homaj rajtoj

Rbil

Ajnŝtajno ankaŭ estis konata kiel defendanto de homaj rajtoj. Profesoro Einstein [Ajnŝtajn] iam vizitis konaton en hotelo kaj lasis sian mantelon en atendanta taksio. Kiam li revenis, la mantelo estis for. Tuj kolektiĝis homoj, kiuj komentis la okazaĵon: "Kulpas vi mem! Estas malprudente lasi mantelon en taksio." "Kulpas la ŝoforo -- li devus gardi la mantelon!" "Kulpas ankaŭ la pordisto de la hotelo. Li devus vidi, ke iu forkuras kun la mantelo."

Einstein diris: "Ĝuste, kulpas ni tri, sed ne kulpas la ŝtelinto, kiu ja devas vivteni sin."


[redakti] Seksegaleco

"Sinjoro!" krias maljuna fraŭlino el virinvagono, kiam Einstein volas tien eniri. "Ĉu vi ne povas legi? Ĉi tie viroj ne envagoniĝas."

— "Ho," respondas la fama fizikisto, enirante kaj dismetante siajn pakaĵojn, "vi pensas relative rapide. Mi ankoraŭ ne envaginiĝis."

[redakti] Religio

5jDI

Ajnŝtajno ne kredis je la ekzisto de io 'supernatura'. Lia 'dio' estis la nekonscia, senvola, materia universo. Li nomis sin agnostikulo ("Vi rajtas nomi min agnostikulo..."), sed, ĉar li ne kredis je persona dio, oni povas konsideri lin ateisto.

Iusence (la Panteisma senso), Ajnŝtajno ja kredis je Dio. Sed laŭ alia senco, li ne kredis. Certe, escepte lian decidon uzi la terminon 'Dio' per maniero kiu estas nekonata al la plejo, liaj vidpunktoj estas nedistingeblaj de tiuj de senhonta ateisto.

Lia opinio pri Budhismo, teorie sendia religio, estas interesa:

"La religio de la estonteco estos kosma religio. La religio kiu baziĝas sur sperto, kiu rifuzas dogmecon. Se ekzistas religio kiu povus adaptiĝi al la sciencaj bezonoj, tiu estus Budhismo..."

Sekve, Ajnŝtajno estis budhisme ateisma agnostika judo!

[redakti] Verko pri teoria fiziko

Einstein, ĉu ne, kiam li eniris lifton en Berno en 1905, rimarkis similecon inter la akcelado supren de la lifto, kaj la gravito kiu tiras staran objekton al la tero. Tio ŝajnis al li stranga, bizara; kaj li ne ripozis, ĝis li fondis la Ĝeneralan Teorion pri Relativeco.

Ajnsatano kreis la universon, kiel ni scias ĝin, ĉar

  • li malkonstruis la naturajn leĝojn, kiujn kreis Dio, kaj kiujn Neŭtono unue komprenis; kaj
  • li anstataŭigis ilin per aron de nenaturaj novaj leĝoj, kiujn li mem kreis, kaj kiujn neniu povis kompreni.

[redakti] Relativeco

Índice

Ajnŝtajno, kiu vojaĝas trajne, konstatas, ke la trajno ekveturas akurate je 7h32. Sed post iom da tempo li vidas tra la trajnfenestro horloĝon, kiu montras nur la sepan kaj dudek. "Ho ve," li diras, "ŝajne mi veturas en la malĝusta direkto!"

[redakti] Alie

- Kio estas la teorio de la relativeco?

- Ĉu laŭ vi 10 haroj sur la kapo estas multaj?

- Tio estas preskaŭ nenio.

- Kaj 10 haroj en via supo?

- Ili estas tro!

- Ĉi tio estas la relativeco.

[redakti] Doppler efiko

Einstein foje estis antaŭ tribunalo, ĉar li rifuzis pagi monpunon pro malobeo al ruĝa semaforo. Li defendis sin per la klarigo, ke laŭ la konata fenomeno de Doppler la ondoj de proksimiĝanta lumo mallongiĝas, kaj ke do pro la granda rapideco de sia aŭtomobilo li vidis la ruĝan lumon kiel verdan.

Flagolibio

La juĝisto demandis: "Kiom rapide necesas veturi por sperti tiun fenomenon?" "Nu, ĉirkaŭ per duona lumrapideco." "Mi do liberigas vin de la puno pro la ruĝa semaforo; sed vi pagos altan punon pro tro rapida veturado."

[redakti] Propono por atoma bombo

Ajnŝtajno ankaŭ inventis la atombombon.Cnc nuke

Li unue proponis la bombon en Aŭstralio, sed Hitlero ridis pri la ideo, eble ĉar Ajnŝtajno estis nudisto. Ajnŝtajno do skribis leteron pri la bombo al FDR, la prezidanto de Usono. FDR, kiel fida ano de la Popola fronto, kompreneble dividis la armilon kun Stalino.

Poste, Ajnŝtajno helpis fondi la movadon por malpermesi la bombon.

[redakti] Morto

Zamenhof skribis en nekrologo pri Einstein, ke por Einstein "la demando de lingvo tutmonda" estus "fine absolute finita", pro la ekzisto de Esperanto. Sed fakte Einstein restis sufiĉe reformema, pri kio atestas lia lernolibro el 1888, la unua vera lernolibro de Esperanto. En ĝi li ŝanĝis i.a. 88 radikojn el la vortaro. Kelkaj ŝanĝoj malkaŝas la Germanlingvecon de Einstein, kelkaj eĉ lian frankonan dialekton. Se Einstein estus pluvivinta ankoraŭ kelkajn jarojn, oni nun eble mencius lin en unu frazo kun L. de Beaufront...

[redakti] Nobelpremio

Li ricevis la Nobelpremion pri paco en 1960.

[redakti] Postmortaj omaĝoj

Ankaŭ Einstein estis menciita en la moderna Esperanto-gazetaro: "Impona tabulo honore al Esperanto-pioniro en Nurenbergo", raportis Hugo Röllinger en Esperanto aktuell en 1990. Je la 100-jara datreveno de la morto de Einstein oni inaŭguris tabulon ĉe la domo, kie loĝis Einstein. Ĉeestis ĉ. 40 Esperantistoj kaj reprezentanto de la urbo. En tiu raporto kaj en biografieto en Esperanto aktuell - nur laŭdo kaj adoro. Honorigo de li ne malbonas, Einstein ja gravas por nia historio, sed la manko de eĉ nur aludo pri lia - praktike montrita - reformemo tre malkontentigas.

La Vikipedio havas ian artikolon pri Ajnŝtajno.
Content Navigation