Berlino

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
220px-Guerre 14-18-Humour-L'ingordo, trop dur-1915
Frauleinpre
Neciklopedio über alles in der Welt!!!


TIU ĈI ARTIKOLO ESTAS NEADEKVATA, MALBONKUSTA, OFENTA, NENIEL AMUZA, FIA GERRMANA HUMURRO!!!
Ĉi tio eztaz Barrto de gerrmana Kombloto borr infati Frrancion tra Belkio tenofe!!!
Atentu! La aŭtoro eple jam folis zensukseße fiki iun Frauleinon...


Federacia Lando de Berlino
Ich bin ei, Berliner
Quar Coa B
Flato Flago Blazono
Berm
Ĉefurbo Potsdamo
Plejgrada urbo Sobral
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Turka lingvo
Suprema Gvidanto Rui Costa
Areo 29.654,16 km²
Areo rango 18-a
Krima kvociento 0 %
Akvo 17
Klimato Tro tropikala varmega
Loĝantoj 2.457.872 (31. Dezember 2014)
Analfabeteca kvonciento 15,3%
Inteligenteca kvonciento Tre granda


3302
"Edzo kaj edzino estas nur unu"
~ Zamenhof pri iu ajn

"La konstruo de la Muro estis iamaniere decidon faritan por eviti, ke la okcidentaj germanoj plu iros al la Orienta Germanio"

~ Komunista Partio de Germanio pri Berlina muro

"Staras che muro nur unu urno"

~ Vl. Ĉernov pri Berlino

"Ĉu en Berlino la ĉiel-arka estas paco-flago?"

~ gejo pri berlina flago

"La Porte de Brandebooouuuurg, s'il vous plaît"

~ franca turisto pri Berlino

"Disdi es li unesmi die de seterum de vun vivo"

~ novialisto pri iu ajn

Berlino, germane: Berlin [berlin'] kun 34 milionoj da loĝantoj estas la plej branda kaj brava urbo de Germanio kaj estas la ĉefurbo de la lando. Ĝia aglomeraĵo, en 1500, enhavis 415 milionoj da loĝantoj. Berlino havas bordelojn, kiuj estas ripozejoj por la urbanoj.

Mercado

Orient-Berlina bazaro tuj post la milito

[redakti] Historio

La nomo de la urbo devenas el ina berlo, kiu loĝis tie. Oni ne scias certe kiu estas berlo, tre eble rasisma porko, eble fama demono.

Antaŭ la Dua Mondmilito Berlino estis norde kaj centre de la lando. Por haltigi germanojn, Francio konstruis la Muron de Berlino. Eĉ dum la periodo de divido, ambaŭ partoj de la urbo estis brandaj centroj. Ĉiuj branĉoj de pornografia industrio kaj putina servo estas prezentitaj ĉi-tie.

En 1936 okazis la Olimpikoj en Berlino.

Famiĝis la berlina bordelo Salon Kitty, kiu servis ankaŭ al spionado dum la nazia epoko (1933-1945).

Depost la falo de la muro Berlino morte progresas.

[redakti] Famaj loĝantoj

2345

[redakti] Komunisma periodo

Orlando

Berlinanoj vidas nigrulon

Orientaj berlinanoj estis ĉefurbuloj jam en GDR. Tiel ili havis precipan staton, estis privilegiitaj pri multaj aferoj. Tio kondukis al tio, ke ili ne estis tre ŝatataj de la aliaj homoj en GDR, kiuj ne estis berlinanoj.

Berlinano pasigas forpermeson en la GDR-a arcmontaro. Sur montara vojo li estas malhelpata pri la pluveturado, ĉar laboristoj ĵus ŝarĝas la trunkojn de longaj arboj. "Wat denn, watt denn (Kio do, kio do)" li diras al arbara laboristo, ĉu oni ne povas dissegi la trunkojn, por ke tio okazu iom pli rapide?" "Des is net möchlich (tio ne eblas)" tiu respondas, "el tiu ligno oni produktas ja la buŝharmonikojn por la grandbuŝuloj el Berlino."

