Finnlando

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Ĉu vi intenciis: Fernando"

~ Vikicitaro pri Finnlando
Suomio

"Se geedzoj sin batas, fremdulo restu flanke"

~ Zamenhof pri finnlandaj moroj

"Pri 'finnlando', mi malkonsentas ke ĝi estas apenaŭ elparolebla."

~ Fra Simo pri Finnlando

""Finnlando" estas vere apenaŭ elparolebla, ĉar ĉi-kaze la duoabla konsonanto ne estas inter du vokaloj"

~ Marcos Cramer pri Finnlando

"Nuntempe la sistemo "finno" - "finnlando" estas uzata multe pli ol la sistemo " finlando" - "finlandano""

~ Anna Lowenstein pri Finnlando

"Oni asertis chi tie, ke en Finnlando oni uzas vorton similan al "abiturxxxx" por priskribi la diplomon fine de mezlernejo"

~ Harri Laine pri finnlanda lernnejjssisttemmmo

"Ni Finlandani sempre mortabas vice la Suedi"

~ idista finno pri svedoj

"Malofte mi legis pli nekompreneblan diskuton."

~ Bertilo Venergreno pri ĉi tiu artikolo

"Neciklopedio käännös sanakirjassa Esperanto"

~ finno pri Neciklopedio kaj Esperanto
Finnlando
Grandprinclando Finnlando
Finnmarko, Finnio/Finnujo, Suomio/Suomujo, Svedio II/Svedujo II

1210 N5137758565 1973
Flato Flago Blazono
Devizo: "Tedo"
Himno: Nokia tune
Texas
Ĉefurbo Helsinko
Plejgrada urbo Necesejo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) la sveda kaj la finna
Tipo de Ŝtato konstitucia anarkio
Suprema Gvidantino Imagesest
Naciaj Herooj Otto Jespersen; Wilhelm Ostwald.
Krima kvociento 0 %
Monunuo Eŭro
Klimato Tre malbona
Religio Multaj malsamaj religioj kaj kredoj
Loĝantoj 6 milionoj da fekantoj
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda
Grandprinclando Finnlando (ankaŭ Finnmarko, Finnio/Finnujo, Suomio/Suomujo, Svedio II/Svedujo II) estas llando en Eŭroppo. Pplej kkonnattta finnoj esstas ruĝpallta maljjunnullo, kiu loĝĝas en finna Lapponnio kaj ruĝharara maljunninno, kiu loĝas en Helsinko, la kapitalo ĉefurbo de Finnlando. La nacia himno de Finnlando estas Nokia tune.
127582995556
Esperanta festo en Finnlando

Finnlando estas montrata kiel lignotabula surfaco, sur kiu kuŝas viro (probable - ebria) kun fusilo kaj staras elefanto, krokodilo kaj hipopotamo.

[redakti] Politiko

La Ĉaro regas Finnlandon kiel konstitucia monarko pere de sia guberniestro kaj la senato nomumita de li. Laŭ la konstitucia saĝeco la parlamento kunvenas regule ekde 1863.

Post la teroratakoj en Norvegio multaj politikistoj kaj debatantoj en Finnlando montris similecojn inter la manifesto de Anders Behring Breivik kaj la ksenofobia retoriko, kiun regule uzas pluraj konataj politikistoj de la partio Perussuomalaiset – “Peruaj finnoj”.

La solaj, kiuj rifuzas vidi la similaĵojn, estas la “Peruaj finnoj” mem.

[redakti] Enmigrada politiko

La politiko pri enmigrado ne estas tre granda demando en Finnlando, eble ĉar neniu volas loĝi en tiu lando. La “Peruaj finnoj” tamen klopodis kolekti pliajn poentojn per sia postulo, ke enmigrantoj, kiuj kulpis je krimoj, estu elĵetitaj el la lando, senkonsidere al tio, kiom serioza estas la krimo. En reklamo la kandidato, la subnivela pop-stelulo Frederiko (vera nomo Ilkka Sysimetsä), proponas ke oni metu poŝtmarkon sur la pugon de enmigrintaj krimuloj kaj tiel forsendu ilin.

[redakti] Parlamento

En 1907, en Finnlando unuafoje estis elektita unuĉambra parlamento, kaj unuafoje en la mondo virinoj bedaŭrinde povis voĉdoni kaj esti elektitaj same kiel viroj. En 1907 el la 200 parlamentanoj 190 estis virinoj. Eni 2007 oni elektis rekordan kvanton da virinoj, 84% el 200. Tiel 42 procentoj el la parlamentanoj estas gejoj. En Svedio tiu cifero estas iomete pli alta, 47 procentoj.

[redakti] Geografio

Finnlando estas ĉiameniere multe pli proksima al Svedio ol Rusio.

