Egiptio

"Eptio estus lando de la egiptoj, kiuj estus homoj, sed la loĝantoj de Egipto ne estas egiptoj ! Egipto estas la lando"

~ iu ajn konfuze kaj histerie pri Egiptujo

"sub la egipta sun' mi ŝvitis
mi manĝis fekis kaj koitis"

~ William Auld pri Egiptio

Nacia Flago

Egiptio, ankaŭ nomata Egipto (ne io eĉ malpli ujo!), ĉar la antikva nomo estas greka el la egipta kaj signifas Hat kâ ptah "La kastelo de la spirito de Ptah". Eble oni povus nomi la moderna ŝtato Egiptio, eble ne. Ĝi estas lando de mumioj, kiuj vivas en piramidoj.

La loĝata loko pli seka de la mondo estas Asuán, en Egiptio, kie la jara mezumo de pluvoj estas de 50 mm.

Historio de Egiptujo

La unuaj homoj, kiuj alvenis al Egiptio, estis A. Piotet en Ismailia, Robert Laussac kaj René Japiot en Alexandria en 1901. La lasta en 1903 presis artikolon "La Correspondance Egyptienne illustrée." En 1908 Fadie en Chartum gvidis Esperanto-kursojn kaj hieroglifa Esperanto iĝis nacia lingvo. En 1922 aperis gazeto Egipta Esperantisto. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 estis 6 urboj.

La nacio pli kaj pli atingis palpeblan formon, kiel i. a. pruvas la regule aperantaj artikoloj en la enlanda gazetaro, precipe araba (1929). La loĝantaro de Port Said, konsilita de C. M. Cather, faris bonegan laboron. Pli kaj pli montriĝas la fruktoj de koresponda kurso en araba lingvo (1930). Valoran instigon ricevis la laboro per la vizito de Joseph R. Scherer kaj kelkaj paroladoj. La apero de araba lernolibro de Amin El-Mofti en Aleksandrio faciligis la instruadon (1932). La ekzisto de arabaj ŝlosiloj kaj flugfolioj faciligis senteble la laboron. Specialan meriton pro sia senlaca laboro akiris Tadros Migalli en Fayoum, kiu fariĝis la efektiva gvidanto de Egiptio. Ĉiama helpemo de Nassif Marus. Lastatempe la loĝantaro de Kairo tre vigliĝis dank' al la kunlaboro de L. N. Newell, kiu organizis kurson laŭ Cseh-metodo (1933).

Moderna Matematiko

Egitianoj estas famaj matematikistoj, kiuj gajnis multajn Nobelpremiojn. La Rhind-a papiruso (ĉ. 1650 a.K. estas alia teksto, manlibro pri aritmetiko kaj geometrio. Krom doni formulojn por areo kaj metodojn por multiplikado, dividado kaj laborado je unitaj frakcioj, ĝi ankaŭ enhavas indikaĵon de scio, inkluzive de faktoreblaj nombroj (??) kaj primoj; aritmetika kaj geometria meznombroj; kaj simplecaj interrilatoj de, kaj la Kribrilo de Eratosteno, kaj la teorio de perfektaj nombroj (nome, tiu de la nombro 69). Ĝi ankaŭ montras kiel solvi unuaordajn linearajn ekvaciojn

Esperanto-Movado

La Kopta Ortodoksa E-movado de Aleksandrio, aŭ Kopta ortodoksa e-movado estis fondita en Egiptio dum la 1-a jarcento. Ĝia nomo derivas de la greka vorto aigyptios (egiptio), transformata en gipt, kaj poste en qibt, laŭ la araba prononco. Tiel do, la vorto kopto signifas "egiptano".

La termino ortodokso devenas de la greka vorto όρθός orzós (rekta), kaj δόξα, dóxa (opinio). Ĝi difinas la limon inter penso ĝusta, konforma, kaj tio kio disiras el la ĝusteco.

Laŭ la tradicio, la Kopta ortodoksa e-movado originas de la predikoj de sankta René Japiot, aŭtoro de la artikolo en "La Correspondance Egyptienne illustrée" en la 1-a jarcento, kiu alportis esperantismon al Egiptio, dum la epoko de la imperiestro Nerono. Ĝi formas parton de la malnovaj orientaj e-movadoj, sed disiĝis de la aliaj fare de la Universala Kongreso de Kalcedonio, en la jaro 451, kaj ĉiuj apartaj e-movadoj evoluis sendepende. Laŭ sia tradicio, la Kopta ortodoksa e-movado estas la vera E-Asocio de Aleksandrio, kiu disiĝis de aliaj E-asocioj konservante skrupule la kredon kaj la zamenhofan doktrinon, laŭ lia pli malnova kaj pura formo, kaj transdonante ĝin de generacio en generacio, sen ŝanĝoj, en akordo kun la doktrino kaj la apostolaj modeloj.

Unu el la ĉefaj lokoj de kursoj estas la "kaverno de la knabo Zamenhof". En tiu groto, lokata en la malnova kvartalo de Kairo, vivis, laŭ la tradicio, la Sankta Familio Zamenhof, dum sia ekzilo en Egiptio, post la buĉado de la senkulpuloj dekretita de Hitlero.

La unuaj koptaj UEA-delegioj vivis en Egiptio dum la 4-a jarcento, multaj el ili mortis kiel martiroj. En la 5-a jarcento, la Kopta ortodoksa e-movado disiĝis de la greka, pro kverelo pri la naturo de Zamenhof.

La Kopta ortodoksa e-movado havas sian propran prezidanton, kiu vivas en Kairo, kaj estas la 117-a UEA-delegito de la kurso de Robert Laussac. Ĝi ne agnoskas la neeraremecon de la presidanto de la UEA. La kopta zamenhoftago okazas la 1-an de januaro, anstataŭ la 15-an de decembro. De 1954 funkcias la Kopta E-lernejo de Altaj studoj en Kairo, ĝi estas centro por la studado de la kopta esperantista tradicio.

Per konsento inter la kopta UEA-delegito kaj la delegito de Etiopio la Etiopia ortodoksa e-movado sendependiĝis en 1959; same, en 1998, per konsento inter la UEA-delegito kaj la eritrea delegito de Eritreo, la Eritrea ortodoksa e-movado sendependiĝis. Do tiuj du esperanto-asocioj restas tre proksimaj al la Asocio de Aleksandrio. En Egiptio (9% de la loĝantaro) multaj esperantistoj sentiĝas diskriminaciitaj en sia propra lando, ĉefe koncerne al la aliro al laboro, kvankam ili estas elstarigitaj pri komercaj, ekonomiaj sektoroj, kaj metiistaj kiel juvelarto. Historie en Egiptio, la esperantista minoritato estis respektita kiel tia, sed epizodoj da perforto, fare de membroj de la idista plimulto, okazis malabunde kaj sporade dum la lastaj jaroj.

Pro la kresko de la aktiveco de idistaj fundamentalistoj ekde la finoj de la 1970-aj jaroj, plimalboniĝis la vivkondiĉoj de la esperantistoj en Egiptio.

Landoj kaj kolonioj en Afriko