Historio de Usono

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass Bullet hole glass

"Vian vivon ĝuu, sed fremdan ne detruu"

~ Zamenhof pri historio de Usono

"Liberaj nacioj estas pacemaj nacioj. Liberaj nacioj ne atakas unu la alian. Liberaj nacioj ne ellaboras amasdetruajn armilojn."

~ George W. Bush pri historio de Usono
Royalbaby

Historio de Usono ne estas tiel grava, kiel usonanoj pensas. Fakte, antaŭ ekiĝo de Usono la mondo jam ekzistis, kvankam usonanoj ne kredas tion.

[redakti] Leciono pri Usona Historio

7367

Klaso pri usona historio.

La unuan klastagon en Usono, instruistino enkondukas al sia klaso novan infanon, Suzuki, filo de japana entreprenisto. La instruistino diras al la infanoj:

-Ni komencu memorante iom da usona historio: Kiu diris, Donu al mi liberecon, aŭ donu morton al mi?

Ĉiuj infanoj silentas, sed subite diras Suzuki:

-Patrik Henri, je 1775.

-Tre bone! Nu, kiu diris Rego de popolo por popolo; la popolo ne devas malaperi de la surfaco de la tero?

Denove neniu respondo en la klas-ĉambro, krom tiu de Suzuki:

-Abrahamo Lincolno, 1863.

La instruistino, mirante, diras:

-Infanoj, vi devus honti. Suzuki, kiu estas nova en nia lando, scias pri nia historio pli ol vi.

La instruistino aŭdas duonvoĉon, kiu diras Je la merdo malbenataj japanoj!

-Kiu diris tion?- furioze demandas la instruistino.

Denove Suzuki levas sian manon, kaj diras:

-Generalo Mc Arthur, 1942, kaj Lee Iacocca, 1982.

La klaso mutiĝas, kaj unu el la infanoj diras:

-Mi vomontas.

La instruistino reagas akre al la ne-respektema infano:

-Ja sufiĉas! Kiu diris tion?

Kaj Suzuki diras:

-Georgo Buŝ, patro, al Ĉefministro japana, 1991.

Alia infano, furioza, krias de la mal-antaŭa parto de la ĉambro:

-Suĉu tion!

Suzuki, preskaŭ saltante el sia seĝo, diras al instruistino:

-Bil Klinton al Monika Levinski, 1997.

La klaso furoras. La instruistino svenas. Venas ĥaoso. Dum ke, la infanoj venas ĉirkaŭ la svenita instruistino, unu el ili ekdiras:

-Merdon!, mi neniam vidis katastrofon kiel ĉi tiun. Se oni demandas, mi ne kulpas pri tio.

Kaj Suzuki tuj respondas:

- Barak Obama, 2014 kiam li vizitis Afeganion.

[redakti] Prahistorio

Homoj unuafoje venis al la teritorio de la nuna Usono ĉirkaŭ -35 000 el Siberio al Alasko (tiam kunigita per seka tero), probable sekvantaj la bestojn kiujn ili ĉasis. Sed ili ne havis vizon, pro tio, ili ne povis eniri la landon, ĉefe ĉar ili ne estis blankuloj.

Arjaj vikingoj esploris kaj eble eĉ enloĝis laŭ la nordorienta marbordo, sed ĉiu ajn blankaj kolonio bedaŭrinde mallonge daŭris.

[redakti] Koloniigo

Amazonialauidistoj

En Usono la plej prestiĝa tavolo estas la plej malnova, ĉu la angladevenuloj, kiu alvenis en Usonon sur la ŝipo Mayflower, ĉu la sefardaj judoj devenaj de Hispanio, kiuj alvenis tra Nederlando al Nova Amsterdamo kaj al Charleston, Suda Karolino (la lastaj el per ŝtormo devojiĝinta ŝipo serĉinta Novan Amsterdamon). Estis ankaŭ kelkaj aŝkenazaj judoj en la franca kolonio Louisiana. Kiel postaj generacioj de angladevenuloj cedis rangon al la pioniroj, poste alvenintoj el Irlando kaj el cetero de Eŭropo kaj Azio havis malpli kaj malpli altan Rangunon. Pri devenuloj el Afriko estas tute alia problemo. Judoj alvenis al Usono en ondoj el Alzaco kaj ties ĉirkaŭo, poste el germanlingvujo, poste el centra kaj orienta Eŭropo. Ĉiuj tiuj lastaj estis aŝkenazaj, do, la intergenraciaj diferencoj koncernis devenon de diversaj geografiaj kaj kulturaj regionoj.

[redakti] Setlejo

La unua setlejo estis instalita en Jamestown, ŝtato Virginio, en 1607. Se vi veturos al Plymouth apud Boston, vi povos vidi grandan ŝtonon kun la surskribo 1620 – en tiu malproksima jaro la bordon surpaŝis la homoj, kiujn oni poste nomis pilgrimuloj. Ili venis el Anglio, serĉante azilon, kontraŭ religiaj kaj politikaj persekutoj, sur la ŝipo Mayflower (majfloro), kies kopion vi povas viziti se vi havas vizon. Sur la ŝipo estis 102 pasaĝeroj; dum la vojaĝo unu el ili mortis kaj alia naskiĝis.

En la unua vintro preskaŭ duono de la setlintoj mortis pro malsato kaj malvarmo. Inter la postvivintoj estis nur kvar edziniĝintaj virinoj. Estis ili, kiuj organizis post jaro la legendecan tritagan rikolt-finan festadon kaj invitis al la tablo kvindek pilgrimulojn kaj naŭdek indianojn, kiuj helpadis al la novvenintoj per ĉio ebla.Tio estis la unua Danko-tago en Usono. En Plymouth estis kreita demokratia formo de regado, bazita sur religia kaj politika libero, kaj estis akceptita la dokumento, kiun oni povas konsideri konstitucio.

