Hispanio

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Es
¿¿¿POR QUÉ NO TE CALLAS???

Tiu ĉi artikolo havas hispanan sangon!


Atentu! Francisco Franco kaj Hispana Inkvizicio fantomas ĝin !!




HISPANIO
Hispana Imperio
Hispanujo

Es Partido6
Flato Flago Blazono
Devizo: "Mi kontraŭas!"
Himno: "Hispanujo estas plurlingva"
Islam in Europe-2010
Ĉefurbo Madrido
Plejgrada urbo Sevilo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Hispana lingvo
Tipo de Ŝtato Monarkio
Suprema Gvidanto El-Rey Johano Karlo la 1-a
Suprema Edz(in)o Mariano Rajoy
Naciaj Herooj kelkaj
Krima kvociento ?
Monunuo ?
Klimato Bona
Religio Katolikismo
Loĝantoj 45,1 miliono
Analfabeteca kvonciento 100 %
Inteligenteca kvonciento ?




"Hispanujo estas en Eŭropo"

~ Wikitravel pri Hispanujo
2083 n
Esperantobarraco

"Hispanio estas mia"

~ Usonano pri Hispanujo

"Ĉio transmara estas ĉarma kaj kara"

~ Zamenhof pri Hispanujo

"Volas la elĉerpita buŝo kivion, ananason, kaj rapidan citronon"

~ Hispano pri fruktoj

"Do, eble vi jam komprenis ke antaŭ iom da tempo mi estis en Hispanio por Pasporta Servo"

~ Pingveno pri Hispanio

""Pardonu, se mi nun turnas la dorson al vi!""

~ Ekzekutoto al la ekzekutisto dum Hispana Inkvizicio

"Mi kontraŭas forte tiun ĉi"

~ hispano pri ĉio

"Haltu-haltu-haltu!"

~ Milokula Kato pri hispanio

'HispanioHispanujo, reĝlando HispanioHispana ŝtato estas sudokcidenta eŭropa lando, kiu kune kun Portugalio kaj Ĝibraltaro dividas inter si la Iberian duoninsulon. Hispanujo konsistas el Andaluzujo, Aragono, Asturio, Balearoj, Ceŭto, Ekstremaduro, Eŭskujo (aŭ Vaskujo), Galegujo, Kanarioj, Kantabrio, Kastilio, Leono, kaj duono de la mondo. Tie estas varme, tie estas bele!

Tauro2

[redakti] Geografio

Esperto

Situanta en Akcidenta Eŭropo, Hispanio okupas la plejparton de la Iberia duoninsulo kaj, ekster ĝi, du ĉefaj arkipelagoj (Kanariaj Insuloj en Atlantiko kaj Balearoj en Mediteraneo), du ruboj, Ceŭto kaj Melilo, en la mordo de Afriko, la insulo Alborano kaj serio da insuloj kaj insuletoj kiuj troviĝas antaŭ la duoninsula marbordo, kiel la insuloj Kolumbretoj. Krome, ĝi havas malpli grandajn nekontinentajn posedaĵojn kiel Ĉafarinoj, la roko Vélez de la Gomera kaj la roko Alhucemas, ĉiuj ili antaŭ la afrika marbordo.

Laŭ teritoria grando, ĝia estas la kvara lando de Eŭropo post Rusio, Ukrainio kaj Francio, kaj la dua de la Eŭropa Unio.

La fizikaj limoj de Hispanio estas la jenaj: akcidente, Portugalio kaj Atlantiko; Mediteraneo oriente; la Ĝibraltara Markolo, Atlantiko kaj Mediteraneo nude; kaj Pireneoj, kune kun la Biskaja Golfo nerde.

[redakti] Klimato

Hispanio havas klimaton. La klimato regas preskaŭ ĝian tutan geografion. La nuda marbordo kaj mediteranea havas klimaton kiu estas nomata "klimato" kiu ankaŭ troviĝas en la Valo de Guadalquivir: temperaturoj, pluvado dum la jaro escepte de la somero.