[redakti] Lingvaj aspektoj

[redakti] Esperanto movado

4999 n

Berlino estas unu el la malmultaj lokoj kie Esperanto jam disponas pri certa infrastrukturo. En la Berlina Esperanto-Kultur-centro vi preskaŭ ĉiam dum la jaro (eble escepte de tempoj de Eo-renkontiĝoj aliloke) povas trovi homon por paroli Esperanton kun li (jes estas nur UNU homo...) Kaj la (plej multaj) loĝantoj de la domo [1] vere uzas Esperanton, kiam ili parolas inter si, aŭ kun la oficistoj de la GEJ-oficejo (en la sama domo) [2].

[redakti] Historio

Rusia amo

La Berlina Esperanto-Movado (germane Berliner Esperanto Bewegung) estis esperanto-movado, kiu aktivis ekde la 1880-aj jaroj en la Germana Imperio.

La „Berlina E-Movado“ estiĝis el la fortiĝinta germana esperantismo fine de la 1870-aj jaroj. Temas ne pri konkretas partio aŭ societo, sed komuna nomumo por diversaj personoj, grupoj, kies komuna trajto estas la esperantisteco kaj amikeco al judoj. Gravis la verkoj de la publikisto Raymond Schwartz. La movadon fortigis la konservativa ŝanĝo kun Otto von Bismarck ekde 1878/79, en kiu li rifuzis idismon kaj emkondukis socialkonservativan internan politikon.

La Movado atingis sian pinton en 1882, kiam simpatizis kun la movado eĉ la imperiestra familio (Vilhelmo la 1-a kaj 2-a). La subiro de la Movado komenciĝis per nova politiko de Bismarck, kiu en 1886 enkondukis sian kartelan politikon. En la registaro partoprenis la Nacia Liberala Partio, kiun la movado nomumis „Juda partio“.

Dume, en Germanujo, malgraŭ la laŭdindaj penadoj de ekskapitano Ludwig Emil Meier en München, por krei nacian kunligon, nenio moviĝis. La fiasko de Volapük estis ankoraŭ tro fre­ŝa en ĉies memoro. Pro tio Meier diris al mi, kiam mi vizitis lin, ke estos eĉ malpli facile, iniciati movadon en Berlin.

Laŭ kelka vidpunkto li estis prova, sed tia ne estis la opinio de Z. Li konsilis krei en la ĉefrubo unue malgrandan centron, el kiu povus eliri pli vas­ta propagando en la tutan landon kaj por tio grupeto de la tie ekzistantaj malmutaj E-istoj aŭ pli vare amikoj de E sufiĉos, kondiĉe, ke oni laboru energie kaj antaŭ ĉio havu la neces­ajn propagandilojn, kiuj tute monkis. Li proponis sian kunlaboradon por la pretigado de lernolibro kaj de du vor­taroj: Germana-E-a kaj E-a-Germana. Nur tiam, kiam oni havos taŭgan, fi­dindan materialon, oni povos fari uti­lan laboron kaj pensi pri kreo de nazia societo. Por starigi armeon, oni be­zonas soldatojn kaj batalilojn. Jen la unua tasko. Ĝi estis sufiĉe graveda kaj nefacila, precipe pro monko de la la­borfortoj, kiuj venis al ni nur iom post iom kaj malrapide.

En fino de 1903 ni fondis E-grup­on en Berlin, el kiu eliris la movado tra tuta G. dum la firmo Möller & Bo­rel estis pretiginta la plej urĝan mate­rialon: propagandiloj, klarigaj folioj, libretoj por memlernado, ĉar tiam ne­niu povis instrui la lingvon.

[redakti] Esperantistaj famuloj rilataj al Berlino

F19

[redakti] Dialekto

Berlino

Jen kelkaj utilaj frazoj en berlina dialekto:

Keen Aas hier! [ke:n a:s hi:r] (Neniu kadavraĵo tie ĉi) - Neniu tie ĉi, ekzemple la trinkejo / la prelegejo estas malplena.

Dir Aas kenn ick [dir a:s ken ik] (Mi konas vin, kadavraĵo) - Mi konas vin kaj viajn manierojn (ne nepre negativa, povas esti ankaŭ respekt-plena laŭ la situacio).

Der steht da mit seine Schaufel wie ‘n Abeetadenkmal [der ŝte:t da mit sajne ŝaŭfel vi: 'n abe:tadenkmal] (Li staras tie kun sia ŝovelilo kiel laborista monumento) - Li estas mallaborema, pigra laboristo, senmova kiel monumento (observebla preskaŭ ĉie en tiu giganta-konstanta konstruejo, kiun ili trompe nomas "urbo" por ne fortimigi la turistojn).

