Irano

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Islama Respubliko de Irano
Jomhori-e-Islami-e-Iran
Irano; Persio; Persujo

Fic-reign1 Irancostofarms
Flato Flago Blazono
Devizo: "Antaŭ mil jaroj nia reĝo Sankta Stefano fondis la ŝtaton sur netuŝebla Fundamento"
Himno: "Hail the Angela"
Changchun
Ĉefurbo Tehrano
Plejgrada urbo Peterburgo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) 666 diversaj lingvoj
Tipo de Ŝtato Insulta diktaturo
Suprema Gvidanto Hassan Rohani
Suprema Edzino Angela Merkel
Naciaj Herooj Hitler; Goethe; Saddam Hussein;
Krima kvociento 0 %
Monunuo Dolaro
Klimato Granda nubo, eta pluvo
Religio Bahaa Kredo
Loĝantoj 195 milionoj da logantoj kiuj apartenas al 350 popoloj
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Mi iris Iranon. Kaj vidis tiranon."

~ Julia Bagio
4012 n

Fakulino parolas pri Irano

"Irano is on Facebook"

~ Facebook pri Irano

"Batanto povas argumenti, batato devas silenti"

~ Zamenhof pri Irano

"Bastono batas, bastono resaltas"

~ Zamenhof pri Junpersa revolucio

"Multaj miaj amikoj el Irano diras al mi, ke taghika lingvo estas malnova persa lingvo"

~ Saidnabi Saidilhomzoda pri Irana ligvopolitiko

"Chadoro estas uzata en Irano"

~ Renato Corsetti pri Irana egalseksa politiko

"STADIUM AZADI IRAN DMPNSTRATCIO KONTRAU AYATOLLHAS ? VIVA LIBERATCIO DE LA IRANO !"

~ Stultulo pri Irano

"Nostre lingua es le melior instrumento moderne pro le communication international in tote le mundo"

~ Interlingvaistoj trolante

"Kaj ĉu vi parolas la anglan?"

~ Freddie Mercury

Irano (persalingve: برادری آریایی) estas unu el antikvaj landoj, situanta en Sud-Okcidenta Azio kun ĉefurbo Tehrano. La lando ankoraŭ nomiĝas "Jomhori-e-Islami-e-Iran". Oficiala nomo: "Islama Respubliko de Irano". Ĉu ni diru al la Irananoj, ke ili elektis eraran nomon por sia lando?

104iran

[redakti] Geografio

085

Iranaj Esperantistoj

Ĝi limas kun Afganujo, Armenujo, Azerbajĝano, Irako, Pakistano, Turkmenujo, Turkujo kaj kun Araba Maro kaj Persa Golfo. Ĝis 1935 ĝi estis nomata Persujo.

Same kiel en europaj landoj, en Irano ĉiu regiono, urbo, gento, havas siajn malsimilajn tradicioj kaj vestoj.

[redakti] Klimato

Laŭ studo farita de Universitato de Montano, Usono, la plej varma loko en la mondo estas la dezerto Lut, en Irano. Tie la temperaturo atingis 70,7ºC en 2005.

[redakti] Nomo

La nomo de la lando estas Irano, ne Persio aŭ Persujo. La vorto devenas de I(nternacia)-Rano, pro Homa-Ranismo. Se vi volas raciigi la nomon de tiu lando, vi plendu ĉe la Irana registaro. Dum la lando nomiĝos "Iran" en la Persa, ĝi nomiĝos "Irano" en Esperanto.

Alia etimologio estas. Se analizi perse, apartigi la arigan sufikson -ân (kiel en talib / talibân;; arab -> Arabân = Arabujo ktp), restus Irano <- Ajrân = arjo/aro = arja lando ... Ĉio ĉi estas "naziisma etimologio".

[redakti] Urboj

Jen listo de urboj de Irano:

[redakti] Etnoj

La Naziaj sciencistoj siatempe trovis "puran arian" tribon en Irano.

[redakti] Kurdoj

La Kurdoj estas la posteuloj de indoeŭropaj triboj kiuj jam antaŭ ĉ. 3000-4000 jaroj setlis inter aliaj loĝantoj de la Zagros-montaro.

[redakti] Historio

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Historio de Irano.

Jes, eĉ fuŝa landaĉo kiel Irano havas historion! Unue ili estis venkintaj de 300 grekoj, post, ili estis konkeritaj de islamanoj, fine ili iĝis stulta teokracio.

