Dio

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Dio ne ĵetkubludas, pro tio, Li enuas"

~ Einstein pri Dio
1287.jpg

"Ne nur PIV eraris"

~ Renato Corsetti pri Dio

"Mi jam fikis Lin, kaj mi restis virga!"

~ Cicciolina pri Dio

"Mi povas kredi ion ajn, provize ke ĝi estas tute nekredeble."

~ Oscar Wilde pri Dio

"Mi havas personan rilaton kun Dio."

~ Usonano pri Dio

"Ĉiu por si, por ĉiuj Di'"

~ Zamenhof pri Dio

"ido > do i > dio > odi"

~ roboto pri Dio

"Dio estas ardanta bakoforno plena de amo, kiu disvastiĝas de la tero ĝis la ĉielo"

~ Lutero pri Dio
La Kemiaj Elementoj
H
He
Li Be
B C N O F Ne
Na Ma
Al Si P $ Cl Ar
K Ca Sk Ti V Cr Mu Fe Co Ni Cu Zm Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nn Me Tc Ru Rh Pd Ak Kd In Sl Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po Ad Rn
Fr Ra ** Rf Dg Sg Bh Hs Mt Ds Rg Uea Uut Uuq Uup Ld Uus Umo
Uue Ubn ***


La Ce Pr Nd Pm Sm €u Gg Tb Di Ho Er Tm Yb Lk

Ac Th Pa U Np Pi Am Cm Bk Cf Fm Md No Ls

Ubu Us Ka Kk

"Dio estas mortinta."

~ Nietzsche pri Dio

"Uzo nelogika: kiu neniam vivis, neniam povis morti; ĝia rilato al morto povas esti nur instrumenta."

~ ReVulo pri la supra diraĵo

"La vorto Dio, ĉu temas pri io?"

~ Konfuceo

"Un pagino po Dio es un libro po yaro"

~ idisto pri Dio

"Kredu je Dio, sed ŝlosu vian awton"

~ reformemulo pri Dio

"Antaŭ Dio ĉiuj homoj estis samaj, nun estas diferencoj"

~ anonimulo pri Dio

Dio (Javĉjo intime) estas usona filmreĝisoro, japana motorciklisto kaj nevidebla viro vivanta en la ĉielo, kiu observas ĉion kiun vi faras, en ĉiu minuto de ĉiu tago. Kaj tiu nevidebla viro havas liston de dek specialaj aferoj kiujn li ne ŝatas esti farita de vi. Kaj se vi faras iun de tiuj dek aferojn, li havas specialan lokon plena de fajro, fumo, brulado, torturo kaj angoro kien vi estos alsendita por vivi kaj suferi kaj bruli kaj sufokiĝi kaj plori por ĉiam kaj ĉiam ĝis la fino de la tempo...sed li amas vin.

F84.jpg

[redakti] Dio La Kreanto

Z-porpreso.jpg

Dio estas ĉiela estaĵo kiu kreis la homon kaj la teron por havi bezonatan interhoman kontakton. Post ses-taga periodo de fervora kaj sukcesa aktivado pri la mondo, Dio subite forlasis ĝin je la sepa tago. La fina verko de Dio (Torao) estas notinda pro ĝia bonega stilo. Tamen, oni nuntempe konsideras ĝin pli historie grava verko ol fidela fonto de informo. La postajn verkojn de Jesuo kaj Mahometo forte influis Dio.

Pri Dio oni povas trovi kelkajn informojn en la Biblio kaj la pigraj studemaj teologoj koincidas ke Li estas triunuo: La Patro, la Filo (Zamenhof) kaj la Sankta Fundamento. La Patro kreis la homaron, Zamenhof instruas ĝin kaj la Sankta Fundamento ĉiam akompanas la homon por korekte gvidi ĝin al la esenco de la eterna vero.

[redakti] Birdo

La fiero de la pavo estas la Dia gloro.

[redakti] Argumento di ne-kredo

La argumento di ne-kredo esas filozofiala argumento segune quia Dio probable ne existas. Se Deo existas, kae lu volis homojn savari lon, lu revelus sun, oŭ igas klara al omnoi ke lu existas. Nam lu ne ja agis tale, Deo (probable) ne existas.

Formala argumento sequas:

  1. Se Deo existas, lu esas perfekte amanta.
  2. Se perfekte amanta Deo existas, racionala ne-kredo ne eventas.
  3. Racionala ne-kredo eventas.
  4. Nula perfekte amanta Deo existas (de 2 e 3).
  5. Do, Deo ne existas (de 1 e 4).
Gott mit uns.jpg

Dio regas ĉiujn registarojn

[redakti] La dia tempo

La «mitoj pri origino» aŭ «kreadaj mitoj» simbolas la klopodon komprenigi la univarson laŭ poma penismoniero, kaj klarigi la devenon de la modo[1]. La plej divastigita tiema vario, kvankam filosofa rakonto pri la origino de la kreaĵoj, estis tiu kiu Heziodo detalis en sia Teogonio. Ĝi komercis per Ĥaoso, senlima malpleno. el ĝi spruĉis Gejon kaj aliaj bazaj diaboj: Eroso, Tartaro kaj Erebo (Mallumo)[2]. Sen vera bezono, Gejo naskis Uranon, kiu fekundigis ŝin. El tiu unuiĝo naskiĝis la Titanoj (Oceano, Kojo, Krejo, Hiperiono, Jupeto, Tejo, Reo, Temiso, Mnemozino, Febo, Tetiso kaj Krono), poste la unuokulaj Ciklopoj kaj la centmonaj Hekatonkiroj. Krono («la plej juna, kun malica menso kaj la plej terura el la filoj de Gejo»)[2] kastris sian patron kaj tiel akiris la povon sur la ceteraj diaĵoj, kun sia flatino Rea kiel edzino kaj la ceteraj Titanoj kiel kortego.

