FANDOM


"Venkiton oni ne batas."

~ Zamenhof pri Italio
1582

La popolado de la itala teritorio okazis en la prahistorio, epoko en kiu estas malkovritaj gravaj arkeologiaj atestoj. Italio estis loĝata almenaŭ ekde la Paleolitiko. Inter la plej gravaj arkeologiaj lokoj en Italio, de tiu epoko, estas Monte Poggiolo, apud Forlì kaj la Kaverno de la Adaŭro, apud Palermo[1].

Unuaj loĝantoj Edit

La informoj pri la loĝantaro de la duoninsulo dum praromia epoko estas, en kelkaj kazoj, nekompletaj kaj temoj pri daŭraj revizioj. Popoloj kun hindoeŭropaj originoj transloĝiĝintaj en Italio de la orienta kaj centra Eŭropo dum pluraj ondoj de migradoj (Pravenetanoj, Umbroj, Samnitoj, Latianoj, ktp), surmetiĝis inter prahindoeŭropaj etnoj jam ĉeestantaj en la aktuala Itala teritorio, aŭ ensorbante ilin aŭ starigante pacan kunvivon kun ili. En Norda Italio, kune kun Keltoj (komune nomataj Gaŭloj), estis Liguroj (origine nehindoeŭropa popolo poste unuiĝitaj kun Keltoj) lokiĝitaj en Ligurio kaj en parto de la Piemonto, dume en la Nordorienta Italio vivis la Pravenetanoj kun eblaj iliraj originoj aŭ, laŭ kelkaj fontoj[2], devenantaj de Malgrand-Azio.

1015 n

Romia ImperioEdit

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Romio.

A : Kial Hanibalo iris trans la Alpojn?
— B : Ĉar tiam la tunelo ne estis ankoraŭ preta.

MezepokoEdit

La Kamoro naskiĝis en la mezepoko dum la periodo de la hispana regado. La burbonaj regantoj poste ne faris iun seriozan provon detrui la krimajn organizaĵojn de la regiono, kiuj fariĝis tre riĉaj postulante protekt-monon de la lokaj komercistoj. Kvankvam Kamoro aplikas kaj profitas de perforto, la organizaĵo fakte estis sufiĉe populara en parto de la popolo, ĉar ĝi garantiis iom da ordo dum la registaro estis ege koruptita kaj senpova.

La familinomoj en Italio komencas aperi dum malfrua mezepoko. Komence en nobelaj familioj, kaj poste ankaŭ en normalaj. Kaj ĝi fariĝas preskaŭ deviga kun la Koncilio de Trento en 1564, kiam oni devigas pastrojn teni registrolibrojn kun naskitoj, geedziĝoj kaj mortintoj.

13b997

Iam ajnEdit

3nud

La sicilia mafio formiĝis el armitaj bandoj, dungitaj de grandbienistoj en Sicilio por protekti la bienojn kontraŭ ribelantaj kamparanoj. Malfacilas diri, kiam ĝi ekestis, la vorto "mafio" ĉiukaze iĝis konata en la 18-a jarcento.

UnuiĝoEdit

En 1839 (tiam ankoraŭ ne estis realigita la itala unuiĝo) okazis en Pisa la «unua kunveno de la italaj sciencistoj» por «veki el malagemo» matematikistojn kaj naturokleruloj loĝantaj en la multnombraj italaj ŝtatetoj, kaj por cementi per la agnosko de sia «italeco» la naskiĝon, ne nur de scienca komunumo, tamen ankaŭ de tuta nacio. Ekde tiam dum multaj jaroj la «italaj sciencistoj» okazigis novajn komunajn kunvenojn en malsamaj italaj urboj, de Torino al Napolo. Tiel fariĝante unu el la ĉefaj morteroj de tiu, kiu post dudek jaroj fariĝis la unuiĝinta Italio.

La itala nacio supozeble estiĝis nur post la venkoj de Garibaldi.

Kiam Napolo fariĝis parto de Italio en 1860, la registaro komence donis al la Kamoro policajn taskojn. Nur en la komenco de la dudeka jarcento la itala ŝtato finfine provis agi por redukti ĝian povon, kaj dum la faŝisma periodo la diktatoreco sukcesis teni Kamoron kaj aliajn lokajn "mafiojn" de la sudo sub regado.

