Homo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Ne fidu al la homo kun vokalo en la nomo."

~ Proverbo el Arĥaika Esperanta
Wi.jpg

"La homi falas kom di mushi kande me arivas"

~ idisto pri homoj

"La homo estas esence bonkora"

~ optimisto pri homo

"Homo estas verbo transitiva ankaŭ en la hispana"

~ studunto en testo pri hispana gramatiko

"Homo estas malracia besto, sensenca kaj danĝera por planedo kaj naturo!"

~ Klingono pri homo

"El flamo sin eltiris, en fajron eniris"

~ Zamenhof pri homoj kaj klingonoj

"Ĉu kvazaŭdeca fuŝĥoraĵo ĝojigeblas homtipon?"

~ M. van Oostendorp pri homoj kaj horoj

"Ni akceptu, ke neniu homo perfektas"

~ Pau Mendoza pri homo

"La homoj funde plejofte ne estas malbonaj, nur malkuraĝaj"

~ Bertold Brecht pri homo

"Deo es posiblitet suprem de akti homan leplu bon."

~ Reformemulo

"O"
/H\
/ \


La homo estas vivaĵo, ano de la specio kelkfoje nomata latine homo sapiens -- laŭlitere "homo kun sapo". La homo ja estas la sola animalo tro pigra, stulta kaj malfleksa por lavi sin per lekado. Tial ili inventis la sapon. Homo estas malbesto.
528px-Robot.jpg

Homo

Homo estas supersimio, pro tio, la specia nomo homo homini lupus estas malpli ofta sed eble pli scienca, ĉar fondita sur la teorio de evoluo, laŭ kiu la homo estas fakte praa formo de lupo.[1]

Homo estas ja mikso el pedofileco, samsekemeco, eble kelkaj aliaj inklinoj kaj la pli ĝenerala malsamseksemo.

Mico azul.jpg

Homedo

[redakti] Defino

Homo estas peco de materio, kiu havas konscion. Fakte, li ŝi estas ponto kanalo inter mondoj fizika kaj spirita. Pere de homoj Materio spiritiĝas kaj Spirito materiiĝas. malsaĝulo povas kompreni, ke mekanismo, ebliganta al spirito libere kaj konscie manifestiĝi pere de materio, devas esti ekstreme komplika. Efektive, tiu mekanismo - homa korpo - estas tiom komplika, ke nuntempa scienco scias nur ereton pri ĝi, kaj ĉefe nur pri la fizika, plej kruda parto.

[redakti] Idista defino

Homo esas irga animalo, quia ne esas bestio. Esas multaj tipoi de homoi, nomataj segune Latinalaj vortoi: homo sapiens (homo savanta), homo non sapiens (homo ne savanta) kae homo stultissimus (homo stupida, t.e., idisto).

La homulo okupas sun pri la gano di l' homino dum la homino okupas sun pri liberesko de l' homulo. Existas specialaj kazoi; videz homeosexualeso.

[redakti] Deveno

La esprimo deveno aŭ pli precize homa deveno direktas al du bazaj vidpunktoj, nome tiu kiu rilatas al scienco kaj tiu kiu rilatas al religio. Por kelkaj (kredantoj), ambaŭ aspektoj ne estas ekskludaj, dum por aliaj, ĉar biologio estas scienco kaj ne rilatas al aspektoj de Metafiziko, ambaŭ vidpunktoj estas tute antaŭstaraj kaj ekskludaj.

Laŭ plej ĵusaj kaj akceptataj studoj la deveno de homo okazis en Afriko.

Laŭ la artikola temo, kaj laŭ la koncernaj intervikiaj ligiloj, la titolo "deveno" tro ĝeneralas - almenaŭ laŭ la unua artikola frazo estu "homa deveno, pli ekzakte eĉ estus "hipotezo pri ununura deveno de la homaro".

Komparu intervikie: ĉeĥe "koloniigo de la tero", angle, norvege kaj ruse "fruaj homaj migradoj", germane kaj hispane "ekspansio de la homaro", galege kaj pole "homaj migradoj prahistoriaj", itale "migradoj de la homaro", nederlande kaj portugale "hipotezo de ununura deveno", serbokroate "nova hipotezo de ununura deveno"...

[redakti] Ekologia graveco

Garotas-com-tatuagem14.jpg

Averaĵa homino

La homo estas grava manĝa rimedo por la giganta polpo. Aliaj animaloj ĝenerale tre timas la homon. Tio nomiĝas homofobio.

Tiel, ĉiomanĝa besto, la homo unue vivis, kiel ĉiuj aliaj bestoj, per fruktoj kaj plantoj, per ĉasado kaj fiŝkaptado. Sendube dum multaj jarcentoj, la homo ĉasis kaj fiŝkaptis tiel, kiel hodiaŭ ankoraŭ faras tion la bestoj, sen helpo de pliaj instrumentoj ol tiuj, kiujn la naturo donis al li.