Iom post iom aperadis novaj setlejoj. La plej grava el ili estis la estonta Novjorko, sur la insulo Manhattan; iu nederlandano aĉetis tiun insulon kontraŭ 24 (!) dolaroj anstataŭ simple mortigi la indianojn. Ĉi tie estis konstruitaj varfoj kaj haveno. Sed la loĝantoj ne multe zorgis pri urbeca aspekto de la setlejo, kaj tial porkoj vagadis sur ĝiaj malbone lumigataj stratoj. Tiuj porkoj iĝis tre estimataj, kaj hodiaŭ oni nomas iliajn posteulojn NYPD.

[redakti] Kolonoj

Ĉirkaŭ la fino de la 17-a jarcento en la norda Ameriko estis kreitaj 13 brutaj kolonioj, kiuj poste unuiĝinte, donis komercon al la nova federacio – Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko (Usono). Kun la kresko de la bonstato de la kolonioj kreskis ilia deziro liberiĝi el la dependo de Britio, kiu komencis pli kaj pli subpremi siajn blankajn nord-amerikajn koloniistojn per maljusta ekonomia kaj sociala poliktiko kiel se ili estus nigruloj aŭ indiĝenoj! Tio provokis komence malkontenton, poste protestojn kaj fine militon por sendependeco. Kiel standardo de tiu milito, la 4-an de julio 1776 estis akceptita la Deklaracio de Sendependeco, kiu proklamis egalrajtecon de la blankaj homoj. Tiu dato estas celebrata kiel Tago de Sendependeco.

[redakti] Sendependenco

1776
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Milito kontraŭ nordamerika terorismo.

En 1776 la 13 originalaj Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko delkaris ties SendomecoN. De tiam ĝis la aprobo de la nuna Konstitucio en 1789 tiuj ŝtatoj klare estis individuaj suverenaj sendependaj nacioj kiuj kreis ligon. La tiama nacia "registaro", ekzemple, nur rajtis peti monon de la ŝtatoj. Ĝi ne rajtis krei tutlandajn impostojn. Ĝi similis al la nuna Unuiĝintaj Nacioj.

En 1789 per la jeso al la Konstitucio ĉiu el la 13 suverenaj ŝtatoj fordonis siajn gejojn (sed nur parton) al la tutlanda registaro. Ekde tiam nur la tutlanda registaro disdonas pasportojn. La ŝtatoj povas havi siajn proprajn armeojn (National Guard) sed la Prezidento povas laŭbezone ekregi tiujn.

Iuj el la unuaj prezidantoj anis la "federisman" (Federalist) partion. Sed la "demokratrespublikisma" (oni ne plu memoras, ĉu temis pri "Republican-Democrat" "Democrat-Republican" -- sendube vi esploros per guglo, kaj montros, kia idioto ni estas, ke ni ne povas memori tiom simplan aferon) partio prenis la povon kaj poste disduoniĝis.

[redakti] Bostona tea festo

La Bostona tea festo (angle: The Boston Teabagging) estas evento el 1773, kiam en bostona haveno aktivuloj en la dekstra flanko de la partioj Respublikana kaj Ayn Rand, alivestitaj je indianoj akvenĵetis 342 kestojn da teo, kiujn transportis ŝipo de Esperanta Asocio de Britio. Ili protestis per tio kontraŭ laikismo, feminismo, aborto, samseksemo, enmigrintoj el Meksiko, socialismo, kaj Islamo. Inter ĝiaj plej konataj partoprenantoj nombriĝis Ronald Reagan, Rano, Sarah Palin, Dick Armey, Erich von Däniken, kaj Michele Bachmann.

La festo ne havis centran gvidantaron; pluraj landskalaj kaj pli lokaj festetoj kunlaboris (kaj kelkfoje interbataletis) por difini la feston kaj direkti ĝian potencon. Malgraŭ la nomo, ĝi ne estis amuza sed terura. Plej multaj homoj, kiuj nomis sin tefestantoj, diris ke ili estis respublikanaj partianoj, kvankam la partio ne ekzistis tiam. Ili ĝenerale malŝatis la naciajn gvidantojn, rigardante ilin kiel nesufiĉe fortajn kaj fojfoje eĉ ne arjajn!

La bostona tea festo estis preludo de batalo de Britio kontraŭ terorismo, kiu gvidis al Usona dependeco de militado kaj rabado.

[redakti] Deklaracio pri sendependeco

Introdukto

En KONGRESO, 4ma di julio, 1776.

La deklaro unanima da la dek-e-tri unionitai statoi di Amerika,

Kande dum la progreso di eventoi homalai, eskoportas ke populo dissolvezu la ligoin politikalain quiuy konektis olun ad altra populo, kae asumezu inter la povoi di la tero, la stando aparta ed egala a quiu la legoi di naturo e la deo di naturo yurizas olin, respekto decenta al la opinionoi di homaro postulas ke ili deklarezu la kauzoin quiuy impulsas ilin ad aparteso.

