Hispanio

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
5241
VIVA NECIKLOPEDIO ALZAD LOS BRAZOS HIJOS

Tiu ĉi artikolo havas hispanan sangon!

Atentu! Francisco Franco kaj Hispana Inkvizicio fantomas ĝin !!




HISPANIO
Hispana Imperio
Hispanujo

Es Partido6
Flato Flago Blazono
Devizo: "Mi kontraŭas!"
Himno: "Hispanujo estas plurlingva"
Islam in Europe-2010
Ĉefurbo Madrido
Plejgrada urbo Sevilo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Hispana lingvo
Tipo de Ŝtato Monarkio
Suprema Gvidanto El-Rey Johano Karlo la 1-a
Suprema Edz(in)o Mariano Rajoy
Naciaj Herooj kelkaj
Krima kvociento ?
Monunuo ?
Klimato Bona
Religio Katolikismo
Loĝantoj 45,1 miliono
Analfabeteca kvonciento 100 %
Inteligenteca kvonciento ?




"Hispanujo estas en Eŭropo"

~ Wikitravel pri Hispanujo
2083 n

"Hispanio estas mia"

~ Usonano pri Hispanujo

"Ĉio transmara estas ĉarma kaj kara"

~ Zamenhof pri Hispanujo

"Volas la elĉerpita buŝo kivion, ananason, kaj rapidan citronon"

~ Hispano pri fruktoj

"Do, eble vi jam komprenis ke antaŭ iom da tempo mi estis en Hispanio por Pasporta Servo"

~ Pingveno pri Hispanio

""Pardonu, se mi nun turnas la dorson al vi!""

~ Ekzekutoto al la ekzekutisto dum Hispana Inkvizicio

"Mi kontraŭas forte tiun ĉi"

~ hispano pri ĉio

"Haltu-haltu-haltu!"

~ Milokula Kato pri hispanio

'HispanioHispanujo, reĝlando HispanioHispana ŝtato estas sudokcidenta eŭropa lando, kiu kune kun Portugalio kaj Ĝibraltaro dividas inter si la Iberian duoninsulon. Hispanujo konsistas el Andaluzujo, Aragono, Asturio, Balearoj, Ceŭto, Ekstremaduro, Eŭskujo (aŭ Vaskujo), Galegujo, Kanarioj, Kantabrio, Kastilio, Leono, kaj duono de la mondo. Tie estas varme, tie estas bele!

Tauro2

[redakti] Geografio

Vidu ĉefartikolon Geografio de Hispanio

Esperto

Situanta en Akcidenta Eŭropo, Hispanio okupas la plejparton de la Iberia duoninsulo kaj, ekster ĝi, du ĉefaj arkipelagoj (Kanariaj Insuloj en Atlantiko kaj Balearoj en Mediteraneo), du ruboj, Ceŭto kaj Melilo, en la mordo de Afriko, la insulo Alborano kaj serio da insuloj kaj insuletoj kiuj troviĝas antaŭ la duoninsula marbordo, kiel la insuloj Kolumbretoj. Krome, ĝi havas malpli grandajn nekontinentajn posedaĵojn kiel Ĉafarinoj, la roko Vélez de la Gomera kaj la roko Alhucemas, ĉiuj ili antaŭ la afrika marbordo.

Laŭ teritoria grando, ĝia estas la kvara lando de Eŭropo post Rusio, Ukrainio kaj Francio, kaj la dua de la Eŭropa Unio.

La fizikaj limoj de Hispanio estas la jenaj: akcidente, Portugalio kaj Atlantiko; Mediteraneo oriente; la Ĝibraltara Markolo, Atlantiko kaj Mediteraneo nude; kaj Pireneoj, kune kun la Biskaja Golfo nerde.

[redakti] Nomo de la lando

Kial do nomi ĝin "Hispanio"? Ĉu ne estus pli bone nomi ĝin "Hispankataluneŭskafrikankajmultaliulio" (bonalingve "HispankataluneŭskafrikankajmultaliulUJO") ?