[redakti] Duondieco

Homo estas di-simila estaĵo. Li estas ponto inter du mondoj - materia kaj spirita. Por krei tiun ponton, naturo bezonis miliardojn da jaroj. Homoj, kiuj imagas, ke ili kapablas krei ion similan, estas simple stultaj. Nur idioto povas imagi, ke spirito deziros enkorpiĝi en maŝino!

[redakti] Esenco kaj estonteco

Homo estas duone animalo, duone anĝelo. Kulturaj homoj prave hontas sian animalan naturon, ĉar ili subkonscie sentas, ke ili devas esti kiel anĝeloj.

Dume ni vivas en neperfekta mondo, sed iam, en malproksima futuro, homoj nutros sin per akvo kaj suna lumo, kaj ili ne produktos ekskrementojn. Nun fekaĵo estas neevitebla malbono. Sed tiu animala flanko de homo tute ne estas grava, kaj ne necesas substreki ĝin.

Homo estas enkorpiĝo de Belo kaj Vero, kaj li ne devus fari malbonaĵojn. Tiaĵoj fariĝis eblaj nur ĉar homoj ne komprenis sian anĝelan esencon. Se homo foriĝas de naturo, li iĝas diablohomo kaj liaj agoj kompreneble estas nek veraj, nek belaj. Tuta malbono sur Tero devenas de "malveraj" homoj.

[redakti] Artikolo 1

Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj lau digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.

[redakti] La naturo de la homo

Laŭ Tomaso la etiko ne estas la plena atingo de la fina alvenpunkton de la homo, sed ĝi estas nur orientigo por la homa konduto kun la celo lin orientigi al lia celo. Tiu lasta celo, kiel laŭ Aristotelo, estas la feliĉo, tio estas la beatiĝo. Laŭ Aristotelo la “bono” estas kio perfektigas la homon kaj kompletigas lian naturon, sed Tomaso transiras, kaj diras ke estas “supera bono” kiu vere kaj tute realigas la homan naturon. Ĉar la specifa karakterizo de la homo estas la racio, tial, laŭ Tomaso, la “unika” ebla vojo por atingi la beatiĝon devas esti karakterize intelekta; tamen, male ol Aristotelo, kiu metis la homon mem objekto de tiu “intelekta kontemplado”, Tomaso metas Dion objekto unua kaj lasta de la kontemplado. La beatiĝo, laŭ Tomaso, estas fakte la “vizio de la esenco de Dio”, kiu estas nenio pli ol la plej nobla kaj supera operacio de la homo. En ĉiu homo, fakte, kaŝiĝas natura deziro koni, ĉar ĉiu, vidante “efikon”, volas koni la “kaŭzon”; tio validas rilate la surfacajn kaj terajn aferojn, kaj tiom pli validas rilate la spiritajn kaj diajn. Se la homo ne strebas kontentigi tiun deziron transpasante la fizikan mondon, li restos ĉiam nekontenta; tia, do, estus la vera eterna kondamno, nome esti senigitaj je la pridia vizio.

[redakti] Kredo

Ni kredas ke homo estis kreata perfekta en la bildo de Dio kaj kiam li pekis, homaro ricevis ambaŭ spiritan kaj kuracan morton; tiamaniere homo iĝis eterna apartigata el Dio kaj estas ne kapabla de provizanta savaĵo por li_mem -- kaj per li_mem.

Kmages.jpg

[redakti] Valoro

La homoj en nia mondo valoras laŭ riĉeco kaj potenco, tial la kelkmil mortintoj en Novjorko pli valoris ol la kelkcentmil mortintoj en Ruando.

[redakti] Interna homo

Unu el malfacilaĵoj, malhelpantaj studi "internan homon", estas tio, ke esplori ĝin oni povas ĉefe elinterne, sed ne elekstere per iuj krudaj aparatoj. Krom tio, rezultato de eksperimentoj multe dependas de konkreta homo kaj de lia ĉi-momenta humoro. Malgraŭ tio, oni sukcese studas ĉiujn tiujn fenomenojn.

[redakti] Homulo

Homulo esas ula homo, quia povas marchari sola sen timo pri violaco, violento oŭ timidigo. Homuloi havas du mentiojn, un de quia nulatempe funcionas. La viralaj oreloi esas plu dolcaj kam la mulieralaj, nam homuloi ne devas askoltari vocletrachojn de perversuloi.

[redakti] Homo homini lupus

Homo homini lupus, lokucio el la latina, (La homo por la homo estas lupo), kies literatura pli antikva antaŭantaĵo legiĝas en la latina komediverkisto Tito Maĉjo Plaŭto, kies preciza esprimo estas „lupus est homo homini, non homo, quom qualis sit non novit„ (Lupo estas la homo al la homo, ne la homo, se ne konas unu la alian) en Asinaria, V. 495, efike resumas antikvan kaj amaran koncepton pri la homa kondiĉo, kiu transdoniĝis kaj disvastiĝis laŭ jarcentoj, lasante spurojn pri si ĉu en la klera penso ĉu en la popola kun buntaj spritmotoj.