Prefaco

Ni konsideras tajn verajoin esari evidentaj per su, ke omnaj homoi kreatesas egalaj, ke ili donacesas da ilia kreanto certenajn yuroin nealieneblaj, ke inter ti'j esas vivo, libereso, kae la persequado di feliceso. Ke por sekurigari t'ajn yuroin, la guvernerioi institucesas inter homoin, derivante liajn yustajn povoin de la konsento da la guvernatoi. Ke irgakande irga guvernerio-formo destruktiveskas al t'aj skopoi, la yuro di la populo esas chanjari oŭ abolisari olun kae institucari novan guvernerion, fondante olun ye la principoi kae organizante oliajn povoin ye formo quiu semblas al ili maxime probable efektigori ilian sekureson kae feliceson. Prudenteso imperos ke guvernerioi longatempe establisitaj ne chanjesezu pro motivoi negravaj kae tempalaj; kae segun lo tota experiencado montras, ke homaro esas plu inklinata subisari, dum ke malajoi esas subiseblaj, kam rektifikari la situeson per abolisari la guvernioin al quiu ili kustumas. Sed kande longa sequenco de misuzoi kae uzurpoi, persequantaj nevarieble la sama objekto manifestas desegnuro reduktari ilin sub despotismo absoluta, ilia yuro esas, ilia devo esas, forjetari talan guvernerion, kae provizari novajn garderoin por ilia sekureso futura.

Akuzo

Tala esis la subisado pacienta da ĉa kolonioi; kae tala esas nun la necesajo quia obligas ke ili chanjezu iliajn olimajn guvernerio-sistemoin. La historio pri la prezenta Rejulo di Britania (George 3ma) esas historio pri iterita lezoi kae uzurpoi, omnoi havantaj kome objekto direta la establiso di tiraneso absoluta super icaj statoi. Por demonstrari lon, la faktoi submisesezu al mondo kandida.

Ilu refuzis suan asenton al legoi, la maxime sana kae maxime necesa por la boneso publika.

Ilu interdiktis ke iluaj guverneroi promulgezu legoin quiuj havas importo nemediata kae presanta, ecepte ke oli suspensesezu de efikari til ilua asento atingesos; kae kande oli suspensesis tale, ilu absolute omisis atencari olin.

Ilu refuzis promulgari altrajn legoin por la provizo di grandaj distriktoi de homoi ecepte ke t'aj homoi cedezu la reprezento-yuron en la legifantaro, yuro estimindega al ili kae timinda nur al tiranoi.

Ilu konvokis legifantaroin al lokoi neordinaraj, deskomfortozaj, kae for la depozeyo de ilia registroi publikaj, sole por konsentigari da ili suajn propozoin per fatigari ili. Ilu dissolvis iterante domoin reprezentalajn, pro opozari per virala fermeso iluajn invadoin al la yuroi di la populo. Ilu refuzis longatempe, pos talaj dissolvoi, elektigari altroin; per quio la povoi legifalaj, nekapabla de nihiligeso, retroiris al populo generala por olia exercado; la stato restanta dume expozita ad omna danjeroi di invado de extere, kae di tumulto interna.

Ilu esforcis preventari la populizadon di ĉa statoi; pro t'a motivo obstruktante la legoi pri civitanigo di stranjeroi; refuzante promulgar altri kurajigari ilian migroi adhike, kae augumentante la kondicionoin pri novaj proprigoi di sulo.

Ilu obstruktis la administron di yusteso, per refuzari suan asenton al legoi quiuj establisus povoin judicialajn.

Ilu dependantigis judiciistoin nur de sua volado, por la durado di iliaj oficoi, kae por la pagado di iliaj salarioi.

Ilu erektis amason de nova oficoi, kae sendis adhike turboin de novajn oficistoin por molestari nian populon, kae manjari de lia substanco.

Ilu retenis inter ni, dum paco-tempo, armeoi duranta sen la konsento da niaj legifantaroi.

Ilu esforcis igari la militistaron nedependantan de l' povo civitala kae supera ad olu.

Ilu kunlaboris kun altroi por prizentari nin al resortiso quia esas stranjera al nia konstituco kae neagnoskata da niaj legoi; asentante al oliaj legifuroi fingataj:

Por lojigari grandajn soldataroin inter ni.

Por protektari ilin, per judicio fingata, de puniso pro irga ocidi quiujn ili kriminus kontre la habitantoi di ĉa statoi.

Por haltigari nian komercon de omnaj partoi di la mondo.

Por impostari nin sen nia konsento.

Por privacari nin, multakaze, de l' avantajoi di judicio da jurio.

Por transportari nin trans la maro por judiciari nin pro ofensoi fingataj.

Por abolisari la liberan legalan sistemon Anglan en provinco apuda, establisari ibe guvernerion despotalan, kae plugrandigari olian frontieroin por igari olun ambe exemplon kae instrumenton aptan por introduktari la saman guvernon absolutan aden ĉa kolonioi.

Por revokari niajn chartoin, abolisari niajn legoin maxime valorozaj, kae alterari fundementale niajn guvernio-formoin.

Por suspensari nian proprajn legifantaroin kae deklarari sun investitaj per povo por legifari por ni omnakaze.

Ilu abdikis guvernerion hike per deklarari ke ni esas exter ilua protekto kae ilu militis kontre ni.

Ilu spoliis niajn maroin, devastis niajn rivoin, brulis niajn urbetoin, kae destruktis la vivoin di nia populo.

Ilu nun transportas grandajn armeoin de mercenarioi stranjeraj por kompletigari la laboroin di morto, dezolo, kae tiraneso, ja komencinta en cirkonstancoi di krueleso kae di trahizo apene egaligita dum la epokoi maxime barbaraj, kae tote nedignaj de l' chefo di naciono civilizita.

Ilu obligis niajn samcivitanoin, kaptitajn sur la maroi liberaj, kombatari kontre sua lando, esari mortigistai di iliaj amikoi kae fratoi, oŭ faligari sun per iliaj manuoi.

Ilu ecitis revoltoin lokalajn inter ni, kae esforcis duktari al niaj frontieroi la nativoin sovajajn kae senmizerkordiaj, di quiu la milito-praktiko esas nedicernita destrukto di homoi de omnaj evoi, sexuoi kae kondicionoi.