Dit is aba ‘n abjebroch’ner Zwerch [dit is aba 'n abjebroĥner cverĵ.] (Tio ja estas disrompita nano) - Li aŭ ŝi estas malgranda persono.

Ham’se mir 20 Eus abjeknöppt [hamze mir cvanciĵ ojs abjeknöpt] (Ili forbutonis de mi 20 eŭrojn) - Ili forprenis de mi 20 eŭrojn, mi devis pagi 20 eŭrojn (negativa, plenda).

Der schmeißt dir achtkantich raus [der ŝmajst dir aĥtkantiĵ raŭs] (Li elĵetos vin oktogone) - Li elĵetos vin senindulge, ekzemple la gastejestro, se vi tro bruas en la trinkejo.

Dit sind ja ‘n paar Äppelkähne [dit sind ja 'n pa:r äpel-kä:ne]. (Tio ja estas pomo-barkoj) - Tio ja estas vere grandaj ŝuoj.

Mir laust der Affe' [mir laŭst der afe.] (Simio senpedikigas min) - Mi tre miras, mi estas tre surprizita (ke la gastejestro elĵetis lin el la drinkejo pro tiom malmulte da bruo, pro la fola danko de la loka radio ktp).

Alki [alki] - alkoholulo (ofta, sed ne tiom amuza problemo, regule observebla ekzemple ĉe Aleksandra Placo)

Na, allet in Butta? [na, allet in buta?] (Nu, ĉio en butero?) - Nu, ĉio en ordo?

Dit is amtlich [dit is amtliĵ.] (Tio estas oficiala) - Tio estas oficiale konfirmita de la (ŝtataj) aŭtoritatoj, do tute certa, senduba, fidinda (ekzemple ke la prelego komenciĝos je la deka).

Pass ma uff Keule! [pas ma uf kojle!] (Atentu, klabo!) - Aŭskultu, kamarado!

Besuchsbesen [besuĥsbezn] - (vizit-balailo) - flor-bukedo, kiun oni kunportas por la invitinta dom-mastrino.

Eyh, dir hängda Rotzbolln aus de Neese! [ej, dir hängda roc-boln aŭs de ne:se] (Ej, la muko-bulboj pendas el via nazo!) - Delikata atentigo, ke necesas naz-tuko, precipe kontraŭ infanoj (ne decas kontraŭ la LKK-prezidanto).

Speti [ŝpeti] (malfruejo) - vendejeto malfermita ĝis tre malfrue en la nokto, kutime kun turkaj, arabaj aŭ vjetnamaj vendistoj; grava lasta halto inter trinkejo kaj lito por aĉeti bier-botelojn kaj freŝajn cigaredojn por la maten-manĝo.

Ick jeb dir wat uff’n Deez, det de kiekst durch de Rippen wie der Affe durch’t Jitter [ik jeb dir vat uf'n de:c, det de ki:kst durĵ de ripn vi: der afe durĵ 't jiter] (Mi donas al vi ion sur la kapon, ke vi rigardos tra la ripoj kiel simio tra krado) - Memklariga. Se vi estas ankoraŭ sufiĉe sobra, kiam vi aŭdas tiun frazon, vi probable komprenos, ke venis la momento pensi pri daŭrigo de la diboĉado en alia drinkejo.

[redakti] Ekonomio

6cd oa

Estas malfacile akiri berlinan vinon

Oni de 1968 kultivas vinon en Berlino, intertempe estas 300 plantoj sur la suda flanko de la monteto Kreuzberg (kun 66 metroj unu el la plej altaj naturaj leviĝaĵoj de la urbo). Tio sufiĉas por ĉ. 700 boteloj jare kaj prezentas belan progreson kompare al 1971, kiam estis precize sep.

