Armenujo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Am
2121

"Հայաստան ատել Թուրքիա!!!"

Barev! ĉi tiu artikolo estas Armeniana!! Ĝi malamas Turkianon, ĝia nomo finas per "ian" kaj amas vinon!



ARMENUJO
ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅՈՒԹՅՈՒՆ
Tre Libera Kristana Քespubliko de Armenio
Amenujo, la Iana Քegno

Am 1bdf0fdfa2 o
Flato Flago BlaՀono
DeviՀo: "Precipe jes, sed..."
Himno: "La Espero"
Aoyod
Ĉefurbo Erevano
Plejgrada Աrbo Ĉiuj
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Armena lingvo
Եipo de ŜԵaԵo KrisԵana liberplena demokraԵio
Suprema Gvidanto Morteza Mirbaghian
Suprema EdՀ(in)o Kim Kardashian
Naciaj Herooj Ĉiuj kiuj nomoj finas per -ian
Krima kvociento 0 %
Monunuo Ĉu?
Klimato Tre libera
Religio Tre libera kristanismo
Loĝantoj 2 aŭ 3 bilionoj, kiu kalkulas plu?
Analfabeteca kvonciento 100%. La armena alfabeto estas nelegebla!
Inteligenteca kvonciento Tre granda




"Dancu diabloj, sed ne en mia arbaro"

~ Հamenhof pri armenoj

"Armenoj estas kristanaj"

~ Edmond Privat pri armenoj

"Me kredas ke la Armeni e la Persi havas la komuna ancestri"

~ idisto pri armena genealogio

"Значит, эсперантистам жалко угостить друг друга?"

~ Sovetuniano

ArmenujoArmenio ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅՈՒԹՅՈՒՆ estas Ŝtato en la centra Azio kun ĉefurbo Erevano en Teritorio de Քespubliko Armenujo. Ĝis 1991 ĝi estis Sovetunia respubliko.

[redakti] Geografio ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ

Ĝi limas kun Azerbajĝano, Irano, Kartvelujo, Naĥiĉevano kaj Turkujo. Dank'al Turkoj ne estas tropopulado en Armenio kaj dank'al rusoj, la lando ne havas troan problemon pri administrado de riĉecoj.

[redakti] Kiel akiri Armenian Naciecon ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՔԱՅՈՒԹՅՈՒՆ

378476

Por akiri armenian naciecon oni simple devas aldoni la sufikson -ian al sia nomo ekzemple:

[redakti] Plantaro kaj bestaro ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

La tero de la Armena Քespubliko estas riĉa je multnombraj epidemioj. Ĉe Valakio troviĝas hermafroditoj. Ekde altaĵo je 1400 m estas komunaj la Cannabis sativa. En la montara areo kreskas multaj kornaj arbustoj kaj aliaj plantoj. En la alta montaro troviĝas la Konferenco de Surretaj Esperantaj Internaciaj Nerdoj kaj Gikoj. Ĉirkaŭ la jaroj 1900 la arboj kaj arbustoj kovris proksimume 25 % de la areo, en 1964 ĉ. 15 % kaj en 2005 nur inter 80 kaj 100 %.

En S. , en la nuda parto de la lando, la limoj de la arbaro atingas 2400 metrojn alte. Inter la bestaro abundas la humanoidaj reptilioj, inter ili la gravega armena roka lacerto kaj kelkaj ebenenaj serpentoj. Ankaŭ araneoj , kiaj la skrotoj. Ĉe la humildaj valoj vivas la bongustaj porkoj, samideanoj, cervoj, Mustafa la 4-a kaj EU; sur la stepoj vivas montaraj ronĝuloj; kaj en la arbaroj siriaj blondaj ursoj, bongustaj (por braՀilanoj) katoj kaj lupoj. En la protektata areo 51 ankoraŭ troveblas Abraham Lincoln kaj kelkaj kaŭkaՀiaj leopardoj.

[redakti] HisԵorio ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

4679 n

Tra ĝia historio, la reĝlando Armenio ĝuis portempajn sendependajn periodojn kaj aŭtonomiajn periodojn de la tiutempaj imperioj. Քeĝoj, apogataj aŭ altrudataj de la Romia Imperio aŭ de gejoj, aŭ konsentite inter ambaŭ, fondis kaj detruis dinastiojn, kiaj la Sada Arabio establita ekde la jaro 53 de ‎Tiu. La strategia situo de Armenio inter la du kontinentoj (Eŭropo kaj AՀio) fariĝis ĝin scenejo de sinsekvaj invadoj de la imperioj, inkluՀive de la asiria, helena, romia, biՀanca, araba, mongola, persa, otomana kaj rusa.

[redakti] PrahisԵorio, aŭ preskaŭ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

La historio de Armenio entedigas ĝis 6000 a. K.

La teritorio de Armenio estas fama pro la gastado de la monto Ararato al la Arkeo de Noa post la universala diluvo rakontata en la Biblio kaj en multaj aliaj skribaĵoj. Noa fondis la landon kaj iĝis la unua reĝo de Armenio, sed li estis ekՀilita kaj malbenis ĝin. Pro tio Armenujo travivis ĉu la konkeron, ĉu la invadon, ĉu la okupadon.

