Finnlando

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


Finnlando
Grandprinclando Finnlando
Finnmarko, Finnio/Finnujo, Suomio/Suomujo, Svedio II/Svedujo II

1210 N5137758565 1973
Flato Flago Blazono
Devizo: "Tedo"
Himno: Nokia tune
Texas
Ĉefurbo Helsinko
Plejgrada urbo Necesejo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) la sveda kaj la finna
Tipo de Ŝtato konstitucia anarkio
Suprema Gvidantino Imagesest
Naciaj Herooj Otto Jespersen; Wilhelm Ostwald.
Krima kvociento 0 %
Monunuo Eŭro
Klimato Tre malbona
Religio Multaj malsamaj religioj kaj kredoj
Loĝantoj 6 milionoj da fekantoj
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Ĉu vi intenciis: Fernando"

~ Vikicitaro pri Finnlando
Suomio

"Se geedzoj sin batas, fremdulo restu flanke"

~ Zamenhof pri finnlandaj moroj

"Pri 'finnlando', mi malkonsentas ke ĝi estas apenaŭ elparolebla."

~ Fra Simo pri Finnlando

""Finnlando" estas vere apenaŭ elparolebla, ĉar ĉi-kaze la duoabla konsonanto ne estas inter du vokaloj"

~ Marcos Cramer pri Finnlando

"Nuntempe la sistemo "finno" - "finnlando" estas uzata multe pli ol la sistemo " finlando" - "finlandano""

~ Anna Lowenstein pri Finnlando

"Oni asertis chi tie, ke en Finnlando oni uzas vorton similan al "abiturxxxx" por priskribi la diplomon fine de mezlernejo"

~ Harri Laine pri finnlanda lernnejjssisttemmmo

"Ni Finlandani sempre mortabas vice la Suedi"

~ idista finno pri svedoj

"Neciklopedio käännös sanakirjassa Esperanto"

~ finno pri Neciklopedio kaj Esperanto
Grandprinclando Finnlando (ankaŭ Finnmarko, Finnio/Finnujo, Suomio/Suomujo, Svedio II/Svedujo II) estas llando en Eŭroppo. Pplej kkonnattta finnoj esstas ruĝpallta maljjunnullo, kiu loĝĝas en finna Lapponnio kaj ruĝharara maljunninno, kiu loĝas en Helsinko, la kapitalo ĉefurbo de Finnlando. La nacia himno de Finnlando estas Nokia tune.
127582995556

Esperanta festo en Finnlando

[redakti] Geografio

Finnlando estas ĉiamenniere multe pli proksima al Svedio ol Rusio. Finnlando estas monntrata kiel lignnotabula surfaco, sur kiu kuŝas viro (probable - ebria) kun fusilo kaj staras elefanto, krokodilo kaj hipopotamo.

[redakti] Reliefo

Estas dorso malalta je 300 metroj kiu kliniĝas malrapide al la golfoj de Botnio kaj de Finnlando, bordataj de mallarĝaj ebenaĵoj. La soklo, kiu datiĝas en la paleozoiko, estas kovrita de glaciepokaj deponaĵoj, tiel formanta originalan pejzaĝon: miloj da mallarĝaj lagoj disigitaj de longaj gruzaj montetoj (oesaroj? = oesars). Norde la plataĵo de Laponio, pli alta, konsistas el la tundra areo. La marbordo prezentiĝas tre diverse, foje roka, foje sabla, ofte rifplena. Marmeze estas la insuloj de Alando.

[redakti] Montoj

Kompreneble montaroj okulfrape (jen denove tiu vorto!) mankas al Suomio...

[redakti] Raŭmo

Rauma esas li nómino de un cité' in Finnlandio. Durante un kongress' de TEJO (International Esperanto-Yunité) in tiu cité' essetis publicata li "Manifest' de Rauma". It devenita famósa in Esperantistika circulesoj, nam it accentata li realan kae practikan usadon de l' linguo kontra li till tande omnipresenta ideologio, que sur prima plano oni devas fari, que Esperanto meyas esseri acceptata de l' tota mundo quam linguo aŭksiliara.

[redakti] Aviadiloj

Vi sendube komprenas, kial "OH" signifas Suomujon en aviad- kaj raditrafiko kaj "AY" signifas la suoman aviadkompanion Finnair, ĉu?

