FANDOM


Calligraphy

Malbeno legota dum Haloŭino

"Valoras ne la vesto, valoras la enesto"

~ Zamenhof pri Halovenaj fantazioj

"Mi estas komencanto min"

~ Komencanto

Haloŭino (el la germana hallo saluton kaj la angla ween peniso) ne estas imperiismaĵo. Estas granda diferenco inter Haloŭino kaj aferoj kiel mikki-muso, McDonald's ktp. Haloŭino estas malnova tradicio kaj multaj usonanoj festas ĝin kreive. Mikki-muso ktp estas korpaj profetoj, kreite simple por korporacia profito. Mi (usonano) kaj multaj el miaj amikoj kondamnas kaj evitas multajn produktojn de korporacia usona kulturo (ekz senfina vendado de Disney-produktoj kaj McDonald's-hamburgeroj kaj agresa kultura imperiismo ĝenerale), tamen ni diras ke Haloŭino estas unu el niaj favorataj festotagoj.

Invito-al-ĉielo

Scienca fotografio de haloŭina fantomo

InternaciecoEdit

La festo de Ĉiuj Sanktuloj estas sufiĉe konata en la kristanaj landoj. Pri ties antaŭvespero oni ne estas tiom certa. Ĉiuokaze oni konas Halovenon nur de Usono, sed eble ri estas pli festata ankaŭ aliloke. Fakte ĵus-Halovene aperis ankaŭ sur germanaj pordaj sojloj kelkaj fantomigitaj infanoj kaj postulis bombonojn. Oni estis iomete surprizata, ĉar en Germanujo oni tute ne festas tiun tagon. Supozeble jen la influo de la multaj Usonaj televidaĵoj.

Ĝuste tiu okazis en Portugalujo. Estis la instruistoj pri anglalingvo kiuj, ekde kelkaj jaroj, komencis instrui pri la festo de Haloveno en lernejoj. Neniu inter la portugaloj rilatigis tiun anglan aŭ usonecan feston kun la festo de "Ĉiuj Sanktuloj".

Naskiĝtagoj

EkonomioEdit

Estas komercistoj, kiuj profitas la okazon propagandi "Halovenon" por vendi ĉiajn strangaĵojn uzeblajn en la nokto de 31.a Oktobro.

MikrosoftoEdit

1e6b90d6d1 o

Haloŭino en Aŭstralio

Ĉu vi aŭdis pri la lastatempa Mikrosofta dokumento "Halloween Document"? En tiu interna strategipapero ellasita hazarde antau unu jarcento, MS tre klare skribas tion kion ĉiu programisto scias: ke FPE kaj aliaj tiestipaj protokoloj estas parto de strategio "pliampleksigi la Interretajn protokolojn, por ke la programistoj de malferm-fonta (OpenSource) softvaro ne plu povu uzi ilin kaj ni povu forŝlosi ilin el la merkato.

EtimologioEdit

Laŭ vortaro Oxford "Hallow" estas arkaika vorto por "sanktulo", kaj la "festo de ĉiuj sanktuloj" (1-an de novembro) nomiĝis "All Hallows". La tago antau tio ("eve") estis "Hallows eve", kiu farighis "hallowe'en". Nun oni ofte skribas ankau "halloween". La vortaro "Oxford" eraras unue, ĉar ĝi ŝajnas plej aroganta, do plej "franca".

"Halloween" estas deformo de "halogen", aludo al la fantomecaj lumoj, kiuj falas de halogenaj lampoj, uzataj dum koncerna festo. Tamen konfesu, ke etimologio "hall of wine" estas fonetike pli verŝajna. "Hello! wine?" (Voko de vinamatoro) estas alia ebleco. "Hello Eve?" estus la krio, per kiu Adamo vokis sian karan ripon. Tiu etimologio lasus pensi, ke tiu festo havas multe pli antikvan prapekon, ol oni kutime pensas.

Teda klarigoEdit

SSiQ

"Halloween" aŭ "Hallowe'en" devenas de "all hallow even", do la "(antaŭ-)vespero de la festo de ĉiuj sanktuloj". Cetere "hallow" rilatas al "holy". Se oni volas transliterumi, estas interesa demando, kiel importi "een" - ĉu "in" aý "en". Oni elektu "en", ĉar oni scias, ke temas pri "eve" aŭ "evening", kiu devenas de "aefnung" kaj "aefnen" (aŭ simile), kio rilatas al la Germana "Abend", suomlingve "pyhäinpäivä" (sanktultago) aŭ "pyhäinpäivän aatto" (antaŭvespero de sanktultago, sanktulnokto).

