Fiŝo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Gartunabluafiŝo

Tipa fiŝo. Notu grandajn okulojn, kaj feliĉan rideton.

"Ĉu konkoj estas fiŝoj ?"
~ Arno Lagrange pri Fiŝo

"Se fiŝo ekaperus el la seka rivero, el politikista buŝo ankaŭ aperus vero"

~ Morteza Mirbaghian pri fiŝo

"Al fiŝ' kuirita jam akvo ne helpos"

~ Zamenhof

"Fiŝoj kaj maruloj feliĉas sen reguloj."

~ William Blake

"Danke al lia riĉa dieto en salmo kaj malaltiĝo en kolesterolo la Inuits malofte suferas malsanojn cardíacas"

~ aŭtomata tradukilo pri fiŝmanĝado

""Fisho" esas kozo quan peskero sempre esperas, ma ne sempre sucesas, kaptar"

~ idisto filozofie pri fiŝo
Baleno

"Por la mortuloj vino, kaj por la vivantoj akvo, jen instrukcio por la fiŝoj"

~ Lutero pri kuirarto

" Neniu fiŝo pluvivas en la supo"

~ Milokula Kato

"Popolaj fiŝfestoj povas esti gajaj- se oni ne estas fiŝo"

~ Hans-Georg Kaiser

Kial vi venis ĉi tiun paĝon? Ĉu vi ne jam scias, kio fiŝo estas?

Mi vere ne komprenas, kial enciklopedioj faras al si la klopodon por krei paĝojn pri tiaj temoj.

Nu, eble vi loĝas en loko, kie oni akiras akvon el putoj anstataŭ el riveroj, kaj kie oni manĝas nur akridojn kaj sovaĝan mielon.
Orfiŝon

[redakti] Kie troviĝas

Fiŝoj estas ja fiŝoj. Ili loĝas kompreneble en la maro kaj en riveroj. Kiu iam aŭdis pri fiŝo, kiu loĝis sur la tero? Sekve la manĝota fiŝo estas ankoraŭ en la rivero.

[redakti] Kiel aspektas

Fiŝo havas naĝilojn kaj voston por naĝi, kiel scias ĉiu. Kion alian ĝi havas? Grandajn okulojn per kiuj ĝi vidas, kaj buŝon per kiu manĝas. Kaj kompreneble, brankojn por spiri la akvon. Tial ĝi ne dronas.

1568 n

Senspire vivkarna,
mortece malvarma;
nek soifas, nek trinkas,
kirasite ne tintas.

[redakti] Fiŝo kaj poezio

La Germana poeto Schiller ofte estis ĝenata de entuziasmaj junuloj, kiuj pro troa memfido imagis sin kapablaj mem fari poemojn. Iutage li trovis sur la tablo de tia diletanto notlibron sur kies lasta paĝo troviĝis jenaj bombastaj versoj:

La brilradia sun’ mergiĝas
Ĝis la profunda grund’ de l’mar’,

Post tiu ŝvelparola komenco la junulo evidente ne plu sciis kiamaniere daŭrigi. Sed Schiller flugrapide ekprenis plumon kaj aldonis la finon:

La fiŝoj nun jam ekŝvitiĝas,
Ho suno, ne estu barbar’!

[redakti] Lamarko

Lamarko konsideris la fiŝojn kiel klaso de organizo de animaloj el la plej simplaj (vermoj) al la plej perfekta (la esperantisto). Li difinis la fiŝojn kiel grupo kun spinon kaj skizo de skeleto kaj nerva sistemo kun mjelo kaj kranio enhavanta cerbon; Tiele tiu estus la ligaĵo inter senvertebrulojn kaj vertebrulojn, jam ene de tiuj. Ili havus malvarman sangon kiel la plej proksima grupo la krokodilojn, sed diference de tiuj, la fiŝoj ankoraŭ spiras per brankoj kaj ne per pulmoj. Kompare kun la idistoj, la fiŝoj ankoraŭ havas nek voĉon nek palpebrojn.

[redakti] Kiel kapti kaj manĝi

Oni povas kapti fiŝon per hoko, reto, aŭ submara fusilo. Poste oni senintestigas uzante tranĉilon, kuiras en pato, kaj manĝas kun terpomfingroj kaj afrikaj artiŝokoj. Franda!

Lancitafiŝo

Unu vojo por kapti fiŝon. Vidu paĝon submara ĉasado.

[redakti] Vendado

Sinjoro komencis fiŝvendadon. Li havis grandan butikon kaj grandan provizon da fiŝoj. Por allogi klientojn li pendigis ekstere grandan ŝildon:

Ĉi tie freŝaj fiŝoj estas vendataj!

Ne daŭris longe ĝis kiam unu el liaj amikoj eniris la butikon; li ne aĉetis ion, sed donis bonan konsilon: “Vidu, via ŝildo ne taŭgas; estas memkompreneble, ke vi faras reklamon nur pri la varoj en via butiko, do la vortoj “Ĉi tie” estas tute superfluaj.” Bone, Cedemulo cedis kaj ŝanĝis la ŝildon, kiu nun tekstis:

Freŝaj fiŝoj estas vendataj!