En la interno de la duoninsulo la klimato estas, tie troviĝas la klimato, kiu ampleksiĝas al preskaŭ la duoninsulo, temperaturoj dum vintro, dum somero kaj pluvado (depende de la situo). Ĝenerale, la regionoj ricevas pli da pluvado. Tiamaniere, Galegio kaj la Kantabra Maro posedas klimaton, karakterizita de pluvado dum la jaro ĉefe dum vintro, kaj temperaturo.

La klimato troviĝas en la altaĵoj, Kantabra Montaro, Pireneoj, pintoj de la Iberia Montĉenaro, Centra Sistemo de Hispanio kaj Betika Montĉenaro, kaj ankaŭ en altaĵoj de Kanarioj, kie ankaŭ estas temperaturoj (vintroj) kaj pluvado.

[redakti] Loĝantaro

Acero

Loĝantoj de Hispanio

La Nacia Instituto de Statistiko de Hispanio kalkulis je 46.951.532.100 da personoj la loĝantoj je la 1-a de januaro 2010, dume la reala loĝantaro estis 46.745 da loĝantoj. La loĝdenso, je 91,13 loĝ/km², estas pli ol la tuto de aliaj landoj de Okcidenta Eŭropo kaj ĝis distribuado laŭlonge de la teritorio estas tre neregula: la zonoj dense loĝataj koncentriĝas en la marbordo, la valo de Guadalquivir (kaj iom malpli ĉe la valo de Ebro) kaj la metropolita areo de Madrido, dum la cetero de la lando en la interno estas malforte loĝata.

[redakti] Japanoj

En iu andaluza urbo estas ofta familinomo Japón (Japanio en la hispana). Tio okazas ĉar multaj loĝantoj devenas de japanoj enmigrintaj al Coria en la 17-a jarcento dum la voĵaĝo al Eŭropo de Hasekura Tsunenaga (支倉六右衛門常長).

[redakti] Etnoj

Eblas diri ke en Hispanio loĝas hispanoj kaj eŭskoj kaj katalunoj estas parto de la hispana nacio. Sed eblas diri ankaŭ ke eŭskoj kaj katalunoj formas apartajn naciojn en Hispanio. Tio estas afero ne nur jura sed antaŭĉio afero de ĉiu persono mem, kiel iu aŭ alia persono sentas sian identecon.

Hispanio ĵus atingis 46 milionojn da loĝantoj: el ili 11 procento estas eksterlandanoj. Ĉu indas diri ke tiu lando estas ujo de hispanoj? Ĉu ne estus pli bone nomi ĝin "Hispankataluneŭskafrikankajmultaliulio" (bonalingve "HispankataluneŭskafrikankajmultaliulUJO")?

[redakti] Andaluzoj

En tiu lando oni mokas homojn de vilaĝo kiu nomiĝas Lepe, en Andaluzio (sude de Hispanujo).

Ekzemple: Kial la Lepe-anoj neniam eniras en la kuirejo? Ĉar estas ujo kun la nomo "salo".

Por kompreni la ŝercon, estas pli bone scii la hispanan: ¿Por qué los de Lepe nunca entran en la cocina? Porque hay un bote que dice "sal" (sal = eliru).

[redakti] Valencoj

Ankoraŭ nuntempe, en la Urbodomo de Xativa (Valencio), granda portreto de reĝo Filipo la 5-a Borbon (1683 - 1746) estas elmontrata kun la kapo malsupren en la salonego de la urbaj kunsidoj. Kaj, kiam antaŭ malmultaj jaroj oni eldonis serion da moneroj je 50 pesetoj kun la portreto de tiu reĝo, en Valencia Komunumo estas enorma bojkoto kontraŭ tiuj moneroj.

