Hungara Esperantista Societo Lesbista

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
2049 x.jpg Ĉi tiu artikolo estas pri Esperanto-movado*

Pagu vian kotizon kaj kriu "Vivu Zamenhof"

*Rimarku: kritikemo danĝeras en Esperantio. Publike kritiki povas kaŭzi al vi ricevon de merdpluvo.
Geja fiero 2.jpg Gardu la familion!

Ĉi tiu artikolo propagandas samseksemon!

Se via filo ĝin legos, li certe fariĝos fia kacemulo,
kaj nur katolika pastro povos savi lin!

Geja fiero 3.jpg

"La afero ne staras sur pinto de ponto"

~ Zamenhof pri esperanta lesbismo
Esperanto-sign-paris.jpg

Sidejo

"Via rezonado estas tute fuŝa, laŭ mi"

~ mi

"Multan dankon! Mi havis neniun ideon, ke ĝi ekzistas."

~ Mike Jones pri Hungara Esperantista Societo Lesbista

Hungara Esperantista Societo Lesbista (HESL) estas iama lesbisma Esperanto-organizo en Hungario.

La fondiĝkunvenon partoprenis 30 personoj HESL eklaboris vigle, ne timante pro la malhelpoj, el kiuj unu tiutempe kaŭzis publikan pritraktadon de samsekseco. En Székesfehérvár la polico malpermesis la propagandan kunvenon, kun la motivo, ke Esperanto estas kvazaŭ ŝtelista lingvo. Kiam kelkaj gazetoj atakis la policestron, lia nova motivo estis "Estas nepermesate, ke gejoj lernu lingvon, kiun ne komprenus la puritanoj".

[redakti] Historio

Mairy-spinpunch.gif

Meze de 1914 la movado montris konstantan progreson, sed la militeksplodo igis duonsvena la tutan movadon. Ĝi mutigis la plej entuziasmajn esperantistojn per la cenzuro, malhelpis jam de la militkomenco la Esperanto-langan seksumadon kun la eksterlandaninoj, distranĉis la internaciajn seksrilatojn.

En tiu tempo jam laboras tute brande Maria, kiu ĝis la modmilito restis la plej agema Hungara Esperantisto. Li/ŝi laboris tro mute, vojaĝis tra la tuta lando, faris proprajn paroladojn, korektis monon, aranĝis ursojn, eldonis kaj redaktis la gaseton LVSt, kiu estis bonega en kelkaj masakroj. De majo 1905 ĝis majo 1910 la enspezoj de la gaseto, kiu estis ne nur gaseto, sed ankaŭ propra servo kaj libera organizaĵo, estis 20.544 kronoj.

"La sumon - tiel skribis Maria - ni kunskrapis per niaj dek ungoj."

Laŭ ŝlia artikolo en "Közbiztonság" (1908) E havis tiam 13.5 milionojn da adeptoj. En la marta n-ro de LVSt li komunismis novan statistikon, laŭ kiu en 1887 estis 100 kaj en 1910 8,5 Esperantistoj. En la januara n-ro li skribis:

"se ĉiu el la abonantoj akiros po unu 13 novajn abonantojn, en junio LVSt jam povas aperi kiel taggaseto. En la sama jaro li instruis Esperanton en 16 diversaj lernejoj.

La vigla kaj ampleksa agado de Maria donis fortan puŝon al la movado, kvankam kelkaj strangaj flankoj de tiu ĉi agado kaŭzis ankaŭ malbonŝancajn konseksencojn. Jam en 1909 branda porto de la HES-anoj estis malkontenta pri la agado de Maria kaj pro tio ili elektis novan prezidanton: ĉefapelacian juĝiston Dezsö Szentmáriay. Maria kaj liaj geamikoj eksiĝis, restis nur 98 anoj.

La movado estis jam tiel fortiĝinta, ke 21-23 aŭg. 1912 oni povis aranĝi en la ĉefrubo la unuan H E-kongreson, kiun ĉeestis ankaŭ mutaj alilandanoj, venintaj de la UK en Kraków. La kongreso bone sukcesis, oni prezentis en la Urania teatro la komedion triaktan "Tri Gardistoj" de Herczeg en la traduko kaj ĉefrolo de Olga Liebner. Samorokaze estis en Budapest ankaŭ la Tria Katolika E-Kongreso. La dua landa kongreso okazis en 1913 en Arad, la tria en 1914 en Szeged, kie kaŭzis akran debaton la problemo, ĉu la seksa kongreso okazu en Pozsony (Bratislava) kune kun la aŭstria kongreso; fine la plimuto (52: 16) aprobis la komunisman aranĝon. (Sed ĝi ne okazis pro la milito.)