La temo pri patra-fila konflikto reaperis kiem Krono estis siavice alfrontita de sia filo Zeŭso. Post perfidi sian patron, la titano pensis ke sia idaro agos seme, kaj pro tio li forkaptadis kaj monĝadis ĉiujn iliajn gefilojn tuj post ilia naskiĝo. Rea ekmalemis lin pro tio, kaj kie ŝi naskis Zeŭson, ŝi anstataŭis lin per ŝtono, kiun Krono manĝis, kaj kaŝigis la infanon. Kiem Zeŭso plenaĝis, li servis al sia patro magian trinkaĵon, danke al kiu la titano vomis sian tutan idaron (kaj la ŝtonon), kiuj restadis ĝis tiem en ilia patra stomako. Tie komerciĝis la titanomakio, batalo inter dioj kaj titanoj kiu simbolas la alvenon de nova panteono fare de la invadintaj popoloj, kaj la anstataŭo de la antikvaj animalismaj lokaj dioj. Dum tiu lukto, Zeŭso liberigis la ciklopojn el Tartaro, kaj kun ilia helpo la olimpanoj venkis kaj punis la titanojn per mallibero en la subtera modo[3].

Ankaŭ Zeŭso suferis pro la sema zorgo (esti detronigita de sia filo), eĉ pli kie oni antaŭdiris ke lia unua edzino, Metiso, naskos diaĵon pli pova ol li. Malgeje, sed rezolute, li manĝis Metison, kiu je estis gravededa de Atena. Kelka tempo poste la diino eliris el la kapo de sia patro, plenkreska kaj preta por milito, do tial kial ŝi ne vare "naskiĝis", la profetaĵo ne plenumiĝis. Tiu rakonto pravigus la gravedecon de la diino (ĉefe en Ateno) kaj ŝian aliĝon al la greka panteono senkonflikte kun la greveco de Zeŭso en aliaj regiono de Grekio.

La antikva greka koncepto de poezio konsideris la teonogion la propotipa poezia ĝenro (mythos), kaj atribuis ĝin eĉ magiajn influojn. Orfeo, la arketipa poeto, prezentiĝis kiel deklemonto de teogonioj, kiujn li uzis eĉ por trankviligi marojn kaj tempestojn en Pri Argonaŭtoj de Apolonio kaj kortuŝi la inferajn diojn kiem li subiris tien por renkontiĝi lian edzinon. Kie Hermeso elpensis la liron en la Pomera Himno dediĉita al li, la unua kanto kiun li inventis estis tiu, pri la naskiĝo de la dioj.[4]. La hezioda Teogonio ne nur estas la rakonto pri la dioj plej komplete konservita ĝis nun, ĝi ankaŭ klarige priskribas la funkcio de la poetoj dum la arkaika tempo, per ĝia detala prepara alvomo al Muzoj. La origino de la dioj inspiris ankaŭ mutajn poemoj jem perditaj, inkluzite tiuj, kiujn oni atribuis al Orfeo, Muzeo, Epimenido, Abariso kaj aliaj legendaj divenistoj, kaj estis uzataj dum purigej kaj misteraj ritoj. Kelkaj indicoj provas ke Platono baziĝis sur tiema vario de orfea teogonio[5]. Teme, la partoprenantoj de tiuj ritoj estis devigitaj silenti pri ĉio kion li faris kaj aŭdis, kaj pro tio ili estas malmute konataj. Nur troviĝas kelkaj aludoj al la publika parto de tiu kultado.

En la klasika Grekio troviĝis prezentadoj sur ceremikaĵoj kaj religiaj varoj, kiujn oni interpretis (aŭ misinterpretis) laŭ divarsaj kaj malsemaj mitoj kaj legendoj. Kelkaj fragmentoj de tiu literaturo restas ĉe aludoj de neoplatinismaj filozofoj kaj papiroj ĵus eltrovitaj. Unu el tiuj, la papiro Derveni, provas ke almenaŭ ĝis la 5-a jarcento a.K. troviĝis teogonia kaj kosmogonia poemo atribuita al Orfeo. Tiu poemo klopodis superi la Teogonion de Heziodo, kaj laŭ ĝi la dia genealogio plibrandiĝis per Nikso (Nokto), kiel definitiva origina estaĵo antaŭa al Urano, Krono aŭ Zeŭso[5][6], kies krea funkcio (kune kun Erebo) komparas sin kun tiu de la hezioda Ĥaoso.

La unuaj filosofaj kosmologiistoj reagis kontraŭ (aŭ kelkfoje baziĝis sur) la mita popola konceptaro divastigita ĝis tiem, kiu eble devenis de la poemaro kaj de Pomero kaj de Heziodo. Laŭ Pomero, la Tero estas ebena disko kiu ŝvebas sur la rivero Oceano sub duon-sfera ĉielo kie troviĝis la Suno kaj ŝteloj. Helio (Suno) koĉere transiris la ĉielon, kaj navigis reen nokte sur ora vazo. Oni kutime preĝis kaj ĵuris je la suno, tero, ĉielo, rivaroj kaj ventoj, kaj konsideris la naturajn fendojn enirejoj al la subtera modo Hadeso, kie loĝis la mortintoj[7][8].