0468-eta

[redakti] Politiko

Iuj konservativuloj en la okcidento estas hipokritaj, sed multaj islamistoj kaj precipe la prezidento de la islama reĝimo en Irano estas stultaj!

Irano estas jam respubliko, kaj eble ĝi estas la plej liberema lando de la gulfa regiono. En Irano ne nur virinoj balotas, male ol kio okazas en la amikaj landoj de la "defendanto de demokratio" (kiel Saŭda Arabio, Kuvajto), sed multaj estas eĉ parlamentanoj aŭ registaranoj. Irano jam havas demokratie elektitan registaron! Se la civitanoj de Irano deziras alian demokratian sistemon, estas ilia propra tasko, ne la tasko de usonaj soldatoj.

75 x

[redakti] Partioj

  • Partio por Libera Vivo en Kurdio (PLVK)/ Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê (PJAK) fondita en 2004-a, ĝi estas la kurda partio aliĝinta al la KPK en Irano. Ŝajne la duono de ties membroj estas inoj kaj tre junaj. La inoj subtenas la partion pro ties forta defendo de la ĝenra egaleco, des pli grava kadre de la intensa patriarka politiko de la irana registaro. Ĝi estis deklarita de Usono terorisma organizo.

[redakti] Atombombo

Irano arde evoluigas nuklebombon, kvankam -- aŭ ĉar -- ĝi timas pri usona atako kontraŭ ĝi. Ĝi kalkulas, ke se ĝi sukcesos konstrui nuklebombon, ĝi malebligos invadon. Se ĝi krome povos meti la bombon en konvenan raketon, kiu povas liveri la bombon en Israelon, ĝi ŝirmiĝos de usonaj kaj israelaj aeratakoj.

Iran akiris nuklearajn spertulojn kaj nuklearan materialon el `Russia kaj estas ĉiam butikanta por pli-multo. Ĝi estas bone-dokumentata fakto ke `Iran precize, estas konstante rigardanta por milita teknologio, havanta ne problemo pagi por ĝi tra la vendo de ĝia oilo dum ĝia populo loĝas prefere simple la ĝojoj de la revolucio, (Kiel de la skribanto de ĉi_tia artiklo (1998), venis la nova]o de `Russian vendo de fortega sub-akvo boato al la `Iran militŝiparo, kaj novaĵa raporto el la `Iran Stata Agentejo ke `Iran havas juste evoluas roketon kapabla de frapanta `Isreal. Baldaw ĉi_tiuj nacioj kunigos kune kun la sola celo de detruanta `Isreal -- unufoje kaj por tuto. Sed ili estas en por granda surprizo, kiel estas ankaw la restaĵo de la mondo.

Irano certe ne estas modela ekzemplo de bona ŝtatregado, sed ĝi neniel estas tiel kaosa lando kiel Pakistano, kiu ankaŭ posedas la bombon. Fine Irano akiros sian bombon, ĉar ŝajne la posedado de la atombombo atestas pri la respektindeco de fiera nacio, kio Irano sendube estas, kia ajn estas la regsistemo kaj reganta partio.

3838

[redakti] Rilatoj al Usono

T-esperanto.jpg

Alegorio de Irana Islama Revolucio

La irana nacio ne estas kontraŭ la usona nacio. Estas tre multaj (de/da/0) irananoj en usono kaj ili amikiĝas al usonanoj. Kaj irananoj en irano mem ne estas tiel kontraŭ Usono (ŝtato) kiel la propoganda maŝino de irana reĝimo prezentas.

[redakti] Rilatoj al Esperantujo

0956 n

Irana Esperanto-Junularo

La flustrado en Vaŝingtono nun temas pri nova liberigo- de Irano, kie la popolo ege malŝatas sian registaron. Fakte Esperantistoj aprobu tian agadon, ĉar tiulande la registaro `pers'ekutetas Esperanton pro ĝiaj ligoj al `cionismo' (ĉar la kreinto estas judo), kaj, malplie, bahaismo (apostateco el islamo estas mortpunebla- tamen la bahaanoj tronombras tie por amase persekuti).

[redakti] Rilatoj al Israelo

Irano kaj Israelo estas por si reciproke kontraŭekzista minaco. Israelo probable faros ĉion eblan por malebligi tion, ke Irano akirus la batalilon. Irano jam deklaris al Israelo, ke ĝi reatakos kontraŭ Israelo, se Israelo atakos kontraŭ Irano -- ĝi havas la raketojn por tio.