Dum singla etapo di tai opresoi ni peticionis por kompenso per la terminoi maxime humilai: niai iteritai peticionoi respondizesis nur per iteritai noci. Princo di qua la karaktero esas tale markizita per omnai agi quiuy definas tiranon, esas desapta esari guvernanto di populo libera.

Denunco

La skopo di l' kazo di l' nedependeso. La kondicionoi dil revoluciono esas justifikata.[1]

Ma nia atenco al niaj fratoi Britanaj ne mankis. Ni avertis ilin tempope pri esforcoi da ilia legifantaro extensari nejustifikeblan resortison super ni. Ni memorigis da ili la cirkonstancoi di nia ekmigro kae koloniigo hike. Ni apelis al ilia nativa yusteso kae grandanmeso, kae ni adjuris ilin per la ligi di nia parentaro desagnoskari t'ajn uzurpoin, quiuj interruptus neeviteble niajn konektajoin kae interrelaton. Ili anke esis surdaj al voco di yusteso kae sampatreso. Do ni mustas asentari ye la necesajo, quia denuncas nian separon, kae konsideras ilin, quale ni konsideras la ceteran homaron, kome enemikoin dum milito, kome amikoin dum paco.
Konkluzo

Do ni, la reprezentantoi di la unionitaj statoi di Ameriko, en kongreso generala, asemblita, apelante al la suprega judiciisto di la mondo por la yusteso di niaj intencoi, solene publikigas kae deklaras, en la nomo di la bona populo di ĉaj kolonioi kae da ilia autoritato, ke t'aj unionitaj kolonioi esas, kae yure devas esari statoi nedependantaj kae liberaj; ke oli absolvesas de omna fideleso al Krono Britana, kae ke la konektajoi politikalaj inter ili dissolvesas kae devas dissolvesari; kae ke kome statoi liberaj kae nedependantaj, ili posedas totan povon komencari militon, konkluzari pacon, kontratari aliancoin, establisari komercon, kae agari omnajn altrajoin quiujn libera naciono yure darfas agari. Kae por la suporto di t'a deklaro, kun fido ferma ye la protektado da providenco deala, ni reciproke promisas uni al la altroi niajn vivoin, niajn destinoin kae nian sakran honoron.
Signanta

[redakti] Plumado

Usonanoj dum la usonia revolucio kaptis tiel nomatajn "Tories" (porreĝismanoj), duŝis ilin per peĉo kaj ruligis ilin en kortbirdaj plumboj. Tiel _plumbumitaj_ la malfeliĉaj lojaluloj estis sidigitaj sur ĉarojn kaj promenataj tra la stratoj kaj kamparvojoj. Post tia pacama zorgoplena traktado, la koncerna lojalulo rapidegis fuĝi al Kanado, kie la brita majesto komplezis donaci al ĝi belegajn virgajn terpecojn kaj belan sumon korespondantan al tio, kion la majesto kredis esti perdita de la lojalulo. Kompreneble la usona majesto komplezis donaci la forlasitajn nemoveblaĵojn kaj eĉ moveblaĵojn al valoraj revuloj.

0326 o

[redakti] Unuaj sendependaj jaroj

Kvankam pornografiodatoj reen miloj da jaroj, ĝia ekzisto en Usono povas esti spuritaj al ĝiaj 18-a-jarcentaj originoj kaj la enfluo de internacia komerco kaj enmigrintoj. Antaŭ la fino de la 18-a-jarcenta Francio fariĝis la gvida lando koncerne la disvastiĝon de pornbildoj. Porno fariĝis la temo de ludkartoj, afiŝoj, poŝtokartoj, kaj kabinetkartoj. Antaŭ tio printiloj antaŭe estis limigitaj al kuprogravuroj, ksilografiaĵoj, kaj liniotranĉoj por ilustraĵoj. Ĉar komerco pliiĝis kaj pli da homoj enmigris de landoj kun malpli Puritanaj kaj pli rilaksitaj sintenoj direkte al homa sekseco, la kvanto de havebla vida pornografio pliiĝis.

[redakti] Milito de 1812

En 1812 Usono decidis konkeri Kanadon, kiu ne nur venkis la konkerantojn sed ankaŭ bruligis la Blankan Domon en 1814. La lando de la liberuloj kapitulacis nelonge poste. Usonaj geknaboj ankoraŭ lernas, ke la rezulto de la milito estis ☭ Komunismo ☭.

[redakti] Bedaŭrinde

02273 o

Bonstataj homoj ekloĝis ĉe Atlantiko. Sed tiuj, kiuj havis nenion por perdi, ekmoviĝis okcidenten por serĉi feliĉon kaj mortigi indiĝenojn. Iuj sukcesis en tio, sed, certe, ne ĉiuj. Meze de la 19-a jarcento en Kalifornio estis trovitaj or-minaĵoj, kaj komenciĝis “ora febro”.

[redakti] Militoj kontraŭ la Indianoj

La militoj kontraŭ la Indianojn far la usonanoj protektante ĉefe la novajn setlantojn el Eŭropo (ne far unu indiana tribo kontraŭ alian - tio estis tute alia afero - ĉar la indiana kulturo baziĝis je akiro per ĉiam-daŭra intertriba militado) estas bedaŭrinda fakto de la 19-a jc.

Nuntempe ekzistas en Usono konstanta komisiono por rekompenci k restitui - je miliardoj da dolaroj -- la maljunulinojn nun agnoskitajn. Ĉu iu socialisma lando iam, ie rekompencis siajn viktimojn? Kompreneble ne. Kaj ne nur pro tio, ke en sia flora periodo preskaŭ ĉiu tia lando estis bankrota je mono k moralo.