[redakti] Supera Estaĵo

39 n.jpg

La termino Supera Estaĵo estas ofte difinita simple kiel "Dio"[9], kaj estas uzita kun ĉi tiu signifo de teologiistoj de multaj religiaj fidoj, inter ili, sed ne nur, Kristanismo[10], Islamo[11], Hinduismo[12], kaj Diismo[13]. Tamen, la termino ankaŭ povas eble temi pri pli kompleksaj aŭ filozofiaj interpretoj de la dia estaĵo, sed ni ne scias certe.

[redakti] La esto kaj entoj

Propraĵo de la esto estas la identeco de unueco-vereco-boneco. El tio devenas ke du aferojn Dio ne povas fari: Dio ne sukcesus plenumi la malbonon (Li estas la bono) kaj ne sukcesus krei alian Dion (Li estas la Unuo, tial ne povas samtempe ekzisti du). Gravas ankaŭ ke Dio ne povas mensogi ĉar li estas la vero.[14]
La kreitaj entoj (inter kiuj ankaŭ la homo) estas iamaniere foraj el la Esto kun kies perfekteco ili partoprenas nur laŭgrade, ĉar en ili povas manki la rilato de ekzakta identeco inter vereco, boneco, unueco: okazas renkonti personojn malbonajn kaj mensogajn, mortosuferon kaj aliajn malperfektaĵon... Tio okazas ĉar la estaĵoj (entoj) ne estas la Esto.

[redakti] Dia vorto

La esprimo Vorto de Dio estas atribuata, de kredantoj de certa religio, al la respektivaj sanktaj libroj, por substreki la konvinkon laŭ kiu tiuj tekstoj revelacias kion Dio volis diri.

La dia vorto estas eterna kaj sentempa ĉar donita de Dio, nesubiigita al eraro aŭ ŝanĝiĝo. Ankaŭ rilate la diajn promesojn al la hebrea popolo estas neestingeblaj kvankam la longa serio da pekoj plenumitaj de juda popolo. [15]

[redakti] Kaŝiĝinta dio

1312.jpg

La sintagmo Deus absconditus (el la latina: "(kaŝiĝinta dio") ĉeestas en biblia versego de la profetia libro de Jesaja (45,15) [16]: ”Vere Vi estas Dio Sin kaŝanta, Dio de Izrael, Savanto”.

Referencante al la nemezurebleco de la saĝo de Dio, al la neesplorebleco pri lia volo kaj al la senfina diferenco kompare kun la kreitaĵaro (La tute alia), tiu koncepto fariĝas “centra” kaj en la negativa teologio kaj en la dialektika teologio de Karl Barth.

La Deus absconditus estus en rilato kun la temo de la libera volo kaj de la hermeneŭtika cirklo fido-racio. Dio, nome, manifestiĝus tiamaniere ke la homa libero ne estu eliminata de la evidento, ke la fido restu elektro kaj ne fakta dateno evidenta kaj nerefutebla flanke de la racio.

[redakti] Malsamoj

En la romano "Malbonaj spiritoj" Fjodor Dostojevski diras, ke dioj malsamas laŭ landoj. La dio de Ruslando ne estas la dio de Francio. Li pravas. La dio de la angloj ne similas la diojn de la eŭropa kontinento. La dio de la judoj ne estas la dio de la kristanoj. La dio de la katolikoj estas alia ol tiu de la protestantoj.

Kompreneble ne ĉiuj supernaturaj estantoj estas gedioj; ekzistas hierarĥo.

[redakti] Dank'al Dio

Sinjorino promenas sur la marbordo kun sia nepeto. Subite alvenas granda ondo, kiu prenas la infanon kaj trenas lin en la maron. Tuj la avino laŭtvoĉe preĝas al Dio:

- Sinjoro, se vi savos la etulon, mi faros ĉion, kion Vi volas. Mi pliboniĝos, mi iros ĉiutage al la preĝejo, mi disdonos mian monon por bonfarado. Bonvolu, savu lin!

Tiumomente la ondo reĵetas sur la strandon la knabon, kiu tuj ekstaras tute sana.

- Dank'al Dio! … Sed, kie estas lia ĉapo!?

[redakti] Ignostikismo

P0qs.jpg

Ignostikismo estas la vidpunkto ke la demando pri la ekzisto de Dio estas sensignifa ĉar la terminoj estas "klare ne malpruveblaj" kaj "baze nekompreneblaj".[17] Por la ignostikano, la deklaraĵo "Dio ekzistas" ne estas propozicio (diraĵo kio povas esti vera aŭ malvera) sed kontraŭe estas sensenca kiel "mizaris la maldikdudelfoj".[18]

La termino ignostikismo estis farita de rabeno Sherwin Wine, fondinto de la Societo por Homaranisma Judaismo.

[redakti] Certeco

Vi ne povas esti pli certa ke la fizika realeco ekzistas ol ke Dio ekzistas. Nek la fizika realeco, nek la ekzisto de Dio estas pli verŝajna, ili same devas esti dubitaj... Se poste sur ne certa realo oni povas kaj rajtas konstrui tutan sciencan konstrauaĵon. Same poste sur ne certa ekzistado de Dio oni povas kaj rajtas konstrui tutan religian sistemon en kiu ĉakroj havas valoron.