[redakti] Eldonejoj

Friedrich Ellersiek G. m. b. H Berlin, devenas de la plej malnova E-eldonejo en G. En nov 1903 fondiĝis la E-Verlag Müller und Borel, kun propra presejo. Posedantoj estis la fratoj Jean kaj Jules Borel (v.). La firmo eldonis la lernolibron de Borel, krome vortarojn de Christaller, Jürgensen kaj Zamenhof, diversajn aliajn verkojn, la kolekton: EBI. En febr.1904 aperis ĉe la firmo la monata gazeto "Esperantistische Mitteitungen" (E-aj Sciigoj), kiu poste estis almomata G. E-isto (v.). En apr. 1909 la firmo fondis propagandejon, nomatan "Deutsche E Centrate" (G E.Centro) kiun gvidis D-ro Linse. Ĝi celis konigi E-n en G. per flugfolioj kaj propagandaj broŝuroj kiujn ĝi eldonis. La plej konata estis la flugfolio "Die Esperanto-Sprache auf einem Blatte" (La lingvo E sur unu folio), kiu ankoraŭ nun ekzistas. D-ron Linse anstataŭis F. Ellersiek de l. nov.1909. La tuta eldonejo aktive laboris, sed pro la daŭra malsano de Jean Borel kaj la necesa pligrandigo de la presejo, la entrepreno kunfandiĝis kun tiu de Friedrich Ader, ekzistinta de 1909 en Dresden. La nova firmo sub nomo Ader und Borel G. m. b. H. ekfunkciis la 1 aŭg. 1912. En marto 1922 F. Ader eksiĝis el la firmo, lin anstataŭis F. Ellersiek, alligante la dume fonditan propran eldonejon. La nomo de la firmo ŝanĝiĝis al Ellersiek und Borel kun sidloko en Berlin.

En tiu tempo apartenis jam al la eldonaĵoj de la firmo la Demandaro de Ladaveze, Dokumentoj de Möbusz, kaj la gazeto "E Praktiko" aperanta de 1919. De 1927 sola posedanto estas F. Ellersiek kaj la nomo de la firmo prenis la nunan formon.

En apr. 1929 ankaŭ la firmo Mosse transdonis al Ellersiek siajn E-eldonaĵojn. La tiel kunigitaj firmoj ĝis nun eldonis 2.100 diversajn volumojn en la vendovaloro de ĉ. 200.- svfr.

Dum la lastaj jaroj la firmo aranĝas ankaŭ karavanojn al la kongresoj.

[redakti] Kulturo

Neniu ideo estas tro bizara, fola aŭ freneza, ke vi ne trovos dignan kadron por prezenti ĝin en Berlino, la vilaĝego freneza, fola kaj bizara.

[redakti] Arto

La grupoj en Germanio ne estis same forte kontraŭ-artaj kiel aliaj grupoj. Ilia agado kaj arto estis pli politikaj kaj sociaj, kun korodaj manifestoj kaj propagando, satiro, publikaj manifestacioj kaj malkaŝaj politikaj agadoj. La intense politika kaj milit-ŝiriĝinta medio de Berlino havis dramecan efikon al la ideoj de Berlinaj Dadaistoj. Inverse, la geografia distanco de New York de la milito generis sian pli teorie-movitan, malpli politikan naturon.

[redakti] Gazetaro

Loĝantoj de Orienta kaj Okcidenta Berlinoj ĝis nun legas diversajn gazetojn kaj ofendiĝas, kiam unu flanko penas diri al la alia, kiel ili devas vivi.

118083

[redakti] Nekongruo

Unu indiko pri la kultura nekongruo estas, ke en tuta urbo Berlino, kie loĝas miloj da Turkoj kaj turkdevenaj homoj, ne unu el ili parolas Esperanton. Turkoj vivas en paralela socio kaj ne deziras integriĝi. Kontraste, ili deziras pribati kaj prirabi germanojn.

[redakti] Librejoj

La libroservo Tautorat en Berlino delonge ne plu funkcias, oni bezonas uzi retbutikojn por aĉeti librojn.

[redakti] Afableco

DBo

La berlinanoj - klare - estas pli-malpli la plej afablaj homoj de la mondo kun koro el pura oro (nu ja ;-)). Ili havas nur etan problemon: Ili ne ĉiam scias spontanee esprimi tion vid-al-vide al fremduloj, ekzemple al ŝvaboj aŭ turistoj. Pro tio ili rajte havas la misfamon esti rektaj, maldiplomataj, bruskaj, krutaj kaj senrespektaj, tute normalaj homoj do. Se vi ekzemple kaj laŭdinde kunskrabas ĉiujn restaĵojn de via rusta lerneja germana kaj afable demandas pri la vojo al la Pordego de Brandenburgio, vi facile povas ricevi la respondon "bin ick Jesus?" (ĉu mi estas Jezuo?). Anstataŭ ĉagreniĝi vi simple duaŝtupe traduku tion al "pardonu, sed mi bedaŭrinde ankaŭ ne scias" kaj ĝoju, ke vi renkontis unu el la pli kaj pli maloftaj bestetoj, nomitaj "originalaj berlinanoj".