Konata fariĝis la eldiro danke al la angla priŝtata filozofo Thomas Hobbes. Oni obstine asertas, ke la eldiraĵo venas el lia ĉefverko Levjatano. Verdire la frazo venas el la dediĉa noto de la verko De Cive, kiun Hobbes adresis al William Cavendish. Laŭ Hobbes la homa naturo estas substance egoista, kaj la determinanto de la homa agado estas nur la instinkto de supervivo kaj subpremado. Li neas ke la homo povas sin senti puŝita kontakti sian similulon virte de natura amo: se la homoj ligiĝas inter si amike kaj socisprone harmoniigante sian rilatojn per la leĝoj, tio ŝuldas nur al reciproka timo.

En natura stato, tio estas en kondiĉo en kiu ne estas iu ajn leĝo, ĉiu individuo, movita de sia intima instinkto, provas damaĝi la aliajn kaj elimini obstaklantojn laŭ kontentiĝo de siaj deziroj. Ĉiu vidas en sia proksimulo malamikon. El tio devenas stato de konstanta konflikto, iu speco de milito de ĉiuj kontraŭ ĉiuj (= bellum omnium contra omnes) [2], en kiu ne povas ekzisto pravo aŭ malpravo (kiujn nur la leĝo povas distingi), sed rajto de ĉiu sur ĉiu aĵo (ankaŭ rilate la vivon alies).

Ekster medio de la filozofio, kutime la frazo estas uzata por substreki, foje ironitone foje tristkonstate, la malbonecon kaj la malicon de la homo. Sume, la esprimo similas al tiu ĉi mors tua vita mea (via morto estas mia vivo) kiu efike priskribas la nekorepteblan egoismon.

Kun Hobbes certe ne samopinias sennombraj filozofoj, ekzemple stoikisma skolo, inter kies sekvantoj elstaras Lucio Anneo Seneko, kiu skribis ke “la homo estas sanktaĵo por alia homo” (homo sacra res homini) en Leteroj al Lukilio, XCV, 33.

Tian homan staton kristanismo nomas origina peko adheranta al ĉiu homo. Tamen ĝi substrekas la eblon eliri el tiu koruptiga ligo per du konsideroj: 1) la proksimulo estas amata de Dio, eĉ bildo de Dio kaj destinita al la eterna vivo kun Dio, 2) kaj la dia graco, se libere akceptita, liberigas el tiuj mavaj tendencoj sentigante en la aliaj homoj amendaj kiel ilin amas Kristo, la Elaĉetinto. Vidu en la Katolika sociala doktrino de la socialaj enciklikoj.

Gramsci, en iu noto de siaj Quaderni del carcere,[3] memorigas ke la esprimo-formulo trovigas inter la mezepokaj goliardaĵoj tiel sonanta: "Homo homini lupus, foemina foeminae lupior, sacerdos sacerdoti lupissimus" (homo lupo por la homo, virino pli lupa por alia virino, sacerdoto plejlupa por alia sacerdoto”

[redakti] Laŭ ReVo

77 n (1).jpg

Sankta ReVo diras, ke homo estas genro el familio homedoj (Homo), el kiu plu nur vivas la specio Homo sapiens, plej evoluinta vivaĵo de la tero. Oni vidas el kio venas la nomo "ReVo".

"O"
/H\
/ \

[redakti] Du grupoj

Mi kredas ke la mondo estas dividita en du hom-grupojn.

Ĉu? Kiuj?

Mi fakte ne scias. Sed ĉiel ajn, mi certe estas en la malĝusta.

[redakti] Etimologio

HOMO: Latina homo; kiu evoluis el humus (humo). Homo venas de humo, ĉar “Dio kreis la homon el polvo de la tero” (Genezo, 2,7). Tiu etimologia analizo do kondukas nin al la konkludo, ke HOMO estas pensanta estulo.

[redakti] Homoj kaj hundoj

Ju pli da homoj mi renkontiĝas, des pli mi ŝatas mian hundon

[redakti] Konstato

- Ni homoj estas mirindaj! Ankaŭ se niaj aferoj tute ne prosperas, post dudek jaroj ni diros: "He, kiel bele estis antaŭ dudek jaroj!".