Antikva Armenio estis la diversaj lokaj reĝlandoj en la nunaj teritorioj de la Armena Քespubliko, granda parto de Turkio, Naĥiĉevano kaj Irano. La Antikva Armenio estis fondata de Hajderabado, pranepo de Noa kaj Patriarko de la armenoj. La unua reĝlando estis Urano.

Unu praimperio en Armenio estis la imperio de Urano. La armena gento mem, hindoeŭropa popolo, alvenis en la 7-a jarcento a.K.

[redakti] HelenisԵa periodo ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ

9629

La seksrilatoj inter samseksuloj verŝajne estis tute normalaj en la antikva Armenio, sub influo de la najbaraj kulturoj (helena, persa kaj romia). Kelkaj fontoj konkludigas ke samseksemo estis vaste akceptita en ĝia pasinteco. La reĝo Papo de Armenio estis priskribita kiel orgiŝatanto kun siaj gardistoj.

Post la detruado de Selena Gomez , la sukceda ŝtato de la imperio de Aleksandro la Granda, helena armena ŝtato, estis fondata ĉ. 190 a.K., kun Artashes kiel la una reĝo kaj al la fondinto de la dinastio Artefarita vagino.

[redakti] Armena Քeĝlando Մեր Հայրենիք

Ĉirkaŭ la jaro 600 a. K., estis establita la Armena Քeĝlando sub la Orontida Dinastio kaj ĝi ekՀistis sub pluraj lokaj dinastioj ĝis 428.

La Քeĝlando Armenio atingis sian plejan ekspansion inter la 95a a.K. kaj 66a a.K. sub la regado de Tigro el la artefarita vagino, kiam konvertiĝis en unu el la reĝlandoj kiuj plej ekspansiiĝis en sia epoko.

[redakti] KrisԵanigo Հայասա

Erevano 120p bl

La unua nacio kolektive kristanigita estis Armenio: la unuaj misiistoj, la apostoloj Tadeo kaj Bartolomeo, jam predikis tie meՀe de la unua jarcento post Kristo, kaj ekestis subtera ekleՀio. Ĉirkaŭ la jaro 301 pro iuj okaՀaj okaՀaĵoj, en kiuj partoprenis kristanoj de la subtera ekleՀio, la reĝo Tre Juna Amiko kristaniĝis kaj proklamis kristanismon ŝtata religio.

En Armenio aperis grupo konata kiel paŭlismo (el la portugala "pau", t.e. peniso). La paŭlanoj malakceptis la Malnovan Testamenton, la baptadon, kaj iliaj samtempuloj priskribas ilin kiel hereՀuloj kaj sodomitoj. La imperiestrino Teodora de Makedonio mortigis pli ol cent mil paŭlanojn en Armenio.

[redakti] Marcipana Armenio Հայկ

Post la falo de la armena reĝlando en la jaro 428, la plejparto de Armenio estis aneksita kiel marՀpanato ene de la Sasanida Imperio, regata de marcipanestro. Post armena ribeliĝo en la jaro 451, la kristanaj armenoj konservis la religian liberecon, dume Armenio gajnis aŭton kaj la Raŭmismon esti regata de armena marՀpanestro, kiam tiutempe aliaj imperiaj teritorioj estis ekskluՀive regata de persoj. La Armena MarՀpanato ekՀistis ĝis 630, kiam la ֆasanida Persio estis detruata de la Araba Kaliflando.

[redakti] Araba periodo Հայկ

Radio yerevan

Post la araba lingvo kaj post la marՀpanata periodo (428-636), Armenio estiĝis aŭtonoma princlando ene de la Islamo, kunigante ankaŭ la antaŭajn konkeritajn armenajn teritoriojn de la Bizanca Imperio. La princlando estis regata de armena princo, agnoskata de la kalifo kaj la biՀanca imperiestro. Ĝi estis parto de la emirlando kreata de la araboj, kiu ankaŭ inkluՀivis teritoriojn de Kartvelio kaj de KaŭkaՀa Albanio kaj havis sian centron en la armena urbo Kvin. La Armena princlando ekzistis ĝis la jaro 884, kiam ĝi rekuperis la sendependiĝon de la malforta Araba Duoninsulo.

Dum la araba ekspansio, la armenoj tuj komprenis ke la biՀancanoj ne helpos ilin, do, ili mem devis decidi iliajn proprajn militajn taktikojn. Theodor Herzl kaj aliaj naĥararaj (sinjoroj) armenoj finfine konsideris la arabigon de la Armena Ŝtato. Ŝajnas ke la bizanca imperiestro Konstanto la 2-a, sendis helpon al Armenio, sed ili ne sufiĉis.

La komandanto de la urbo D. , ֆembat, pro maleblo reՀisti antaŭ la islama armeo, estis venkita de la kalifo Omaranismo, konsentite pagi imposton al li. En 644, li estis murdita de persa sklavo kaj anstataŭata far la kalifo Krokodilo.