173b-skola

En lernejoEdit

La instruisto pridemandas la junajn lernantojn:

- Kio okazis en Italio en la jaro 1861?

Neniu respondas krom la eksterlandano Ĉang:

- En 1861 naskiĝis la itala reĝolando.

- Bone, brava! vi pravas. Kaj kio okazis en 1870?

Nur Ĉang, levas la manon. Tial la instruisto rimarkas:

- Infanoj, kiel eblas ke li konas nian historion pli bone ol la italoj!?

Bonvolu respondi, Ĉang!

- La itala reĝolando festis sian naŭan jaron.

Intermilita periodoEdit

FpEA

Faŝisma festo

La novaj provincoj. En 1918 estis aldonataj al la Itala Regno iamaj teritorioj de la aŭstra imperio. El ili en provincoj de Trento kaj Trieste kaj en regiono Istrio antaŭ la mondmilito ekzistis vigla E-movado. En 1912 en Trento estis iniciata de grafo Eceli, V. Peratoner, Fr. Gerloni, instr. Pacher kaj aliaj propagando, kiu rezultigis prop. komitaton por E, kies agadon ĉesigis la milito. En Fiume ekzistis grupo jam en 1907, en Gorizia (Gorz) en 1911. En Trieste jam antaŭ la mili­to multe propagandis d-ro Arturo Ghez; en 1913 jam ekzistis "Circolo E-ista Triestino". En regiono Istrio en 1914 ekzistis Istria E-Unuiĝo. En Isola d'Istria, en Capodistria, depost 1913 oni vigle propagandis per grupoj kaj kursoj kiel en la aliaj provincoj itallingvaj tiam parto de la aŭstra imperio. En 1919 post la kunigo de la provin­coj Trento, Trieste, kaj de la aliaj regi­onoj kun la itala regno ĝis la nuna li­mo, la grupoj jam ekzistantaj en tiuj provincoj, unuiĝis al la itala E-organi­zaĵo. 24 dec. 1919 okazis la unua regiona kunveno en Trento.

La Ministerio por Maraferoj en 1920 dissendis cirkuleron al Reĝaj Maristar­aj Institutoj permesante en ili instru­adon de E; Ministerio de Industrio kaj Komerco en 1923 (28 aŭg. N. Prot: 1428) dissendis cirkuleron permesante enkondukon de E ĉe Reĝaj Komercaj Institutoj kaj ĉe mezgradaj kaj vespe­raj Komercaj Lernejoj. La registaraj provincaj reprezentantoj por instruado (Regi Provveditori agli Studi) por Ve­neciaj provinco kaj Julia Venecio en 1931 permesis kurson de E ĉe Reĝa Klasika Liceo, Reĝa Scienca Liceo, Reĝa Teknika Instituto en Venezia kaj en 5 profesiaj lernejoj de Trieste.

La Dadaismomovado en Italio, bazita en Mantuo, estis renkontita kun abomeno kaj malsukcesita por fari signifan impreson en la mondo de arto. Ĝi publikigis revuon por mallonga tempo kaj okazigis ekspozicion en Romo, havante pentraĵojn, citaĵojn de Tristan Tzara, kaj originajn epigramojn kiel ekzemple "True Dada is against Dada". La plej fama membro de tiu grupo estis Julius Evola, kiu daŭriĝis por iĝi eminenta akademiulo de okultismo, same kiel dekstrula filozofo kaj asistanto de Benito Mussolini.

FaŝismoEdit

4 0

Faŝisma danco

Italio estis totalisma unupartia ŝtato inter januaro 1926 kaj aŭgusto 1943, kiam ĉiuj politikaj partioj estis malpermesataj, escepte de Faŝista Nacia Partio. La vorto "faŝisto" estas tro facilanime ĵetita al aliuloj, sed de tio ne signifas, ke ĝi ne havas konkrete historian signifon. La vorto "faŝismo" estas aplikita precize de Musolini al la speciala formo de diktatora reĝimo, kiun li starigis en Italio. Vera faŝisto ne uzis la vorton "faŝisto" kiel insulton sed fieregis nomi sin tia.