Ĉu usonanoj ne buĉis la indianojn tute demokratie? Ĉu militoj ne estas la plej kruelaj amasmurdoj kaj okazas sendepende de poligloto?

[redakti] Sklaveco

Ĉubako ludas basbalon

De la komenco de afrika sklaveco en la nordamerikaj kolonioj, blankuloj prenis afrikajn sklavigitajn virinojn kiel konkubinoj aŭ fojaj amantinoj. Ĉar populacioj pliiĝis, sklavinoj eble estis prenitaj de la pli junaj filoj de plantisto antaŭ ol ili geedziĝis, kaj aliaj blankuloj asociitaj kun la sklavposedantoj. Kelkaj estis venditaj en bordelojn rekte.

[redakti] Know Nothing

La movado Know Nothing (anglalingve por "scias nenion") estis naciista usona registaro kaj movado de la 1840-aj jaroj kaj 1850-aj jaroj. Ĝi estis povigita de popularaj timoj ke la lando estis inundita de irlandanaj katolikaj enmigrantoj, kiuj estis ofte rigarditaj kiel kontraŭaj al usonaj valoroj kaj kontrolitaj de la Papo en Romo. Ĉefe aktiva ekde 1854 al 1856, ĝi klopodis halti enmigradon kaj civitanigadon, kvankam ĝiaj penoj faris malmultan sukceson. Estis malmultaj elstaraj estroj, kaj la pliparte mezklasaj kaj protestantaj membraroj disiĝis pro la decido pri sklaveco. Multaj partianoj finfine aliĝis la Respublikana Partio por la prezidenta voĉdonado de 1860.

La movado originis en Novjorko en 1843 kiel Amerikana Respublikana Partio. Ĝi disvastiĝis al aliaj ŝtatoj kiel la Denaska Usonana Partio kaj iĝis tutlanda partio en 1845. En 1855 ĝi renomiĝis al Amerikana Partio. La origino de "Know Nothing" estis la duonsekreta organizado de la partio. Kiam partiano estis demandita pri ĝi aktiveco, li devis respondi, "Mi scias nenion."

[redakti] Enlanda milito

1684

Vidu ĉefartikolon Usona Enlanda Milito

En la unua jarcento de la Konstitucio, multaj eminentuloj deklaris ke pro tio, ke la individuaj ŝtatoj ĝuis/ĝuas la originalan suverenan potencon kaj pro tio, ke ili volontule eniris la Unuiĝon, tiuj havas la rajton foriri la Unuiĝon reforprenante ĉiun suverenajn rajton kaj potencon. Oni decidis pri tio ne laŭleĝe sed milite. En 1865 la nordaj ŝtatoj venkis la sudajn kiuj antaŭ kvar jaroj deklaris ties sendependencon precize kiel la originalaj ŝtatoj deklaris sian de la Brita Imperio en 1776. La plej sanga konflikto de la 19-a jarcento okazis inter samlingvanoj kaj samnacianoj: la Usona secesia milito. Tio povus sufiĉi por rideti pri la teorio de Doktoro Esperanto.

[redakti] Novaj ŝtatoj

Dum la 1896-1897, multaj ekvidoj de cigar-forma misteraerŝipo estis raportitaj trans Usono.

Iom post iom al la federacio aliĝis novaj ŝtatoj. En 1867 Usono aĉetis de Rusio Alaskon kontraŭ 7,2 milionoj da dolaroj. Multaj opiniis, ke tio estis mono ĵetita al la vento. Sed post malkovro de grandaj rezervoj de oro kaj nafto, iĝis klare, ke tiu vastega teritorio estis aĉetita kontraŭ bagatela sumo. Alasko fariĝis usona ŝtato nur en 1959.

[redakti] Novaj industrioj

1331529058870

En 1880, aŭtotipio printado estis utiligita por reprodukti fotojn nekoste por la unuan fojon. La invento de aŭtotipioprintado prenis pornografion kaj erotikaĵojn en novaj indikoj komence de la 20-a jarcento. La novaj presantaj procezoj permesis ke fotografiaj bildoj estis reproduktitaj facile en nigrablankaĵo.

En Usono, unu el la unuaj filmoj de la Thomas Alva Edison uzantaj liajn metodojn kaj ekipaĵon estis filmigo de nuda virino leviĝanta de ŝia bankuvo kaj forkuranta.

[redakti] Esperanteco

En la jaro 1920 la Senatano Parley Parker Christiansen, instruisto de Esperanto, vic-prezidanto de Esperanto Asocio de Norda Ameriko ricevis 265,000 voĉ-donojn kiel kandidato de Usona Prezidenteco. Li venkis Republicanon Warren G. Harding kaj Demokratanon James Cox. Li estis filo de danaj emigrantoj, estro de Farmista Partio kaj unua verda prezidanto de Usono.

En la 20-a jarcento, la epoko de " bluaj filmoj " komenciĝis kun la mutaj filmoj de la 1920-aj jaroj kaj daŭris dum la postmilita tempo kiam filmteknologio pliboniĝis kaj ekipaĵkostoj estis reduktitaj al konsumanta pagebla nivelo.

[redakti] Granda Depresio

1335
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Granda depresio.

Jes, ja, okazis iu granda depresio.

