Finnlando

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


Finnlando
Grandprinclando Finnlando
Finnmarko, Finnio/Finnujo, Suomio/Suomujo, Svedio II/Svedujo II

1210 N5137758565 1973
Flato Flago Blazono
Devizo: "Tedo"
Himno: Nokia tune
Texas
Ĉefurbo Helsinko
Plejgrada urbo Necesejo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) la sveda kaj la finna
Tipo de Ŝtato konstitucia anarkio
Suprema Gvidantino Imagesest
Naciaj Herooj Otto Jespersen; Wilhelm Ostwald.
Krima kvociento 0 %
Monunuo Eŭro
Klimato Tre malbona
Religio Multaj malsamaj religioj kaj kredoj
Loĝantoj 6 milionoj da fekantoj
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Ĉu vi intenciis: Fernando"

~ Vikicitaro pri Finnlando
Suomio

"Se geedzoj sin batas, fremdulo restu flanke"

~ Zamenhof pri finnlandaj moroj

"Pri 'finnlando', mi malkonsentas ke ĝi estas apenaŭ elparolebla."

~ Fra Simo pri Finnlando

""Finnlando" estas vere apenaŭ elparolebla, ĉar ĉi-kaze la duoabla konsonanto ne estas inter du vokaloj"

~ Marcos Cramer pri Finnlando

"Nuntempe la sistemo "finno" - "finnlando" estas uzata multe pli ol la sistemo " finlando" - "finlandano""

~ Anna Lowenstein pri Finnlando

"Oni asertis chi tie, ke en Finnlando oni uzas vorton similan al "abiturxxxx" por priskribi la diplomon fine de mezlernejo"

~ Harri Laine pri finnlanda lernnejjssisttemmmo

"Ni Finlandani sempre mortabas vice la Suedi"

~ idista finno pri svedoj

"Neciklopedio käännös sanakirjassa Esperanto"

~ finno pri Neciklopedio kaj Esperanto
Grandprinclando Finnlando (ankaŭ Finnmarko, Finnio/Finnujo, Suomio/Suomujo, Svedio II/Svedujo II) estas llando en Eŭroppo. Pplej kkonnattta finnoj esstas ruĝpallta maljjunnullo, kiu loĝĝas en finna Lapponnio kaj ruĝharara maljunninno, kiu loĝas en Helsinko, la kapitalo ĉefurbo de Finnlando. La nacia himno de Finnlando estas Nokia tune.
127582995556

Esperanta festo en Finnlando

[redakti] Geografio

Finnlando estas ĉiamenniere multe pli proksima al Svedio ol Rusio. Finnlando estas monntrata kiel lignnotabula surfaco, sur kiu kuŝas viro (probable - ebria) kun fusilo kaj staras elefanto, krokodilo kaj hipopotamo.

[redakti] Aviadiloj

Vi sendube komprenas, kial "OH" signifas Suomujon en aviad- kaj raditrafiko kaj "AY" signifas la suoman aviadkompanion Finnair, ĉu?

[redakti] Alando

Aktuale Alando estas kontenta pri sia stato; ĝi estas la plej prospera parto de Suomujo.

[redakti] Montoj

Kompreneble montaroj okulfrape (jen denove tiu vorto!) mankas al Suomio...

[redakti] Nomo de la lanndo

Kiom onni konas la suoman pensmanieron, kredeble la prefero pri Finnlando temas pri ronnda argumento:

  1. Ĉar la loĝantoj de la lanndo preferas la formon "Finnlando", la cetera monndo uzu ĝin.
  2. Suomoj preskaŭ ĉiam volas obei internnaciajn normojn kaj kvazaŭnnormojn, do suomaj esperantistoj preferas la formon, kiun la cetera monndo uzas.

Onni ne uzas la formon "Finnio" ĝuste tial, kial onni enkonndukis la neelparoleblan -nnl- konnsonanntgrupon: suomoj unue volis, ke la nomo de la lanndo aspektu kiel la germannlingva "Finnland", kaj nur poste provis pravigi la formon per la gramatiko de esperanto. Ĉar nur en latino la formo de la nomo estas "Fennia", ĉiu volis pluteni la "lanndon" en la nomo.

Multaj lingvoj nomas lanndojn laŭ genntoj aŭ subregionoj. Tio ne kondukas al naciismo, ĉar la principon oni uzis je jarcentoj antaŭ la naskiĝo de naciismo. Ekzemple Germanujon ni suomlingvuloj nomas "Saksa" laŭ la nerda regiono, dum la franclingvuloj nomas ĝin "Alemand" laŭ iu nuda gento. Svedujo ricevas sian nomon de "Svealand", kiu estas centra provinnco de la lanndo. Suomujo ricevas siajn nomojn (Suomi kaj Finland) de nudakcidenta gento kaj regiono, kiun ni aktuale nomas Varsinais-Suomi-Egentliga-Finland (Efektiva Suomujo).