Acero

Loĝantoj de Hispanio

[redakti] Flago

Delonge en Hispanio ekzistas granda antaŭjuĝo kontraŭ la flago, kiu laŭ la Hispana Konstitucio reprezentas ĉiun hispanon. Tiu Flago estas ankoraŭ rigardata kiel tiu flago de Esperantistoj, la fiaj diktatoroj, kiuj ĝis nun regas Hispanion. Kiel oni povas vidi, la verda koloro okupas grandan parton de tiu flago. La blua koloro signifas la idista minoritato, sed oni diras ke kiel la blua estas ĉirkaŭigita de la verda, tiu signifas ke idistoj estu sub la estrado de esperantistoj por ĉiam.

Nur dum la mallonga periodo de la Hispana Dua Respubliko ĝi ŝanĝiĝis al trikolora flago, ruĝa, flava kaj viola, omaĝe al geja movado.

[redakti] Historio

6829 n

Hispanio estas tiel nomata eĉ antaŭ la romianoj, sed tio ne signifas ke la lando ekzistis ekde tiam.

Precize, en la jaro 722, en la norda hispana regiono Asturio. Reĝo nomata Pelayo batalis kontraŭ la maŭroj en la loko konata kiel Covadonga, kaj venkis ilin. Ekde tiam, la rekonkero de Hispanio fare de la kristanoj okazis malrapide, sed senĉese. Madrido estis konkerita far la kristanoj nur en la jaro 1083. La paca kunvivado inter la tri religioj estis ege fruktodona dum la hispana mezepoko: interalie ĝi instigis rimarkindan kulturan aktivadon precipe en la urboj Córdoba (sub araba regado) kaj Toledo (sub kristana regado).

La fina akto de la rekonkero okazis en la andaluzia urbo Granada en 1492, kiam la lasta araba reĝo Boabdil transdonis ĝin al la t.n. katolikaj gereĝoj Isabel kaj Fernando. La fino de la rekonkero de Hispanio far la kristanaj reĝoj estis la start-punkto por persekutado al judoj kaj islamanoj. La forigo de islamanoj kaj judoj serioze malriĉigis Hispanion sub la preteksto ke religia unueco alportus pacon al la lando. Nu, anstataŭe, tio alportis Inkvizicion kiu furioze persekutis eĉ kristanojn mem se oni dubis pri ties ortodokseco.

Onidire la reĝino Izabelo, de Hispanio (1451-1504), nur banis sin nur dufoje tra la vivo.

[redakti] Enlanda Milito

0323 n

Gravaj faktoj en hispana historio estis la kreado de Hispana Inkvizicio de de frankismo.

Inter 1936 kaj 1939 Hispanio suferis konstantan bombadon de la urboj, mortigadon da centoj da miloj da soldatoj ktp. Poste, malgraŭ la nepartopreno en la milito la hispanoj suferis persekutoj, amasaj murdoj, enkarcerigoj... kaj preskaŭ 40 jaroj da diktaturo.

Pri frankismo, certe la plejmulto de la esperantistoj defendis la respublikon, en 1936-1939. Sed ne mankis falangistoj inter la esperantistoj, precipe altrangaj oficiroj, kaj ne nur. Krome, la plej grava esperantisto, viktimo de la epoko, ne estis falangisto, tamen estis murdita (eĉ en barbara maniero) de antifaŝistoj: pastro Joan Font i Giralt, sincera katalunisto, prezidanto de Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista.

La volontuloj ne estis serioza forto. Serioza forto estis la germanaj avioj, la kuna germana-itala milithelpo. Jes, ankaŭ Sovetio sendis iom da avioj al la respublikanoj; sed sufiĉas ĵeti rigardon sur la mapon por vidi, kiom pli facile estis militi al la germanoj kaj italoj.

Male, Britujo kaj Francujo deklaris pri sia "neinterveno". T.e. ili konsentis lasi Hispanujon al Hitlero, kiu jes aktive intervenis. Samkiel poste en Ĉeĥoslovakio.