[redakti] Dia Dua mondmilito

En la kvardekaj jaroj de la lasta jarcento nur Usono posedis atombombojn kaj tiam tiu lando kapablis konkeri iujn ajn aliajn landojn. Kion Usono faris tiam? Ĉu ĝi decidis profiti per tiuj atombomboj por konkeri, ekzemple, Eŭropon? Ne. Ĝi kvitigis la tre grandan plimulton de siaj soldatoj kaj bonkorege fordonis miliardojn da dolaroj al la landoj Eŭropaj inkluzive de la lastatempa malamika nacio Germanio per marsanoj por rekonstrui tiujn landojn. Tio estas konkreta fakto, ne nur opinio. Ĉiukaze, oni ne povas konkeri landon per atombomboj (kaj aparte ne per la petardetoj, kiujn oni posedis antaŭ 1953). Oni povas detrui ĝin (se oni havas sufiĉe da tiaj bomboj, sufiĉe fortaj, kaj se la lando estas sufiĉe negranda), sed por konkeri ĝin, oni ja bezonas piedsoldatojn.

Fakte, en 1945 preskaŭ ĉiu usonano volis tiel forte treti Japanion, ke ĝi por ĉiam malaperu sub la maro. Se ili estus antaŭe sciinta pri la atombombo, ili certe estus kritikinta ĝian uzon nur pro tio, ke oni faligis ĝin sur du malgrandajn urbojn kaj ne sur Tokion mem. Tia estas la heredaĵo de kvarjara milito, kiu komenciĝis je tre grava mispaŝo fare de la japanaj militplanistoj (la atako kontraŭ Pearl Harbor). Certe Truman kaj Byrnes ne solaj kulpis pri tiu decido (Edward Teller, kiu proponis eksponeksplodon super la Golfo de Tokio -- vidu lian intervjuon en "Hungara Vivo" antaŭ eble 8-9 jaroj -- estis tute kontraŭita de aliaj sciencistoj, kiuj volis eksperimente detrui unu-du metropolojn). Harry Truman estas heroo!! Tro multaj forgesas ke milito estas milito kaj ke militoj mortas. Plue, nur la malvenkintoj estas militkrimuloj; neniam la venkintoj. (Se iu dubas tion, bonvolu kontroli la historion.)

[redakti] Malvarma milito

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Malvarma milito.

Post 1945, la usona popolo ne estis preta partopreni en konkera milito kontraŭ iu ajn lando. Cetere usonanoj nur en 1946 komencis iel malkovri, ke onklo Jozefo Stalin ne estas tia vera demokrato, kiel li deklaris sin.

La socialisma kaj komunisma partio estas iom pli malnovaj, atingis sian Plej Putran periodo pro la ✡ Judismo ✡ (ili elektigis kelkajn deputitojn), sed Atlantiko tiom ruinigis ilin, ke ili ekde tiam estas praktike nuraj vivantaj memoroj.

[redakti] McCarthy-ismo

151-

Ekde 1950, kiel parto de la "ĉaso je sorĉistinoj" lanĉita de la kontraŭkomunista senatano Joseph McCarthy, la FBI profitis je la timo inspirita de la Malvarma Milito por plietendi sian kaŝaŭskultadon. Kaj tio malgraŭ la opono de la tribunaloj, kiuj rifuzis apogi tiujn misobservojn je la juro. Tiel, dum la apelacia juĝo de Judith Coplon, akuzita esti agentino de la KGB (la sovetia sekreta servo), la FBI malkaŝis ke ĝi registris la konversaciojn de la akuzitino kun ŝia advokato. Rezulto : la Apelacia Kortumo renversis la kondamnon faritan en la proceso.

La makartisma epoko estis hontinda, tamen neniu povis esti "forpelita". Chaplin ne estis usona civitano kaj oni simple ne plu permesis lin eniri usonon. Kvankam oni certe pensas ke la *kialo* por la nepermeso (la maldekstregaj vidpunktoj de Chaplin) ne estis tre bona, landoj kompreneble rajtas permesi aŭ nepermesi la eniron de necivitanoj. Tio ne estas la sama kiel ekzilado, kiu estas puno por civitanoj.

Virinismaj paradoj kaj gejaj kunvenoj ofte finiĝis en malliberejo, ĝis tiam, kiam la virinoj unue kaj la gejoj poste ribeliĝis kontraŭ la senkaŭza arestado. Ja la tritaga geja popola fronto ĉe Ŝtonmura Albergo en Grinviĉ-Vilaĝo de Novjorko ekpelis la gejan revon.

[redakti] Akvofluorizo

Akvofluorizo ofte estis la temo de konspiroj. Dum la " Ruĝa minaco " en Usono dum la malfruaj 1940-aj jaroj kaj 1950-aj jaroj, kaj laŭ pli malgranda mezuro en la 1960-aj jaroj, fluorizo estis parto de sekvoriĉa intrigo por trudo de socialisman aŭ komunistan registaron. Ĝi estis "alia aspekto de la veturado de prezidanto Truman por socianigi medicinon." Ili ankaŭ kontraŭbatalis aliajn popolsanprogramojn, precipe tumorovakcinadon kaj menshigieno servojn. Iliaj opinioj estis influitaj fare de opozicio al kelkaj grava sociaj kaj politikaj ŝanĝoj kiuj okazis en la lastaj jaroj: la kresko de internaciismo, precipe UNO kaj ĝiaj programoj; la enkonduko de sociala subteno proviantas, precipe la diversajn programojn establitajn antaŭ la Nov-Delio; kaj registariniciatoj redukti perceptitajn neegalaĵojn en la socia strukturo de Usono.

