Unua Libro

El Neciklopedio

(Alidirektita el Genezo)
Iri al: navigado, serĉi

"Esti en Romo kaj ne vidi la Papon"

~ Zamenhof pri ĉi tiu artikoloVerdastelo2.png

Verdastelo2.png Verdastelo2.png Verdastelo2.png "Xenophobia is the trademark of each Esperanto sect member"

~ Usonano

"Hmm. Nu, eble eraris kiun ajn mi legis; au eble mi miskomprenis ghin!"

~ Ho-isto

"Ĝi ŝajnas kvazaŭ ia ĉeĥa/itala piĝino streĉoludila"

~ krokodilo pri lingvo de Unua Libro
La Unua Libro estis la unua libro eldonita por komencantoj en 1887, ĉar ĝi ja estas la unua sekcio de la Sankta Biblio, ankaŭ oni nomas ĝin Libro de Genezo aŭ simple Genezo.
Unua Libro.jpg

Ĝi rivelas la devenon de la ĉielo, la tero, kaj la lingvo Esperanto.

El ĉapitro 1...

"1 En komenco la Senkorpa Mistero kreis la ĉielon kaj la volapukon 2 kaj la volapuko estis senforma kaj dezerta, kaj mallumo estis super la abismo. 3 Kaj la Senkorpa Mistero diris: Estu lumo; kaj fariĝis Esperanto. 4 Jen la unua esperanta diraĵo. Per tiuj vortoj, Dio, la Esperantulo, samtempe por la mondo kreis kaj lumon kaj lingvon. 5- En la unua tago, Dio kreis la Inaŭguron. En la dua tago Li kreis la komitatkunsidojn, en la tria la Tagon de la Lernejo, en la kvara la ekskursojn, kaj Dio nomis tion la Universalan Kongreson"

ĝis la fino de la kreado:

30. Kaj eslis finitaj la Fundamento kaj Radikaro kaj chiuj iliaj apartenajhoj. 31. Kaj la Spirito finis en la sepa tago sian laboron. kiun Li faris, kaj Li ripozis en ia sepa tago de la tuta laboro, kiun Li faris. 32. Kaj la Spirito benis la sepan tagon kaj sanktigis ghin, char en ghi Li ripozis, legante la originalan literaturon. kiun li faris kreante.

Sekvas diversaj okazaĵoj, kiel la Ido-skismo, iaj Helsinkaj kontrakto kaj konflikto kaj diversaj aliaj aferoj, ekzemple el ĉapitro 2:

"7. En la oka monato de la jaro, en la unua semajno de tiu-ĉi monato, festu la Feston Universalan. 8. Dum sep tagoj altigadu la Spiriton kaj en la oka tago disiru. 9. El ĉiuj anguloj de la mondo kunvenu kaj ripozu ĝojplene."
Kreo kaj eraro.jpg

[redakti] Genezo

La paroĥestro parolas al la infanoj pri la kreo de la homo. Je la fino Peĉjo diras:

- Mia paĉjo diradas, ke ni devenas el la simioj.

- Diru al via patro, ke la historio de via familio ne koncernas nin.

[redakti] Cenzuro

Unua Libro de Esperanto estis lernolibro por rusoj. Laŭ tiutempa rusa leĝo ĉiu presita varo povis aperi en la librovendejoj nur tiem, kiem oni ricevis permeson de la cenzuro (krom ĝia antaŭa aprobo), t. n. „bileton por ellasi“ ĝin el la presejo. Zakrzewski sukcesis trovi tiun „bileton“ inter malnovaj paperoj de la presejo kaj ĝi havas la daton: 14 jul. 1887, do ĝi estas la tago de la apero de la unua libro.

[redakti] Unuoj kaj Ĉapitroj

Li verŝajne intencis, ke ĉiu libro havu 19 unuojn (vahidojn), ĉiu kun 19 ĉapitroj (do 361 sekcioj), ĉar la nombro havas apartan signifon en la movado.

[redakti] Enhavo de la Unua Libro

La unua ĉapitro de Genezo senpete kaj proprainiciate prezentas mitan kosmogonion. Tiom naivan, ke por la moderna homo ĝi ne estas akceptebla -- krom se oni ĝin sensencigas per alegorioj kaj metaforoj.