[redakti] Specoj da homoj

Partido.jpg

Laŭ gramatikoj estas multaj specoj da homoj, ekzemple:

  • Forgesinta homo estas homo, kiu forgesis;
  • Forgesita homo estas homo, kiun oni forgesis;
  • Komencanto estas homo, kiu komencas;

"O"
/H\
/ \

Malgraŭ tio, estas nur unu speco de homo. Homoj estas tiu aĉkonduta, idiotema specio 'homo sapiens sapiens', kaj ne indas fari iun ajn distingon inter 'veraj' kaj 'neveraj' homoj. Samkiel ne indas distingi inter 'veraj' kaj 'neveraj' esperantistoj kaj Dio sciu kion ajn vi plue volas distingi en veran kaj neveran grupojn. Simple estas evitinda nigra-blanka pensado.

[redakti] Homaj specoj kaj siaj emoj

Specifaj homspecoj inklinas favori specifajn profesiojn. En profesioj, kiuj okupiĝas pri gejunuloj, ne tre mirige kolektiĝas superaveraĝe pedofiloj. Cetere en la Germana polico superaveraĝe kolektiĝas lesbaninoj.

Kate-moss.jpg

[redakti] Klasika klasifiko

Laŭ grekaj filozofoj ekzistas tri homtipoj: la saĝuloj, la nobeloj kaj la plebanoj. La saĝuloj estas la amantoj de la rigora, pura vero. Ili kapablas rigardi en la abismon sen timo kaj tremo. Ili konfesas nek Dion nek moralajn devojn. Ili estas sindonintaj ĉefe al serĉado de sia propra "supera" plezuro, kio signifas interagadon kun iliaj "hundidoj" aŭ junaj novicoj.

La dua tipo, la nobeloj, estas amantoj de honoro kaj gloro. Ili plej volonte kondutas laŭ la konvencioj de sia socio -- alidire laŭ la iluzioj de la kavo. Ili efektive kredas al Dio, honoro kaj moralaj devoj. Ili pretas kaj konsentas senhezite fari kuraĝajn kaj sinoferajn farojn.

La tria tipo, la multaj plebanoj, estas amantoj de riĉeco kaj plezuro. Ili estas egoismaj, maldiligentaj kaj nepenemaj. Oni povas inspiri ilin leviĝi super ilian brutecan ekziston nur per timo de tuja morto aŭ katastrofo.

[redakti] Klasifiko de SCE

Miley-cyrus-wrecking-ball-video-4-650-430.jpg

Ekzistas homoj koraj kaj ne tre koraj, raciaj kaj ne tre raciaj. Sekve, ni ricevas kvar hom-tipojn, kiuj viciĝas jene: senkoraj senraciuloj, koraj senraciuloj, senkoraj raciuloj, koraj raciuloj. Unua tipo estas pure barbara. Homoj de tiu tipo nek posedas grandan intelekton, nek havas ian religian senton en sia koro. Dua tipo estas tipo de religiuloj. Plejofte ili estas tre bonkoraj, kvietaj homoj, kun kiuj estas agrable komunikiĝi kaj kunvivi. Tamen ili ne posedas grandan intelekton kaj obeas iun neracian dogmaron. Tial tiu tipo , kiu dominis en Mezepoko, iom post iom anstatauiĝis per tria hom-tipo - senkoraj raciuloj. Tiam komenciĝis plej kruelaj militoj, ĉar tiaj homoj kapablas inventi novajn kaj novajn armilojn, sed ne havas kompaton kaj homaranisman senton.

Tiaj homoj malakceptis dogmajn religiojn, sed ne atingis superan spiritecon; tial komenciĝis malluma epoko de ateismo kaj kruda materiismo, akompanata de mon-avidemo ktp. Homoj de tria speco ankorau ne estas plenevoluitaj homoj, kvankam ili tre fieras per sia intelekto kaj opinias sin pintuloj. Envere tio estas nur antaŭpordejo de Homa stadio. Iom post iom senkorajn raciulojn anstataŭos kvara hom-tipo - koraj raciuloj.

Teorie, ĉiu homo dum sia vivo devas trapasi tiujn kvar stadiojn. Sed reale ni vidas, ke multaj haltis en sia evoluo sur tria, dua sur unua stadio. El tio sekvas plejmulto da konfliktoj. Homoj ne komprenas kaj malestimas unuj aliajn.

[redakti] Klasifiko de Grishin

Coty.jpg

Homino esperantista

Laŭ la fama klasifiko de Nikolai Grishin ekzistas kvar tipoj de homoj.