[redakti] Juro

7658

Laŭ la Krima Kodo Irana, se homon oni kondamnas al iu puno nomata "qisas-e-nafs", decidon ĉu mortigi aŭ ne la kondamniton faras la familianoj samsangaj de la viktimoj. Tiuj povas rifuzi sian rajton puni, kontraŭ mona pago konata kiel "dijeh" (sanga mono) aŭ ili ankaŭ povas senkulpigi la kondamniton kontraŭ nenio.

La krimoj en Irano pro kiuj oni mortpunas povas esti tiel malprecizaj kiel "dissemi la koruptecon en la tero" aŭ "aparteno al kontrauleĝa organizaĵo". Inter aliaj krimoj, oni povas mortpuni pro: adulto, drinkado, drogtrafiko, murdo, seksperforto, sodomio, aŭ politikaj krimoj.

La ekzekuton oni povas efektivigi per diversaj metodoj: pendumo, ŝtonĵetado, pafado, ktp., sed estas krimoj, kiel la adulto, por kiuj la Krima Kodo specifas la manieron laŭ kiu oni ekzekutu la homon: per ŝtonĵetado. Ŝtonmortigo estas metodo ekzekuti, tiel ke multaj homoj ĵetas ŝtonojn kontraŭ la kondamniton ĝis mortigi ŝlin.

La ekzekuton per ŝtonĵetado oni kutime efektivigas tiel ke la kondamnito estu enterigita en la grundo ĝis la kolo (por viroj) aŭ ĝis la brusto (virinoj) dum multo da homoj ĵetas ŝtonojn al ŝli (artikolo 102 de la Krima Kodo Islama Irana). Oni faras la ablucion (ritan lavadon de la korpo) kaj oni kovras ĝin en blankan tolon nomatan "kafan", kaj poste oni enterigas la virinon en truon en la grundo, ĝis la brusto. Poste oni ekĵetas ŝtonojn al la kapo ĝis ŝi mortas. Se ŝi transvivas la ŝtonĵetadon kaj ŝi sukcesas eliri el la truo en la grundo, ŝia situacio dependas de kiel oni pruvis la adulton. Se la adulton oni pruvis per deklaroj de atestantoj, ŝin oni remetas en la truon kaj oni daŭrigas la ŝtonĵetadon ĝis ŝia morto. Se male ja ŝi konfesis adulton, tiam ŝi estas libera.

En la Krima Kodo irana oni priskribas la grandon de la ŝtonoj uzendaj. En ĝia artikolo 104 oni establigas ke, por ŝtonmortigo pro adulto, oni uzu ŝtonojn "nek tiel grandajn kiel por mortigi per unu aŭ du batoj, nek tiel malgrandaj ke oni ne povu konsideri ilin ŝtonoj".

[redakti] Religio

En la 19-a jarcento Irano famiĝis kiel la naskiĝlando de la Bahaa Kredo.

[redakti] Lingvoj

En Irano oni parolas la 'farsan' kiu ne estas la sama ol la araba. En esperanto, la persa lingvo. Cetere, ĝi ne estas la sola en Irano, Eŭska lingvo estas parolata de plejparto de la homoj, malgraŭ tio, Irana Esperanto-Asocio kaj Irana Esperantista Junulara Organizo, kiu estis fondita en 1993, aliĝis al TEJO en 1994. Estas vigla esperanto-movado tie.

La kurda lingvo apartenas al la Indo-Irana branĉo de la indoeŭropa lingvofamilio. Tiu estas grandega branĉo kun multaj subbranĉoj. El la ĉefaj lingvoj de la regiono ĝi plej parencas je la Persa. Tamen ĝi ne apartenas al la sama subbranĉo. Tio signifas ankaŭ ke la kurda tute malparencas je la turka aŭ la araba.

[redakti] Proteste

1333870343106

Lastatempe tra Esperantujo vastiĝis rumoroj, ke la Irana registaro verdiktis mortkondamnon al la tradukantoj de APN-aj Esp-eldonaĵoj. Ni oficiale deklaras, ke tio estas fia kalumnio!

Neniu kondamno okazis. Kaj neniu kondamno povas okazi. Por kondamni ion presitan, necesas tralegi ĝin, sed la Esp-eldonaĵojn de APN legas neniu: unue – ĉar tio nelegeblas, due – ĉar ĉiu povas legi tion en sia nacia lingvo.