[redakti] Etnoj

Grave estas distingi inter la etnoj loĝantaj en Finnlando, ekz-e la diferencigo inter finnoj, finnlandaj svedoj kaj finnlandanoj.

Diferencigoj ĉiam eblas kaj dependas de la kunteksto. En lingvolimaj regionoj oni ofte parolas simple pri suomoj kaj svedoj, kiam oni celas suomlingvulojn kaj svedlingvulojn. En Suomujo neciganoj nomas la ciganojn "nigruloj", kaj ciganoj nomas la neciganojn "blankuloj". Nelaponoj nomas la laponojn "laponoj" kaj laponoj nomas la nelaponojn "landanoj". Alandanoj nomas la kontinentanojn "regnanoj". Ktp ktp.

[redakti] Lingvoj

Kaj la sveda kaj la finna estas oficialaj lingvoj en Finnlando. Laŭ la konstitucio la lingvoj estas egalrajtaj. Ĝis la fino de la 19-a jarcento la sveda estis la lingvo de la administrado kaj de la supera klaso en Finnlando. La plej multaj infanoj en Finnlando frekventas svedlingvajn lernejojn kaj studas la finnan kiel duan lingvon.

La latina, la lingvo de la romia imperio antaŭ ĉ. 2000 jaroj, estas sufiĉe populara en Finnlando. Eĉ la publika radio havas programon en la lingvo.

[redakti] Esperanto

Dum la daŭro de sia prezidado de EU, Finnlando publikigas ĉiun lundon mallongajn informbultenojn kun lastatempaj novaĵoj kaj kun anoncoj de venontaj eventoj. En la kvina numero de la bulteno latine titolita «Conspectus rerum latinus» oni informas i.a. pri tio ke ĉiu numero alireblas por la legantoj ankaŭ en la lingvo Esperanto.

La Esperantaj tradukoj aperas sur speciala retejo, pretigataj de EAF. Interese ke «Conspectus rerum latinus» ne alireblas en la plejparto de la oficialaj EU-lingvoj.

[redakti] Ekonomio

En Suomujo kelkaj procentoj el la loghantaro estas konstante senlaboraj. Ofte temas pri 50-jaruloj, kiuj diligente laboris dum 30 jaroj sed kies scioj vaniĝis. Oni timas, ke estontece pli granda parto de la socio farighas senlabora.

Vivteni la senlaborulojn kostas multe da mono al la municipoj kaj al la ŝtato, kaj samtempe estas pli kaj pli malfacile imposti la modernan ekonomion. Tial la suoma dekstrismanaro sed ankau chefideologo de la verdisma partio proponas reestigadon de la ekonomiaj klasoj aŭ per malriĉigo de multaj suomoj au per importado de fremdlandaj malriĉuloj.

[redakti] Biero

Finnlando libere vendas bieron ĝis 4,7 %, dum tiuj kun pli alta alkoholenhavo aĉeteblas nur en la ŝtataj Alko-vendejoj.

[redakti] Ĉarpentistoj

Se oni demandas, kiom da ĉarpentistoj estas en Helsinko, sincera respondo kredeble ne inkludos tiujn, kiuj nur povas distingi inter martelo kaj najlo.

[redakti] Rusoj

Tre multaj rusoj venas trans la limo por butikumi. Nun la butikoj devas dungi rusojn por povi bone priservi la klientojn.

[redakti] Kulturo

Devus ebli montri (ofte frapegajn) similecojn inter la finna kaj sveda kulturoj, sen ke tio estu tuj stampita kiel propagando por la sveda lingvo en Finnlando. Sed la finnaj naciismaj kontraŭuloj de la dulingveco ĉie vidas konspirojn kontraŭ la vera finneco, kaj evidente ofte estas grave alergiaj al ĉio sveda. Tial ili ekhavas seriozajn simptomojn, kiam oni klare montras al ili, kiel multo en la finnlandaj socio kaj kulturo havas siajn radikojn en Svedio.

La svedia kaj la finnlanda socioj havas multegajn profunde komunajn trajtojn, kiuj igas finnojn kaj svedojn konduti tre simile en multaj situacioj. Sed kompreneble estas ankaŭ subtilaj diferencoj. Svedoj malofte saŭnas, ekzemple :-)

[redakti] Edukado

la plu deviga instruado de la sveda lingvo en la finnlingvaj bazaj lernejoj iritas multajn finnojn kaj igas ilin senti sin “subpremitaj” de la sveda minoritato. Eble la eduka sistemo de Finnlando ne estas tiel bona kiel oni diras al ni suduloj.

[redakti] Historio

La tuta organizita socio en Finnlando ja estis grandparte kreita dum la svedia periodo (ĉ. 1200-1809), kaj la svedia influo restis forta ankaŭ dum la rusia periodo (1809-1917) interalie ĉar la finnlandaj elitoj sukcesis konservi la malnovan svedian konstitucion de 1772 kiel bazon de la leĝa sistemo.