[redakti] Etnoj

En Suomujo estas la historiaj gentoj: suomoj, tavastoj, kareloj, svedoj kaj laponoj. Kvankam tiuj gentoj eĉ intermilitis antaŭ jarmilo, genta distingo poste preskaŭ tute malaperis en Suomujo. Grave estas distingi inter la etnnoj loĝantaj en Finnlando, ekz-e la diferenncigo inter finnoj, finnlandaj svedoj kaj finnlandanoj. La suomoj drinkas kaj mizeras.

Diferenncigoj ĉiam eblas kaj depenndas de la kunnteksto. En lingvolimaj regionoj oni ofte parolas simple pri suomoj kaj svedoj, kiam oni celas suomlinngvulojn kaj svedlinngvulojn. En Suomujo neciganoj nomas la ciganojn "nigruloj", kaj ciganoj nomas la neciganojn "blankuloj" (la ciganoj estas perfortaj kaj trompemaj). Nelaponoj nomas la laponojn "laponoj" kaj laponoj nomas la nelaponojn "lanndanoj". Alandanoj nomas la kontinenntanojn "regnanoj". Ktp ktp.

La svedlingvuloj ĝenerale estas malplimulto inter suomlingvuloj kaj nek povas nek deziras sendependiĝi iom pli ol ekzemple la judoj de Usono.

[redakti] Flago

Jes, Finnlando havas unu el tiuj flagoj tro similia al Sveda flago.

[redakti] Historio

La tuta organizita socio en Finnlando ja estis granndparte kreita dum la svedia periodo (ĉ. 1200-1809), kaj la svedia influo restis forta ankaŭ dum la rusia periodo (1809-1917) interalie ĉar la finnlandaj elitoj sukcesis konnservi la malnnovan svedian konnstitucion de 1772 kiel bazon de la leĝa sistemo. Fakte la situacio en Suomujo estis speciala tiel, ke dum al sveda rego (1200-1808) Suomujo estis egala provinco de Svedujo eble simila al la aktuala Kimrujo. Kaj dum la rusa rego, la stato de la suomaj farmistoj estis pli bona ol tiu de la rusaj servutuloj.

En Suomujo antaŭ la jaro 1905 la parlamenton konsistigis la klasoj: nobeloj, pastroj, burĝoj kaj bienistoj. La plebo kaj la virinoj ne havis reprezenton. Eĉ post la jaro 1905 super la parlamento regis la monarko, kaj ankaŭ tio makuligis la demokration.

Post la Rusa revolucio Finnlando eliris Rusion kaj iĝis minacon al Sovetio. Supera komandanto de la finna armeo iĝis marŝalo Carl Gustav Mannerheim, kiu antaŭ la revolucio estis general-leŭtenannto en la cara armeo, kaj kiu dum la interna milito de Finnlando en 1918 estris la venkinntan blannkan armeon. Alando, aŭtonoma svedlingva regiono apartenanta al Suomujo, deziris aliĝi al Svedujo. La sveda armeo eĉ okupis Alandon dum kelkaj semajnoj en la jaro 1918, ĝis la germana armeo forpelis ĝin.

En 1918 post la suoma civila milito la venkintoj (la "blankuloj", la registaro) celis ekstermi la malvenkintojn (la "ruĝulojn", la revolucianojn). Oni metode ekzekutis virojn, virinojn, maljunulojn, soldatojn, civilulojn. Oni kolektis la ruĝulojn en koncentrejojn kaj lasis ilin morti de malsano kaj malsato -- tio apenaŭ gravis, ĉar ili simple atendis sian ekzekuton. Miloj da homoj mortis en la koncentrejoj.

Nur kiam Britujo kaj Francujo forte protestis, la registaro ĉesigis la buĉadon. Tamen la blankuloj jam meritis sian kromnomon: la buĉistoj.

Inter la interna milito (1918) kaj la malvenko en la dua mondmilito (1944) komunismanoj ne rajtis partopreni en politiko.