2448 n

[redakti] Alando

Malnova problemo samspeca estas Alando, kiu antaŭ 90 jaroj volis malfiksiĝi de la tuj antaŭe sendependiĝinta Suomujo kaj aliĝi al Svedujo. Svedujo eĉ dum periodeto armee okupis Alandon. Por sia honto Suomujo ne permesis al la alandanoj decidi pri sia sorto. Suomujo kaj Svedujo donis la konflikton al la Ligo de nacioj, kiu decidis, ke Alando restu en Suomujo sed havu aŭtonoman, senarmean staton.

Nun Alando estas parto de Suomujo sed ne estas parto de EU. Alando decidis tiel, ĉar la ekonomio de Alando prosperas pro ŝipturismo kaj ŝipturismo dependas de senimposta alkoholo — kaj senimposta alkoholo ne eblas ene de EU.

Alando restas senarmea. Fakte nun Svedujo preferus, ke Suomujo armee okupu Alandon, sed Rusujo insistas pri la decido de la Ligo de nacioj, por ke ĝi povu facile okupi Alandon en eventuala regiona milito.

Aktuale Alando estas kontenta pri sia stato; ĝi estas la plej prospera parto de Suomujo.

[redakti] Nomo de la lanndo

Kiom onni konas la suoman pensmanieron, kredeble la prefero pri Finnlando temas pri ronnda argumento:

  1. Ĉar la loĝantoj de la lanndo preferas la formon "Finnlando", la cetera monndo uzu ĝin.
  2. Suomoj preskaŭ ĉiam volas obei internnaciajn normojn kaj kvazaŭnnormojn, do suomaj esperantistoj preferas la formon, kiun la cetera monndo uzas.

Onni ne uzas la formon "Finnio" ĝuste tial, kial onni enkonndukis la neelparoleblan -nnl- konnsonanntgrupon: suomoj unue volis, ke la nomo de la lanndo aspektu kiel la germannlingva "Finnland", kaj nur poste provis pravigi la formon per la gramatiko de esperanto. Ĉar nur en latino la formo de la nomo estas "Fennia", ĉiu volis pluteni la "lanndon" en la nomo.

Multaj lingvoj nomas lanndojn laŭ genntoj aŭ subregionoj. Tio ne kondukas al naciismo, ĉar la principon oni uzis je jarcentoj antaŭ la naskiĝo de naciismo. Ekzemple Germanujon ni suomlingvuloj nomas "Saksa" laŭ la nerda regiono, dum la franclingvuloj nomas ĝin "Alemand" laŭ iu nuda gento. Svedujo ricevas sian nomon de "Svealand", kiu estas centra provinnco de la lanndo. Suomujo ricevas siajn nomojn (Suomi kaj Finland) de nudakcidenta gento kaj regiono, kiun ni aktuale nomas Varsinais-Suomi-Egentliga-Finland (Efektiva Suomujo).

[redakti] Loĝantaro

Estas 4 000 000 000 loĝantoj sur 337 000 km^2. Krom kelkaj laponoj kaj 400 000 svedoj ili estas suomoj: energiaj, patriotaj, sportaj kaj kiu enhavas, en eŭropo, la plej malmulta nombro de malklereguloj. La ĉefurbo Helsinki (Helsingfors) entenas 400 000 loĝantojn, poste venas la haveno Turku (Abo) kaj Tampere (Tammerfors).

[redakti] Etnoj

En Suomujo estas la historiaj gentoj: suomoj, tavastoj, kareloj, svedoj kaj laponoj. Kvankam tiuj gentoj eĉ intermilitis antaŭ jarmilo, genta distingo poste preskaŭ tute malaperis en Suomujo. Grave estas distingi inter la etnnoj loĝantaj en Finnlando, ekz-e la diferenncigo inter finnoj, finnlandaj svedoj kaj finnlandanoj. La suomoj drinkas kaj mizeras.