Post la Rusa revolucio Finnlando eliris Rusion kaj iĝis minacon al Sovetio. Supera komandanto de la finna armeo iĝis marŝalo Carl Gustav Mannerheim, kiu antaŭ la revolucio estis general-leŭtenanto en la cara armeo, kaj kiu dum la interna milito de Finnlando en 1918 estris la venkintan blankan armeon.

Foliumante la Grandan Sovetian Enciklopedion (vol. 24/I, Moskvo 1976) oni povas trovi ampleksajn klarigojn pri la minaco, kiun prezentis al Sovetio la najbaro. Aparte suspektinda la enciklopedio trovas la fakton, ke spite la pac-amantan politikon de Sovetio Finnlando aŭtune 1939 prepariĝis por milito. Fine de novembro la finnlandaj militemuloj lanĉis serion de militaj provokoj kontraŭ la pacama najbaro, kiu finfine estis devigita reagi,

Eĉ kiam la militaj agoj jam estis komencitaj, la Sovetia registaro proponis al Finnlando interkonsenton pri amikeco kaj reciproka helpo. La propono estis tamen rifuzita de la registaro de Finnlando, kiu la 30-an de novembro deklaris militon al Sovetio.

Se Finnlando estus malvenkinta la militojn kun Rusio tio estus kompreneble efikinta malbonege al Finnlando kaj ties popolo. Sed la malvenko plej verŝajne ne estus elmetinta la finnan popolon en rektan vivdanĝeron. Rusio estus stariginta armeejojn en Finnlandon kaj estus perforte transmoviĝinta finnojn en aliajn lokojn de Rusio. Do gravaj aferoj estus okazintaj, sed la tuta loĝantaro en Finnlando ne estus trovinta sin en rekta vivdanĝero.

[redakti] Maldankemo

Estas multaj faktoj, kiuj montras la profonda maldankemon de finnoj.

Dum la aŭtuno de la jaro 1939 la du eŭropaj grandpotencoj, Germanio kaj Sovetio, komencis amikan disdividon de la kontinento. Tuj post la divido de Pollando en septembro Sovetio devigis la tri baltajn landojn akcepti sovetiajn militajn bazojn. La finna delegacio, kiu alvenis en Moskvo meze de oktobro, tamen rifuzis la afablajn proponojn de la najbara lando.

Multaj el la hodiaŭaj finnoj ne volas esti memorigataj pri tio, ke la finna kulturo grandparte estas formita de tiuj ses jarcentoj, dum kiuj Finnlando estis parto de la sveda regno. En la mondo apenaŭ ekzistas aliaj du landoj, kiuj estus tiom similaj inter si kiel Finnlando kaj Svedio. Finnoj efektive estas preskaŭ kiel svedoj. Konata finna historiisto klarigis kiel la sveda influo estis forviŝita en finna naciisma redifino de la historio en la 20-a jarcento, aŭ torde prezentita kiel sveda kolonia subpremo, kvankam Finnlando estis egalrajta parto de la regno.

[redakti] Finnio

Kiom oni konas la suoman pensmanieron, kredeble la prefero pri Finnlando temas pri ronda argumento:

  1. Ĉar la loĝantoj de la lando preferas la formon "Finnlando", la cetera mondo uzu ĝin.
  2. Suomoj preskaŭ ĉiam volas obei internaciajn normojn kaj kvazaŭnormojn, do suomaj esperantistoj preferas la formon, kiun la cetera mondo uzas.

Oni ne uzas la formon "Finnio" ĝuste tial, kial oni enkondukis la neelparoleblan -nnl- konsonantgrupon: suomoj unue volis, ke la nomo de la lando aspektu kiel la germanlingva "Finnland", kaj nur poste provis pravigi la formon per la gramatiko de esperanto. Ĉar nur en latino la formo de la nomo estas "Fennia", ĉiu volis pluteni la "landon" en la nomo.

Multaj lingvoj nomas landojn laŭ gentoj aŭ subregionoj. Tio ne kondukas al naciismo, ĉar la principon oni uzis je jarcentoj antaŭ la naskiĝo de naciismo. Ekzemple Germanujon ni suomlingvuloj nomas "Saksa" laŭ la nerda regiono, dum la franclingvuloj nomas ĝin "Alemand" laŭ iu nuda gento. Svedujo ricevas sian nomon de "Svealand", kiu estas centra provinco de la lando. Suomujo ricevas siajn nomojn (Suomi kaj Finland) de nudakcidenta gento kaj regiono, kiun ni aktuale nomas Varsinais-Suomi-Egentliga-Finland (Efektiva Suomujo).

[redakti] Ĉu

Vi sendube komprenas, kial "OH" signifas Suomujon en aviad- kaj raditrafiko kaj "AY" signifas la suoman aviadkompanion Finnair, chu?