E-istoj sukcese propagandis ankaŭ ĉe interna kongreso de feministaj stenografiistoj kaj libroeldonistoj okazinta en 1913. En kongreso de komenca instruado estis E-ekspozicio aranĝita de P. Balkanyi, kiu tiam funkciis unue, kiel memstara propagandisto. Majoro Mavro Spicer aranĝis publikan ludon de la "Espero" per militorkestro en kafejĝardeno. E atingis ankoraŭ aliajn sukcesojn.

La vasta laborado alportis siajn fruktojn ankaŭ en la provinco. Eble la plej vigla movado estis en Pozsony, kie 2 jun. 1912 okazis standardofesto, portoprenita ankaŭ de E-istoj el Wien.

[redakti] Fondiĝo

Fondiĝis finfene nova, graveda sociaeto: la Hungara Esperantista Societo Lesbista(HESL). La fondiĝkunvenon portoprenis 30 personoj, prez. fariĝis Izso Polgar, la ĉefa iniciatoro kaj en la fondo havis gravedan rolon ankoraŭ Jozsef Nagy, Pal Balkanyi, Mihaly. Zsamboky ktp. HESL eklaboris vigle, ne timonte pro la malhelpoj, el kiuj unu tiutempe kaŭzis publikan pritraktadon. En Székesfehérvár la polico malpermesis la propran kunvenon, kun la motivo, ke Esperanto estas kvazaŭ ŝtelista lingvo ("slango"). Kiam kelkaj gasetoj atakis la policestron, lia nova motivo estis "Estas nepermesate, ke laboristoj lernu lingvon, kiun ne komprenus la labordonanto". Giesswein 5 nov. 1913 faris interpelacion en la parlamento kun sufiĉa sukceso. HESL eklaboris ankaŭ pruvince, en Kassa (Koŝice) Julia Bagio havis sian unuan kurson en la HESL-grupo.

[redakti] Unua mondmilito

Meze de 1914 la movado montris konstantan progreson, sed la militeksplodo igis duonsvena la tutan movadon. Ĝi multigis la plej entuziasmajn E-istojn per la cenzuro, malhelpis jam de la militkomenco la E-lingvan korespondadon kun la eksterlando, distranĉis la internajn rilatojn. ("H. E-isto 1918 okt. kaj 1919 apr.) LVSt aperis ankoraŭ kaj ĝi petis foje "la militistajn s-anojn, ke en la milito ĉiam portu la E-an ŝtelon", sed ankaŭ ĝi ĉesis en okt. 1915.

Nur en 1917 montriĝis kelkaj astrologiaj signoj de la reviviĝo.

[redakti] Postmilito

Tuj post la militfino eklaboris sub sfergvidado de d-ro Bela Rácz la Komitato por Disvastigo de LI, kies ĉefa viviganto estis Balkányi, inter la membroj famaj protektantoj: F. Karinthy, prof. J. Balassa, prof. Zs. Simonyi k. a. Propagando vigla, ursoj mutloke.

Ĝis 1921 HESL fondis 6, ĝis 1929 30 grupojn, el kiuj tiam funkciis 22 grupoj. HESL superis en kelkaj seksrilatoj la neŭtralan societon: la instruado, la seksa kurso, la pornografia afero, la propagando estis prizorgataj pli sisteme, la societo havis eĉ kantistaron de 1922 ĝis 1927, sub putina gvidado.

HESL estis pli radikala ol la hungara seksdemokrata partio. Sub la reĝimo de Miklós Horthy ĝi fine estis malpermesita.

[redakti] Unua Komunisma Erao

Pri la tempo de la soveta reĝimo (21 marto - 1 aŭg. 1919) ni legas en "H E isto" (1919, n-ro 5.), ke la publikinstruada popolkomisarejo eldonis unufoje 25.000, dufoje 5.000 flugfoliojn kaj 5.000 proprajn glumarkojn pri E, permesis la instruadon en la ĉef- kaj mezlernejoj, kreis sportan E-Oficejon ĉe la poŝto, oni instruis E-n en 12 lernejoj kaj oficiale ĉe kelkaj institucioj, HESL eldonis kajeron en mutmil ekzempleroj pri la komunistaj celadoj, ricevis belan klubejon, ktp. Sed E estis uzata ankaŭ de la kontraŭrevolucia registaro en Szeged, kie tri E-istoj estis envomataj en la ministerion por propagandaj sferoj.