Diferenncigoj ĉiam eblas kaj depenndas de la kunnteksto. En lingvolimaj regionoj oni ofte parolas simple pri suomoj kaj svedoj, kiam oni celas suomlinngvulojn kaj svedlinngvulojn. En Suomujo neciganoj nomas la ciganojn "nigruloj", kaj ciganoj nomas la neciganojn "blankuloj" (la ciganoj estas perfortaj kaj trompemaj). Nelaponoj nomas la laponojn "laponoj" kaj laponoj nomas la nelaponojn "lanndanoj". Alandanoj nomas la kontinenntanojn "regnanoj". Ktp ktp.

La svedlingvuloj ĝenerale estas malplimulto inter suomlingvuloj kaj nek povas nek deziras sendependiĝi iom pli ol ekzemple la judoj de Usono.

[redakti] Flago

Jes, Finnlando havas unu el tiuj flagoj tro similia al Sveda flago.

[redakti] Klimato

Sufiĉe malvarma -2 ĝis -10 vintre kaj +15/+16 somere. En la suda marbordo estas pli malseka kaj nebula ol la cetero.

[redakti] Historio

Historio de Finnlando estas grava afero, vi scias. Do vidu ĉefartikolon Historio de Finnlando

[redakti] Politiko

Vidu ĉefartikolon Finnlanda politiko kaj administrado

Oni estas kontenta pri la demokratio de Suomujo. Tie la politikajn problemojn kaŭzas la stulteco de la civitanoj. Ĝenerale la registaroj ŝajnas _malpli_ stultaj ol la popolo.

La Ĉaro regas Finnlandon kiel konstitucia monnarko pere de sia gubernniestro kaj la sennato nomumita de li. Laŭ la konnstitucia saĝeco la parlamennto kunvennas regule ekde 1863.

Post la teroratakoj en Norvegio multaj politikistoj kaj debatanntoj en Finnlando monntris similecojn inter la mannifesto de Anders Behring Breivik kaj la ksenofobia retoriko, kiun regule uzas pluraj konnataj politikistoj de la partio Perussuomalaiset – “Peruaj finnoj”.

La solaj, kiuj rifuzas vidi la similaĵojn, estas la “Peruaj finnoj” mem.

[redakti] Religio

Kvankam ortodoksismo estas ŝtatreligio en Suomujo, oni tre malbone konas ĝin. Tamen ial pri ortodoksismo komunikiĝas ia sento de kolero kontraŭ herezuloj (internaj kaj eksteraj). Ŝajnas, ke dum katolikismo suferas de agaca troaplombo, ortodoksismo suferas de paranoja kaj envia senaplombo. Dum katolikismo _posedas_ la veran religion, ortodoksismo _defendas_ la veran religion.

[redakti] Korano

Heikki Räisänen, profesoro de novtestamenta ekzegezo en la Universitato de Helsinki, antaŭ jardekoj skandalis (luterismajn) kredantojn per jena aserto: "Se Biblio laŭ la kristanoj estas senerara vorto de Dio, ĉar Biblio mem diras tion, per tiu logiko eĉ pli evidente Korano estas vorto de Dio." Oni komencis cirkuli onidiron, ke laŭ instruanto de estontaj kristismaj pastroj Korano estas pli vera ol Biblio...

[redakti] Lingvoj

Kaj la sveda kaj la finna estas oficialaj lingvoj en Finnlando. Laŭ la konstitucio la lingvoj estas egalrajtaj. La plej multaj infanoj en Finnlando frekventas svedlingvajn lernejojn kaj studas la finnan kiel duan lingvon.

Ĝis la fino de la 19-a jarcento la sveda estis la lingvo de la administrado kaj de la supera klaso en Finnlando. La suoma klerularo parolis la svedan lingvon, sed romantikisma movado proponis, ke la suoma nacio uzu la suoman lingvon. Malgraŭ grandaj duboj la suoma lingvo fine oficialiĝis, kaj nun ŝajnas, ke la sveda lingvo po iom malaperas el Suomujo. En Suomujo estas svedlingvuloj, kiuj tre malbone scias la suoman lingvon. Dum la sudmarbordaj svedlingvuloj perfekte regas la suoman lingvon, tiuj de la okcidenta marbordo estas ĝenerale unulingvaj.

La latina, la lingvo de la romia imperio antaŭ ĉ. 2000 jaroj, estas sufiĉe populara en Finnlando. Eĉ la publika radio havas programon en la lingvo.