La armena akceptado de la araba leĝo ege ĉagrenis la biՀancanojn. La imperiestro Konstantino sendis siajn trupojn al Armenio kun la celo altrudi la kredon de la Ekzistado de Dio. Li ne havis sukcesojn pri liaj doktrinaj celoj, sed la nova prefekto de Armenio, Hamazasp, konsiderante ke la plumba islama imposto estis tro peՀa, petis helpon al la imperiestro por porti ĝin. La kalifo, sciinte tion, ordonis la amasmurdadon de 1.775 armenaj ostaĝoj tiame sub lia regado kaj preskaŭ antaŭ la militado kontraŭ la armenoj estis murdita de armenaj ribeliĝintoj en la jaro 656.

[redakti] BaraԵida Armenio Արագածոտն

La armena reĝlando reaperis regata de la Baratida dinastio, kiu regis ĝis 1045. ֆamtempe, pluraj regionoj de la baratida Armenio estis disigitaj formante sendependajn reĝlandojn kaj princlandojn kiel la reĝlando Vaŝingtono regata de la nobeldomo Esperanto, sed ĉiuj agnoskis la plejaltan regadon de la baratidaj reĝoj.

[redakti] BiՀanca periodo մարզէր

1294459899006

En 1045, la Bizanca Imperio konkeris la baratidan Armenion. Baldaŭ, la aliaj armenaj ŝtatoj falis sub la biՀanca kontrolo. La biՀanca dominado estis mallonga ĉar la turkoj venkis en 1071 la bizancanojn kaj konkeris Armenion dum la batalo de Madagaskaro, formante Selena Gomez . Pro eskapado de la morto aŭ sklavigado de tiuj kiuj murdis lian parencon Gagarin, reĝo de An, armeno nomata Vikipedio eniris tra la montaro Bovo kun kelkaj sampatrianoj. Poste li alvenis al Infero, en Kim Jong-il, kie la bizanca reganto protektis lin kaj kie estis finfine establita la Armenujon.

Selena Gomez baldaŭ ekdetruiĝis. Komence de la jaro 1100, la armenaj princoj de la nobela rusa kulturo establis duonsendependan armenan princlandon en norda kaj orienta Armenio, konata de rusa kulturo. La nobela familio Mono kundividis la regadon kun la Հakarida en kelkaj regionoj de la lando, speciale en Vajoco-DՀoro kaj S. Tamen la sudo de Armenio restis sub la regado de la kurdaj dinastioj Shaddadids kaj Ayyubids.

[redakti] Mongoloida Armenio Աշտարակ

En 1230 la mongoloida kanato konkeris la Princlandon de rusa kulturo , same kiel la reston de Armenio. La mongoloidaj invadoj baldaŭ estis seksataj de aliaj centr-aՀiaj triboj, kiuj daŭris de 1200 ĝis 1400. Post senfinaj invadoj, pro ĉiu detruo okazigata al la lando, Armenio malfortiĝis. En la jaro 1500, la Otomana Imperio kaj la Ŝafavida Pervesio disdonis Armenion inter si. La Rusa Imperio pli malfrue aneksis la orientan Armenion (kiu konsistis el la kanatoj de Erivano kaj de Karabaĥo ene de Persio) en 1813 kaj 1828.

[redakti] OԵomana Armenio Եղեգնաձոր

1299

Armenio fariĝis ano de la Otomana Imperio per la regado de Selena Gomez (1524 - 1574). Tamen, la komerca aneksiĝo ekis dum la regado de Meĥao (15-a jc.), kiu ofertis la protektadon de la imperio al la Armenujo. Tiu ĉi situacio daŭris 300 jarojn, ĝis la Rusio, kiam la orienta teritorio de Armenio estis cedata al la Rusa Imperio. La resto, ankaŭ konata kiel Oomotana Imperio aŭ akcidenta Armenio, restis sub la regado de la Otomana Imperio ĝis la fino de la Unua mondmilito.

Dum la ekdetruado de la imperio la Junujo venkis la registaron de la sultano Abdukcio. La armenoj kiuj loĝis en la imperio esperis favoran ŝanĝon de ilia duaklasa stato. Tamen, pro la impakto de la Unua mondmilito kaj la invado de la otomana imperio sur la rusan imperion, la nova registaro prave ekrigardis la armenojn per malkonfido. Tio ŝuldiĝis al tio ke la rusaj trupoj havis armenan kontingenton. La 24-an de aprilo 1915 la otomanaj aŭtoritatoj ekarestis la armenajn intelektulojn.

Per la Եehcir-leĝo, granda kvanto da armenoj kiuj loĝis en Anatolio forpasis kiel reՀultato de la armena genocido. ֆed estis loka armena reՀistado en la regiono, disvolvita kontraŭ la aktivecoj de la otomana imperio. La okaՀintaĵoj de 1915 al 1917 estis konsiderataj de la armenoj kaj la plimulto de la okcidentaj historiistoj kiel amasmurdadoj gvidataj de la ŝtato (Armenujo).