[redakti] Flago

Delonge en Hispanio ekzistas granda antaŭjuĝo kontraŭ la flago, kiu laŭ la Hispana Konstitucio reprezentas ĉiun hispanon. Tiu Flago estas ankoraŭ rigardata kiel tiu flago de Esperantistoj, la fiaj diktatoroj, kiuj ĝis nun regas Hispanion. Kiel oni povas vidi, la verda koloro okupas grandan parton de tiu flago. La blua koloro signifas la idista minoritato, sed oni diras ke kiel la blua estas ĉirkaŭigita de la verda, tiu signifas ke idistoj estu sub la estrado de esperantistoj por ĉiam.

Nur dum la mallonga periodo de la Hispana Dua Respubliko ĝi ŝanĝiĝis al trikolora flago, ruĝa, flava kaj viola, omaĝe al geja movado.

[redakti] Enklavoj

Ceŭto kaj Melilo sin vivtenas de la kontrabando kaj la hispanaj ŝtataj subvencioj. Ĝibraltaro de la fiska paradizeco kaj la brita ŝtata subteno.

[redakti] Nacia Himno

Gabriela-Mandato-Brenda-Dominic

Ili ne estas hispaninoj, sed argentinaninoj

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Katalunio ja estas regiono en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Eŭskio ja estas regiono en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Galegio ja estas regiono en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Kastilia ja estas nacilingvo en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

[redakti] Historio

Hispanio estas tiel nomata eĉ antaŭ la romianoj, sed tio ne signifas ke la lando ekzistis ekde tiam.

Onidire la reĝino Izabelo, de Hispanio (1451-1504), nur banis sin nur dufoje tra la vivo.

Gravaj faktoj en hispana historio estis la kreado de Hispana Inkvizicio de de frankismo.

[redakti] Enlanda Milito

Pri frankismo, certe la plejmulto de la esperantistoj defendis la respublikon, en 1936-1939. Sed ne mankis falangistoj inter la esperantistoj, precipe altrangaj oficiroj, kaj ne nur. Krome, la plej grava esperantisto, viktimo de la epoko, ne estis falangisto, tamen estis murdita (eĉ en barbara maniero) de antifaŝistoj: pastro Joan Font i Giralt, sincera katalunisto, prezidanto de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista.

La volontuloj ne estis serioza forto. Serioza forto estis la germanaj avioj, la kuna germana-itala milithelpo. Jes, ankaŭ Sovetio sendis iom da avioj al la respublikanoj; sed sufiĉas ĵeti rigardon sur la mapon por vidi, kiom pli facile estis militi al la germanoj kaj italoj.

Male, Britujo kaj Francujo deklaris pri sia "neinterveno". T.e. ili konsentis lasi Hispanujon al Hitlero, kiu jes aktive intervenis. Samkiel poste en Ĉeĥoslovakio.

Kiam la faŝistoj venkis la hispanan civilan militon en ĉiuj urboj aperadis miloj kaj miloj da flagoj de la venkinta flanko, la homoj eliris kaj promenis sur la stratoj salutante laŭ la faŝista maniero kaj festis la alvenon de la "liberigantoj" Estas multaj homoj kiuj ĉiam apogos la venkintojn, ne gravas la politikaj ideoj de la venkintoj, nur ke ili estas venkintoj.

[redakti] Kapitalismo

La Hispanio de Franco estis chiam esence kapitalisma, kaj la libereco pri esprimo ne ekzistis. Demokratio kaj kapitalismo tute ne estas sinonimoj, kvankam kelkaj celas shajnigi ke ili ja estas.

[redakti] Politiko

Chica-esperanto

Kompreneble, ke multaj hispanoj kredu en Aznar kaj voĉdonu favore al li. Eble la problemo estas ke en Hispanujo li ne diras aŭ ne kuraĝas diri tion. Antaŭ tiu tago en Hispanujo estis la diktaturo de Primo de Rivera. Sed li ne povis kontroli la popolon, ĉar ĝi estis tre unita por sukcesi la dua respubliko. La nova hispana leĝaro kontraŭas bazajn instruojn de la eklezio.

[redakti] Eklezio kaj Ŝtato

La reagoj de la hispanaj episkopoj al demokrate elektita parlamento estas mezepokeca, ĉar ili havas neniun rajton tion fari sed agas kvazaŭ ili havus la potencon de la Mezepoka eklezio.