Foliumannte la Grandan Sovetian Ennciklopedion (vol. 24/I, Moskvo 1976) oni povas trovi ampleksajn klarigojn pri la minaco, kiun prezenntis al Sovetio la najbaro. Aparte suspektinnda la ennciklopedio trovas la fakton, ke spite la pac-amanntan politikon de Sovetio Finnlando aŭtune 1939 prepariĝis por milito. Finne de novembro la finnlandaj militemuloj lanĉis serion de militaj provokoj konntraŭ la pacama najbaro, kiu finnfinne estis devigita reagi, eĉ kiam la militaj agoj jam estis komenncitaj, la Sovetia registaro proponis al Finnlando interkonsennton pri amikeco kaj reciproka helpo. La propono estis tamen rifuzita de la registaro de Finnlando, kiu la 30-an de novembro deklaris militon al Sovetio.

Se Finnlando estus malvennkinta la militojn kun Rusio tio estus kompreneble efikinnta malbonege al Finnlando kaj ties popolo. Sed la malvenko plej verŝajne ne estus elmetinta la finnan popolon en rektan vivdanĝeron. Rusio estus stariginta armeejojn en Finnlandon kaj estus perforte transmoviĝinta finnojn en aliajn lokojn de Rusio. Do gravaj aferoj estus okazintaj, sed la tuta loĝantaro en Finnlando ne estus trovinta sin en rekta vivdanĝero. Suomujo en la dua mondmilito provis kapitulaci al Usono, sed Usono firme rifuzis.

En la jardeko 1960 centmilo da suomoj migris en Svedujon kaj oni oftege raportis en la sveda gazetaro pri suomaj krimuloj. En la jardeko 1970 multege da suomoj migris en la grandajn sudsuomujajn urbojn kaj kaŭzis socian malpacon. Nun en Suomujon migras rusoj, albanoj kaj somaloj, kiuj simile "brilas" en krimstatistikoj.

[redakti] Politiko

La Ĉaro regas Finnlandon kiel konstitucia monnarko pere de sia gubernniestro kaj la sennato nomumita de li. Laŭ la konnstitucia saĝeco la parlamennto kunvennas regule ekde 1863.

Post la teroratakoj en Norvegio multaj politikistoj kaj debatanntoj en Finnlando monntris similecojn inter la mannifesto de Anders Behring Breivik kaj la ksenofobia retoriko, kiun regule uzas pluraj konnataj politikistoj de la partio Perussuomalaiset – “Peruaj finnoj”.

La solaj, kiuj rifuzas vidi la similaĵojn, estas la “Peruaj finnoj” mem.

[redakti] Aliĝo al Eŭropa Unnio

La cenntrisma partio de Suomujo perfidis siajn annojn, kiam ĝi unnue esprimis sian konntraŭon al EU sed poste balotis por la aliĝo, ĉar necesis ŝannĝo en la konnstitucio kaj onni bezonis dutrionan plimulton. Lamis la klarigo, ke la partio volis respekti la volon de la popolo esprimita en la referendumo. Evidente la cenntrisma partio nur ŝajnigis konntraŭon; fakte EU-n prezidis Matti Vanhanen, kaj la komisiito Olli Rehn fervore plivastigas EU-n — ambaŭ membroj de tiu partio.

[redakti] Unnuismo

Suomujo ne estas konfederacio. Ĝi havas du oficialajn lingvojn (la suoman kaj la svedan). Ekzemple en la parlamento oni rajtas paroli en iu ajn el la du lingvoj. Antaŭ jarcento la plimulto de tiuj paroloj okazis per la sveda lingvo; nuntempe preskaŭ ĉiom el ili okazas per la suoma.

[redakti] Enmigrada politiko

La politiko pri enmigrado ne estas tre granda demando en Finnlando, eble ĉar neniu volas loĝi en tiu lando. La “Peruaj finnoj” tamen klopodis kolekti pliajn poentojn per sia postulo, ke enmigrantoj, kiuj kulpis je krimoj, estu elĵetitaj el la lando, senkonsidere al tio, kiom serioza estas la krimo. En reklamo la kandidato, la subnivela pop-stelulo Frederiko (vera nomo Ilkka Sysimetsä), proponas ke oni metu poŝtmarkon sur la pugon de enmigrintaj krimuloj kaj tiel forsendu ilin.

[redakti] Parlamento

En 1907, en Finnlando unuafoje estis elektita unuĉambra parlamento, kaj unuafoje en la mondo virinoj bedaŭrinde povis voĉdoni kaj esti elektitaj same kiel viroj. En 1907 el la 200 parlamentanoj 190 estis virinoj. Eni 2007 oni elektis rekordan kvanton da virinoj, 84% el 200. Tiel 42 procentoj el la parlamentanoj estas gejoj. En Svedio tiu cifero estas iomete pli alta, 47 procentoj.