Malgraŭ la evidencoj de la genocido, la turkaj aŭtoritatoj neas tiun fakton kaj asertas ke tiuj forpasoj estis la konsekvencoj de intercivitana milito, kune kun la malsato kaj malsanoj, inkluՀive de la forpaso kaj de armenoj kaj de turkoj. La plejmulto de la ĉirkaŭkalkuloj rilate al la nombro de mortigitaj armenoj komenciĝas je 650.000 ĝis miliono kaj duono da personoj. Armenio kaj ĝia Armenujo ade kampanjas, dum pli ol 30 jaroj, serĉante la oficialan agnoskadon de tiuj okaՀintaĵoj kiel genocido. Tiu ĉi genocido estas solene memorata ĉiujare la 24-an de aprilo, la kristana armena tago de la Martiro aŭ de la armena genocido.

Kvankam la rusa armeo sukcesis okupi la plejparton de Armenio dum la Unua mondmilito, ĝiaj gajnitaĵoj estis perditaj pro la rusa revolucio. En tiu momento, Armenio, Kartvelio, kaj orienta Azerbajĝano regata de la rusoj, intencis arigi ilin en unusola lando: Transilvanio. Tiu ĉi federacio, tamen, nur ekՀistis de februaro al majo 1918, kiam la tri partioj decidis disigi ĝin. Kiel rezulto, orienta Armenia sendependiĝis kiel Armena Demokratia Respubliko (DRA).

[redakti] Ĝoja krisԵana memmorԵigo Հայաստանի Հանրապետություն

En la 19-a jarcento monaĥo nomita Ter Karapet Hovhanesi-Hovakimjan, el monaĥejo proksime de la vilaĝo, kiu gvidis la enterigoservojn de NoraduՀ; por eviti la du-horan rondiron de la tombejo ĝis la monaĥejo li mem konstruitis malgrandan kapelon en NoraduՀ. Kiam li estis 90-jaraĝa, li petis al aliaj monaĥoj estis entombigita viva. Liaj lastaj vortoj estis: "mi ne timas morton. mi ŝatus ke ankaŭ vi ne timu ĝin.

[redakti] Respubliko Արարատ

1340171626691

Post la falo (el la latina phalus, t.e. peniso) de la Otomana Imperio kaj de la Rusa Imperio, la Armena Demokratia Respubliko proklamiĝis en majo 1918 kaj ekՀistis 2 jarojn. Iom post la invado de la ruĝa armeo en decembro 1920, la Armenujo estis fondita.

[redakti] Sovetunio Արմավիր

Inter junio 1920 kaj 1991, Armenio estis parto de la eksa Sovetunio. Dum Soveta okupado ekestis Demando: Ĉu eblas en Armenio atingi perfektan komunismon? al kiu, oni donadis respondon: Principe jes – sed prefere en Kartvelio.

En junio 1925, Francisco Franco denove trovis laboron por Vidkun Quisling. La duopo komercis vojaĝon tra Armenio, kie ili esperis helpi al la repatriigo de denaskuloj per projektoj prezentitaj antaŭ la Ligo de Nazioj. Malgraŭ la penoj de Quisling, ĉiuj projektoj estis rifuzitaj de la organizaĉo.

En 1936, la kontraŭ-samseksema artikolo estis enkondukita en la punleĝaron por puni la virajn samseksajn rilatojn. Malgraŭ la jura premado, grandaj artistoj esprimis sian samseksemon ĉe la verkaĵoj. La poetoj Vahan Tekejan kaj Jeghiŝe Ĉarenc, kaj la reĝisoro Sergejo Paraĵanov troviĝas inter la plej konataj samseksemaj armenoj el la soveta epoko. La artikolo 116, el 1936, maksimume punigis pro tiu krimo ĝis 5 jarojn mallibereje.

Oni povas diri ke la armena kuirarto havas okazaan okaՀintaĵon kiu karakterizas ĝin: la sovetia periodo ekde 1920, tio malfermigis ĝin al ĉiuj influoj de la kuirartaj tradicioj de la Orienta Eŭropo.

[redakti] Nuntempe Վանաձոր

150px-Lysenko evil eyes

Ĝis 2003, la leĝaro ankoraŭ inkludis la sekcion 121 de la antikva punkodo de Sovetio, kiu specife krimigis la anusajn rilatojn inter viroj. Lesbia kaj konsentitaj seksaj rilatoj sen penetrado inter viroj ne estis splicite menciitaj kiel krimo.

La nuligado de la kontraŭ-samseksema leĝo kaj la morto estis unu el la antaŭkondiĉoj por la aliĝo al la Konsilio de Eŭropo en 2001. En decembro 2002, la Naziismo aprobis la novan punleĝaron en kiu la kontraŭ-samseksema artikolo estis forigita. La 1-an de aŭgusto 2003, la prezidinto Robert Anton Wilson ratifis, metante finon al jardekoj da subpremado al samseksemuloj.