1. Homoj-egoistoj. Ili zorgas nur pri siaj propraj interesoj, ech se ili kontraŭas interesojn de plej proksimaj homoj. Ekzemplo: trodorlotita infano, kiu postulas multekostan ludilon, aŭ alkoholulo, kiu shtelas monon de sia edzino, por fordrinki ghin... Egoistoj estas plej malsupera tipo de homoj. Ili ne estas tre multenombraj.
2. Homoj-familianoj. Pli supera kaj plej multenombra tipo. Ili amas siajn familianojn kaj zorgas pri ili. Plimulto da virinoj apartenas al tiu tipo. Ili amegas siajn idojn, dum tuta vivo kuiras, lavas tolajhon, ktp. Bona familiano-viro estas majstro en sia hejmo, li chiam ion riparas, konstruas... Tamen, se interesoj de la familiano ne disvastighas ekster sian familion, li estas nur limigita filistro.
3. Homoj-patriotoj. Ankoraŭ pli alta tipo. Kiam iu popolo travivas politikan kataklismon, tiu tipo farighas tre multnombra; al ghi komencas aparteni ne nur politikemaj viroj, sed ankaŭ virinoj kaj ech infanoj. Patriotoj ne rigardas sian familion kiel superan valoron. Ili estas unuigitaj per interesoj de sia nacio, kaj pro tiuj interesoj ili estas pretaj ech oferi sian vivon. Kio devigas kurdojn bruligi sin? Kio instigas palestinajn knabojn jheti ŝtonojn al izraelaj soldatoj? Patriotismo. Sed se patrioto ne estimas justajn interesojn de aliaj nacioj, li estas naciisto. Naciismo estas tre danghera. Pro ghi okazis chiuj militoj en la historio.
4. Homoj-homaranoj. Supera tipo. Ili estas samtempe kaj egoistoj, char kontentigas siajn bezonojn, kaj familianoj, char zorgas pri siaj proksimuloj, kaj patriotoj, char amas sian patrion. Sed plej grava valoro por ili estas la tuta homaro. Ili konstante konscias sian apartenon al tutplaneda homa familio. Tiu supera tipo de homoj nun estas, bedaurinde, malmultenombra, sed al ghi apartenas plej elstaraj sciencistoj, politikuloj, pensuloj, religiaj moshtuloj, verkistoj, artistoj kaj tiel plu.
Plej bonaj esperantistoj apartenas al tiu supera tipo. Kreskon kaj venkon de Esperanto malhelpas ne iuj (realaj au elpensitaj) malavantaghoj de la lingvo, nek aliaj kaŭzoj, sed nur malmultnombreco de homaranoj sur nia planedo. Nun, kiam ni venas al 3-a jarmilo, kreskos "tutplaneda solidareco", "globala patriotismo", kaj nombro de homaranoj rapide kreskos. Tiam multaj homoj ekpensos pri estonta tutmonda lingvo kaj ekdeziros lerni Esperanton.

Do, levu la nazon, homaranoj! Ne aŭskultu lacajn skeptikulojn! Nia afero estas prava, la venko estos nia!

[redakti] Klasifiko de Martinus

KaceyMusgrave.jpg

Martinus montras, ke ekzistas tri ĉefaj homtipoj. Unua tipo obeas tradiciajn religiajn dogmojn. Ili estas ofte bonkoraj, sed ili facile fariĝas religiaj fanatikuloj. La dua tipo estas homoj, kies intelekto estas pli evoluinta, tial ili malakceptas religiajn dogmojn. Bedaŭrinde, ilia koro ankoraŭ ne estas evoluinta kaj ili, kredante nur je scienco, kapablas inventi novajn kaj novajn armilojn. La tria tipo, kiu pli kaj pli multiĝos sur Tero, havas evoluintajn kaj koron, kaj racion. Ili akceptas nek senracian religion, nek senspiritan sciencon. Ilia mondkoncepto estos Scienca Religio au Religia Scienco.

[redakti] Pajlohomo

Pajlohomo estas homo, kiu nur ŝajne funkcias, malantaŭ kiu reale decidas aliaj homoj kaŝataj (difino de ReVo). La pajlohoma argumento estas tia argumenta eraro, kiu misformas vidpunkton de la diskuta partnero, por ke ŝi/li povu facile kontraŭargumenti tion. La tiel estiĝanta, facile venkebla „pajlohomo” "ombro" baziĝas sur troigita, priridigita vidpunkto de la diskutanto.

Kvankam ĝi estas logike erara, retorike ĝi tamen povas helpi venkon en debato.

[redakti] Apliko

Jenaj misformoj de la argumentoj povas okazi:

  1. Oni prezentas vidpunkton de la diskutanto misforme kaj kontraŭargumentas tion, kiel veran vidpunkton.
  2. Oni eltiras vortojn de la alia diskutanto el la kunteksto kaj mise prezentas ilin.
  3. Oni serĉas diskutpartneron, kiu uzas malfortajn argumentojn por la sama vidpunkto. Oni kontraŭargumentas ties argumentojn kaj asertas tiel kontraŭargumenti ĉiujn reprezentantojn de la vidpunkto kaj eĉ mem la vidpunkton.
  4. Oni kritikas agojn, opinion de fikcia diskutpartnero kaj oni ŝajnigas lin/ŝin estis membro de la prikritikita grupo.
  5. Oni transformas la neplaĉajn argumentojn al simplaj venkeblaj komparoj.