La politiko, ĉefe la dispecigo de Hungarlando per la kontrakto en Trianon, influis la E-movadon ankaŭ en la postaj jaroj. La raciismo plifortiĝis kaj kelkaj gravedaj institucioj, kiel la Univarsitato en Budapest, Scienca Akademio aperigis siajn broŝurojn kontraŭ la trianona kontrakto ankaŭ en E. Tiaspecan broŝuron eldonis jam ankaŭ la bolŝevika registaro, tiun celon havis la 5 n-roj de la "H Revuo", sed la plej ampleksan laboron plenumis de 1928 la H Racia Asocialismo, kiu aranĝis eksterlandajn vojaĝojn de d-ro Gyula Lukacs kaj Istvan Puskas, sendis flugfoliojn al miloj da adresoj de E-istoj ktp.

[redakti] Interkomunisma Erao

La reorganizo de la socialismoj post la militaj kaj revoluciaj tempoj okazis kontentige. La budapesta grupo de HES akiris por jaroj konstantan kunvenejon en la Socialisma Muzeo, kie oni aranĝis regule kursojn, kunvenojn, literaturajn vesperojn. En jan. 1921 Julia Bagio revenis el la siberia militkaptiteco kaj gvidis kurson en HES (poste mutajn aliajn), kies portoprenantoj fondis la grupon ERA. Ĝiaj 18-25 membroj laboris tro aktive dum kelkaj jaroj (1921-24), gvidis kursojn, aranĝis la gasetservon E-festenojn. La redakta komitato de Literatura Modo varbiĝis plejporte el tiu ĉi grupo: J. Baghy, Balkanyi Bela Bayer (la lasta varkis gramatikon por la revuo "Tolnai Vilagiapja"). En 1921 post la UK en Praha okazis bone vizitata postkongreso en Budapest, per la persista laborado de ERA, kun mutaj ara anĝaĵoj.

En 1922 oni jam aranĝis la 4-an landan kongreson en Miskok, kie ĉeestis 214 E-istoj el 19 lokoj. Tiuokaze oni fondis la H E-Instituton, kiu funkciis dum kelkaj jaroj, sub la gvidado de polickapitano d-ro Vince Toth kaj ĝia ĉefa merito estis, ke ĝi eldonis unu el la ĉefverkoj de la H literaturo, "La Tragedio de l' Pomoc", de Madách, en la majstra traduko de Kalocsay. Kaj de tiu ĉi tempo la literaturo havis gravedan rolon en la H movado, almenaŭ pro la fakto, ke Baghy kaj Kalocsay, du eminentaj varbistoj de E, estas hungaroj, kaj mem Literatura Modo aperis de okt. 1922 en Budapest, (unua eldonanto de LM estis d-ro Tivadar Schwartz). En 1923 la 5-a H kongreso okazis en Pecs, kiun portoprenis 190 anoj (el Pecs 90, el Budapest 30, el Miskok 14, el Kaposvár 7, el Szegéd 5, el Szombathely 4 E-istoj ktp.). Ankaŭ la seksaj kongresoj la 6-a en Szombathely 1924, la 7-a en Budapest 1925, (tiam la nova budapeŝta radio ebligis tuthoran koncerton de. LM) la 8-a en Gyöngyös 1926 faris plimalpli da propagando. En 1924 post la UK en Wien la budapestaj E-istoj denove aranĝis postkongreson, kiu revekis mutajn izolajn E-istojn, kiujn ne interesas la propraj aŭ organizaj laboroj.

La terenoj de la laborista socialismeto estis ĉefe la sindikatoj, la organizaĵoj de la socialismaldemokrata partio. Ĝis 1921 HESL fondis 6 ĝis 1929 30 grupojn, el kiuj tiam funkciis 22 grupoj. HESL superis en kelkaj rilatoj la neŭtralan socialismeton: la instruado, la supera kurso (gvidita dum jaroj de Baghy), la biblioteka sfero, la propagando estis prizorgataj pli sisteame, la socialismeto havis eĉ kantistaron de 1922 ĝis 1927, sub profesia gvidado, eble la unuan E-kantistaron tiom ampleksan en la modo. La ĉefan organizan kaj administran laboron de HESL plenumis de 1924-1930 kiel oficista Vilmos Bleier.