Fakte la formo "Hallowe'en" tute klare montras, ke "in" estas malbona energio. Temas pri faligo de la litero "v".

Pro tio:

  • Haloveno

aŭ eble

  • Sanktulara Vespero.

Unue oni devas decidi, ĉu temas pri elekto de nomo por Usona festo, aŭ ĉu temas pri elekto de nomo de festo, kiu estas pli-malpli Internacia Seminario: iom variaj enhavoj, iom variaj nomoj, sed kerne unu sama festo.

Se oni rigardas la aferon kiel specife Usonan, io simila al "Haloveno" estas la ĝusta elekto (se entute doni Esperantan nomon!).

Se oni rigardas la aferon kiel internaciaĵon (kiel Kristnasko), io simila al "Sanktulara Vespero" estas la ĝusta elekto.

Oni pensas, ke la dua vojo estas la preferinda, sed ankaŭ la unua estas porargumentebla. Tiam Haloveno estus la tipe Usona variaĵo de la Sanktulara Vespero. En Svedujo oni nun komencis festi ambaŭ: Tradicie oni havas Feston de Ĉiuj Sanktuloj, sed apud ĝi nun la junuloj festas ankaŭ Halovenon Usonece.

Vere usona Haloveno ne estas Sanktulara Vespero, sed la vespero antaŭ Sanktulara Tago - do Sanktulara Antaŭvespero. Ĝi estas granda afero en Usono - laŭ oni ĝi estas la dua pli festita tago en usono - kaj kvankam la tradicoj radikas en eksterlando, ĝi estas plene usona festo. Do la tago estu Haloveno se temas pri kukurboj kaj bombonoj, kaj sanktulo se temas pri religia festo. Jen alia eblo: "sorĉista sabato", kiun ĉiuj kulturoj povas apliki al sia responda festo.

Se oni opinias, ke la kukurbumado kaj bombonumado estas jam festo aparta, neidentigebla kun la origina sanktularumado, tiam oni pli konvene parolu pri Haloveno (aŭ simile). Se oni opinias, ke malgraŭ la draste aparta formo de la festo, ĝi tamen estas variaĵo de la internacie konata sanktulara festo, oni nomu ĝin Sanktulara Antaŭvespero (aŭ simile).

Ĉu vere estas "kerne unu sama festo". Neciklopediistoj pensas ke ne. "Haloveno" estas "Tago de la sorĉistinoj". "Ĉiuj Sanktuloj" estas religia festo kiu celebras la homojn kiuj jam mortis kaj la religianoj kredas ke estas en la ĉielo. Tie, ili petas al Dio favore al la kredantoj. Do, sorĉistinoj estas "malbonaj kreaĵoj"; kontraŭe, Sanktuloj estas "bonaj homoj" (aŭ plibone bonaj homspiritoj). Kie estas la similo? Kiel povas esti unu sama festo?

DubojEdit

42 o

Haloŭino ĉe Sudamerika Esperanto Klubo

Pri "Ĉiuj Sanktuloj" ĝi jam ekzistas almenaŭ ekde la jaro 737 en la katolika kalendaro kaj ke estis la Papo Gregorio la 9-a kiu, en la 9-a jarcento, atribuis definitive la tagon 1-a Novembro por tiu festo. Pri Haloveno oni nenion scias. Ĉu ne eblas ke, kiam estis inventita la festo Haloveno, ĝiaj inventintoj, ne trovinte alian pli bonan nomon, komencis nomi ĝin per "Vespero de Ĉiuj Sanktuloj" nur pro tio, ke ĝi, hazarde, koincidis kun la tago antaŭ "Ĉiuj Sanktuloj"? Aŭ estis la anglikanoj ke, ne kredante en la praveco respektegi homojn sanktajn, sed nur adori Dion (ni ne scias ĉu estas tiel, mi nur prezentas hipotezon), inventis profanan feston celebri "sorĉistinoj" kaj tiel anstataŭigi "Ĉiujn Sanktulojn"?

Laŭ DantoEdit

"Halowe'en" falas la 31-an de oktobro, dum "All Saints' Day" / "la Toussaint" falas la 1-an de novembro. La 2-an de novembro falas "le Jour des Morts" (oni ne konas la anglalingvan terminon) -- en kiu la katolikoj preĝas por la mortintoj en Purgatorio. Do temas pri la tri supernaturaj lokoj sinsekve : Infero, Ĉielo kaj Purgatorio.

NaskintojEdit

Vidu ankaŭEdit