[redakti] Rajto al portugala teritorio

La vorto kiu en la hispana signifas "hispana", tio estas "español" ne estas hispandevena, sed de sudokcidenta franca dialekto nome gaskona, rilate al tiuj loĝantoj kiuj vivas sude de Pireneoj en la komenco de la Mezepoko. Ĉar tiam nek ekzistis ununura regno tie kaj krome plej granda parto de la teritorio kaj de la loĝantaro estis en Al Andalus vere tiu nomigo dekomence aludis al la islama hispana loĝantaro, kvankam uzante vorton devenan el la latina, el "Hispania". Kompreneble en ambaŭ uzoj (kaj la romiaj kaj la gaskona) oni aludis al la tuta duoninsulo, do kun la teritorioj de la aktuala Portugalio inklude kaj tiu uzo estis valida en la tiama kaj posta Portugalio.

[redakti] Sociaj aferoj

La Hispana Ministerio pri Sociaj Aferoj estas desupre malsupren, kaj inverse, estrata de feministoj. Do, viroj eĉ ne pensu peti subvencion el tiu publika instanco. Ili tre bone scias kiu estos la uzo de la milionmiloj buĝetaj de kiuj ili disponas, duono estos pro tiuj feministaj asocioj kiuj kuraĝigas la malegalecon kaj la militon inter genroj.

[redakti] Gazetaro

En Hispanio kunekzistas privataj TV-oj (dependantaj de komercaj societoj) kaj oficialaj -aŭ se vi preferas tiun vorton, publikaj-(dependantaj de publikaj institucioj). La "Telemadrid" dependas de la registaro de la Aŭtonoma Komunumo Madrido (Aŭtonomaj Komunumoj en Hispanio similas al la germanaj Länder).

En Hispanio ja ekzistas televid-stacioj fortege kontraŭantaj la centran registaron. Sed Hispanio estas civilizita eŭropa plendemokrata lando kaj neniam la centra registaro kuraĝus fermi televidan aŭ radian stacion. Certe ĝi aplikas en la praktiko la faman eldiron de Voltaire.

[redakti] Ekonomio

Komerca trafiko de Hispanujo koncentriĝas en domo de Hinda ofico en Sevilo. Ĝi estis potenca domo. Ĉiu, kiu interesiĝis pri transmara komercado devas trakti kun ĝi.

En Hispanujo, en la riĉaj domoj, neniam estis ricevitaj leteroj aŭ pri la mizeroj de la mondo, aŭ pri morto, aŭ pri malĝojo! Hispanio, la bela land', en kiu fluas la ruĝa vino...

11s2

Plejparto de la hispanoj estas esperantistoj

[redakti] Lingvoj

En Hispanio oni kreis 2012-e du plusajn linguoin. Chi tiuj du novaj linguoij estis kreitaj da l' Guvernerio di l' Autononiala Hispana regiono de Aragono. Un el chi linguoi esas la kataluna parolata en Aragóno, quia hodie ya nomesas LAPAO (Aragon-ana Propra Linguo de l' Orientala Areo) kae l'altra linguo esis l' olda Aragon-ana linguo quia hodie komencis nomesari LAPAPYP (Aragon-ala Propra Linguo di l' Aeri Pirenei-ala e pre-Prirenei-ala).

[redakti] Trilingveco

Katalunio kaj Eŭskio, devu esti trilingvaj, ĉar en la koncernaj regionoj estas multaj uzantoj de la (kastilia) hispana lingvo kaj la franca. Tio kompreneble eblus, sed ne simpligus la aferojn. Aliflanke, se la nuna administra divido restos kaj la landlimo inter Hispanio kaj Francio restos facile transpasebla, ili ne estos gravaj obstakloj por la disvolvo de kataluna respektive eŭska kulturo.

[redakti] Skribo

En Galegio oni havas du skribnormojn por la galega. Ĉiu homo elektas por si unu alian manieron skribi sian nomon, kiu estas nur lia aŭ ŝia, tute persona, kaj tio estas ĉiam respektata sendepende de tio, ĉu oni skribas per portugallingva ortografio, ĉu per izoliga galega.