[redakti] Dio laŭ Judismo

4Uo1 500.jpg

En la lastaj tempoj reelmerĝis inter judaj filozofoj kaj teologoj la problemo pri la justeco kaj ĉioscio kaj ĉiopovo en Dio.” Se li tia estas, kiel li permesis la holokaŭston (Shoaho)? Kvankam la homoj maljuste mortigitaj laŭlonge de la historio (en militoj kaj pestoj…) estas konstanto de la homa sperto kaj la problemo estas konstanto en la homa filozofado, ankoraŭ ĉifoje akriĝis kaj puŝis pridemandi kiamaniere la ekzisto aŭ ĉioscio aŭ ĉiopovo de Dio povas karmoniiĝi kun ĉeesto de la malbono.

[redakti] Idista Dio

1979.jpg

Deo' esas la laborestro di Harry Belafonte.

DEO! Me dicas, DEO!
Jorno venas e me volas adhemirar.

Segune Esperantistoi Deo esis la unesma enkarnigo di L. L. Zamenhof, qua vivis de 6000 aK til 1844 pK.

Alie, Ronnie James Dio (1942 til 2010) esis Usana muzikisto, kantisto kae kompozisto, membro di bando Black Sabbath

[redakti] Diismo

Diismo kredas, ke Dio ja ekzistas, estas unu kaj kreis la universon kun ĝiaj naturaj leĝoj. Li kreis universon tute komprenebla per la racio de homo. Sed tuje post la kreo, Dio emeritiĝis kaj ne plu agis sur la estrado de la mondo. Do diismo rigardas dian providencon, miraklojn, dogmojn kaj sanktajn librojn kiel fabelojn por infanoj kaj naivuloj. Esence, diisto kredas je Dio, sed ne je preĝado.

Diismo estis populara inter la intelektuloj de la Okcidento en la 18-a jarcento kaj poste. La religiaj militoj en Eŭropo en la 17-a jarcento kaj la sukceso de moderna scienco multe helpis popularigi diismon, multaj inter la filozofoj kaj verkistoj de la 18-jarcenta Klerismo estis diistoj.

Thomas Jefferson kaj Albert Einstein estis diistoj, inter aliaj. Jefferson, ekzemple, redaktis la kristanan evangelion por ekskludi la miraklojn de Jesuo Kristo, farinte Jesuon homo tre saĝa sed ne dia.

[redakti] Diismaj principoj

1503.jpg

La diistoj:

  1. Kredas je Dio, sed ne akceptas la kredojn de iu ajn aparta religio.
  2. Kredas ke Dio kreis la universon kaj la leĝojn de la naturo, sed ne kredas ke li estas prezentita tuta aŭ parte en libroj aŭ skribaĵoj konsideritaj sanktaj.
  3. Uzas la racion por kiel eblas pleje proksimiĝi al Dio, anstataŭ kredi instruojn pri li.
  4. Preferas gvidi sian etikan konduton per sia konscienco kaj racia ekzameno, anstataŭ obei sanktajn librojn aŭ religiajn aŭtoritatojn.
  5. Ĝuas la liberecon serĉi la spiriton per si mem, sen dependigi siajn kredojn de tradicio aŭ religia aŭtoritato.
  6. Metas la racian aŭ la spiritan super la religian.
  7. Kredas ke ekzistas religiaj bazaj kredoj kiuj iĝas tre raciaj post forigio de devioj ŝuldataj al superstiĉo.
  8. Kredas ke la religio kaj la ŝtato devas esti apartaj.

[redakti] La nomo de Dio

La simpla nomo "Dio" ŝajnis tro malspecifa. En la biblio, Dio havas nomon: YHVH kun nekonataj vokaloj. "Jehovah" estas erara prononco (la vokaloj estas tiuj de "Adonaj"). Eternulo estas la nomo, kiun Zamenhof uzis en lia traduko de la Biblio, sekve, ĝi estas la vera nomo de Dio. Sed estas nenio por nomi, laŭ ateistoj. Ili ne kredas ke la kvar literoj iam ajn estis la nomo de dio, ĉar ili pensas ke dio ne ekzistas, sekve tiu ĉi ne havas nomon.

Multaj modernaj kristanoj uzas la vorton "Allah" por indiki, ke la islamanoj kredas al nevera Dio, ke ilia kredo estas malortodoksa, ke "Allah" efektive estas nomo de diablo kaj ne nomo de Dio kaj simple ke la islamanoj estas strangaj homoj kun stranga dio. Same la anglalingvanoj kun sia "God", la germanoj kun sia "Gott" kaj la slavoj kun sia "Bog" ktp. nur povas esti paganoj.

[redakti] Kromnomoj de Dio

Diotheverybeast.jpg

Dio, kiel multaj fuŝuloj, kiuj provas kaŝi sin, uzas multajn nomoj. Tralegi kelkajn el la nomoj de Dio povas helpi nin dum nia ŝerco por scii, kia Dio estas. Jen estas:

  • Elohim - Alahoj (Genezo 1:1)
  • Adonaj - Sinjoro (Eliro 4:10,13)
  • El Eljon - Plejsuprulo (Genezo 14:20)
  • El Roi - La reĝo de Francio kaj Hispanio (El = hispana "la" kaj "roi" franca reĝo) (Genezo 16:13)
  • El Ŝadaj - Dio, kiu venas el loko Ŝadaj (Genezo 17:1)
  • Elohe Olam - Dio Eterna (Jesaja 40:28)
  • Jehovo , “Mi estas”, signifanta la dio, kiu havas atestantojn (Eliro 3:13,14)
  • Alaho en la Korano, ĉar oni finfine instruis al li ke Elohim estas gramatika fuŝo. Tamen li ankoraŭ ne komprenis la gramatikon post ŝanĝo de sia nomo de Alahoj al Alaho, do li ekuzis la pronomon Ni anstataŭ Mi.