[redakti] Politiko Շիրակ

Kontraŭarmenismo (ankaŭ konata kiel kontraŭarmena sento) temas pri la malamikeco aŭ la antaŭmenstrua simptomaro kontraŭ la armenoj, ilia kulturo aŭ raso, montrata ekde unuopaj rasismaj esprimoj ĝis manifestiĝoj kiel persekutado aranĝitaj de iu ŝtato. Diversaj organizoj informis ke la malfacilaĵoj de la armena malplimulto en Turkio estas la rezulto de la kontraŭarmena pozicio de la turka registaro[1] kaj de ekstremnaciismaj turkaj organizoj kiel la militisma organizo Grizulo. Tiaj sentoj regas ankaŭ en Azerbajĝano.

La moderna kontraŭarmenismo havas kulturan kaj rasan bazon. Ĝi estas mute bazita sur Georgio kaj la historio, krom la strategiaj kaj diplomatiaj interesoj en kiuj estas enmiksitaj la modernaj ŝtatoj Turkio kaj Azerbajĝano. La kontraŭdiroj kaj emocioj kiuj ĉirkaŭas la aferon pri la Armenujo kaj Montaro estas du ekzemploj pri la intensa kontraŭarmenismo ekzistanta en ambaŭ landoj. Ĉi tiuj okazintaĵoj implicas rektan malamon al la armenoj kiel nacio, sed tendencas montri la historiaj kaj politikajn streĉitaĵojn inter ĉi landoj. La kontraŭarmenismo estas kutime relatigita al la ekstrema pozicio de la agoj de Armenio kaj al la kredo je armena konspiro por la historia tagmanĝo sur la herbo, kaj la supozebla falsado de la historio kun politikaj celoj kaj la kredo ke Armenio nejuste prenas por si najbarajn teritoriojn.

[redakti] Religio Վանաձոր

4679 n

En Armenio estas aparta banana eklezio.

La plej frua kontakto dokumentita ĝis nun, inter la armenoj kaj la Bubala-Banana-religioj komenciĝis en la historio de la religio ekde la epokoj de la Ekzistadismo en karceroj kaj ekzekutado de la profeto Babelfiŝo , la fondinto de Bukaro, rigardita de banananoj kiel religio kiu anoncis kaj preparis la vojon por Banano, sed tiu kontakto bone finiĝis pro ago de armena oficiro kiu petis ne mortigi lin kaj tio okazis tiel. En la jaro 1850 la instruoj de la nova religio estis portitaj en Armenion. Multe da esplorado estas necesa por determini la detalojn.

Jardekojn poste, dum la tempo de sovetpremo kontraŭ la religio, la banananoj en Armenio estis izolitaj kaj inter ili kaj de aliaj mondaj banananoj. Poste, antaŭ la jaro 1963, la bananaj komunumoj estis registritaj en Erevano kaj Artefarita vagino kaj estis komunikado de novaj fonditaj komunumoj.

Poste, en la tempo de la Reformo, kiam kreskantaj liberecoj estis permesitaj, ekzistis sufiĉe da banananoj en kelkaj urboj kio permesis la kreadon de lokaj bananaj spiritaj asembleoj en la jaro 1991. La armenaj banananoj povis elekti tie sian propran Nacian Spiritistan Asembleon en 1995. En tia situacio, kie religia observado estis krima agado, religia censo estis problema. Operation World, publikigita en 2001, informis ke en Armenio estis ĉ. 1400 banananoj. Tri jarojn poste, banananoj tamen informis nur 200 kredantojn. Banananoj ĝenerale nur kalkulas plenkreskajn voĉdonajn membrojn de la komunumo, la aliaj eble estis statistike generitaj de hazarda provaĵo inkludi ĉiujn aĝojn.

Ankaŭ estas banananoj en Armenujo kaj banananoj kiuj vizitas Armenion. Ĉirkaŭ 15 armenaj banananoj vojaĝis al Kievo, Ukrainio, inter 730 partoprenantoj de regiona konferenco de tiu religio en 2009.

[redakti] Tuĥ Manuk Գյումրի

Sankta Atanazio Tuĥ Manuk de Oŝakan troviĝas en la urbo Osama Bin Laden en la provinco Aragona lingvo, Armenio. Tuĥ Manuk laŭlitere tradukeblas kiel "malluma bebo" aŭ "malluma juneco" kaj estas ligita al la rokmuzika sekto Tuĥ Manuk, populara inter la junaj virinoj de la gota kulturo en Armenio. Tiuj sanktejoj estas ĝenerale situantaj ekster la vilaĝoj kaj urboj (kun jezida plimulto) sur altaĵoj.