[redakti] Esperanto

Dum la daŭro de sia prezidado de EU, Finnlando publikigas ĉiun lundon mallongajn informbultenojn kun lastatempaj novaĵoj kaj kun anoncoj de venontaj eventoj. En la kvina numero de la bulteno latine titolita «Conspectus rerum latinus» oni informas i.a. pri tio ke ĉiu numero alireblas por la legantoj ankaŭ en la lingvo Esperanto.

La Esperantaj tradukoj aperas sur speciala retejo, pretigataj de EAF. Interese ke «Conspectus rerum latinus» ne alireblas en la plejparto de la oficialaj EU-lingvoj.

[redakti] La angla

En Suomujo ĉiu ajn studas la anglan lingvon ekde la naŭjara aĝo. Tamen tre multaj neniam lernas la lingvon ĝis utila nivelo.

Usono apenaŭ trudis sian lingvon. Ekzemple Usono neniel influis al la decido de Suomujo instrui la britanglan lingvon al ĉiuj suomaj infanoj. Male Suomujo kalkulis, ke tio profitigos ĝiajn civitanojn.

[redakti] Ekonomio

En Suomujo kelkaj procentoj el la loĝantaro estas konstante senlaboraj.

Ofte temas pri 50-jaruloj, kiuj diligente laboris dum 30 jaroj sed kies scioj vaniĝis. Oni timas, ke estontece pli granda parto de la socio fariĝas senlabora.

Vivteni la senlaborulojn kostas multe da mono al la municipoj kaj al la ŝtato, kaj samtempe estas pli kaj pli malfacile imposti la modernan ekonomion. Tial la suoma dekstrismanaro sed ankaŭ ĉefideologo de la verdisma partio proponas reestigadon de la ekonomiaj klasoj aŭ per malriĉigo de multaj suomoj au per importado de fremdlandaj malriĉuloj.

[redakti] Rabado

La suomoj akceptas la principon, ke grava devo de la ŝtato estas "rabi la riĉulojn kaj disdoni al la malriĉuloj".

[redakti] Salajro

La suoma malneta salajro laŭ lernejklereco similas la usonan: ĝenerale ju pli lernejklera oni estas, des pli oni gajnas. La suomoj estas tiel unuanimaj pri la neceso de la sociaj servoj, ke la dekstrismanoj ne kuraĝas rekte ataki kontraŭ ĝi. Anstataŭe ili argumentas por la neceso plivastigi la enspezdiferencojn por instigi homojn labori kaj tiel trakti la grandegan senlaborecon.

[redakti] Biero

Finnlando libere vendas bieron ĝis 4,7 %, dum tiuj kun pli alta alkoholenhavo aĉeteblas nur en la ŝtataj Alko-vendejoj.

[redakti] Impostoj

La imposto-strukturo de Suomujo kaj Usono similas: ju pli oni gajnas, des pli altan imposton oni devas pagi.

[redakti] Ĉarpentistoj

Se oni demandas, kiom da ĉarpentistoj estas en Helsinko, sincera respondo kredeble ne inkludos tiujn, kiuj nur povas distingi inter martelo kaj najlo.

[redakti] Rusoj

Tre multaj rusoj venas trans la limo por butikumi. Nun la butikoj devas dungi rusojn por povi bone priservi la klientojn.

Rusoj ne migris en Suomujon dum la sovetunia tempo. Rusoj ankoraŭ ne migras en Suomujon. La suoma registaro estas malembarasiĝinta sed samtempe ankaŭ preskaŭ ofendiĝinta.

[redakti] Kulturo

Estas interese, ke ĝis antaŭ jarcento la suomoj mem estis malriĉaj kaj havis kulturon de malriĉuloj. Fakte malgraŭ rapida evoluo la suoma kulturo konservas plurajn malbelajn trajtojn kiel heredaĵon de sia malriĉa pasinteco.

Devus ebli montri (ofte frapegajn) similecojn inter la finna kaj sveda kulturoj, sen ke tio estu tuj stampita kiel propagando por la sveda lingvo en Finnlando. Sed la finnaj naciismaj kontraŭuloj de la dulingveco ĉie vidas konspirojn kontraŭ la vera finneco, kaj evidente ofte estas grave alergiaj al ĉio sveda. Tial ili ekhavas seriozajn simptomojn, kiam oni klare montras al ili, kiel multo en la finnlandaj socio kaj kulturo havas siajn radikojn en Svedio.