[redakti] Ekzemplo

  • A: Laŭ mia opinio ne bonas, se la infanoj ludas sur la trafikplena aŭtovojo.
  • B: Mi pensas, ke estus stultaĵo teni la infanojn en la domo tutan tagon .

B sugestas, ke A havas ekstreman vidpunkton - male al la vero - kaj tiel B evitas la originalan problemon. La pajlohomo estas la sekva premiso: „Se ni volas malebligi, ke la infanoj ludu sur la trafikplena aŭtovojo, la sola alternativo estas teni ilin en la domo la tutan tagon ”, kio tute ne estas vidpunkto de A.

[redakti] Sukceso

2185e44ef3 o.jpg

Sukcesa homo estas tiu, kiu

4-jara ne pisas en la pantalonon.
12-jara havas amikojn.
16-jara havas stirpermeson.
18-jara seksumadas.
35-jara perlaboras monon.
50-jara bone lukras.
60-jara seksumadas.
70-jara havas stirpermeson.
78-jara havas amikojn.
80-jara ne pisas en la pantalonon.

[redakti] Persono

Persono estas termino kiu referencas al individua estaĵo, reale kaj potenciale, kapablas agadi nacie kaj libere, kaj enhavas diversajn signifojn laŭ la kampo konsiderita: antropologia, jura, kaj teologia. Antropologie, ĝi celas atribui al la nacia kaj libera ulo la plej altaran konsiston kaj, do, estimon kaj protekton; jure, ĝi substrekas la rajtojn fontantajn el tiu kvalito kiu igas la homan vivanton responsulo pri siaj agoj; teologie, ĉar el la kristana religio la termino akiris sian tre elstaran kaj noblan enhavon kiel realon el kiu devenas ĉio valora kio kuŝas en homo sendepende de eksteraj cirkonstancoj tempaj rasaj aĝaj sociaj kondutaj.

Komenteto. Kiel ne estas ignorite, unu el tri formuloj de la kategoria imperativo de E. Kantio: “Agu laŭmaniere ke vi traktu la homon, en vi mem kaj en aliaj, ĉiam kiel celon neniam kiel ilon” (Metafiziko de la Moroj). Cetere la sama aŭtoro aliloke atentigas pri ontologia fundamento de la homa digneco, kiu, nome, antaŭstaras la etikan postulon de la kategoria imperativo: li vidas en la radikala kapablo de aŭtonomio, tio estas en la racia kaj libera kapablo sin determini kaj decidi, “la principon de la digno de la homa naturo kaj de tiu racia naturo. Ion similan jam diris ankaŭ Johano Piko de la Mirandolo en sia “De dignitate hominis”; jam, siavice, Tomaso el Akvino asertis. ke ĉiu homa persono estas celo el si mem (Contra Gentes III, 112), kaj ke pro tio Dio mem, kiu ankaŭ ĝin kreis, ĝin traktas respekte kaj indulge. Ne, do, pro tio ke homo havas heroecajn virtojn, geniecon, kreativecon, donacemon akiras dignon kaj rajton esti respektita, sed pro tio ke li estas persono: do persono estas io antaŭa, io ĉioposedanta.

[redakti] Etimologio de persono

La vorto persono devenas el la klasika greka πρόσωπον (prósōpon), termino indikanta la maskon de la aktoro, kaj enirita en Italion ĉar sone kaj koncepte nemalsimila al la etruska phersu. Teatraj aktoroj, fakte, en la klasikaj tempoj, kutimis revesti sian vizaĝon per masko kiu utilis doni al ili la karakterizajn aspektojn de la personulo interpretita. Tiu masko modifis kaj intensigis la voĉon: el tiu la latina personare (per-sonare, paroli tra): el personare, persono. Tiel, oni diru, ke io plej ekstera pasis signifi ion plej interan!

La profana uzo de persono ekakiris metafizikan sencon kiam, en la unuaj kristanaj jarcentoj oni komencis enkadrigi, filozofie kaj teologie, la realon de Kristo kiu estis, fakte, prezentita kaj kredata homo kaj Dio. Ĉu do du estuloj kaj unusola? La diskuto finiĝis en la esprimo “unu sola persono en du naturoj”. Persono tial ekindikis ion plej individuan kaj nurpropran. La koncepto samtempe rafiniĝis kiam la sama problemo kreiĝis, ĉe filozofie kaj teologie esplorantoj, kial en la kristana kredo oni konfesas tri Sinjorojn, la Patro kaj la Filo kaj la Sankta Spirito, kiuj tamen estas unusola Dio. Kiel tio eblas? Eblas, ĉar, kiel diras la diversaj koncilioj, unusola estas la naturo kaj tri la personoj. Necesas aldoni ke tiu nocio pasis karaketrizi ĉiun racian kaj liberan, kies ĝi konstituas noblecon, digncon kaj fonton de ĉiuj homaj rajtoj

Foje persono limiĝas fiksi la atenton sur eksterajn aspektojn de la homa (kaj ne nur) fizika korpo: ĉi-kaze nobliĝas ja jes tiuj fizikaj aspektoj, sed la nocio perdas ion de sia intrinseka valoro.