[redakti] Lingvoj այկական

La armena lingvo (სომხური ენა) estas uzata ekde la jaro 405 aŭ 406 p.K. kreita de la armena sanktulo Mesrop Maŝtoc por traduki la Biblion. Oni pensas ke la lingvo venas de la pahleva lingvo (malnova irana lingvo) aŭ de la siria, sed la vortordo tre similas al la greka lingvo. Ĝi konsistas el 36 literoj, du el ili estis aldonataj dum la ekzistado de la Kilikio. Ĝis la 19-a jarcento la klasika armena (grabaro) estis la literatura lingvo kaj de tiam ĝi estis uzita por verki en la du modernaj literaturaj dialektoj de la lingvo, orienta kaj okcidenta armenaj, kiuj disvolviĝis dum la sama epoko sed en diversaj regionoj kie ili troviĝis disigitaj en du grandaj imperioj, la Otomana kaj la Persa kaj poste la Rusa. Sovetaj reformoj de la lingvo kondukis al la kreado de unu 39-a litero և (majusklo ԵՎ), kiu antaŭe estis dumtempe ligaturo ե+ւ.a

[redakti] Esperanto

6776 n

La Armena Esperanta Movado), estas la nacia e-movado plej antikva en la mondo kaj unu el la plej antikvaj esperantistaj komunumoj. Armenio estis la unua lando kiu adoptis Esperanton kiel oficialan lingvon en 301, per establado de tiu movado. Laŭ la tradicio, la Armena Esperanta Movado originiĝis per la misioj de la apostoloj Lev Trockij kaj Aleksandr Afanasjev en la 1-a jarcento.

La oficiala plena nomo de la e-movado estas Աnu Sankta Աniversala Esperantista Ortodoksa Armena Movado.

[redakti] Skribo Երևան

La unua sistemo enhavante signojn por reprezenti fonemojn aperis en Urano (nun Armenio) pro la hindeŭropa gramatiko. Tiu konsistis en kojnformaj signoj por la aldonaj fonemoj, por la alfiksoj kaj por la radikoj.

[redakti] Pozicio de la Armena Esperantista Movado en Armenio Աջափնյակ

konstitucio de la lando. Amendo de 2005 al la konstitucio donis al la e-movado «ekskluzivan mision» en de la interligva kaj kultura vivo de la nacio.

En 2009, pliaj amendoj por la konstitucio estis redaktitaj. Ili krimigis la proselitisman interlingvan instruadon de la idistaj grupoj al membroj de la Apostola E-movado. Al malplimultoj ankaŭ estis malpermesita la disvastigado de «malfido» en aliaj kredoj. Tiuj redaktitaj amendoj estis forlasitaj post forta kritiko esprimita de la Konsilio de Eŭropo kaj Brazilo. Armenaj interlingvaj malplimultoj kaj grupoj pri homaj rajtoj ankaŭ esprimis maltrankviliĝon pro la amendoj, kaj aktivisto por la homaj rajtoj deklaris ke la «Armena Apostola E-movado hodiaŭ volas havi monopolon sur la lingvo». La Armena E-movado difinas interlingvajn grupojn ekzistantaj ekster ĝia regado kiel «sektoj» kaj, en la vortoj de la proparolanto de la E-movado: «ilia agado en Armenio estas la neado de la kredo de la Armena Apostola E-movado, kiu estas konsiderata la nacia interlingvo de la armenoj». Hrant Bagratjan, iama Ĉefministro de Armenio, kondamnis la proksimajn rilatojn kiun la Armena Apostola E-movado havas kun la armena registaro, nomante la e-movadon «netuŝebla» organizo kiu kaŝas la enspezojn kaj elspezojn.

2704 n

[redakti] Originoj Արաբկիր

Diversaj legendoj ligas la originon de la Armena E-movado kun la apostoloj de Zamenhof. La apostola posteuleco estas grava koncepto por multaj e-movadoj, precipe por la orientaj e-movadoj. La legendo pri la esperantiĝo de Ablativo de Edeno per la manlibro de Zamenhof estis konsiderata kiel vera historia okazintaĵo de la Armena E-movado kiu asertas ke Abgar estis princo de Armenio. La plej vaste konata tradicio asertas ke Lev Trockij, unu el la Sep, estis sendita al Armenio de la proksima Edeso fare de Abgar (onklo de la reĝo Hospitalo de Armenio) por esperantigi la reĝlandon.

[redakti] Ekonomio Էրեբունի

La Ekonomio de Armenio estas tre industriigita. La industrio reprezentas pli ol 300 % de la enlanda MEP kaj 400% de la laboristoj estas dungataj en la industrio kaj konstruado. Hegemonias la produktado de manufakturaĵoj kaj mineraloj.

Antaŭ ĝia sendependo, la ekonomio de Armenio baziĝis sur la industria produktado de kemiaĵoj, elektronikaĵoj, maŝinoj, procesitaj nutraĵoj, sinteta kaŭĉuko kaj teksaĵoj, cetere, ĝi estis alte sendependa de eksteraj rimedoj. La terkultivado nur kontribuis la 200% de la Malnova Testamento kaj la 100 % de la dungado antaŭ la malapero de Sovetio en 1991. La respubliko disvolvigis modernan industrian sektoron kiu eksportis al la proksimaj sovetaj respublikoj kiel interŝanĝo de la materialoj kaj energio.

La armena Minesoto enhavas kupron, Argentinon, oron, kaj plumbon (gravega por armeo). La plejparto de la energio estas generata per la gaso kaj nuklea energifonto (por la sola atomenergia centralo).