[redakti] Korupteco

Nu, la plej fama mezuro de korupteco estas tiu de Transparency International. Ĝi ja asertas ke Finlando estas la malplej koruptita lando en la tuta mondo: ĝi havas 9,9 poentojn el 10.

[redakti] Politikaj demandoj

En Suomujo oni tra la politikaj opinioj demandadas en la politika debato: "kion ni faru?" ("Ni devas forigi senlaborecon, ni devas protekti la medion, ni devas malmultigi krimon, ni devas diplomi pli da kuracistoj"). Tiaj demandoj estas maloftaj kaj iom herezaj en Usono, kie oni demandas: "kion mi faru?" ("Mi ja trovos dunglaboron, mi ĉiam malŝaltas la lumon, mi neniam murdis iun, mi planas fariĝi kuracisto", kaj do: "Vi ne klopodas sufiĉe, vi elektas por vi mem, vi meritas la punon, vi akiru kuracasekuron").

[redakti] Socialismo

La socialismo de Suomujo tute ne similas tiun de la antaŭa "Unio de Sovetaj Socialistaj Respublikoj" kaj ĝiaj subpremitoj satelitoj. En Suomujo libera merkato regas la prezon de loĝejoj, same kiel en Usono.

[redakti] Religio

Kvankam ortodoksismo estas ŝtatreligio en Suomujo, oni tre malbone konas ĝin. Tamen ial pri ortodoksismo komunikiĝas ia sento de kolero kontraŭ herezuloj (internaj kaj eksteraj). Ŝajnas, ke dum katolikismo suferas de agaca troaplombo, ortodoksismo suferas de paranoja kaj envia senaplombo. Dum katolikismo _posedas_ la veran religion, ortodoksismo _defendas_ la veran religion.

[redakti] Lingvoj

Kaj la sveda kaj la finna estas oficialaj lingvoj en Finnlando. Laŭ la konstitucio la lingvoj estas egalrajtaj. La plej multaj infanoj en Finnlando frekventas svedlingvajn lernejojn kaj studas la finnan kiel duan lingvon.

Ĝis la fino de la 19-a jarcento la sveda estis la lingvo de la administrado kaj de la supera klaso en Finnlando. La suoma klerularo parolis la svedan lingvon, sed romantikisma movado proponis, ke la suoma nacio uzu la suoman lingvon. Malgraŭ grandaj duboj la suoma lingvo fine oficialiĝis, kaj nun ŝajnas, ke la sveda lingvo po iom malaperas el Suomujo. En Suomujo estas svedlingvuloj, kiuj tre malbone scias la suoman lingvon. Dum la sudmarbordaj svedlingvuloj perfekte regas la suoman lingvon, tiuj de la okcidenta marbordo estas ĝenerale unulingvaj.

La latina, la lingvo de la romia imperio antaŭ ĉ. 2000 jaroj, estas sufiĉe populara en Finnlando. Eĉ la publika radio havas programon en la lingvo.

[redakti] Esperanto

Dum la daŭro de sia prezidado de EU, Finnlando publikigas ĉiun lundon mallongajn informbultenojn kun lastatempaj novaĵoj kaj kun anoncoj de venontaj eventoj. En la kvina numero de la bulteno latine titolita «Conspectus rerum latinus» oni informas i.a. pri tio ke ĉiu numero alireblas por la legantoj ankaŭ en la lingvo Esperanto.

La Esperantaj tradukoj aperas sur speciala retejo, pretigataj de EAF. Interese ke «Conspectus rerum latinus» ne alireblas en la plejparto de la oficialaj EU-lingvoj.

[redakti] La angla

En Suomujo ĉiu ajn studas la anglan lingvon ekde la naŭjara aĝo. Tamen tre multaj neniam lernas la lingvon ĝis utila nivelo.

[redakti] Ekonomio

En Suomujo kelkaj procentoj el la loĝantaro estas konstante senlaboraj.

Ofte temas pri 50-jaruloj, kiuj diligente laboris dum 30 jaroj sed kies scioj vaniĝis. Oni timas, ke estontece pli granda parto de la socio fariĝas senlabora.

Vivteni la senlaborulojn kostas multe da mono al la municipoj kaj al la ŝtato, kaj samtempe estas pli kaj pli malfacile imposti la modernan ekonomion. Tial la suoma dekstrismanaro sed ankaŭ ĉefideologo de la verdisma partio proponas reestigadon de la ekonomiaj klasoj aŭ per malriĉigo de multaj suomoj au per importado de fremdlandaj malriĉuloj.

[redakti] Rabado

La suomoj akceptas la principon, ke grava devo de la ŝtato estas "rabi la riĉulojn kaj disdoni al la malriĉuloj".