[redakti] Esperantismo

En Hispanio anarkiismaj organizoj ja interesiĝas multege pri Esperanto kaj okazigas kursojn.

Estas vero ke ekzistas unu nigra makuleto: ekde la jaroj 1990 Hispana Esperanto-Federacio vetois na Kataluna E-Asocio antaŭ UEA rilate al la deziro de ĉi lasta esti konsiderata kiel landa asocio. Sed spite al tio la rilatoj inter unuopaj esperantistoj kaj same inter la diversaj E-asocioj estas tre kontentigaj.

Kataluna E-Asocio ŝajne komprenas ke ne estas tiu vetoo kio malebligas ĝian agnoskon kiel sendependa Landa Asocio de UEA, sed ke ĉefe kulpas la normoj de UEA mem rilate al nacioj kiuj ne estas sendependaj. Ĝi kunlaboras lojale kun Hispana E-Federacio. En unu el la lastaj kunvenoj de la Estraro de Hispana E-Federacio 3 membroj voĉdonis favore al la forigo de la vetoo, 3 kontraŭ kaj 1 sindeteno, tial la vetoo restas.

Nuntempe, apud la hispana federacio aperas en la Jarlibro de UEA jenaj asocioj en la rubriko Hispanio: Andaluzia E-Unuiĝo, Eŭska E-Asocio, Kataluna E-Asocio kaj Kultura Asocio Esperantista.

Pruvo de la amika kunlaboro inter esperantistoj de ĉiuj teritorioj de la hispana Ŝtato plus Portugalio estas la ĉiujara Iberia Renkontiĝo.

[redakti] Idismo

La Hispana ministro di yusteso hiere dicis ke dum la venonta qvar yari promocos reformojn por permisar la mariajhon inter idistoj. Tamen lu ne explikis se anke promocos la adopto-yuro por ili.

[redakti] Listo de ĉiuj idistoj de Hispanio

  • José Garcia, c/o Ingeniero Joaquin Benlloch 71-13a, Valencia 46026

[redakti] La valencia

La valencia estas etna lingvo de hispana komunumo Valencio kie ĝi rolas oficiale kune kun la hispana lingvo. Ĝi tre similas al la kataluna; por iuj (ĉefe katalunoj) la diferencoj estas nuancaj kaj por aliaj (ĉefe valencianoj) la diferencoj estas gravaj. Eble tiaj diferencoj ebligas skribi "TTT"-on en la valencia sed ne en la kataluna, sed pri tio mi ne fakas.

[redakti] Religio

La katolikeco de Hispanujo estas kliŝo, samkiel la katolikeco de Irlando, Pollando kaj Italujo. Kiel kliŝo ĝi havas verecan flankon, kompreneble.

Pri multaj hispanoj, ni povas diri ke ili estas "pasivaj" katolikoj. Ili ne vere demandis sin ĉu Dio ekzistas aŭ ne, aŭ ĉu la bildo de Dio de la Eklezio estas ĝusta aŭ ne. Ili kutime *ne* iras al preĝejoj, krom en nuptoj, baptoj, funeraloj kaj entombigoj. Kelkajn el ili ni povas taksi "pasivaj ateistoj".

Estas alia grupo (oni ne scias ĉu granda aŭ ne) kiu incitiĝas multege ĉe tre precizaj religiaj eventoj, ĝenerale lokaj kaj rilataj al sanktulo aŭ virgulino, ne rekte al Dio! Ekz., la paskofrataroj de kelkaj urbo pasas la tutan jaron pretigante la Paskan Procesion (kie ili promenigas surŝultre statueton de virgulino aŭ pasiigata Jesuo). Aŭ la frataro de la Virgulino de la Roso, kies anoj procesias ĉiun junion al vilaĝeto, okcidente de Andaluzujo, kie ili fanatike grimpas la barilon de ermitejo kaj ekstaze salutas la statueton de la virgulino. Ĝi estas unu el la plej fama, sed estas multaj tiaj procesioj en preskaŭ ĉiu vilaĝo.