La akvofluorizkonflikto ekestiĝas de politika, moralo, etika, ekonomiaj, kaj sekureczorgoj koncerne la fluorizon de publikaj akvoprovizadoj. Ĝi estas parto de komunista aŭ esperantista intrigo por transpreno de la mondon, ke estis iniciatite fare de germana kemia firmao igi homojn submetiĝemaj al tiuj en povo, kiu malantaŭ la scenoj ĝi estas antaŭenigita fare de la sukereca manĝaĵo aŭ fosfatsterko aŭ aluminiindustrioj, aŭ ke estas fumnebulo kovri malsukceson disponigi dentan higienon al la senhavuloj. Tiu fluorizo estis propagando ruzo sponsorita fare de fluoridpoluantoj kiel ekzemple la aluminioproduktanto Alcoa kaj la Projekto Manhattan, kun konspirantoj kiuj inkludis industriulon Andrew Mellon kaj la esploriston de la Mellon Institute Gerald J. Cox, la Kettering Laboratorion de la University of Cincinnati (Universitato de Cincinnati), la administranto de la Federal Security Agency Oscar R. Ewing, kaj propagando-strategiisto Edward Bernays. Dum la 1950-aj jaroj kaj 1960-aj jaroj, fluorizo estis komunista intrigo subfosi amerikan popolsanon. Fluorizo komenciĝis dum tempo de granda optimismo kaj sciencofido kaj ekspertoj (la 1950-aj jaroj kaj 1960-aj jaroj), sed eĉ tiam, publiko ofte obĵetis. La unua granda fluorizkonflikto okazis en Viskonsino en 1950. Fluorizkontraŭuloj pridubis la etikon, sekurecon, kaj efikecon de fluorizo.

Dr. Charles Bett, diris ke tiun fluorizon estis

"pli bona ol uzado de la atombombo ĉar la atombombo devas esti produktita, devas esti transportita al la loko kiujn ĝi estas subtrahota dum venena fluoro estis metita ĝuste apud la akvoprovizadoj fare de la amerikanoj mem preta esti forĵetita en la akvokonduktilojn kiam ajn komunistajn dezirojn!"

Simile, la American Capsule News asertis ke

"la soveto Ĉefa stabo estas tre feliĉaj pro ĝi. Iam ajn ili iĝas pretaj striki, kaj ilia 5-a kolumno transprenas, ekzistas tunoj kaj tunoj da tiu veneno "subtenanta" municipajn kaj armeajn akvosistemojn pretajn esti verŝitaj enen ene de 15 minutoj."

[redakti] Sekretaj projektoj

Zooh

La unuaj oficialaj usonaj enketoj de Nifoj estis Project Sign (1947-1949) kaj ĝia posteulo Project Grudge (1949). Plurcentaj ekvidoj estis ekzamenitaj, plimulto de ili havante klarigon. Kelkaj ekvidoj estis klasifikitaj kiel kredindaj sed neklarigeblaj, kaj en tiuj kazoj la ebleco de progresinta nekonata aviadilo ne povus esti ekskludita. La komencaj notoj de la projekto prenis la nifdemandon grave. Post inspektado de 16 fruaj raportoj, Lt. Col. George D. Garrett taksis ke la ekvidoj ne estis imagaj aŭ troigoj de naturfenomenoj. Lt. Generalo Nathan F. Twining esprimis la saman takson en letero al Brig. Generalo Schulgen, kaj instigita kunordigita enketo de la aerarmeo kaj aliaj registaragentejoj. Twinings-noto kaŭzis la formadon da (ĉu de?) Project Sign ĉe la fino de 1947. En la somero de 1948, la unua spiontakso de Sign ( Estimate of the Situation (Takso de la Situacio)) finis ke kelkaj nifraportoj estis eksterteraj en origino. La malakcepto de la takso de USAF Chief of Staff Gen. Hoyt Vandenberg kaŭzis la dissolvon de Sign kaj la formado de Project Grudge.

Kiel daŭrigo de Project Sign kaj Project Grudge en 1951, la USAF lanĉis la projekton Blue Book, gviditan fare de kapitano Edward J. Ruppelt. Sub Ruppelt, la kolekto kaj enketo de nifo-ekvidoj iĝis pli sistemaj. La projekto eldonis serion de statusoraportoj, kiuj fariĝis malsekretigitaj en septembro 1960 kaj haveblaj en 1968. Projekto Blua libro estis finita en decembro 1969, sekvante la raporton de la Condon Committee. Ĝis tiam, 12,618 (preskaŭ 13) okazaĵoj estis esploritaj. Oficiale, la USAF fine de la projekto deklaris ke la fenomenoj esploritaj igis neniun zorgon al nacia sekureco, kaj ke ekzistis neniu indico la ekvidojn klasifikitajn kiel "neidentigitaj" estis kaŭzitaj de eksterteraj aviadiloj.

La Exeter-okazaĵo estis nifo-ekvido kiu okazis la 3-an de septembro 1965, ĉirkaŭ 5 mejlojn (8 km) sude de Exeter, Nov-Hampŝiro, en la najbara komunumo de Kensington. La specifa okazaĵo implikis lokan adoleskanton kaj du policistojn, kiuj faris ion ajn en la arbaro.

[redakti] Ribelo de Stonewall

Estas konata kiel Ribelo de Stonewall serio da perfortaj incidentoj inter gejoj, lesbaninoj, ambaŭseksemuloj kaj transseksemuloj kontraŭ la polico de Nov-Jorko, kiu komenciĝis per polica atako en junio 1969 kaj daŭris plurajn tagojn. Ili okazis en la taverno Stonewall Inn kaj en la proksimaj stratoj. Tiu ĉi evento estas agnoskata kiel la katalizilo de la nuna movado por la rajtoj de samseksemuloj.