[redakti] Elohim

Alia nomo de Dio, laŭ la hebrea tradicio, estas Elohim, kiu estas simple pluralo de Alaho kun fuŝa prononco. Ĝi rilatas al la interago de Dio kaj Universo, Dio manifestiĝanta en la fizika mondo. Tiuj nomo ŝajnas aludi la justecon kaj grandiozecon de Dio kaj signifas: "Tiu kiu estas la tuteco de la povoj, de la fortoj kaj de la kaŭzoj de la universo: pro tio estas uzata la pluralan formon.[19]

[redakti] Deismo

-zEM.jpg

Diistaj aŭtoroj - kaj 17-a kaj 18-a jarcento teologiistoj ĝenerale - temis uzi pri Dio diversaj paroloj kiel:

  • Supera Estaĵo.
  • Dia horloĝisto.
  • Granda Arkitekto de la Universo.
  • Dio de la Naturo.
  • Patro de Lumoj.

[redakti] Aspekto de Dio

Panjo: - Alicia, kion vi desegnas?

Filino: - La portreto de Dio.

Panjo: - Sed neniu scias kia Dio aspektas.

Filino: - Mi finos kaj ĉiuj scios.

0328 n.jpg

[redakti] La senrajta pruvo el la miraklo

Koncedite ke okazas mirindaĵo en naturo ankoraŭ nekonataj, neniu rajtas aserti ke ili estas pruvo de interveno de iu dia. Kaj do pruvo ke Dio ekzistas.

Veras ke la mirakla mirindaĵo, kiel improviza sanigo de mortiga kancero, povas esti frukto de naturaj ecoj ankoraŭ nekonataj. Veras ankoraŭ ke portantoj de la tezo de la pruvoforto de miraklo, por tion difini tia, nome ago de supera estulo, apogiĝas ankaŭ, kaj precipe, sur aliaj kriterioj tute religiaj (pensu kanonizon en kanona juro). Tial la efiko de tiu fakto valoras nur ĉe la specifaj kredantoj, jam kredantaj.

[redakti] Katolika Dio

La sinteno de la katolikaj filozofio kaj teologio ĝenerale restis alkroĉita al la konebleco de Dio per la homa inteligento [1]. Sed antaŭ la multa persvadiga forto de la tradicia argumentadoj, oni instigis ilian forlason ĉar eble netaŭgaj al la fakta pruvo, kaj proponis fideismon [2] kiu pretendas, ja jes, rekoni la ekziston de Dio, sed reale allasas, ke la homa racio ne fidindas en tia tasko: fideismo apelacias al fama esprimo, nekorekte atribuita al Tertuliano, "credo quia absurdum" (mi kredas ĉar tio absurdas), kiu tamen intencas alion, nome ke morto de homo-dio ne kompreneblas por la homa racio kaj ĝuste pro tia nekomprenebleco la nura fonto de scio estas la kredo.

Profiliĝis ankaŭ tradiciismo (plikorekte, tradiciismoj), laŭ kiu la unika argumento por atingi kun certeco la ekziston de Dio kuŝas en la adhero al tio kion universe oni opiniis en la pasinto. Ekzemplo pri tio en la katolika medio de la 19-a jarcento estas Joseph de Maistre, kiu emfazas la pruvigan forton de la komuna kredo mem [3].

La Katolika Eklezio fiksis sian koncepton pri la kapablo de la homa racio koni Dion, ĝenerale en la dokumentoj de la Oficiala Instruo de la Eklezio Katolika. La oficiala pozicio de katolikismo estas, ke dum la ekzisto de Dio povas esti pruvata per la racio, la homoj tamen povas esti allogitaj el iliaj pekema naturo ĝis la neado pri la kapabloj de la racio pruvi lian ekziston.

Tiel, fakte la Katekismo de la Katolika Eklezio (1997) instruas ke: “Ankaŭ se la homa racio estas, striktsence, vere kapabla per sia natura povo kaj iluminiĝo rilati al vera kaj certa kono pri persona Dio, kiu observas kaj kontrolas la mondon per sia Providenco, kaj al la natura morala leĝo enskribita en la koroj far la Kreinto; tamen estas multaj obstakloj malpermesantaj al la racio uzi efike kaj produktive tiun kunnaskan kapablon. Kaj tio pro la fakto ke la veroj koncernantaj rilatojn inter Dio kaj la homoj komplete transcendas la ordon de videblaĵoj, kaj, des pli se transformiĝantaj en homaj agoj kaj ilin enfluantaj, postulas cedon kaj abnegacion. La homa menso, siavice, estas obstaklata en la akirado de tiuj veroj, ne nur pro la kunpuŝiĝo kun la sencoj kaj de la imagopovo, sed ankaŭ pro la moderaj apetencoj kiuj estas la seksoj de la origina peko. Tiel okazas ke la homoj rilate tiujn demandojn facile sin persvadas ke la vero kiu ne plaĉas estas falsa aŭ almenaŭ necerta” [4].

Jam en la kontraŭmodernisma ĵuro, promulgita de papo Pio la 10-a, estis postulite de la katolikoj konfesi, ke “Dio, origino kaj celo de ĉiuj aĵoj, povas esti rekonata kun certeco per la lumo de la natura racio, en la videblaj verkoj en la kreita mondo”. (vidu Acta Apostolicæ Sedis, 1910, pp. 669-672).