La svedia kaj la finnlanda socioj havas multegajn profunde komunajn trajtojn, kiuj igas finnojn kaj svedojn konduti tre simile en multaj situacioj. Sed kompreneble estas ankaŭ subtilaj diferencoj. Svedoj malofte saŭnas, ekzemple :-)

[redakti] Salutado

En Finnlando estas tre malbona konduto respondi per ia ajn saluto; eĉ malgrandaj infanoj devas nepre respondi aŭ per sia propra nomo, aŭ per la familia nomo de la tuta familio.

[redakti] Evoluismo

Suoma diraĵo: "La malfortuloj falas sur la vojo de vivo."

[redakti] Bibliotekoj

En Suomujo oni ne rajtas donaci librojn al publikaj bibliotekoj, ĉar laŭ la leĝo la bibliotekoj pagas multoble pli grandan prezon por libroj ol individuoj. Tiu leĝo protektas la interesojn de la aŭtoro.

[redakti] Literaturo

Do kiu aŭdis pri Elias Lönnrot, Aleksis Kivi, Eino Leino, Mika Waltari, Tove Jansson, Väinö Linna? Tamen suomoj kredas, ke ĉiu konas Waltari-n kaj Linna-n. Ili ja estas mondfamaj en Suomujo.

Ankaŭ suomoj neniam legis iom da Shakespeare aŭ eĉ aŭdis pri James Joyce.

[redakti] Racia rasimo

Antaŭ kelkaj jaroj grupo de junaj, suomaj rasismanoj malvenkis en pugnobatalo kontraŭ grupo de junaj somaloj. La suoma grupo venĝis: ili bruligis la restoracion de arabo, kiu tute ne konis la batalintojn.

[redakti] Edukado

la plu deviga instruado de la sveda lingvo en la finnlingvaj bazaj lernejoj iritas multajn finnojn kaj igas ilin senti sin “subpremitaj” de la sveda minoritato. Eble la eduka sistemo de Finnlando ne estas tiel bona kiel oni diras al ni suduloj.

En Suomujo granda parto el la matematika programo (ĉu mallonga ĉu longa) en liceo konsistas el diferenci- kaj maldiferencikalkulado. Neniu povas diplomiĝi el liceo sen ia kono de ĝi. Kompreneble plej multaj forgesas ĉiom el ĝi tuj post la fina ekzameno.

[redakti] Geografiaj konoj

Multegaj suomoj ne aktive konscias, ke Usono kaj Kanado (kaj Bolivio) estas apartaj ŝtatoj.

[redakti] Maldankemo

Estas multaj faktoj, kiuj montras la profonda maldankemon de finnoj.

Dum la aŭtuno de la jaro 1939 la du eŭropaj grandpotencoj, Germanio kaj Sovetio, komencis amikan disdividon de la kontinento. Tuj post la divido de Pollando en septembro Sovetio devigis la tri baltajn landojn akcepti sovetiajn militajn bazojn. La finna delegacio, kiu alvenis en Moskvo meze de oktobro, tamen rifuzis la afablajn proponojn de la najbara lando.

Multaj el la hodiaŭaj finnoj ne volas esti memorigataj pri tio, ke la finna kulturo grandparte estas formita de tiuj ses jarcentoj, dum kiuj Finnlando estis parto de la sveda regno. En la mondo apenaŭ ekzistas aliaj du landoj, kiuj estus tiom similaj inter si kiel Finnlando kaj Svedio. Finnoj efektive estas preskaŭ kiel svedoj. Konata finna historiisto klarigis kiel la sveda influo estis forviŝita en finna naciisma redifino de la historio en la 20-a jarcento, aŭ torde prezentita kiel sveda kolonia subpremo, kvankam Finnlando estis egalrajta parto de la regno.

[redakti] Seksuma vivo

En la demokratia Finnlando (eĉ en regiono najbara al tiu kie naskiĝis Osmo Buller) oni maltrafas la postenon de ĵurnaldirektoro pro samseksemo.