[redakti] Grandaj mensogoj

2311 n

Grandaj mensogoj pri la historio, kiujn Usono kaŝis kaj manipulis por siaj civitanoj:

  • Italio 1947-1948: Usono intervenas la italajn balotojn kun la celo "savi la demokration" malebligante ke la komunistoj akiru la povecon.
  • Grekio 1947-1949: Usono intervenas en la civila milito apogante la faŝistojn, kaj post gajni la militon ili kreas la KYA kiu okupiĝis pri torto torturo de maldekstruloj kaj similaj aferoj.
  • Filipinoj 1945-1953: Usono batalas kaj venkas la "Hukojn" kaj instalas vasalajn prezidantojn. Inter ili la diktatoro Ferdinand Marcos, tre pacema kaj demokratia homo ĉi tiu (ironio).
  • Albanio 1949-1953: Usono kaj Britio intencas sensukcese faligi la komunistan registaron por estigi registaron kies sinteno estu favora al Usono.
  • Ni ĉiuj scias kio okazis post tio en Gvatemalo: 40 jaroj da mortigoj, torturoj ktp. Ĉar Usono diris ke Gvatemalo iĝus komunista.
  • Ĉilio 1964-1963: Salvador Allende montris al la mondo kiel la socialismo demokratia estas ebla. Pro tio la CIA pere de Pinochet mortigis al li kaj al miloj da homoj pli nur pro siaj politikaj ideoj.
  • Grekio 1964-1974: Diktatorado organizita de la CIA.


Pli da ekzemplo de manipulado de informo kaj maldemokratiaj faktoj: Granado 1979-1984, Panamo 1989, El Salvador, Hajderabado, East Timor, Kubo ktp ktp.

[redakti] Grandaj venkoj

Kiel oni scias, Usonio venkis Vjetnamion, Koreion kaj ĉiun alian landon, kiun ĝi ekokupis. Ni aparte scias, ke ĉiufoje, kiam Usonio marŝis en Kanadion, ĝi glore revenis kun senmezura rabaĵo.

[redakti] Fino de la 20-a jarcento

En 1996, la United States Air Force (USAF) komencis "ŝprucadon" de la usona populacio kun misteraj substancoj de aviadiloj "generantaj nekutimajn kondensĵastriajn padronojn." La USAF kompreneble diras ke tiuj akuzoj estis falsaĵo.

Artikolo en la Skeptika Enketisto diris ke la konspiro unue estis denuncita en la 1990-aj jaroj fare de "enketemaj ĵurnalistoj" kiel ekzemple William Thomas, kaj tiam antaŭenigis en la malfru-noktaj radiospektakloj de Art Bell. La konspiro malofte estas kovrita fare de la ĉefkomunikiloj, kaj kiam ĝi estas, ĝi estas kutime gisita ekzemplocele por kontraŭregistara paranojo.

[redakti] La 21-a jarcento

La 21-a jarcento komencis per la atento je 11-a de septembro 2001. La Patriota Leĝo de la 26-a de oktobro 2001 efektive forigis iujn leĝajn limigojn (aplikataj ekde la Komitato de Church) al kaŝaŭskultado farita de la federacia registaro. Ĉi tiu leĝo ankaŭ forigis limigojn kiuj malhelpis la informservojn spioni usonajn civitanojn ; apogis la uzon de kuketoj por kontroli moviĝojn ; rajtigis la amasan kontrolon de retpoŝtaĵoj kaj ret-aktivaĵoj. Per la kreo en 2003 de la Departemento pri Enlanda Sekureco, la ŝtato ekhavis centritan agentejon kiu kunordigas informkolektajn operaciojn per rimedoj pri kiuj Hoover neniam aŭdacis revi, kaj kiu kreskigas la kontroladon de individuoj al neniam antaŭe atingita nivelo.

Post jarcentoj de forta opono, la usona socio laŭgrade rezignis pri sia rajto je privateco. Ĉe granda parto de la loĝantaro, forgesema pri la pasinteco, la zorge subtenita timo je terorismo kaj la promeso ke la rajtoj de "senkulpuloj" estos respektataj, venkis la aspirojn al protekto de la privata vivo kaj civitanaj liberecoj.


Amerikaj Nordaj Unuiĝuntaj Ŝtatoj
(Anuso)

1331529058870

(Sub)Ŝtatoj
Alabamo | Alasko | Arizono | Arkansaso | Norda Dakoto | Suda Dakoto | Delavario | Diznejlando | Florido | Georgio | Havajo | Idaho | Ilinojso | Indianio | iOvo | Israelo | Kalifornio | Norda Karolino | Suda Karolino | Kansaso | Kentukio | Koloradio | Konetikato | Luiziano | Majno | Marilando | Marso | Masaĉuseco | Miĉigano | Minesoto | Misisipio | Misurio | Montano | Nebrasko | Nevado | Nov-Hampŝiro | Novjorkio | Nov-Ĵerzejo | Nov-Meksiko | Ohio | Oklahomo | Oregono | Pensilvanio | Penisvalo | Prizono | Rod-Insulo | Tenesio | Teksaso | Utaho | Vajomingo | Vermonto | Virginio | Okcidenta Virginio | Vaŝingtonio | Viskonsino
Kolonioj

Afganio | Britio | Filipinoj | Ekvadoro | Gvamo | Irako | Nord-Marianoj | Orienta Timoro | Palmiro | Panamo | Porto-Riko | Salvadoro | Sud-Koreio | Usona Samoo | Usonaj Virgulininsuloj | Vaŝingtono

Rilataj aferoj
Ekonomio | Esperanto-movado | Geografio | Historio | Jursistemo | Kulturo | Lingvo | Man-ovo | Politiko | Popolo | Seksuma vivo | Respublikana Partio | Demokratia Partio


[redakti] Referencoj

  1. Nacional Arkivi
Content Navigation
Aliaj lingvoj