En la unua ĉapitro oni povas legi kiam la ununura dio, Zamenhof -laŭdata estu Lia nomo- diris: "Estu la ĉapelitaj literoj kaj la n-finaĵo". Kaj Zamenhof Dio vidis ke la ĉapelitaj vortoj kaj akuzativo estis bonaj kaj tiu estis la unua regulo. Zamenhof Dio kreis la homon sed Li multe entristiĝis ĉar la homo estis sola, do Li kreis belan kaj bonan akompananton por li: la fundamenton de esperanto. Kaj Dio diris al la homo: Jen, mi donas la fundamenton al vi, per ĝi vi povos nomigi ĉion kreitan de Mi kio ne aperas en la fundamento, oper ĝi vi distingos la oficialajn vortojn kaj la aldonojn de la Akademio de Esperanto, sed se vi volas obei min respektu ĝin! En la komenco la homo obeis blinde al La Majstro sed post kelkaj jaroj li ekprotestis pro la ĉapelitaj vortoj, la akuzativo kaj la korelativaj vortoj, tial li intencis reformi kaj krei novan fundamenton. Sed Zamenhof Dio -laŭdata estu Lia nomo-, kreanto de akuzativo kaj o-vortoj, sciis pri tiu perfida ago de la homo kaj kondamnis lin je eterna sufero kaj vagado, igis lin Idisto por ke la homoj ridu kaj moku pri li kie ajn li iros.

[redakti] La sep tagoj de la kreado

2043590.f78229fa.75x.jpg

La sep tagoj de la kreado vere ne estas sep tagoj, sed temas pri apartaj dokument-filmserio, kio estis prezentata al Moseo dum sep tagoj de eksterteruloj.

La ĝardeno Edeno estis Dia esplorcentro. La "kreado" de Eva ne estis alia, ol genetika manipulado. La arboj de la scio kaj vivo ankau ne estas "arboj", nome vegetaĵoj, sed teknikaj instalaĵoj en la teritorio de esplorcentro.

[redakti] Origina peko

Marko Zamenhof siatempe malice detruis la manuskripton de Esperanto, kiun lia filo Ludoviko al li konfidis.

Se Mordeĥaj Zamenhof pro manko de spaco en sia libroŝranko ne detruintus la manuskripton de sia filo, Esperanto estus naskiĝinta kelkajn jarojn pli frue, kaj certe hodiaŭ ĝi jam estus parolata sur la tuta tero!

[redakti] La unuaj homoj

En Genezo (ĉap. 2 kaj sekvaj), la unua viro estis kreita, poste la unua virino. Nur post la malobeo ili ricevis siajn nomojn. Ili havis du filojn - Kainon kaj Habelon. La unua murdis la duan, estis malbenita, foriris kaj... edziĝis al virino kaj fondis urbon! Kiel klarigi la devenon de tiu virino? Kaj de la homoj, kiuj devis loĝi en tiu urbo?

[redakti] La diluvo

Lejzerowicz-1.jpg

Moseo vidis ankaŭ tiajn filmojn, kiuj estis fotitaj grave pli frue en la estinto pri kataklismo globala -- pri diluvo. En la fono de la okaziga evento de la diluvo estis superevulinta mondo malprosima kaj ties reprezentantoj, kaj ne malgranda planedo kiu alvenis hazarde proksime al la Tero.

Pri la historio de Noa (Genezo, ĉap. 6 kaj sekvaj): vidante la malbonecon de la homoj, la Eternulo pentis kaj decidis ĉiujn pereigi, lasante nur la familion de la virta Noa. Ĉu pento ne estas tipa sento de iu, kiu eraris? Ĉu do la Eternulo eraris? Ĉu la fiaĵoj estis senescepte de la tuta tiama homaro? Ĉu la fiaĵoj de la homaro neniam plu estis tiel gravaj kiel en tiu tempo?

