Geografio de Usono

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
0768

"Ne ĉiu raporto estas vera vorto."

~ Zamenhof pri usona geografia scio

Geografio de Usono estas grava afero. La geografio de Usono estis rezulto de la konkurenco pro la kontrolo de marvojoj (estas tute senpaga) kaj de kontinentaj lokoj ŝlosilaj, kiaj la nomita kontroliga areo de Centra Oficejo de UEA aŭ la klopodo ekhavi senseksan imperion en Afriko. Ni ja petas ke vi dediĉu iom da tempo.

[redakti] $tates

Malnova demando estas kiel oni nomu la "states" de Usono. Kansasano iam proponis "subŝtato". Aliflanke "Usono" povus esti "superŝtato". :) Se states estus provincoj, "Usono" devus esti "Upono". Usono estas Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nord-Ameriko. Ĉiu ŝtato de Usono estas vera ŝtato. Ŝtatoj elektis fariĝi unuiĝinto. Ŝtatoj nur donis potencojn malmultajn al registaro federala. Ĉiun potencon alian ŝtatoj konservis. Iu Usonano sentas ke sian ŝtaton esti vokata "provinco" estas insulto.

La ĉefaj states estas:

  1. Alasko: tro malvarma;
  2. Arizono: estas pli varma ol Alasko;
  3. Nov-Meksiko: estas deserto (ja, ĝi estas bongusta!);
  4. Florido: estas iomete norde, kaj ĵus sude Kubo, ĉu ne?;
  5. Prizono: plej granda laŭ loĝantaro.

La plej malgrava estas Connecticut. Ĝi estas nek en PIV nek en la Poŝatlaso de la mondo. Tre stranga! "Konetikuto" ja ne troviĝas en la PIV-o, sed aliaj usonaj ŝtatnomoj ja troviĝas tie -- ekz. "Viskonsino" k "Ilinojso". Kompreneble, tiuj ŝtatoj estas pli interesaj ol "Konetikuto", sed...

Pensu pri Havajo, kiu estas insulo ne-Amerika, sed kiu nun tamen estas parto de Usono, la Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko.

[redakti] Bonvole

Nomojn de USaj ŝtatoj ni devas skribi tiel, kiel skribas USanoj mem. Bonvolu ne elpensi novajn nomojn kiel Floridio, Arizonio, Bizonio ktp. Kiam skriba formo tro draste diferencas de prononco, oni povas unufoje indiki prononcon, ekzemple: Georgia [ĜOrĝia], Iova [AjOva].

[redakti] Puerto-Riko

Porto Riko havas apartan rilaton al la nacia registaro, kiel aŭtonomomaj diversetnaj respublikoj de la eksa Soveta Unio havis. Porto Riko havas la rajton sendependiĝi, sed nun la loĝantaro per eta plimulto favoras al aneksado. Saĝe la usona registaro nur akceptus ĝin, se la plimulto pligrandiĝis kaj se la angla sufiĉe disvastiĝis tra la tiea popolo. Ambaŭ kondiĉoj estas ne atendindaj.

[redakti] Konteoj

02273 o

En Usono, ĉiu ŝtato dividiĝas en konteojn. Ekzemple Kansaso havas 105 konteojn. En ĉiu konteo unu urbo/vilaĝo servas kiel kontea sidejo, kie adminstriĝas la aferoj de la konteo. En la angla, la vorto estas county, kio signifis 'grafejo', ĉar en Anglio ĝi estis la regiono de grafo. $ed la usonaj E-istoj ne volis uzi 'grafejo' por usona konteo, ĉar tute ne estas grafoj (nek aliaj nobeloj kompreneble) en Usono. 'Konteo' tamen nek estas oficiala, nek ĝuas sufiĉe da respekto por enesti vortarojn (ekz. ĝi ne enestas NPIV-2002), nek ĝi aperas en la Raporto pri Naŭa Oficiala Aldono. Kiam, ho Akademianaj Moŝtoj? :)

[redakti] Urboj

Ĉu ne estas stulte, ke oni skribas Gloucester, sed prononcas: Gloster? Jes, tio estas stultajho, sed tio estas angla stultajho, ne nia. Skriba formo rolas kiel kodo, por ekkoni la urbon ( ŝtaton, aŭ homon). Se ni ŝanĝos ĝin laŭ nia plaĉo, ni riskas esti ne komprenitaj.

En Usono troviĝas la urbo "St. Louis". En PIV oni trovas la nomon "Sankta-Luizo", sed Misurianoj preferas la nomon "Sankta-Luiso", kiu sekvas la mezokcidentan prononcon.

[redakti] Gejoj

Ekzistas en Usono grandaj urboj priloĝataj preskaŭ ekskluzive de gejoj (San-Francisko, Nov-Jorko, Ĉikago, Bostono, ktp) sen ia ajn malhelpo de la polico ŝtataj aŭtoritatoj.

[redakti] Palatime

Laŭ Bullinger's Guide, kiu listigas ĉiun urbon kaj vilaĝon en Usono, ekzistas neniu "Palatime"; sed estas Palatine en Cook Kantono, Illinois; vilaĝo Palatine en Salem Kantono, New Jersey; Palatine Bridge en Montgomery Kantono, New York; kaj Palatine Junction en Marion Kantono de West Virginia. Nur tiuj.