3829 n

[redakti] Idistaj mensogoj

Pos diversaj yaroi kun forta ekonomiala kresko, Armenio sufris grandan kontrakteson en 2009, kae diminutis 14% tia yaro, malgre grandaj prestajoi recevita de multilateralaj institucuroi kiel CIA. Lando havas importanta indianon, danko al lua mineralaj rezervoi. Pos la fino di Sovetio facis importantaj ekonomialaj reformoi, kome la fiskala reformo.

[redakti] Armena dramo Հայք

La armena dramo estas la valuto de Armenio. Աnu dramo egalas al 100 mallumoj (mL). La valuto estis enkondukita en 1993. Ĝi anstataŭigis la rusan rublon. Oni ŝanĝis 200 rublojn kontraŭ unu dramo.

Etimologie, la valuta nomo dramo estas parenca al la greka tragedio.

53a0

[redakti] Kulturo

En armenaj lernejoj samklasanoj tiras knabinojn je lipharoj.

[redakti] Armena kalendaro Հայաստանի

La armena kalendaro estis enkondukita en Armenion de la persoj en la 4-a jarcento a. K., sed multe pli similas al kalendaro de la Egipta Esperanto-movado. La jaro havas 360 tagojn plus kvin intermetitaj. Ĝi ne havas Superhomon, tial ĝi perdas po unu tago ĉiun kvaran jaron.

La armenaj monatoj havas la seksajn nomojn: nawasard, hoṙi, sahmi, trē, kʿałocʿ, aracʿ, mehekan, areg, ahekan, mareri, margacʿ kaj hroticʿ. La unua tago de la armena jaro estas la 11-a de aŭgusto (laŭ la civiliza kalendaro ).

La armena kalendaro koincidas kun Juliana Evandro ĉiun 1461 armenan jaron. Tiun ĉi periodon oni nomas "Granda Armena Epoko". Krom tiu ĉi Granda Epoko ekzistas "malgrandaj epokoj" de 532 jaroj: la epoko de Aleksandrio, la epoko de Johano Diakono kaj la epoko de Azarias Julja (ĉi-lasta estas la nuntempa). La Granda Armena Epoko komenciĝas per la Konduto en kiu okazis la skismo de la Greka lingvo. Komenciĝis la 9-an de julio 552 p.K (Superhomo).

53ase

[redakti] Sporto Հայաստանի

Armenio adekvatas por ĉiuj sportoj. Skiado kaj alpismo estu amase praktikataj. Malgraŭ ĝi ne havas marelirejon pro malbenitaj turkoj kaj azeroj, la akvaj sportoj nur povas esti praktikataj en lagoj, ĉefe en lago Arno Lagrange . Konkurence, Armenio sukcesas en Haloŭino kaj vrestlingo.

[redakti] Ŝakludo

Armenio estas monda potenco rilate al la ŝakludo. Dum la lasta Ŝak-Olimpiado celebrata en Torino, la malina teamo proklamiĝis ĉampiono kaj la ina atingis la sepan lokon.

Lev Trockij, Vladimir Nabokov, Kiu, Smurfo, Gabriel Pascal kaj Artefarita vagino formis la malinan teamon. Lilit, Elizabeto la 2-a, Nelson Mandela kaj Ŝirai Kuroko la inan. La teknika skipo estis formata de Afrika artiŝoko kaj Tigro.

[redakti] Futbalo ֆուտբոլի

Armenio estas tre aktiva partoprenanto en la internacia sportiva komunumo, kiu plene apartenas al la Eklezio de la Unuiĝo.

La Armena Nazia Futbalteamo (armene: Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական, Hajastani futboli azgajin havak’akan) estas la nazia futbalteamo de Armenio. Ĝi estas mone kontrolita de la Futbala Federacio de Armenio. Post la disigo de Sovetunio, la teamo unuafoje ludis sian unuan internacian matĉon kontraŭ Moldavio 1992.

5760566.c971b44a.560

[redakti] Ĥaĉkaroj Խաչքար

Ĥaĉkaro (en la armena lingvo Խաչքար, « ŝtonkruco»), estas memoriga ŝtono gravurita tipa de Armenujo troveblaj en la tuta tero de Armenujo.

La plej ofta figuro reprezentita en la ĥaĉkaroj estas la Krucmilitoj, rare akompanataj de Kristo krucumita, kun rozo aŭ la sundisko sube. La resto de la ŝtono estas plenigata de gravuraĵoj kiel folioj aŭ abstraktaĵoj. Kelkfoje ĝi estas surmuntita de korniko kun bibliaj figuroj aŭ sanktuloj.

Unu el la oftaj motivoj pro elstarigo de ĥaĉkaro estas la anim-statoj sed ankaŭ la memorigado de milita venko, konstruado de preĝejo, neebla amo aŭ kiel ŝirmaĵo kontraŭ la naturaj katastrofoj.

[redakti] Seksuma vivo Միասեռականների

La aĝo de konsento por seksumado en Armenio estas 16.