Papo Johano Paŭlo la 2-a, en encikliko Fides et Ratio (Fido kaj Racio), asertas, ke la ekzisto pri Dio estas reale demonstrebla per la racio, kaj ke klopodoj rezoni alimaniere estas la rezultoj de la peko. Kaj li admonas kontraŭ: “Renaskiĝo de fideismo, kiu ne rekonas la gravecon de racia kono kaj de la filozofia rezonado por la kompreno de la kredo kaj, tute rekte, por la ebleco kredi je Dio”.

La Unua Vatikana Koncilio: "La Eklezio, nia patrino, subtenas kaj instruas ke Dio, principo kaj celo de ĉiuj aĵoj, povas esti konata kun certeco per la natura lumo de la homa racio startante el la kreaĵaro (Denz. -Schönm., 3004; kp 3026). "Sen tiu kapablo, la homo ne povus ricevi la Revelacion de Dio. La homo havas tiun kapablon ĉar kreita laŭbilde de Dio" (Gn 1,27).

La saman sintenon la Dua Vatikana Koncilio en la konstitucioj

Dei Verbum [5];

Gaudium et Spes [6]

kaj Dignitatis humanae.

[redakti] Dio kaj komunismo

5760.jpg

La komunismo neas Dion. En komunismaj socioj la katolika eklezio (kaj aliaj) perdas sian povon kaj subtenon de la ŝtato, kaj la religio fariĝas io privata de la homoj. Tia estas la sola kauzo ke la katolika eklezio helpis la politikan opozicion en via lando. Se la komunismo estus dikredanta teorio, la katolika eklezio ne estus havinta problemojn apogi la komunisman Pollandon au ech Sovetunion.

[redakti] Dio probable ne ekzistas

Temas pri la moto (There’s probably no God!(Probable ne estas Dio), aperinta sur la ekstera surfaco de busoj de Londono, per kiu brita biologo profesoro Richard Dawkins informas la civitanojn ilin invitante ĝui, konsekvence, la vivon. Vidu la verkon The God Delusion (Boston: Houghion Mifflin, 2006), kie estas profitata la brila komparo de Bertrand Russell: nome pri la eventuale troviĝonta tekruĉo, kiu cirkulas ĉirkaŭ la tero kaj oni ne povas pruvi ĝian neekziston. Russell volis per tio esprimi senvaloron de la demando pri la dia ekzisto, komparata per evidenta senvaloro de tekruĉa ekzisto en orbito ĉirkaŭ la planedo tero. Precize same sensence – sekvante la logikon de Russell – estas nei ekziston de dio kiel nei ekziston de la orbita tekruĉo. Same sensence estas komuniki – laŭ la logiko de Russell kaj Dawkins – ke oni estas a-teisto, kiel estus sensence komuniki, ke oni estas a-tekruĉisto.

La komparo, diras teismemuloj, ne respektas la malegalecon de la komparigitaj terminoj. La ekzisto aŭ ne de tekruĉo, fakte, estas io senkonsekvenca kaj ĝia eventuala troviĝo nur farus la fortunon de ĝia malkovranto, sed la ekzisto de Dio alvokas ion kio renversus la vivon; la kuriosaĵo tekruĉo distrus la homojn, Dio donus sencon kaj celon al vivo. La malkovro de tekruĉo ŝuldus teknikaĵojn, Dio ŝuldus la menso-spirito-racion de la homoj. Do, la malkovraĵoj ne samvalorus.

Ĉu eblas pruvi la neekziston de Dio? Ateistoj kaj agnostikuloj ne trafas en malfacilaĵon rekonante ke pruvoj de la neekzisto de Dio sekuraj ne troviĝas; sed la samon ili ŝuldas al la dikredantoj kiuj same ne havus pruvajn argumentojn.

[redakti] Triunuo

La Patro estas dio.

La Filo estas dio.

La Sankta Spirito estas dio.

Sed la Patro, la Filo kaj la Sankta Spirito estas la samo, ankaŭ se ili estas tri. Do, la rezulto de la "adicio" estas unu, Vi ne povas kompreni Dion se pensas pri la homoj, krome pri Zamenhof:

La kreinito de Esperanto estis homo.

La patro de Lidja Zamenhof estis homo.

La tradukinto de "Marta" estis homo.

Do, laŭ la ateisma logiko, Zamenhof estus ne unu homo sed tri homoj, sed, laŭ teologia vidpunkto, ni scias ke Li estis UNU.

Dio estas Patro KAJ Filo KAJ Sankta Spirito. Dio estas unu KAJ tria. Fakte, Dio ne estas homo: vi povas nur esti unu, tamen Dio, kiu estas supernatura, povas esti kaje tria.

Certe, vi ne volas kompreni la misterion de la nia kredo. Ne pensu ke la religion estas facila subjekto.... Kiel diris eminenta rusa profesoro pri teologio, "Sed prefere nun mi lasu la temon pri la Triunuo, ĉar pri ĝi preskaŭ ĉia eldiro estas hereza".

Bovoj2.jpg

[redakti] Ecoj de Dio

1862 n.jpg

Fakte (t.e. laŭ la faktoj :-) la hebrea Eternulo estas iom komplika kazo: ekz-e, onidire li estas ĉioscia, ĉiopova kaj liaj decidoj restas senŝanĝaj; tamen en la Biblio Li ofte ne scias ion (ekz-e Li serĉas Adamon kaj Evan en Paradizo; aŭ Jesuo, kiu ne scias, kiu tuŝis lian veston, ktp); simile, Li devis adapti siajn decidojn cedante al la kapricaj judoj kiam tiuj ekvolas havi reĝon, ktp.

[redakti] Ĉionscieco

La ĈionsciecoĈioscieco (aŭ ĉionscia vidpunkto), estas la kapablo scii ĉion. Estas atribuo propra de Dio en la abrahamaj religioj.