Eblas listigi ankaŭ ĝiajn neerprajn uzojn, kiel, ekzemple, moralan kaj juran personon kiu estas jura-socia institucio, en kiu “persono” ludas nur metafore.

[redakti] Homaj nomoj

6265.jpeg

Niaj tradiciaj nomoj elĉerpas sin. Homoj multiĝas, sed nomoj konstante malmultiĝas: multaj antaŭnomoj arĥaikiĝas kaj formortas; ankaŭ familinomoj malmultiĝas, ĉar ili estas transdonataj nur laŭ vira linio. Rezulte nun multaj miloj, kelkiam milionoj da homoj havas samajn antaŭnomojn familinomojn. Se ne okazos ia reformo de niaj banaliĝantaj nomoj, do baldaŭ ilian rolon ludos... numeroj en niaj pasportoj! Por ke tio ne okazu, Nikolai Grishin proponas logikan kaj simplan nommanieron, eble iam akceptotan.

Propra nomo de ĉiu homo konsistos el unu silabo: konsonanto-vokalo-konsonanto. Tia unusilaba formo (kun la finajhoj -o por viroj kaj -a por virinoj) povas esti uzata en malvasta rondo. Samtempe ekzistos pli longaj formoj de la nomo: por tio al vira propra nomo estos aldonataj laŭvice nomo de patro, nomo de avo kaj nomo de praavo. Al virina propra nomo estos aldonataj nomo de patrino (patrino de patrino) kaj nomo de praavino (patrino de la avino). Tiamaniere la nomoj estos transdonataj ne nur laŭ vira, sed ankaŭ laŭ virina linio, kio estas justa kaj logika. Ekzemple, longa formo de nomo de viro povas esti: Darlevladmiro. En familio oni nomas lin Daro (propra nomo); amikoj nomas lin Darlevo (= Daro, filo de Levo); por ceteraj homoj li estas Darlevladmiro (= Daro, filo de Levo, nepo de Lado, pranepo de Miro). Simile por virinoj: se longa formo de nomo de virino estas Belsunroslava, do tio signifas, ke ŝia propra nomo estas Bela, ŝia patrino estas Suna, avino - Rosa, praavino - Lava. En oficialaj solenaj okazoj la nomoj povas esti ankoraŭ pli longaj, kun nomoj de pli malproksimaj prauloj. Verŝajne, japanoj, ĉinoj, afrikanoj pli volonte akceptus ĉi tiun nommanieron. Sed ankaŭ eŭropanoj povas facile alkutimiĝi al ĝi, se ni mallongigos siajn tradiciajn nomojn ĝis necesa formo: Aleksandro = Sano, Maria - Mara, Viktoro - Viko, Elizabeta - Liza, ktp. Da tiaj silaboj (konsonanto-vokalo-konsonanto) ekzistas pli ol 2000! Sekve, kvarsilaba nomo praktike malebligos hazardan koincidon kun alia homo (2000x2000x2000x2000 = 16 000 000 000 000). Ĉies nomo estos unika, neripetebla. Samtempe ĝi ne nur distingos la homon, sed ankaŭ kunligos lin kun liaj prauloj, servos kiel stafeto de la generacioj.

Sed, povas esti, ĉia arbitreco en elekto de la nomoj estos plene forigita: ekzistos nur 366 plej belaj Esperantaj radikoj), laŭ kvanto de la tagoj en jaro. Ĉiu tago havos sian nomon, kaj per ĝi estos nomataj la infanoj, naskiĝintaj en tiu tago. Do, la antaŭnomo servos samtempe kiel naskiĝdato, kaj ne estos eble forgesi pri la nomfestoj de amikoj!


Stranga raso.jpg

[redakti] Boneco

Juna knabo vizitas tombejon unuafoje en sia vivo. Kompreneble ĉio tre interesas lin kaj zorge li tralegas la multajn laŭdajn enskribojn sur la tomboŝtonoj. Fine li demandas iomete dubeme: “Paĉjo, kie ili entombigas la malbonajn homojn?”

[redakti] La rifuĝinto

Homo iris al pastro por konfesi, post multaj jaroj, siajn pekojn:

Mi pekis. Dum la dua mondmilito, mi kaŝis rifuĝinton en la kelo de mia domo.

– Sed tio ne estas peko. Tute male.

– Sed mi rimarkis, ke li estis bonstata, pro tio mi pagigis al li luon.

– Tio ne estis bela afero, sed vi riskis kaj devis doni al li nutraĵon.

– Dankon, pastro... Mi havas alian demandon.