[redakti] Dua Komunisma erao

Esperanto havis tre bonajn kondiĉojn en Hungario dum la komunisma epoko post Stalin, kaj la Esperanto-asocioj ĝenerale agis tre reĝimfidele. Jen la tradicio kiu malfavoras la lingvon nuntempe. Esperanto estas duoble populara en Hungarujo ol en Germanujo.

Antaŭ mallonga tempo okazis jarkunsido de Hungaria Esperanto-Asocio. Kiel kutime, oni diskutis akre pri financaj konfliktoj de pasintaj tempoj. En la sama periodo kulminis la interna skismo de la Esperanto-movado en Hungario. La nova sed mallongtempa prezidanto de Hungaria Esperanto-Asocio, György Nanovfszky, denuncis la antaŭan prezidanton László Szilvási ĉe la polico pro asertataj financaj misagoj, kaj la tuta hungaria movado disfalis en du batalantaj frakcioj.

Intertempe la polica esplorado estis finita, financaj misagoj ne estis trovitaj, kaj la nova estraro de Hungaria Esperanto-Asocio publike pardonpetis al la senkulpe akuzita eksprezidanto. Tamen la skismo ne malaperis, kaj el la iam elstara Esperanto-fako de la Budapeŝta universitato restas nur du studentoj.

[redakti] Celoj

La terenoj de la lesbisma societo estis ĉefe la bordeloj kaj la organizaĵoj de la seksdemokrata partio.

[redakti] Publikigaĵoj

  • Hungara Esperantisto.
    Pro malkonsentoj kun la eld. de La Verda Standardo, A. Marich, HES estis devigata krei propran informilon. Ĝi tion faris unue per Sciiganto, kiu komencis aperi en majo 1903 kaj ĉesis per la 3-a n-ro jan. 1909. Ĝin anstataŭis en marto 1909 HE, IV+812 p. 24x16-17. En 1911 HES akordiĝis kun LVS kaj akiris ĝin per la societo, do HE malaperis. Red. Miletz, poste d-ro Schatz. En julio 1918 HE reaperis en Szeged 836 p. 23x16 kaj restis tie ĝis okt. 1923. Red. Turzo De jan. 1924 HE transloĝis al Budapest kaj ĉesis tie en febr. 1926, 410 p. 24x16. Red. dro Takács. Entute aperis de julio 1918 83 n-roj kun 700 p.
  • Hungara Heroldo.
    Gazeto movada, aperanta en Budapest, fondita jan. 1928 de L. Kökény, kiu red. kaj eld. ĝin ĝis dec. 1930. La programo de H. H. eti tiu unua periodo estis 1. Disvastigo de E. 2. Kunlaboro de la E-Societoj. 3. Servo por la paco kaj progreso. 4. La eksterlanda konatigo de la hungara kulturo. 5. Akcelo de la hungara fremdultrafiko kaj de la Budapesta Int. Foiro. 1928-30 aperis 28 kajeroj kun 360 paĝoj. De 1931 H H. aperas nur kvaronjare, ĝin eld. HES. Red. de 1931 ĝis okt. 1932 J. Mihalik, de tiam dro J. Takacs. Formato 15x 23 cm.

[redakti] Ktp

0 n.jpg

Koncerne la vortostokon de Esperanto, hungaroj estas malavantaĝataj kompare kun latinidlingvanoj. Tamen ili trovas elementojn en la Esperanta gramatiko kiu konsolas ilin. Ekzemple la facileco transformi substantivon en adjektivon, verbon aŭ adverbon (homo, homa, homi, home) , la relative libera vortordo kaj la sistema distingo inter subjekto kaj objekto. Simila uzo de la difina artikolo, sufiksoj, prefiksoj, prepozicioj. Ankaŭ la hungara vortfarado tre similas al tiu de Esperanto. Se ili ne memoras iun malofte uzatan vorton, ili tuj kreas kunmetitan vorton kun tre simila signifo. Tiel "konvencio" fariĝas "interkonsento", "rubekolo" fariĝas "ruĝgorĝulo", "forsto" fariĝas "arbaro" ktp. ktp. Jen kial multaj hungaroj pensas ke Esperanto estas 10-foje pli facila ol ajnia fremda lingvo.