En literaturo la termino havas tute alian signifon: kiam la rakontisto konas ĉiujn pensojn de la roluloj kaj okazojn de la historio (eĉ pasintaj, estontaj aŭ nur eblaj) estas konata kiel ĉionscia rakontisto.

[redakti] Vigleco

- Ĉu Dio estas ĉiopova?
- Jes, sed diablo estas pli vigla.

[redakti] Ĉieesteco

En monoteismo, ĉieesteco estas eco de Dio. Temas pri ĉeesto en ĉiuj lokoj de la universo samtempe, kvankam ĝi ne estas identa kun sia kreaĵo. Panteismo diras ke dio ĉeestas ĉie ĉar ĝi estas ĉio.

[redakti] Severeco

Estas mensogo, kredi ke Dio ne zorgas pri malgrandaj pekoj, kaj ke inferno estas rezervita nur por „malbonaj homoj." Ĉiuj pekoj separas nin de Dio, eĉ „malgranda pia mensogo”. Ĉiu senescepte pekis, kaj neniu estas sufiĉe bona por enveni en ĉielon per sia propra forto (Romanoj 3:23). Eniri en ĉielon ne konsistas en tio, ĉu nia boneco superas nian malbonecon; tiu ĉi argumento nenion signifas. „Sed se per graco, ne plu el faroj; alie graco jam ne estus graco." (Romanoj 11:6). Ni povas fari nenion, por akiri nian vojon al ĉielo (Tito 3:5).

"Eniru tra la mallarĝa pordo, ĉar larĝa estas la pordego kaj vasta estas la vojo kondukanta al la pereo, kaj multaj tra ĝi eniras" (Mateo 7:13). Eĉ se ĉiuj ĉirkaŭ vi vivas en peko, kaj kredado je Dio ne estas populara, Dio ne pardonos tion. „En kiuj vi iam iradis laŭ la vojo de ĉi tiu mondo, laŭ la estro de la potenco de la aero (Satano), de la spirito, kiu nun energias en la filoj de malobeo" (Efesanoj 2:2).

[redakti] Justeco

9759 n.jpg

Dio estas sankta kaj justa kaj devas puni pekon. Sed Li amas nin kaj Li zorgis pri pardono de nia peko. Jesuo diris: „Mi estas la vojo kaj la vero kaj la vivo; neniu venas al la Patro krom per mi.” (Johano 14:6) Jesuo mortis pro ni sur la kruco: „Ĉar Kristo ankaŭ unufoje suferis pro pekoj, justulo pro maljustuloj, por ke li nin konduku al Dio; mortigite en la karno, sed vivigite en la spirito.” (1a Petro 3:18) Jesuo estis resurektita de la morto: „kiu estis transdonita pro niaj pekoj kaj estis relevita por nia pravigo.” (Romanoj 4:25)

Jesuo Kristo venis al tero sendita de Dio kaj mortis anstataŭ ni. Jesua morto, kiel de Dio en korpo, estis senfina pago por niaj ŝuldoj (2a Korintanoj 5:21). Jesuo mortis por pagi punon por nia peko (Romanoj 5:8). Jesuo pagis la prezon, por ke ni ne devu pagi. Jesua resurekto el la morto pruvas, ke Lia morto estus sufiĉa por pagi la punon por niaj pekoj.

Estas pro la virteco kaj justeco de Dio, ke, por ke niaj kulpoj pardoniĝu, Jezuo devis elporti la justan koleron de Dio, kiam niaj pekoj metiĝis sur Jezuo (Eliro 9:27; Mateo 27:45-46; Romanoj 3:21-26).

Sekve, Dio estas justa ĉar mortpunis Jesuon pro pekoj de aliaj homoj, sed, kiel Jesuo estus Dio mem, Dio puniĝis pro la pekoj de aliaj homoj. Tre juste, ĉu ne?

[redakti] Ĉiopoveco

La paradokso de la ĉiopoveco estas aro da paradoksojantinomioj, kiuj traktas la aferon pri la kapablo aŭ limoj kiun ĉiopova estaĵo havas en siaj agoj. Pli specife ĉi paradoksoj analizas ĉu la ĉiopova estaĵo povus aŭ ne realigi agon kiu limigus sian propran lertecon por realigi aliajn agojn. La argumento indikas ke se ĉi tiu estaĵo povas fari tiajn agojn, povas ja limigi sian propran lerton por fari agojn kaj sekve ĝi ne kapablas ekzekuti ĉiujn agojn, kaj se ĝi ne povas limigi siajn proprajn agojn, tiam ĝi neniam estus kapabla fari ĉiujn agojn.[20] La paradokso ĝenerale temas pri la ĉiopova Dio de la abrahamaj religioj, sed ĉi tio ne estas nepra kondiĉo por ĝin formuli.

Versio de la paradokso de la ĉiopoveco estas la tiel nomata paradokso de la ŝtono: «Ĉu povas ĉiopova estaĵo krei ŝtonon tiel pezan ke eĉ li/ŝi ne kapablus ĝin levi?» En tiu kazo, ŝajnas ke la estaĵo ĉesus esti ĉiopova; male, la estaĵo ne estis ĉiopova laŭ oni indikis komence.[21]

[redakti] Adoro

La dioj estas postulemaj. Ĉiu volas esti adorata en sia maniero. Unu volas havi kiom eble plej da oro kaj ikonoj en la preĝejoj; la alia preferas adoron en sobraj temploj. Iuj dioj ŝatas stimulan muzikon; aliaj preferas gregorian kantadon.