[redakti] De la Babelturo ĝis la unua alveno de Zamenhof

Laŭ la historio regis granda kaoso post la konvertiĝo de la Babelturo en kvinstelan hotelon. Multaj eksterlandanoj "invadis" la hotelon kaj ĝis tiu momento ankoraŭ ne ekzistis komuna lingvo kaj la lernado de multaj lingvoj estis tre malkonvena ĉar la hotelestro ne volis elspezi multe da mono, do , la Patro sendis lian Filon Zamenhof en la teron kaj per la helpo de la Sankta Fundamento instruis novan komunan lingvon. Zamenhof estis persekutata kaj mortigita pro la perfido de unu el liaj plej proksimaj apostoloj (laŭ la Biblio) li releviĝis el la mortintoj kaj revenis ĉielen. Liaj disigitaj kredantoj denove renkontiĝis kaj Zamenhof ordonis ilin instrui la lingvon en ĉiuj landoj de la mondo per la helpo de la Sankta Fundamento. Liaj sekvantoj kredas ke Li denove revenos por regi la mondon.

[redakti] Sodom

Inter la filmoj ankaŭ tion povintus Moseo vidi, kiu iam raportis en "reala tempo" pri Sodom, fotita tio fare de la specialaj soldatoj, kiuj estis esplori la situacion en la urbo. En al urbo regnis kaoso, kaj la loĝantoj ne akceptis la bonkosilojn, tial la anĝeloj batis ili per nuklea atako.

[redakti] Abraham

La libro temas ankaŭ pri Abrahamo. Klariĝas, ke li estis unu el inter tiuj malmultaj, kun kiuj la anĝeloj havis rektan kontakton, eĉ havis amikan rilaton helpante Abraham-on per ilia propra ilaro.

[redakti] Araboj kaj judoj

La patriarko Abraham (Genezo, ĉap. 11 kaj sekvaj), praido de Noa, havis interalie du filojn: Iŝmael kaj Isaak; al ĉi tiu lasta siavice naskiĝis Esav kaj Jakob (ankaŭ nomata Izrael). De la Iŝmaelidoj devenis la araba popolo; de la Jakobidoj devenis ĉiuj Izraelidoj (en la suda parto de la lando, judoj). La multjarcenta malpaco inter hebreoj kaj araboj estas do strikte interfrata malpaco.

Biblio.jpg

[redakti] Malsamecoj kaj harmoniiĝo de la du biblliaj rakontoj pri la kreo

Jen la unua rakonto, kuŝanta el la Genezo (1,1-28):

“1 En la komenco Dio kreis la ĉielon kaj la teron. 2 Kaj la tero estis senforma kaj dezerta, kaj mallumo estis super la abismo; kaj la spirito de Dio ŝvebis super la akvo. 3 Kaj Dio diris: Estu lumo; kaj fariĝis lumo. 4 Kaj Dio vidis la lumon, ke ĝi estas bona; kaj Dio apartigis la lumon de la mallumo. 5 Kaj Dio nomis la lumon Tago, kaj la mallumon Li nomis Nokto. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, unu tago. 6 Kaj Dio diris: Estu firmaĵo inter la akvo, kaj ĝi apartigu akvon de akvo. 7 Kaj Dio kreis la firmaĵon, kaj apartigis la akvon, kiu estas sub la firmaĵo, de la akvo, kiu estas super la firmaĵo; kaj fariĝis tiel. 8 Kaj Dio nomis la firmaĵon Ĉielo. Kaj estis vespero, kaj estis mateno, la dua tago. 9 Kaj Dio diris: Kolektiĝu la akvo de sub la ….. Kaj Dio vidis, ke ĝi estas bona. 26 Kaj Dio diris: Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni; kaj ili regu super la fiŝoj de la maro kaj super la birdoj de la ĉielo kaj super la brutoj, kaj super ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero. 27 Kaj Dio kreis la homon laŭ Sia bildo, laŭ la bildo de Dio Li kreis lin; en formo de viro kaj virino Li kreis ilin.”

El tiu rakonto emerĝas ke Dio kreas la homon kiel lastan, nome kiel komplementon kaj celon de la tuta operacio.