Kiam la faŝistoj venkis la hispanan civilan militon en ĉiuj urboj aperadis miloj kaj miloj da flagoj de la venkinta flanko, la homoj eliris kaj promenis sur la stratoj salutante laŭ la faŝista maniero kaj festis la alvenon de la "liberigantoj" Estas multaj homoj kiuj ĉiam apogos la venkintojn, ne gravas la politikaj ideoj de la venkintoj, nur ke ili estas venkintoj.

La konduto de la respublikanoj ne estis pli bona ol tiu de la Franco-anoj. Ambaŭ murdis amase, ambaŭ celis diktaturon. La plej progresemaj fortoj estis apartigitaj de la povo (la maldekstraj socialistoj de Largo-Caballero), kaj en ĝi restis kaj la respublikanoj, la komunista partio (kiuj estis konservativa) kaj la plej reakciaj estroj de la socialisma partio (unue Prieto kaj poste Negrén, ĉilasta vera perfidulo al la PSOE). Estis tiam kiam Andreu Nén estis mortigita, kaj multaj membroj de POUM enkarcerigitaj (afero kiun provis malebligi Largo-Caballero), sed tio okazis kiam la faŝismaj trupoj kontrolis jam la plimulton el la hispana teritorio.

[redakti] Postmilito

Esperantobarraco

Jam antau la komenco de la Dua Mondmilito la hispanaj fuĝintoj estis traktitaj kiel bestoj, arigitaj en veraj koncentrejoj. Multaj el ili estis mensogitaj de la francaj [[autoritatoj por ke ili revenu hejmen. En la koncentrejoj oni anoncis ke la nova hispana ŝtato pretis ricevi senreprezalie ĉiujn revenintajn hispanojn, kio evidente estis mensogo de la frankistoj. Kiam kelkaj revenis ili trovis la morton, aŭ la devigan laboron (ili estis devigitaj labori kiel sklavoj) aŭ la karceron. Pro la timo al la nazioj, Francujo (la franca registaro) malhome traktis la hispanajn respublikanojn. La sola helpo venis de individuaj francoj, de francaj maldekstraj partioj, de francaj asocioj ktp. kiuj apogis la Respublikon, sed la reprezentantoj de la franca ŝtato (konservativaj) ne volis la hispanojn sur franca grundo.

[redakti] Dua mondmilito

Codorniu

La hispanaj respublikanoj batalis en Francujo kontraŭ la nazioj por liberigi Hispanion. Tiuj miloj da homoj kiuj liberigis grandegan teritorion de la nazia Francujo (la hispanaj respublikanoj estis la unuaj kiuj eniris en Parizon ekzemple) kredis ke la liberigita Francujo helpos ilin, bedaŭrinde ili estis perfiditaj kaj forgesitaj kiam oni ne plu bezonis ilin.

[redakti] Kapitalismo

Llumins

La Hispanio de Franco estis chiam esence kapitalisma, kaj la libereco pri esprimo ne ekzistis. Demokratio kaj kapitalismo tute ne estas sinonimoj, kvankam kelkaj celas shajnigi ke ili ja estas.

[redakti] Politiko

Vidu ĉefartikolon Hispana politiko kaj administrado

Bedaurinde, la hispana reĝo daŭre restas dekoracia figuro. Kvankam en Hispanio la reĝo estas eble la sola homo kiun pro neskribita interkonsento oni ne kritikas, ekestis jam viglaj kritikoj kontraŭ li pro lia pasiveco. Homoj proksimaj al la reĝo opinias ke li ne enmiksiĝas pro tro prudenta respekto al la konstitucio, kiu donas al li similan rolon al tiu de la brita monarkio.

[redakti] Ekonomio

Komerca trafiko de Hispanujo koncentriĝas en domo de Hinda ofico en Sevilo. Ĝi estis potenca domo. Ĉiu, kiu interesiĝis pri transmara komercado devas trakti kun ĝi.