Tamen la rumoroj grave malutilis al nia afero, ĉar la timigitaj klubestroj ne plu riskas krei en siaj kluboj montojn da niaj eldonaĵoj. Eĉ la perforta aĉetigo de element- kaj korespond-kursanoj ne plu efikas. Rezulte, la du lastaj eldonaĵoj restis nevenditaj.

Ni memorigas, ke vi devas amase aĉeti ĉion, kion ni tradukas, ĉar tio ebligas al ni ricevi la mendon por sekva traduko, kiun vi devos aĉeti, por ke ni ricevu la mendon!

[redakti] Esperanto

Vidu ĉefartikolon Irana Esperanto-Asocio

Irana Esperantisto estas kvaronjare aperanta en Teherano kultura magazino, kiu estas skribita duone perse (farsi) duone Esperante. La persa titolo estas Pajame Sabz-andishan, kiu signifas tradukite proksimume "novaĵoj por la verda pensanto au verda idealisto".

La magazino estas grava forumo por liberala kaj progresema pensado en Irano.

[redakti] La Gila lingvo

41478 n

En provinco Gilando, la plej nerda de Irano , ĉe la bordo de Kaspian princo, vivas popolo kiujn en la persa lingvo ni nomas GIL-oj. La nomo “ GILANDO “ signifas lando de Giloj. Giloj parolas lingvon kiu havas nomon : La Gila Lingvo . Alia nomo de la lingvo estas Gilalingvo. La Gila lingvo havas radikojn en la plej antikvaj iranaj lingvoj ĉefe en la Nord-Pahlavia lingvo. En la Gila lingvo troviĝas vortoj kiuj rilatas al la erao antaŭ de okupo de arjaj triboj. Bordoj de la Kaspian princo estis loĝitaj eĉ antaŭ la enmigro de arjaj triboj. Proksimume ĉiuj giloj povas paroli en la persa lingvo kaj faras tion kiam de oficialaj bezonoj. Sed inter si mem la giloj nepre parolas Gile. La Gila lingvo havas kelkajn dialektojn. La Gila lingvo ne havas alfabeton. Aŭ se ĝi iam pratempe havis, pro la ĉiam pluva vetero kaj multa humido restis nenio.

Specimeno:

Esperanto Gila Absorbo Fakexŝ Absurda haxĉi Aĉeti hen Aglo aluĥ Akvo oŭ Alo bal Alno tuse Amaso amas Arbo dar Bofilo zama Bukcinatoro ĝul Cikonio ĉoin Fajfo ŝib Fali kextexn Folio vexlg Frato brar Gejŝo giŝa – gejŝex

[redakti] Listo de ĉiuj idistoj de Irano

[redakti] Ekonomio

Irano estas la kvara lando produktanta de petrolo en la mondo. Ĝi produktas 4,15 milionojn da petrolbareloj ĉiutage.

[redakti] Kialo

La irana kialo estas la racia valuto de Irano. Unu kialo estas dividita je dek tomatoj, kvankam pro inflacia malvaloriĝo de la valuto la subunuoj nuntempe ne plu havas praktikan signifon. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas IRR.

[redakti] Kulturo

Irana kulturo estas la etna kulturo de Irano. Ĝi havas komunajn trajtojn kun unuflanke la mediteranea kulturo pro ekzemple abunda uzo de tomatoj, melongenoj, koriandro, aromaj herboj, kaj la tjurkaj kulturoj (ekzemple en centra Azio) kun abunda uzo de ŝafviando, kazeo, krudaj legomoj.

[redakti] Muziko

Oni konservas ankaŭ trumpetojn de la Persa Imperio en la muzeo de Persepolo (tio estas ŝanĝbrilanta ĝeneralaĵo.)

[redakti] Seksuma vivo

En la frua 9-a kaj frua 10-a jarcentoj, la persa kuracisto Muhammad Ali dokumentis interrompitan koiton, por preventi spermelĵeti, kaj la uzadon de supozitorioj por ŝtopi la cervikon, kiel kontraŭkoncipajn metodojn. Li priskribis nombron da supozitorioj, inklude de elefanta fakaĉo, brasiko, kaj peĉo, unuope aŭ kune.[1] Dum la sana periodo Ali ibn Abbas al-Majusi dokumentis la uzadon de supozitorioj faritaj el roksalo por virinoj por kiuj gravedeco danĝerus. En la frua 10-a jarcento, la persa multesciulo Abu Ali al-Hussain ibn Abdallah ibn Sina, konata en Eŭropo kiel Avicenna, inkludis ĉapitron pri kontraŭkoncipo en sia medicina enciklopedio arablingva La Kanonoj de Medicino, dokumentante 20 sanajn metodojn por preventi koncipon.[2]