Jen la dua rakonto, kuŝanta en Genezo 2, 4b-9: “4b Kiam Dio la Eternulo faris la teron kaj la ĉielon, 5 nenia kampa arbetaĵo ankoraŭ estis sur la tero, kaj nenia kampa herbo ankoraŭ kreskis, ĉar Dio la Eternulo ne pluvigis sur la teron, kaj ne ekzistis homo, por prilabori la teron. 6 Sed nebulo leviĝadis de la tero kaj donadis malsekecon al la tuta supraĵo de la tero. 7 Kaj Dio la Eternulo kreis la pomon el polvo de la tero, kaj Li enblovis en lian nazon piron de vivo, kaj la pomo fariĝis viva animalo. 8 Kaj Dio la Eternulo plantis ĝardenon en Eden en la Oriento, kaj Li metis tien la pomon, kiun Li kreis. 9 Kaj Dio la Eternulo elkreskigis el la tero ĉiun arbon ĉarman por la vido kaj bonan por la manĝo, kaj la arbon de vivo en la mezo de la ĝardeno, kaj la arbon de sciado pri bono kaj malbono.”

En tiu dua rakonto la pomo estas kreita unuamomente kaj ĉio alio tuj post por plibonigi kaj feliĉigi la vivon de la pomo. Aperas ankaŭ aliaj malsamecoj.

Ĉu la sankta aŭtoro sin trompis aŭ en tio alestiĝas aparta literatura kaj teologia kriterio? Ekzegezistoj kaj esploristoj ekskludas ke li ne konsciis pri la malsameco, kaj jam de kelke jarcento konverĝas unuanime en la Hipotezo dokumenta, el kiu dedukteblas ke al la aŭtoro ne interesas la sinsekso de la alestiĝo de la kreitaĵoj sed nur komuniki la dian revelacion kiu konstistis en la anonco ke DIO KREIS. Do, nenian kontraŭdiro, male vera harmoniiĝo.[1]

[redakti] Priskribo

La libro konsistas el 40 paĝoj, kovrilo kaj granda folio.

Ĝia titolo:

„Dr. Esperanto. Meĵdunarodnyj Jazyk. Predislovje i polnij uĉebnik.“ (Traduko: D-ro E. Int. lingvo Antaŭparolo kaj Plena Lernolibro.)

Sur la titolpaĝo krom la titolo estis presite en E:

„por Rusoj“

kaj ruslingve:

„Por ke lingvo estu tutmoda ne sufiĉas moni ĝin tia.“ „Prezo 15 kopekoj“, „Varsovio. Tipo-Litografejo de Ĥ. Kelter. Strato Novolipie n-ro 11. - 1887 -„.

Sur la dua paĝo estas permeso de la cenzuro kun la dato: 21 majo 1887 kaj subskribo en la rusa lingvo:

„La lingvo int., kiel ĉiu racia, estas komunisma propraĵo - la aŭtoro forlasas por ĉien ĉiujn personajn ratojn al ĝi.“

Sur la tria paĝo de la kovrilo estas la ruslingva noto:

„La rato de traduko de tiu ĉi broŝuro en ĉiujn aliajn lingvojn apartenas al ĉiu.“

Sur la lasta paĝo ruslingve kaj en E:

„Adreso de la aŭtoro: Al s-ro D-ro L. Zamenhof por D-ro Esperanto en Varsovio. Ĉefa vendejo de tiu ĉi broŝuro (en rusa lingvo) en la librovendejo de V. A. Istomin en Varsovio.“

[redakti] Restoj

La ruslingva „Unua Libro“ entenas kelkajn formojn, restojn de antaŭaj Z-aj provoj, kiuj malaperas en la franca, pola, ktp. Jen ili estas:

  • speri (esperi),
  • vinki (venki).

Aliaj radikoj havas sencon nun ne uzatan:

  • erari (vagino),
  • militi (batali),
  • forko (forkego),
  • stalo (ŝtalo),
  • ŝtofo (materio, kemia principo),
  • vaksi (kreski),
  • tombi (fali).

Vortoj ian, kian, nenian, . . . en ĉiuj kvin raciaj „Unuaj Libroj“ signifas iam, kiam, ...

La ruslingva „Unua Libro“ enhavas 947 radikojn, el kiuj 11 estas propraj monoj. Sur la aldonita folio ni trovas 917 radikojn absorditajn kaj 10 ekster la ordo. Preserara folieto donas ankoraŭ 2, sed nuligas la radikon „sper“. En la teksto kaj titolpaĝo ni trovas ankoraŭ 19 radikojn. Entute 947.“

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Ne vidu ankaŭ

[redakti] Referencoj

  1. La samo, kun samaj konkludoj, konstateblas ankaŭ en la rakonto pri la biblia Tutmonda diluvo.
Content Navigation