En Hispanujo, en la riĉaj domoj, neniam estis ricevitaj leteroj aŭ pri la mizeroj de la mondo, aŭ pri morto, aŭ pri malĝojo! Hispanio, la bela land', en kiu fluas la ruĝa vino...

[redakti] Retoj

Kelkaj magistratejoj en Hispanio starigis projekton oferti senpagajn altkapablajn retaliron pere de publika senkabla reto. La plej konata kazo estas tiu de malgranda vilaĝo de Granado (provinco de Andaluzio) kiu ofertas senpage retaliron al ĉiuj civitanoj kaj donacas senkablan ret-karton por tio. Ĉio baziĝas sur la koncepto ke la reto devas esti sociala rajto.

Sed tiuj provoj jam renkontis la unuajn malfacilaĵojn: la liberala koncepto ke ĉio estas merkataĵo, pro kio tiaj servoj realigitaj de la publikaj institucioj estas malojala kompetento punenda kaj forigenda. La aŭtoritatoj pri telekomunikoj jam anoncis la komencon de procezo kontraŭ tiu malgranda magistratejo.

CavaEsperanto

[redakti] Lingvoj

En Hispanio oni kreis 2012-e du plusajn linguoin. Chi tiuj du novaj linguoij estis kreitaj da l' Guvernerio di l' Autononiala Hispana regiono de Aragono. Un el chi linguoi esas la kataluna parolata en Aragóno, quia hodie ya nomesas LAPAO (Aragon-ana Propra Linguo de l' Orientala Areo) kae l'altra linguo esis l' olda Aragon-ana linguo quia hodie komencis nomesari LAPAPYP (Aragon-ala Propra Linguo di l' Aeri Pirenei-ala e pre-Prirenei-ala).

[redakti] Trilingveco

Katalunio kaj Eŭskio, devu esti trilingvaj, ĉar en la koncernaj regionoj estas multaj uzantoj de la (kastilia) hispana lingvo kaj la franca. Tio kompreneble eblus, sed ne simpligus la aferojn. Aliflanke, se la nuna administra divido restos kaj la landlimo inter Hispanio kaj Francio restos facile transpasebla, ili ne estos gravaj obstakloj por la disvolvo de kataluna respektive eŭska kulturo.

Valdespino2

[redakti] Skribo

En Galegio oni havas du skribnormojn por la galega. Ĉiu homo elektas por si unu alian manieron skribi sian nomon, kiu estas nur lia aŭ ŝia, tute persona, kaj tio estas ĉiam respektata sendepende de tio, ĉu oni skribas per portugallingva ortografio, ĉu per izoliga galega.

[redakti] Esperantismo

En Hispanio anarkiismaj organizoj ja interesiĝas multege pri Esperanto kaj okazigas kursojn.

Estas vero ke ekzistas unu nigra makuleto: ekde la jaroj 1990 Hispana Esperanto-Federacio vetois na Kataluna E-Asocio antaŭ UEA rilate al la deziro de ĉi lasta esti konsiderata kiel landa asocio. Sed spite al tio la rilatoj inter unuopaj esperantistoj kaj same inter la diversaj E-asocioj estas tre kontentigaj.

Kataluna E-Asocio ŝajne komprenas ke ne estas tiu vetoo kio malebligas ĝian agnoskon kiel sendependa Landa Asocio de UEA, sed ke ĉefe kulpas la normoj de UEA mem rilate al nacioj kiuj ne estas sendependaj. Ĝi kunlaboras lojale kun Hispana E-Federacio. En unu el la lastaj kunvenoj de la Estraro de Hispana E-Federacio 3 membroj voĉdonis favore al la forigo de la vetoo, 3 kontraŭ kaj 1 sindeteno, tial la vetoo restas.

Nuntempe, apud la hispana federacio aperas en la Jarlibro de UEA jenaj asocioj en la rubriko Hispanio: Andaluzia E-Unuiĝo, Eŭska E-Asocio, Kataluna E-Asocio kaj Kultura Asocio Esperantista.