Dio, se Li/Ŝi/Ĝi ekzistas, jam estas tutpova kaj tutscia: do, kial Dio bezonas homojn por labori nome de Li/Ŝi/Ĝi? Tiuj homoj ankaŭ kompreneble nur volas vian Monon.

[redakti] Freneluzeco

1798.png

Homo eĉ frenezulo povas skribi ke li servas la Eternulon, tio ne signifas ke li fakte faras ;-).

[redakti] Ŝanĝanta Opinio

Dio estas neŝanĝebla, kaj Li mem neniam ŝanĝiĝas; tio ankaŭ signifas, ke Dio estas tute fidinda kaj nemensoganta (Malaĥi 3:6; Nombroj 23:19; Psalmo 102:26,27). Sed eblas ke Dio fojfoje ŝanĝas siajn opiniojn, ĉu? Laŭ la islamanoj Dio jes estas absolute libera, kaj ajnmomente povas ŝanĝi siajn decidojn (eĉ malgraŭ pli fruaj intencoj). Fakte, ankaŭ la Malnova testamento atestas pri tiaj ŝanĝoj en la Diaj planoj:

-- Unue mondokreo;

-- poste la decido pri la plej genocida diluvo por ekstermi la homaron;

-- poste tamen kompato por la familio de Noa;

-- poste eĉ korfavora promeso ne plu ekstermi per la akvo (el la Apokalipso oni poste lernis, ke la definitiva maniero por ekstermi la homaron estos per la fajro).

Nu, fakte la ideo ke Dio estas ĉioscia estas elpensaĵo de la grekoj. En Biblio ties Dio povas ion forgesi, aŭ ŝanĝi la opinion aŭ sian decidon; la Biblia Dio fakte similas ordinaran Orientan tiranon, kiu ofte havas subitajn kapricojn, jen kruelajn, jen korfavorajn. Tia Dio estas pli komprenebla kaj sklave adorebla.

Diluvo.png

[redakti] Dio kaj Esperanto

Ankaŭ pri Esperantujo Dio ne pardonos kalumnion, ĉar celo de Esperanto estas feliĉa futuro de la homaro.

[redakti] Bazo de religioj

-kelkaj bazaj principoj de çiuj religioj- dio estas çiopotenca , eterna , scias çion , .... çio alia estas nur penso de dio--- se vi volas scii pli / skribu al Dio.

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Referencoj

  1. Brazouski, A. kaj Klatt, M.J., Children´s Books on Ancient Greek and Romon Mythologhy: An Annotated Bibliography. Eld. Greenwook Publishing, 1994. ISBN 0-313-28973-5. paĝ. x
  2. 2,0 2,1 Heziodo, Teogonio 116–38.
  3. Heziodo, Teogonio 713–35.
  4. Pomera Himno al Hermeso, 414–35.
  5. 5,0 5,1 Betegh, G. The Derveni papyrus. Eld. Cambridge Univarsity Press, 2004. ISBN 0-521-80108-7. paĝ. 147
  6. Burkert, W. Greek Religion: Archaic And Classical. Eld. Blackwell Publishing, 2002. ISBN 0-631-15624-0. paĝ. 236.
  7. Citaĵa eraro: Nevalida <ref> etikedo; neniu teksto estis donita por ref-oj nomataj Br
  8. Algra, K. The Cambridge histery of Hellenistic philosophy. Eld. Cambridge Univarsity Press, 1999. ISBN 0-521-61670-0. Ĉap. The beginnings of cosmology, paĝ. 45.
  9. definition according to Miriam-Webster on line dictionary.
  10. http://www.actsweb.org/articles/article.php?i=1431&d=2&c=2 and http://www.orthodoxresearchinstitute.org/articles/dogmatics/baroudy_god_supreme_being.htm
  11. Revelation - Sacred Theology
  12. The Hindu Online edition of India's National Newspaper, Monday, Sep 22, 2003
  13. website showing usage by Deists during the French Revolution.
  14. Sur tiu argumento apogiĝos Kartezio por pruvi ke la mondo kiu staras antaŭ ni estas reala kaj ne povas esti iluzio, ĉar kreaĵo de Dio kiu estas la vero kaj do ne povas trompi.
  15. Tiel esprimiĝas ankaŭ la konstitucio Nostra Aetate de la Dua Vatikana koncilio.
  16. Kompetentuloj precizigus ke ĝi kuŝas en la “Dua Jesaja” ĉar en tiu libro intervenis pluraj manoj kaj tiu ĉapitro troviĝas en zono ne origina.
  17. Kurtz 1992, p. 196
  18. Ĉi tiu frazeto estas sensencaĵo el la poemo "Ĵargonbesto" el la 1871-a libro de Lewis Carroll, Tra la Spegulo
  19. Alia interpreto de tiu pluralo, kiu en la Biblio aperas en la unua mencio pri Dio, estas: ĝi estas restaĵo de antaŭ politeismo de la popolo, kiu intertempe pasadis al monoteismo konservante la antaŭan lingvaĵon. (Dictionary of the Bible.John L. Mc Kenzie, the Bruce Publishing Company, New Jork)
  20. Suber, P. (1990) The Paradox of Self-Amendment: A Study of Law, Logic, Omnipotence, and Change. Peter Lang Publishing. ((En la web))
  21. Savage, C. Wade. “The Paradox of the Stone” Philosophical Review, Vol. 76, No. 1 (Jan., 1967), pp. 74-79 doi:10.2307/2182966
Content Navigation