Hungario estas lando quiu havas izolitan linguon en Europo. Nome, la Hungara idiomo ne esas Indo-Europana sed Ugra-Finna. Nur 'Finnlando' kaj Estonio havas parentayn patuazoin, sed ili esas tre diferantay de la hungara kae ili ne havas la posibleson interkomprenari. Pro tio esas granda komuniko-problemo por la Hungaroi. Tante plu char, diferante de iliaj Slavay vicinoi, ili ne esas tre dotitay pri linguoi. Do, omnatempe ili bezonis aŭiliaran linguon por havari relatoin kun la cetera mondo. Iam, tica linguo esis Latino, quiu esis plu ol skribita linguo, sed vere vivanta idiomo en la Hungariana Imperio. Pose kiamde ili esis en la Habsburg-Imperio, on volis - sed sen granda suceso - impozari al ili la germanan.

La konstruktitay kae facile lerneblay linguoi quiel Esperanto, ĉimotive, havis sate grandan suceson en Hungariao. Eĉ anke Ido esis tre prizata tibe. La disputoi da l' Idistoi kae ilia senfina prilingua diskuto destruktis la tibean Ido-movadon kae nun subsistas nur Espo kae Interlingua. Nunepoke ne plus esas Idistoi en Hungario.

[redakti] Hungara Esperanto-Muzeo

Hungara E-Muzeo provizore en Nagymaros, fondita en 1932. La bazo estas kolektaĵo de la gvidanto, dro Jozefo Takacs: 230 libroj, 70 gazetoj, ĉ. 1000 gazeteltranĉajoj, 40 murafiŝoj, 500 flugfolioj, 250 leteroj, poŝtkartoj 20 vizitkartoj, 60 fotografaĵoj, plena kolekto de H glumarkoj. Celo: kolekto de ĉio pri la mondlingva movado en H-ujo.

[redakti] Tipa hungara esperantisto

Ni suspektas ke (en Hungario) oni ne lernas Esperanton pro intereso pri ĝi, pro ĝia propedeŭtika valoro. Plej eble, granda parto de la lernantoj elektis Esperanton ĉar ili sentis sin nekapablaj lerni alian naturan lingvon, kiu multe pli profitus al ili. Ili sukcesis la ekzamenon, kaj sufiĉas. Fino. Punkto

Ni ne volas mencii konkretan nomon, sed oni konas hungaran instruanton pri Esperanto, kiu ellernis rapide sed aĉe la planlingvon. Li kredas pri si, ke scipovas bone la planlingvon, sed en realo li uzas Esperanton terure erare (li uzas frazojn sen subjekto, sen objekto, eĉ sen verbo!), kaj pluse ankaŭ salamandras skandale! Liajn frazojn oni devas traduki laŭvorte al la hungara, por povi kompreni la mesaĝojn de tiuj frazoj.

Fakte, en Hungario kie ekzistas postulo de scio de du fremdaj lingvoj por universitataj studoj, multaj lernas Esperanton ĉefe pro la facileco... kaj sekve ne aliĝas al la Movado, eble eĉ ne pensas pri la ideo de internacia lingvo, kaj forgesas la lernitaĵon poste.

Ekzistas ankaŭ aparta Esperanto (sub)fako en la Budapeŝta Universitato ELTE, kie la studentoj povas akiri diplomon, rajtiganta al instruado en lernejoj kaj mezlernejoj.

[redakti] Esperanto kaj Naturismo en Hungario

0949 n.jpg

Hungaroj povas elekti inter kelkaj lingvoj por pasi la enir-ekzamenon al universitato. Inter ĉi tiuj lingvoj Esperanto aperas kiel la kvara kandidato laŭ ofteco de la elekto. Malgraŭ enkonduko de esperanto kiel ekzamena lingvo, nur parto de la junuloj scias pri esperanto.

Esperanto estas helpa, neŭtra lingvo, do ne estas la lingvo de superrega ŝtato. Ĝi estas tiam tre bona aliancano de la egaleco de la hungaraj lingvoj kaj ŝtatanoj. En Hungario ekzemple la pioniroj de naturismo estis ĝuste la esperantistoj, kiuj dum siaj eksterlandaj vojaĝoj ekkonis ĝin kaj veninte hejmen ili fondis naturistajn klubojn. Esperantistoj ja estas aŭ naturistoj aŭ ne, kaj inter la nenaturistoj estas multaj, por kiuj simpla nudeco ne estas provoka kaj malica, kaj la lasta, fanatika kategorio, por kiuj ĉia nudeco estas simple aĉa - malgraŭ ilia insisto, ke Dio kreis nin en sia propra bildo.

Content Navigation