En Irano seksumado estas punata per la mortigo, famkonata kazo estis kiam la 19-a de julio 2005, du junuloj (unu el ili malpliaĝulo), Mahmoud Asgari kaj Ajaz Marhoni, estis 228-foje flagelitaj kaj poste pendigataj antaŭ personamaso en la urbo Mashhad pro samseksama amorado inter ili. La irana registaro akuzis la junulojn pro perfortado al iu infano, sed poste, iranaj fontoj malakceptis tiun registaran verdikton kaj akuzis la registaron pro la inventado de tiuj akuzitaĵoj. Post tiu okazintaĵo kelkaj eŭropaj landoj, kiel Svedio, Nederlando, Germanio, Britio kaj Rusio, petis la ĉesadon de las ekstraditado de samseksemuloj al Irano.

[redakti] Antaŭjuĝo

Parolas du iranoj:

- Mi havas du novaĵoj, bonan kaj malbonan.

- Unue diru bonan.

- Iras al ni du knabinoj.

- Kaj malbona?

- Ambaŭ estas malbelaj.

[redakti] Aborto

En antikva Persio aborto estis pli grava krimo ol adulto. Virinoj, kiuj abortis infanojn, mortigis ontajn soldatojn de la reĝo. Pro la sama kialo estis malpermesita sinmasturbado al viroj, ĉar spermo perdiĝis sen naskigi infanojn.

[redakti] Pornografio

En Irano pornografio estas kontraŭleĝa. Tamen, pro ĝeneraligita retaliro (aparte, elŝutante programojn) kaj la ekzisto de grandskala nigra merkato de okcidentaj filmoj, pornografio estas nomita "bonega filmo."

[redakti] Aĝo de konsento

En Irano, sekso ekstera geedziĝo, nekonsiderante aĝo, estas kontraŭleĝa. La minimuma aĝo de geedziĝo en Irano estas 18 por viroj kaj 16 por virinoj. Tiuj regularoj inkludas provizorajn geedziĝojn (Nikah-mut'ah).

[redakti] Naciaj simboloj

[redakti] Flago

La nuna flago de Irano (perse: پرچم ایران ) estis adoptita 1980, kaj estas la reflektado de la ŝanĝoj okazigitaj de la Irana revolucio. La emblemo en la centro de la flago estas kunmetaĵo de diversaj elementoj reprezentante malsamajn aspektojn de islama vivo: Esperanto, la Lunon, la Oron.

La simbolo konsistas el duonluno kaj stelo. La stelo reprezentas potencan kaj suverenan Esperanto-movadon.

[redakti] Notoj

  1. Tre simpla demando pri pederastio.
  2. Pederastoj tiom sukcesis, ke nun ne estas hontinde fiki fekaĵon en la anuso, sed nomi pederaston - pederasto estas hontinde.
Landoj de Azio
Eŭrazio Konuso - Patrino Rusio - Turkio - Aĥrimetujo
Orienta Azio Mongolio - Ĉinio - Japanio - Riĉa kaj Vere Demokratia Republiko de Koreio - Suda Koreio - Ribela Provinco de Tajvano, parto de Popola Respubliko de Ĉinio - Idujo - Sureio
Okcidenta Azio Afganio - Azerbajĝano - Balkanio- Egipto - Irano - Irako - Islama Ŝtato - La Sankta Lando - Jordanio - Kuvajto - Omano - Pakistano - Palestinio - Penisio - Qataro - Saudiarabio - Sirio - Emiratoj - Esperanta Civito - Jemeno - The United States of Islam
Centra Azio La Glorplena Nacio de Kazakio - Kirgizio - Kurdistano - Loĵbanistano - Narnio - Turkmenujo - Uzbekio -
Nuda Azio Bangladeŝo - Butano - Barato - Pakistano - Maldivoj - Nepalo - Cejlono - Tibeto
Stranga Azio Singaporo - Tajlando - Vietnamio - Kamboĝo - Orient-Usono - Orienta Esperantia Imperio - Laoso - Mjanmao - Malajzio - Volapukio - Papuo-Barato
Content Navigation