La estraro de la faŝista organizaĵo "Fervojista Postlaboro" (organizaĵo celanta instruadon, sporton, amuzon en liberaj horoj) per cirkulero en 1926 permesis instruadon de E ĉe siaj sidejoj en ĉiuj italaj urboj. La sekcioj de la sama organizaĵo en Trieste kaj Verona enhavigis E-n en sia instrua programo, poste ankaŭ tiu de Roma. En 1927-28 okazis kursoj ĉe la sidejo de tiu organizaĵo en Siena kaj Salerno La gazeto de la organizaĵo enhavis plurajn artikolojn pri E. En 1931 la nacia societo de Fervojistaj E-istoj eldonis "Frazaron por 1a vojaĝanto" en lingvoj itala kaj E.

Dua MondmilitoEdit

Je la 2a de aŭgusto 1943, dum Italio daŭre militis kontraŭ Usono kaj Britio flanke de Germanio, kun ĉefministro Badoglio anstataŭ Mussolini, ankaŭ la faŝista partio estis malpermesata, do la lando iĝis senpartia ŝtato, fakte absoluta monarkio.

8862

HolokaŭstoEdit

Eksa itala deportito al nazia koncentrejo iam konfesis ke lia plej granda koŝmaro estis, ke neniu kredos je lia sperto. Kaj efektive lia unua manuskripto de la fama verko "Se tia ĉi estas homo" rifuzis publikigi la unuan eldoniston al kiu li proponis ĝin. Neniu povis kredi. Lia nomo: Primo Levi.

Usona intervenoEdit

1947-1948: Usono intervenas la italajn balotojn kun la celo "savi la demokration" malebligante ke la komunistoj akiru la povecon.

Interna migradoEdit

Antaŭ kelkaj jardekoj amasego da italoj migris el la sudo al la nordo, kaj tie ekloĝis en teruraj kondiĉoj (sed kompreneble malpli teruraj ol en iliaj devenregionoj, aŭ ili ne migrus), kaj ŝajne kreis multe pli da malsekureco kaj streĉo al la socio ol okazas nun pro la migrado el eksterlande.

Malvarma militoEdit

Gladio (el la latina vorto gladius = glavo) estis nomo de sekreta operacio de NATO kaj CIA dum la malvarma milito. Oni trejnis precipe en Italio dormantajn agentojn, kiuj okaze de komunista okupo de la lando fare de la Varsovia Kontrakto efektivigu gerilooperaciojn kaj sabotadon.

La celo de la ĉeloj estis malfortigi la maldekstrajn fortojn en paca tempo, tiel malebligante la komunistan enpotenciĝon.

La ekziston de la sekretaj armeoj konfesis unuafoje la tiama itala ĉefministro Giulio Andreotti la 3-an de aŭgusto de 1990 antaŭ parlamenta esplora komisiono. Andreotti konfesis, ke oni kaŝis la sekretan armeon sub SISML, departemento de la itala armea sekretservo.

Samjare, la 7-an de novembro, usona generalo John Galvin parolis kun ĉeesto de ĉefsekretario Manfred Wörner antaŭ la ambasadoroj de la amikaj landoj. "Konsidere, ke tio estas sekreta organizo, mi ne atendas multajn respondojn tiurilate" - elparolis sennome tiama gvida NATO-diplomato, rimarkinte: “Se ekzistis rilatoj al terorgrupoj, tiam oni kaŝas ĉiun informon tre profunde".

Tutmondiĝo Edit

Post la dua mond-milito, la Kamoro disvastigis siajn interesojn al Usono, parte danke al la fama Usono mafiulo Lucky Luciano. En ĉi tiu periodo la mafia organizaĵo perdis sian hierarkian strukturon kaj fariĝis kolekto de malsamaj klanoj kiuj dividis la profitojn de siaj krimaj agadoj inter si. En la 1980-aj jaroj Raffaele Cutolo provis unuigi la Camorra sub sia regado, nomante ĝin la Nuova Camorra Organizzata (Nova Organizita Kamoro), sed aliaj klanoj batalis kotraŭ li kaj venkis post akra "milito", en kiu centoj da homoj estis mortigitaj.

ReferencojEdit

  1. Mi legis tion en Vikipedio
  2. Mi legis tion en Vikipedio