Pruvo de la amika kunlaboro inter esperantistoj de ĉiuj teritorioj de la hispana Ŝtato plus Portugalio estas la ĉiujara Iberia Renkontiĝo.

[redakti] Idismo

Verdastelo

La Hispana ministro di yusteso hiere dicis ke dum la venonta qvar yari promocos reformojn por permisar la mariajhon inter idistoj. Tamen lu ne explikis se anke promocos la adopto-yuro por ili.

[redakti] Listo de ĉiuj idistoj de Hispanio

  • José Garcia, c/o Ingeniero Joaquin Benlloch 71-13a, Valencia 46026

[redakti] La valencia

La valencia estas etna lingvo de hispana komunumo Valencio kie ĝi rolas oficiale kune kun la hispana lingvo. Ĝi tre similas al la kataluna; por iuj (ĉefe katalunoj) la diferencoj estas nuancaj kaj por aliaj (ĉefe valencianoj) la diferencoj estas gravaj. Eble tiaj diferencoj ebligas skribi "TTT"-on en la valencia sed ne en la kataluna, sed pri tio mi ne fakas.

[redakti] Religio

Pasos

La katolikeco de Hispanujo estas kliŝo, samkiel la katolikeco de Irlando, Pollando kaj Italujo. Kiel kliŝo ĝi havas verecan flankon, kompreneble.

Pri multaj hispanoj, ni povas diri ke ili estas "pasivaj" katolikoj. Ili ne vere demandis sin ĉu Dio ekzistas aŭ ne, aŭ ĉu la bildo de Dio de la Eklezio estas ĝusta aŭ ne. Ili kutime *ne* iras al preĝejoj, krom en nuptoj, baptoj, funeraloj kaj entombigoj. Kelkajn el ili ni povas taksi "pasivaj ateistoj".

Estas alia grupo (oni ne scias ĉu granda aŭ ne) kiu incitiĝas multege ĉe tre precizaj religiaj eventoj, ĝenerale lokaj kaj rilataj al sanktulo aŭ virgulino, ne rekte al Dio! Ekz., la paskofrataroj de kelkaj urbo pasas la tutan jaron pretigante la Paskan Procesion (kie ili promenigas surŝultre statueton de virgulino aŭ pasiigata Jesuo). Aŭ la frataro de la Virgulino de la Roso, kies anoj procesias ĉiun junion al vilaĝeto, okcidente de Andaluzujo, kie ili fanatike grimpas la barilon de ermitejo kaj ekstaze salutas la statueton de la virgulino. Ĝi estas unu el la plej fama, sed estas multaj tiaj procesioj en preskaŭ ĉiu vilaĝo.

Eble vi aŭdis pri la festo de Sankta Fermino, en Pamplono. Oni omaĝas sanktulon, sed tiufoje en etoso ne tiel religiema. Sur iu hispana insulo ankoraŭ nun vivas popola tradicio nomata "Ĉaso al judo". Feliĉe ne plu temas pri judo sed iu kiu faras tiun rolon.

En tiuj eventoj, oni vidas amason da homoj kiuj principe estas katolikaj... sed kiuj eble dum la cetero de la jaro ili strikas je siaj katolikaj devoj.

[redakti] Sektoj

En Hispanio estas la leĝa frazo "destruanta sekto", ĝi temas pri asocioj kies membroj ne havas kavazaŭ liberteco, kaj faras tre gravajn penojn pro kontroli tutan vivon de sia membroj. Destruantaj sektoj volas ke siaj membroj ne havas amikojn ekster la sekto, kaj ofte membroj ne povas kontakti kun sia familio se la membroj de sia familio ne estas membroj ankaŭ. Ne estas facila malmembriĝi de detruanta sekto, ofte sektoj povas uzi minacojn, kaj ĉantaĝon.