Eble vi aŭdis pri la festo de Sankta Fermino, en Pamplono. Oni omaĝas sanktulon, sed tiufoje en etoso ne tiel religiema.

En tiuj eventoj, oni vidas amason da homoj kiuj principe estas katolikaj... sed kiuj eble dum la cetero de la jaro ili strikas je siaj katolikaj devoj.

[redakti] Sektoj

En Hispanio estas la leĝa frazo "destruanta sekto", ĝi temas pri asocioj kies membroj ne havas kavazaŭ liberteco, kaj faras tre gravajn penojn pro kontroli tutan vivon de sia membroj. Destruantaj sektoj volas ke siaj membroj ne havas amikojn ekster la sekto, kaj ofte membroj ne povas kontakti kun sia familio se la membroj de sia familio ne estas membroj ankaŭ. Ne estas facila malmembriĝi de detruanta sekto, ofte sektoj povas uzi minacojn, kaj ĉantaĝon.

Ne ĉiam estas facila dicidi ĉu unu asocio estas detruanta sekto aŭ estas nur asocio. Iujn katolikaj asocioj estas proksimaj al destruanta sekto. Ĉiu ajn asocio povas esti detruanta asocio, ne nur religia asocio. Iu granda entreprenoj estas iomete kiel destrunataj sektoj kiam ĝi volas ke sia laboristo vivo pro la empreso, havas amiko en la entrepreno, ktp. Ankaŭ iuj hispanaj esperantaj asocioj povas esti destruantaj sektoj.

[redakti] Kulturo

La lerta, sed ne tiel juna, flamenko-dancisto tiom entuziasmigas belan junulinon inter la spektantoj, ke ŝi ĵetas al li ruĝan rozon.

Post la spektaklo, ŝi iras en la kulisojn, kaj demandas al li kion li intencas fari pri la rozo.

"Mi metos ĝin en glason da akvo apud mia lito," li respondas.

"Ne," malkontentas la fraŭlino. "Vi devus meti ĝin inter viajn dentojn!"

"Sed tie ili ja estos," respondas la eksjuna dancisto.

[redakti] Eduksistemo

En Katalunio, la baza instruado estas ĉiam en la kataluna, kun nur unu fako pri la hispana. Tio estas la tendenco ankaŭ en Balearoj, sed oni ne certas pri la plenumo de tio. En Valencio oni povas elekti. En Eŭskio estas tri modeloj: plejparte eŭske, plejparte kastilie, kaj duope, en ĉiuj tri kazoj kun instruado de la alia lingvo; nun oni planas enkonduki alian, trilingvan (plus angla). En Navaro estas areo kie la instruo povas fariĝi en la eŭska, sed ĝi estas minoritata. En Galegio, post ŝanĝo de registaro, oni povas elekti lingvon.

[redakti] Feriotagoj

En Hispanio, nenio avertas pri la Tago de Europo. Nur en la eldono de "El País" por Galegio aperas unu evento rilata al la Tago de Europo.

[redakti] Kulturo

5241

Tre ofte aperas en posttagmanĝaj konversacioj la temo: kial hispanoj estas tiel? Vere neniu scias! Tiu estas granda mistero eĉ al Dio.

Hispanoj venas kutime malfrue al rendevuoj, kial? Oni ne scias.

La Hispanoj tre ĝojas, se oni provas alparoli ilin en ilia lingvo, kaj tute ne gravas viaj akcento kaj gramatiko. Kial? Oni ne scias.

[redakti] Fajrego

La fajrestingistoj tenas tolaĵegon kaj krias: Sinjorino ĵetu vin! Ŝi ĵetas sin…Huuuuuuuuuu…!

Kiam la telaĵo estas atingota, la fajrobrigadistoj: Oleeee!!!! La Sinjorino: Splaŝ! ……..Ne ridu maliculo! ;o)

[redakti] Seksuma vivo

Ĉu?