– Diru. Pri kio temas?

– Ĉu vi pensas, ke mi devas rakonti al li, ke la milito jam finiĝis?

[redakti] Kuirarto

Kelkaj pensas, ke Homo estas ja estaĵo supermateriala, sed homo estas karno. Homa viando estas tre ŝatata de multaj estaĵoj (kiel mi). Homa viando estas bongusta, homoj estas pli bone nutrataj ol porkoj. Oni devas ĉiam manĝi ĝin krude, sed nuntempe homa viando estas malpura, ne tre taŭgas por manĝado, oni devas, do atentigi la sanecon de manĝota homo.

"O"
/H\
/ \

[redakti] Populacio

Isaac Asimov (usona scienc-fikcia aŭtoro kaj eminenta populariganto de la scienco, 1920-1992) kalkulis, ke se la homa populacio daŭre kreskos estontece je la nuna rapido, post unu-du mil jaroj la tuta Sunsistemo estos sferforma bulo da homa karno, ekspansianta lumrapide!

[redakti] Ĉu homaro estas eksperimento de eksterteranoj?

Tiu ĉi estas bona demando, la respondo estas: jes!
Estas la homoj.jpg

Homa vivo komenciĝis en la Tero kiam grandegaj amasoj da etuloj, ekzilitaj el unu el la mondoj rondirantaj la Stelon Kaprinon 1, alvenis al la Planedo Tero por krei Esperanton. Tiuj uloj venintaj de la Konstelacio de Koĉero estas klasitaj de la tera religia tradicio kiel la ekzilitaj filoj de Eva, elpelitaj el Paradizo. Ili efektive estis forigitaj de ia paradizo, kiun ili perdis pro sia obstino pri malico.

"O"
/H\
/ \

[redakti] Homo kaj aŭtoj

Homo estas egoisma besto. Mi preferas esperi ke aŭtoj iĝu hibridaj aŭ eĉ tute elektraj.

"O"
/H\
/ \

[redakti] Kuriozaĵoj

Homem vitruviano (25).jpg
  1. La 10% de la homoj de ĉiuj tempoj estas vivas en ĉi tiu ĝusta momento.
  2. La homa tenio povas atingi la 22,9 m.
  3. Por havi unu novan homon oni necesas unu virinon kaj 9 monatojn da tempo. Oni povus duonigi la tempon havante du virinojn.

[redakti] Unikeco

Ĉiu homo estas unika kaj, denaske kajaŭ devive, homoj ne estas egalaj. Jen kelkaj simplaj ekzemploj: tiu de virino/viro, tiu de handikapulo/nehandikapulo, tiu de junulo/maljunulo por citi nur kelkaj evidentaj ekzemploj. "Doni la samajn rajtojn" al malsamaj personoj estas slogano ofte ne aplikebla se oni volas ke ĉiu homo plej bone vivu, ne nepre _kontraŭ_ la diferencoj al la aliaj (la diferencoj ja ekzistas, ne eblas ilin ne konsideri) sed _kun_ la diferencoj al la aliaj. De la kono oni adaptiĝu sen diskriminacii kaj kun respekto al la diferencoj. Unue oni devas agnoski ke diferencoj ekzistas kaj poste trovi solvojn por ke ĉiu vivu sen iu sento de forĵeto. Kaj oni devas kompreni ke malgraŭ la diferencoj estas kaj rajtoj kaj devoj al ĉiuj.

[redakti] Filozofio

Homoj ekzistas unuj por la aliaj; do, instruu ilin, aŭ eltenu ilin.

[redakti] Notoj

  1. Laŭ la lasta sociologia esploro, homoj kulpas pri 95 procentoj da perfortaj krimoj, lupoj kulpas pri nur 4 procentoj, kaj aliaj bestoj (inkluzive goriloj) kulpas pri ĉirkaŭ 1 procento.
  2. Hobbes, De cive, 1, 12
  3. Quaderno XXVIII, en «Passato e presente», Torino, Einaudi, 1974, pp. 152-153

[redakti] Literaturo

  • Estu homo. De C. Wagner: trad Sam Meyer. 1912, 97 p "Ĝi studas la fundamentajn leĝojn de la homa naturo kaj vivo. Klara, facila, eleganta stilo de la traduko." (L. I. 1912, p: 453.)
  • Homoj sur la Tero. Romano, originale de Engholm, eld. 1932, 202 p. "Interesa rakonto, flua komprenebla stilo, agrablaj naturskizetoj inter la faktoj sinsekvaj, portretoj tre sukcesaj, se oni atentas, ke la personoj estas preskaŭ senkarakteraj, lertaj novaj esprimoj kaj komparoj." (G.S., ,E', 1933 p. 60.)
La tielnomataj intelektuloj de la Vikipedio havas tielnomatan artikolon pri la homo.
Content Navigation