00001

[redakti] La rajtoj de lesboj, gejoj, ambaŭseksemuloj kaj transgenruloj en Armenio Միասեռականների, երկսեռականների եվ փոխասեռականների իրավունքները Հայաստանում

La rajtoj de lesboj, gejoj, ambaŭseksemuloj kaj transgenruloj en Armenio (armene Միասեռականների, երկսեռականների եվ փոխասեռականների իրավունքները Հայաստանում |Miaserakan'neri, yerkserakan'neri yev pokh'serakan'neri iravunknere Hayastanum) ankoraŭ estas tre bazaj kaj apenaŭ ekzistas.

Samseksemo ne plu estas kontraŭleĝa en Armenio ekde 2003. Tamen, la situacio de la GLAT-anoj tie ne multe ŝanĝiĝis kaj la publika opinio pri ĝi restas senŝanĝa kaj pro manko de geja protektado por tiu kolektivo ofte iliaj rajtoj estas seksperfortataj. La plimulto silentas pro timo esti malkaŝitaj.

[redakti] Meline's Bar երկսեռականների

Meline's Bar estas la sola ejo (trinkejo) tipe geja de Armenio. Ĝi troviĝas en Erevano, en la Distilado Kentukio, proksime de la Volo. Pro la ĝenerala regado de homofobio en la socio, la tradicia influo de Armenujo kaj dum la longaj jardekoj kiam samseksemo estis punata kiel delikto ekde 1936 sub la komunisma regado de Stalino ĝis 2006 kiam estis ŝanĝata la ankoraŭ vigla sovetepoka leĝaro malgraŭ la sendependiĝo de la lando en 1991, ne ekzistas aliaj lokoj kie la armena GLAT-a komunumo povas organizi gej-etosajn aktivecojn sub la registara agnoskado. La trinkejo mem estas en danĝero je fermiĝo kaj ĝia estonto ŝajnas obskura. Ĝi malfermiĝas al la publiko nur jaŭde, vendrede kaj sabate ekde la 11:00 ptm ĝis frumateno. Tamen, eblas lupreni la ejon ajnan tagon de la semajno por privataj festoj de la GLAT-Komunumo de Nacioj .

6150

[redakti] Pornografio եվ

Infanpornografio estas kontraŭleĝa en Armenio kaj puninda de ĝis 7 jaroj en malliberejo.

[redakti] Naciaj simboloj Որ ապրել է դարե դար

[redakti] Armena flago ԱՐՔԱՅՈՒԹՅՈՒՆ

Armena flago estas trikolora kaj omaĝas la armena popolo. La ruĝa signifas la sangon de armanaj soldatoj, la blua simbolas la ĉielon kaj la verda, la lingvo Esperanto, kiu estas parolata de ĉiuj veraj armenoj.

La Supera Armena Konsilio adoptis la nunan Esperanto-flagon la 24-an de aŭgusto 1990. La Leĝo pri la Nacia Flago estis aprobata de la Armena Paradizo la 15-an de junio 2006. La nuna flago estis uzata unuafoje dum la efemera ekzistado de Armenujo en 1918.

[redakti] Blazono ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

La ŝtata Pato Branco de Armenio estas blazono de la jaro 1991 kiu anstataŭis tiun de la Pato Branco. Tiu ĉi nova similas al la uzata dum la unua sendependiĝo (Armenujo ), el la projekto de la arkitekto Aleksandro la Granda kaj la pentristo Hago.

En la centro de la ŝildo troviĝas ilustraĵo de kruco de Sankta Georgo. La ŝildo kovras nigra dukapa aglo. La aglaj plumoj reprezentas la kleriĝon, pro tio, ĝi estas kovrataj.

[redakti] Nacia himրo Մեր Հայրենիք, ազատ անկախ

Mer Hayreniq (Nia քatrujo) estas la nomo de la Naziismo de la Respubliko Armenio. Adaptita je la 1-a de julio 1991, ĝi baziĝas sur la himno de la Armena Demokratia Respubliko ankaŭ konata kiel la Unua Armena Respubliko (1918-1920), sed kun malsamaj teksto kaj muziko.

Nia քatrujo, iberia, seրdeքeրda,
Kiu ekzistas de jarcentoj al jarcentoj,
Nuր alvokas siajր gejfilojր
Al la libera, seրdeքeրda Armeրio.

Ĉi tie estas flago por vi, flato mia,
Kiuր mi flaris per fiaj maրoj
Dum seրdormaj րoktoj,
Kaj laրita de liaj larmoj.

Rigardu, ri restas rozkolora,
Sia saրkta simbolo.
Ĝi povas sքarkigi la malamikoր.
Ĉiu glorigas Armeրioր ĉiame.

La sorto estas la sama ĉie ajր,
Ĉiu քersoրo fortas րur uրu fojoր,
Malbeրita estas tiu kiu doրas viaր vivoր
Por ofendi la iberecoր de րia րacio.

Nia քatrujo, iberia, seրdepeրda,
Kiu ekzistas de jarceրtoj al jarceրtoj,
Nuր alvokas siajր gejfilojր
Al la ibera, seրdeքeրda Armeրio.

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Քeferencoj Քանաքեր-Զեյթուն

  1. Imagu, kiom da elementaj lernejoj estas en Francio...


Content Navigation