Sed tuj alia amiko alvenis kun alia konsilo: “Via ŝildo estas iomete kurioza; ĉiu homo scias, ke vi vendas fiŝojn kaj ne fordonacas ilin. Do la vortoj “estas vendataj” tute ne necesas, forstreku ilin.” La vendisto agis laŭ tio, kaj la ŝildo montriĝis nun jene:

Freŝaj fiŝoj!

Sed ankaŭ tio ne kontentigis ĉiujn. Baldaŭ eniris alia amiko; ankaŭ li ne aĉetis ion, sed libere donis sian opinion: “Vi certe ne scias propagandi, via ŝildo estas stulta. Oni ja ne anoncas putrajn varojn do ellasu la vorton ‘freŝaj’.” La cedemulo ne povis rezisti, kaj la belega longa ŝildo nun montris nur unu vorton:

Fiŝoj!

La cedemulo estis konvinkita, ke neniu povos mallaŭdi ion plian; sed li ne sufiĉe konis siajn amikojn. Ree malfermiĝis la pordo, kaj amiko de ekstere vokis en la butikon: “Kial vi pendigis tiun ŝildon? Ke estas fiŝoj ĉi tie, oni ja flaras jam el distanco de unu kilometro!”

[redakti] Ĉefaj tipoj da fiŝo

Estas malmultaj tipoj da fiŝoj, ĉar nemultaj iris en Noan arkeon. Ni diru ion pri la ĉefaj tipoj

[redakti] Baleno

Moby

Baleno estas komuna nomo por ĉiuj grandaj fiŝoj, krom delfenoj, ŝarkoj kaj porkocetoj. Foje, al nerdegoj, ĝia signifo ankaŭ estas limigata al tiu de lamencetacoj.

Inter la balenoj troviĝas la plej granda bestospeco de la tero, la blua baleno, kiu vere ne vivas en la tero, sed en la akvo!

Eble nur baleno estas esperanta vorto.

[redakti] Delfeno

Kiel la aliaj heraldikaj cetacoj, delfeno estas fiŝo. Ĝi kutime bildiĝas vertikale, profile, arkite, nazo kaj vosto turnitaj al dekstro. Kiam la koloroj de la naĝiloj, de la vosto, de la oreloj, de la barbo, de la okuloj kaj/aŭ de la kresto koloriĝas malsame kiel la korpo, oni devas indiki ĝin en la priskribo. Delfenon kun larĝe malfermita buŝo (kaj ofte fermita okulo), oni priskribas "svenanta delfeno".

[redakti] Delfenoj kaj Esperanto

Estas groteska paradokso ke ni havas komuniksatelitojn kapablajn vidigi kaj aŭdigi mesaĝon al la tuta planedo, sed forestas tutplaneda lingvo kapabla komprenigi ĝin. Eĉ pli strange estas ke krom kelkaj fidelaj Esperantistoj, nek Unesko nek iu alia internacia instanco serioze klopodis por antaŭenigi universalan komunan lingvon – kian havas la delfenoj.

[redakti] Salmo

517 o

Salmoj (helena salmos — laŭda fiŝo) estas himnoj de la hebrea religia oezio kaj reĝoj. Ili konsistigas la deknaŭan libron de la Malnova testamento, la Salmaron. Oni atribuas la aŭtorecon de la salmoj al la reĝo Davido (ĉirkaŭ 1000 a.K.), tamen, verŝajne, ili aeris li frue, ĉirkaŭ la 13-a jarcento a.K., kaj estis kreitaj de kelkaj aŭtoroj aŭ eĉ gruoj de aŭtoroj, ne konataj nun.

[redakti] Babelfiŝo

La Babelfiŝo estas ofta specio de fiŝo. Ĝi aspektas kiel "malgranda, flava kaj hirudeca" fiŝo. Kiam Babelfiŝo estas enigita en la orelan kanalon, ĝi ebligas al sia portanto "tuj kompreni ion ajn diritan... en ajna formo de lingvo." Ĉi tio fariĝis elirpunkto por la jena filozofaĵo pri la ekzisto de Dio:

La Babelfiŝo estis prezentita kiel fideista ekzemplo pri la neekzisto de Dio:

"Mi rifuzas pruvi, ke mi ekzistas," diras Dio, "ĉar pruvo neas kredon, kaj sen kredo mi estas nenio."
"Sed," diras Viro, "la Babelfiŝo estas evidenta sinmalkaŝo, ĉu ne? Ĝi ne povus evolui hazarde. Tio pruvas, ke Vi ekzistas, kaj do sekve, laŭ Viaj propraj argumentoj, Vi ne ekzistas. Q.E.D."
"Ho kara," diras Dio, "mi ne pripensis tion antaŭe," kaj senprokraste malaperas en nubeto de logiko.
"Ho, tio estis facila," diras Viro, kaj kiel aldonaĵo daŭrigas pruvante ke nigra estas blanka kaj mortiĝas sur la sekvanta zebra transirejo.