[redakti] $tatistiko

0326 o

Laŭ raporto de CNN, la plej internacie konata usona TV-reto (bedaŭrinde), la plej danĝeraj usonaj ŝtatoj estas Nevado, Nov-Meksiko kaj Arizono (en tiu ordo). Laŭ alia raporto de la sama novaĵ-reto, la plej danĝeraj usonaj urboj estas St. Louis, Mizuro; Detroit, Miĉigano; kaj Flint, Miĉigano (en tiu ordo). Sed neniu el la plej danĝeraj urboj estas en unu el la plej danĝeraj ŝtatoj, kaj la plej danĝeraj ŝtatoj ne enhavas multe da metropoloj. La enmigrado en la sudokcidento kreis la statistikojn, ĉar ĉiu kapto de kontraŭleĝa enmigranto listiĝas kiel krimo.

[redakti] Riveroj

En PIV granda rivero "Missouri River" nomiĝas "Misuro", kaj la ŝtato "Misurio". Sed oni nomas la riveron "La Misuria Rivero", ĉar la radiko estas "misuri-" ne "misur-". Simile, la "Misisipia Rivero", ne la "Misisipo" laŭ PIV.

[redakti] Insuloj

Sendube oni surpriziĝos lernante ke la Usona Standardo flirtas super ok mil insuloj. Laŭ raporto ricevita de la Nacia Geografia Societo, ilia loĝantaro egalas dek milionojn. Kvarcent milionoj da dolaroj el Amerika kapitalo estas procente donitaj en ĉi tiuj insuloj, kaj ĉiujare ili sendas al Usono produktaĵojn je la valoro de cent miliono. "Porto Rico," "Hawaii" kaj la "Alaskan" Insuloj montras mirigindan plivastiĝon de kiam ili alvenis sub la "Steloj kaj Strioj." Antaŭ dekkvin jaroj estas nur unu lernejo en Porto Rico. Nuntempe preskaŭ ducent mil geknaboj estas studentoj en la lernejoj. 365,000 tunoj da sukero estas produktataj ĉiujare kontraŭ 65,000 dum la Hispana reĝimo. Hawaii montras similan prosperecon.

[redakti] Etnoj

04d9b o

Vidu ĉefartikolon KKK

En Usono estas multaj etnoj, kiel Indianoj kaj Afrik-konusanoj. la indianoj certe malaperos rapide, sed La solvo por usoniaj nigruloj estas migri al la usonia ŝtato, kie ili estas jam la plej altan procenton. Tiel ili fariĝus la politikaj mastroj de tiu ŝtato, aŭx kunikle multobliĝi tie, kie ili estas ĝis tiam, kiam ili fariĝu la plio de unu aŭx pli da ŝtatoj.

Aliflanke samtempe la usonaj judoj perdas sian judecon. Pli kaj pli el la usonaj judoj sentas sin simple usonanoj, intergeedziĝas kaj forgesas sian religion.

[redakti] Ho, bone...

La usonaj hispanlingvuloj inklinas esti malfortuloj kaj moralismanoj.

La usonaj nigrahaŭtuloj inklinas esti malfortuloj kaj konsekvence poras la Demokratan partion. Tamen inter la nigrahaŭtuloj estas moralismaj religiuloj, kaj onidire samseksemo estas granda tabuo inter la nigrahaŭtuloj. Do la nigrahaŭtuloj ŝoviĝis iom dekstren.

La usonaj judoj inklinas esti liberaluloj kaj tradicie ankaŭ malfortuloj. Tamen dum la pasintaj jaroj multaj el ili komencis senti sin forteguloj, do ili ekasociiĝas kun la Respublika partio. La plimulto el ili ankoraŭ hezitas kaj avertas pri la moralisma kristanaro, ilia tradicia malamiko.


Amerikaj Nordaj Unuiĝuntaj Ŝtatoj
(Anuso)

1331529058870

(Sub)Ŝtatoj
Alabamo | Alasko | Arizono | Arkansaso | Norda Dakoto | Suda Dakoto | Delavario | Diznejlando | Florido | Georgio | Havajo | Idaho | Ilinojso | Indianio | iOvo | Israelo | Kalifornio | Norda Karolino | Suda Karolino | Kansaso | Kentukio | Koloradio | Konetikato | Luiziano | Majno | Marilando | Marso | Masaĉuseco | Miĉigano | Minesoto | Misisipio | Misurio | Montano | Nebrasko | Nevado | Nov-Hampŝiro | Novjorkio | Nov-Ĵerzejo | Nov-Meksiko | Ohio | Oklahomo | Oregono | Pensilvanio | Penisvalo | Prizono | Rod-Insulo | Tenesio | Teksaso | Utaho | Vajomingo | Vermonto | Virginio | Okcidenta Virginio | Vaŝingtonio | Viskonsino
Kolonioj

Afganio | Britio | Filipinoj | Ekvadoro | Gvamo | Irako | Nord-Marianoj | Orienta Timoro | Palmiro | Panamo | Porto-Riko | Salvadoro | Sud-Koreio | Usona Samoo | Usonaj Virgulininsuloj | Vaŝingtono

Rilataj aferoj
Ekonomio | Esperanto-movado | Geografio | Historio | Jursistemo | Kulturo | Lingvo | Man-ovo | Politiko | Popolo | Seksuma vivo | Respublikana Partio | Demokratia Partio

Content Navigation
Aliaj lingvoj