Ne ĉiam estas facila dicidi ĉu unu asocio estas detruanta sekto aŭ estas nur asocio. Iujn katolikaj asocioj estas proksimaj al destruanta sekto. Ĉiu ajn asocio povas esti detruanta asocio, ne nur religia asocio. Iu granda entreprenoj estas iomete kiel destrunataj sektoj kiam ĝi volas ke sia laboristo vivo pro la empreso, havas amiko en la entrepreno, ktp. Ankaŭ iuj hispanaj esperantaj asocioj povas esti destruantaj sektoj.

[redakti] Kulturo

La lerta, sed ne tiel juna, flamenko-dancisto tiom entuziasmigas belan junulinon inter la spektantoj, ke ŝi ĵetas al li ruĝan rozon.

Post la spektaklo, ŝi iras en la kulisojn, kaj demandas al li kion li intencas fari pri la rozo.

"Mi metos ĝin en glason da akvo apud mia lito," li respondas.

"Ne," malkontentas la fraŭlino. "Vi devus meti ĝin inter viajn dentojn!"

"Sed tie ili ja estos," respondas la eksjuna dancisto.

[redakti] Eduksistemo

En Katalunio, la baza instruado estas ĉiam en la kataluna, kun nur unu fako pri la hispana. Tio estas la tendenco ankaŭ en Balearoj, sed oni ne certas pri la plenumo de tio. En Valencio oni povas elekti. En Eŭskio estas tri modeloj: plejparte eŭske, plejparte kastilie, kaj duope, en ĉiuj tri kazoj kun instruado de la alia lingvo; nun oni planas enkonduki alian, trilingvan (plus angla). En Navaro estas areo kie la instruo povas fariĝi en la eŭska, sed ĝi estas minoritata. En Galegio, post ŝanĝo de registaro, oni povas elekti lingvon.

Laŭ Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología (Hispana Fundamento por Scienco kaj Teknologio), 25 procento el hispanoj kredas, ke la suno orbitas la teron.

[redakti] Feriotagoj

En Hispanio, nenio avertas pri la Tago de Europo. Nur en la eldono de "El País" por Galegio aperas unu evento rilata al la Tago de Europo.

La festo "Dia de la Raza" (Tago de la Raso) okazis en Hispanio la 12-an de Oktobro por memorigi la alvenon de Kristoforo Kolumbo al Ameriko en 1492. Sed, post la fino de la diktatora reĝimo de Franko, la novaj demokrataj aŭtoritatoj decidis ke la 12-an Oktobro estu festata kiel "Fiesta Nacional" (Nacia Festo de Hispanio), kaj oni tute forigis la malnovan nomon de tiu festo, kiu iomete fetoris naziisme.

[redakti] Alie

5241

Tre ofte aperas en posttagmanĝaj konversacioj la temo: kial hispanoj estas tiel? Vere neniu scias! Tiu estas granda mistero eĉ al Dio.

Hispanoj venas kutime malfrue al rendevuoj, kial? Oni ne scias.

La Hispanoj tre ĝojas, se oni provas alparoli ilin en ilia lingvo, kaj tute ne gravas viaj akcento kaj gramatiko. Kial? Oni ne scias.

[redakti] Fajrego

La fajrestingistoj tenas tolaĵegon kaj krias: Sinjorino ĵetu vin! Ŝi ĵetas sin…Huuuuuuuuuu…!

Kiam la telaĵo estas atingota, la fajrobrigadistoj: Oleeee!!!! La Sinjorino: Splaŝ! ……..Ne ridu maliculo! ;o)

[redakti] Seksuma vivo

Hispanio, tre katolika lando, nun agnoskas gejan edziĝon. Mi tre volas scii kion la papo, kies malestimo al hispanoj estas jam konata, diros pri tio.

[redakti] Nacia Himno

11s2

Plejparto de la hispanoj estas esperantistoj

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Katalunio ja estas regiono en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Eŭskio ja estas regiono en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Galegio ja estas regiono en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.

Hispanujo estas plurlingva
Hispanio estas amikema lando
Kastilia ja estas nacilingvo en Hispanujo
Hispanio estas amikema lando.