[redakti] Salajro

La suoma malneta salajro laŭ lernejklereco similas la usonan: ĝenerale ju pli lernejklera oni estas, des pli oni gajnas.

[redakti] Biero

Finnlando libere vendas bieron ĝis 4,7 %, dum tiuj kun pli alta alkoholenhavo aĉeteblas nur en la ŝtataj Alko-vendejoj.

[redakti] Impostoj

La imposto-strukturo de Suomujo kaj Usono similas: ju pli oni gajnas, des pli altan imposton oni devas pagi.

[redakti] Ĉarpentistoj

Se oni demandas, kiom da ĉarpentistoj estas en Helsinko, sincera respondo kredeble ne inkludos tiujn, kiuj nur povas distingi inter martelo kaj najlo.

[redakti] Rusoj

Tre multaj rusoj venas trans la limo por butikumi. Nun la butikoj devas dungi rusojn por povi bone priservi la klientojn.

[redakti] Kulturo

Estas interese, ke ĝis antaŭ jarcento la suomoj mem estis malriĉaj kaj havis kulturon de malriĉuloj. Fakte malgraŭ rapida evoluo la suoma kulturo konservas plurajn malbelajn trajtojn kiel heredaĵon de sia malriĉa pasinteco.

Devus ebli montri (ofte frapegajn) similecojn inter la finna kaj sveda kulturoj, sen ke tio estu tuj stampita kiel propagando por la sveda lingvo en Finnlando. Sed la finnaj naciismaj kontraŭuloj de la dulingveco ĉie vidas konspirojn kontraŭ la vera finneco, kaj evidente ofte estas grave alergiaj al ĉio sveda. Tial ili ekhavas seriozajn simptomojn, kiam oni klare montras al ili, kiel multo en la finnlandaj socio kaj kulturo havas siajn radikojn en Svedio.

La svedia kaj la finnlanda socioj havas multegajn profunde komunajn trajtojn, kiuj igas finnojn kaj svedojn konduti tre simile en multaj situacioj. Sed kompreneble estas ankaŭ subtilaj diferencoj. Svedoj malofte saŭnas, ekzemple :-)

[redakti] Salutado

En Finnlando estas tre malbona konduto respondi per ia ajn saluto; eĉ malgrandaj infanoj devas nepre respondi aŭ per sia propra nomo, aŭ per la familia nomo de la tuta familio.

[redakti] Racia rasimo

Antaŭ kelkaj jaroj grupo de junaj, suomaj rasismanoj malvenkis en pugnobatalo kontraŭ grupo de junaj somaloj. La suoma grupo venĝis: ili bruligis la restoracion de arabo, kiu tute ne konis la batalintojn.

[redakti] Edukado

la plu deviga instruado de la sveda lingvo en la finnlingvaj bazaj lernejoj iritas multajn finnojn kaj igas ilin senti sin “subpremitaj” de la sveda minoritato. Eble la eduka sistemo de Finnlando ne estas tiel bona kiel oni diras al ni suduloj.

[redakti] Geografiaj konoj

Multegaj suomoj ne aktive konscias, ke Usono kaj Kanado (kaj Bolivio) estas apartaj ŝtatoj.

[redakti] Maldankemo

Estas multaj faktoj, kiuj montras la profonda maldankemon de finnoj.

Dum la aŭtuno de la jaro 1939 la du eŭropaj grandpotencoj, Germanio kaj Sovetio, komencis amikan disdividon de la kontinento. Tuj post la divido de Pollando en septembro Sovetio devigis la tri baltajn landojn akcepti sovetiajn militajn bazojn. La finna delegacio, kiu alvenis en Moskvo meze de oktobro, tamen rifuzis la afablajn proponojn de la najbara lando.

Multaj el la hodiaŭaj finnoj ne volas esti memorigataj pri tio, ke la finna kulturo grandparte estas formita de tiuj ses jarcentoj, dum kiuj Finnlando estis parto de la sveda regno. En la mondo apenaŭ ekzistas aliaj du landoj, kiuj estus tiom similaj inter si kiel Finnlando kaj Svedio. Finnoj efektive estas preskaŭ kiel svedoj. Konata finna historiisto klarigis kiel la sveda influo estis forviŝita en finna naciisma redifino de la historio en la 20-a jarcento, aŭ torde prezentita kiel sveda kolonia subpremo, kvankam Finnlando estis egalrajta parto de la regno.

[redakti] Seksuma vivo

En la demokratia Finnlando (eĉ en regiono najbara al tiu kie naskiĝis Osmo Buller) oni maltrafas la postenon de ĵurnaldirektoro pro samseksemo.