Vi certe ankaŭ volas butikumi tie ĉi, la pli-malpli bankrota urbo bezonas vian monon - dum pasko la loka radio tute serioze dankis al la turistoj, "ke ili vizitas Berlinon kaj elspezas sian monon tie ĉi" (!).

[redakti] Transporto

En la vagonoj de berlina metroo pendas televidaj ekranoj, kiuj informas pri la vetero, la nova kor-amiko de Shakira kaj la (mal-) venkoj de Herta, la loka futbal-klub'.

[redakti] Trajnoj

Turisto en trajna stacidomo en Berlino senespere serĉas horaron.

„Ni ne bezonas ĝin,“ diras la stacidomestro. „Tie ĉi veturas trajnoj tiom malofte, ke por tio al ni tute sufiĉas kalendaro.“

[redakti] Vidindaĵoj

2664967.417e57fb.560

la Aleo Unter-den-Linden

Estas arigita en malgranda teritorio granda kvanto da historiaj monumentoj, kiaj estas:

Al tio aldoniĝas mondfamaj ZEOj, tri operejoj, dekoj da teatroj, centoj da pornaj kinejoj, restoracioj, trinkejoj, diskotekoj k.a. Tio atestas ke ĝi estas urbo kun moda signifo.

[redakti] Bestoj

Aproj, vulpoj, falkoj - en Berlino loĝas ne nur ĉ. 3,4 milionoj da homoj, sed ankaŭ surprize multaj sovaĝaj bestoj ...

44 q

[redakti] Parlamentaj Ratoj

Por savi sin kontraŭ frido, glacio kaj neĝo musoj enpenetris la germanan federacian parlamentejon. La administrado komisiis politikiston, por ke tiu batalu kontraŭ la ronĝuloj en parlamentejo, en kiu kunsidas la konstantaj parlamentaj komisionoj. La kaŭzo de la musoplago verŝajne estas la moroj de la parlamentejo.

9804 o

[redakti] Ĝardenaj Aproj

La aproj estas la hororo de la posedantoj de belaj familiaj domoj kun eĉ pli belaj kaj zorgitaj ĝardenoj en la urbo-randaj distriktoj de Berlino. Diligenta aro de aproj eĉ ne duonan horon bezonas por ŝanĝi mez-grandan ĝardenan perlon en agrablan kotejon. Pordeto en la barilo ĉirkaŭ la ĝardeno neniu problemo estas por la inteligentaj bestoj, kiuj ofte scias pli bone malfermi ĝin ol hundoj.

[redakti] Urbocentraj vulpoj

49c4d3f o

Vulpojn oni povas observi eĉ en la urbo-centro. Ili vivas ekzemple sur larĝa strio de la iama Muro, kiun la urbo deklaris "parko". Pro mono-manko tamen, ĝi fakte lasas la naturon simple rekonkeri la terenon. Kaj surprize rapide la naturo akceptis la defion. Sur mallarĝaj padoj oni povas promeni tra tiu nove ekestanta "pra-arbaro".

[redakti] Tombejaj sciuroj

Hansi

La larĝan spacon ĉirkaŭ la konata Alexandro-Placo malkovris falkoj kaj aliaj rabo-birdoj kiel enurba hejmo. Klasika jam estas la granda populacio de sciuroj sur multaj Berlinaj tombejoj, kiuj ofte similas al verdaj parkoj kun multaj maljunaj arboj. Fakte sciuroj tie ĉi estas eĉ pli oftaj ol en normalaj ekster-urbaj arbaroj en Germanio.

[redakti] Naturamataj vespertoj

Aparte ŝatata de natur-protektantoj estas la vespertoj. Deksep el inter dudekkvin specioj vivantaj en Germanio oni trovas en Berlino. Kvin specioj restas eĉ dum vintro, dormante en iuj el la multaj forgesitaj katakomboj de la subtera urbo, kie ili apenaŭ estas ĝenitaj de homoj.

[redakti] Birdoj

En Berlino foje ekzistis Esperanto-koruso, kiu nomis sin "la verdaj paseroj".

Content Navigation