La fiŝo sin nutras per mensa energio, kiu kreiĝas dum kunmetada de frazo, kaj ŝajne ekskrementas mensan energion en formo kiu povas esti komprenebla de aliuloj. Ĝi ankaŭ, same kiel delfenoj, havas la potencon efike teleporti sin kaj sian gastiganton (en plurala zono) for el morto-danĝero.

[redakti] La rideto

Norio

Fiŝoj ofte ridetas. Tio verŝajne estas, ĉar ili rajtas naĝi nuda.

Nun vi ja scias pri fiŝoj.

[redakti] La tri fiŝoj

Iam en iu lageto vivis-loĝis tri fiŝoj. La unua fiŝo estis plej ruza, la dua - malpli ruza, kaj la tria - tute stulta. Vivis ili bone, trankvile - kiel vivas ĉiuj fiŝoj en la mondo. Sed foje jen al ilia lageto aliris homo.

La homo kunportis reton kun si. Kaj dum li disvolvis ĝin, la plej saĝa fiŝo rigardis lin tra akvo kaj meditis. Febre ĝi estis rememoranta la tutan sian vivsperton kaj ĉiujn historiojn aŭskultitaj dum sia vivo; ĝi alvokis tutan sian ruzecon, kaj finfine ĝi ekkomprenis:

- En tiu ĉi lageto ne ekzistas loko, kie oni povus kaŝi sin, - ekpensis ĝi, - tial pli bone estus simuli morton.

Kaj jen, kolektinte ĉiujn siajn fortojn, tre mireginte la fiŝiston, ĝi elsaltis rekte al liaj piedoj.

La fiŝisto prenis ĝin. Sed la ruza fiŝo retenis spiron, kaj li pensante, ke ŝi mortis, forĵetis ĝin en akvon. La fiŝo tuj sin kaŝis en subborda kaveto preskaŭ ĉe liaj piedoj.

La alia fiŝo - tiu, kiu estis pli simpla, ne tre bone komprenis, kio okazis, kaj alnaĝinte al la ruza petis klarigojn.

- Simple mi simulis morton, tial li forĵetis min reen en akvon, - klarigis al ĝi la ruza fiŝo.

Tuj tiu simplulo ankaŭ elsaltis el akvo kaj faliĝis ĉe piedoj de la fiŝisto.

- Stranga loko, - ekpensis la fiŝisto. - Fiŝoj ĉi tie mem elsaltis el akvo...

Sed la fiŝo forgesis reteni spiron. La fiŝisto fidinte, ke ĝi estas viva, metis ĝin en sian sakon.

Poste li denove turnis sin al akvo. Tamen apero de fiŝoj elsaltantaj en la bordon tiom miregis lin, ke li forgesis ŝlosi la sakon. Uzinte lian malatenton, la fiŝo lasis la sakon kaj - jen rempente, jen saltante, - venis al akvo. Tie ĝi trovis la unuan fiŝon kaj, peze spirante, kuŝiĝis apud ĝi.

La tria fiŝo, la stulta, nenion komprenis, - eĉ aŭskultinte klarigojn de ambaŭ aliaj fiŝoj. Ili laŭvice tranombris al ĝi ĉiujn cirkonstancojn, atentante kiel grave estas reteni spiron por ke simuli morton.

- Dankon al vi, nun mi ĉion komprenis, - ĝoje diris la stulta fiŝo. Kaj dirinte tion, ĝi brue elsaltis el akvo, falinte apud la fiŝisto.

Sed ĉagrenita per tio, ke li perdis jam du fiŝojn, li metis tiun fiŝon en la sako, eĉ ne rimarkinte: ĉu ĝi estas spiranta aŭ ne. Kaj ĉifoje li bone ŝlosis sian sakon.

Denove kaj denove metadis la fiŝisto sian reton, sed ĉar unuaj du fiŝoj ne forlasis sian rifuĝejon, la reto ĉiam restis malplena.

Finfine li decidis rifuzi sian intencon. Forironte li malfermis sian sakon kaj konvinkiĝis, ke la stulta fiŝo ne spiris, alportis ĝin hejmen kaj fordonis ĝin al sia kato.

[redakti] Grasa karpo

39542

La fiŝhokisto kaptas grasan karpon.

-- Mi portos vin hejmen por vespermanĝi! -- li ekĝojas.
-- Mi faras sveltigan terapion -- respondas la karpo. -- Ni iru prefere en kinejon!

[redakti] Rilativeco

La sama frazo povas fari diversajn signifojn en diversaj kuntekstoj:

Jen fiŝopeco sur la tablo.

PLENDO: al kelnero kiu supozeble purigis la tablon.

AVERTO: por ke la edzino ne permesu la katon en la kuirejon.

OFERTO: al malsatega edzo.

AKUZO: al infano kiu rabatakis la fridujon.

[redakti] Kalveco

5153 n

Kial ne havas fiŝo hararon? Tial ne, ĉar ĝi neniam povus ĝin sekigi...

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Kaj ne forgesu

[redakti] Eksteraj ligiloj

Viva fiŝo -- Paĝo iĥtiologia kaj beletra.

Se humuro ne al vi plaĉas, vi trovos ĉe la Vikipedio
artikolon tute senhumuran pri fiŝoj.