Irlando

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


Isrlando
Tre Libera Katolika Respubliko de Isrlando
Ira Respubliko, Iralando, Irlandujo, Irlandio, Irujo

Verda0RH.png 2815 n.png
Flato Flago Blazono
Devizo: "Vivu la Terpomon!"
Himno: "Amhrán na bhFiann"
Mapafii.png
Ĉefurbo Pekino
Plejgrada urbo Ĉiuj
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Gejala lingvo
Tipo de Ŝtato Katolika liberplena demokratio
Suprema Gvidanto Ira
Suprema Edz(in)o Irino
Naciaj Herooj Sankta Finnbar; Sankta Patriko; Leprekono
Krima kvociento 0 %
Monunuo Eŭro
Klimato Tre katolika
Religio Tre libera katolikismo
Loĝantoj 2 aŭ 3 bilionoj, kiu kalkulas plu?
Analfabeteca kvonciento 100%. Ne estas alfabeto en Irlando!
Inteligenteca kvonciento Tre granda




"La vetero estas malbona ĉiutaga en Irlando :)"

~ Usonano pri Irlando
Irlandaesperantisto.jpg
"Pli feliĉa estas martelo insultata, ol amboso kompatata"
~ Zamenhof pri tute alia afero

"Sata malsatan ne povas kompreni"

~ Zamenhof pri irlanda krizo

"Mi ne apogas la renomadon de Irlando al Irlando (insulo) kaj de Respubliko de Irlando al Irlando (lando)"

~ Gabriel Beecham pri Irlando

"Brave kaj prave!"

~ Jorge Camacho pri ĉi tiu artikolo

"Tri specoj de viroj ne kapablas kompreni la inojn: la junaj, la maljunaj, kaj la mezaĝaj"

~ Irlanda proverbo

"Oni ne konstruas socialismon en blankaj gantoj"

~ Stalino pri IRA

"La landnoma sistemo de Esperanto ne estas perfekta, sed plej multaj proponoj por ŝanĝi ĝin ankoraŭ malplibonigas ĝin."

~ Samideano

Irlando (nacilingve Scotia Major, t.e., "Granda Skotlando") estas parto de Anglio kaj ĝemellando de Islando, kiu kovras proksimume 5/6 de la insulo Islando. Oni foje uzas la terminon por nomigi tutan Islandon.

9206.png

[redakti] Geografio

Ĉu?

[redakti] Historio

Oni diras ke Sankta Finnbar mortigis la lastan drakon en Irlando dum la 7-a jarcento. Post tiu, la lando restis dezerta.

Irlandaj katolikoj serĉis ekonomian prosperon kaj iom pli tolereman religian politikon; ili retenis amikajn kaj familiajn ligojn kun samgentanoj en la hejmlando.

Ĉu la Brita Imperio detruis la irlandan popolan identecon mi ne scias, ĉar mi neniam estis en Irlando por kontroli au sperti tion. Sed ĉu la irlanda identeco nepre devas esti kun irlanda lingvo???

Kiam idistoj estis forpelitaj de Islando, ili fuĝis kaj fondis novan kolonio en Irlando. De 1845 til 1849 Irlandana populo falis de 8 milioni a 5,6 milioni personi. En Irlando oni senrajtigis romkatolikojn kaj transdonis iliajn bienojn al protestantaj nobeluloj.

[redakti] Lerneje

En irlanda lernejo:

-Lernanteto, kiu estis la patro de la reĝo Andreo la 1-a?

- Andreo la Nula.

[redakti] La granda malsato

Kiom da terpomoj mortigas irlandanon? Neniom!

1630.jpg

[redakti] Sendependa periodo

Irlandanoj sendependiĝis sed ne kapablas revigligi la irlandan keltan lingvon.

En marto 1996 okazis seminario pri ekologio en okcidenta Irlando. Tiu ĉi dokumento enhavas resumojn de la diversaj prelegoj, kiujn faris ke la partoprenantoj ribeligis kontraŭ idistoj kaj mortigis ilin. Tio estis gaja tago por Eŭropo: Irlando rifuzis la Lisbonan pakton de idistoj por konkeri la mondon kaj iĝis libera lando.

[redakti] Milito kontraŭ Bin Laden

097 n.jpg

Osama bin Laden sidis en sia groto, pensante pri tio, kiun poste invadi, kiam eksonoris la telefono.

"Halo, s-ro Laden," diris voĉo kun densa akĉento. "Jen Padĉjo ĉe la Harpa Trinkejo en Kantono Sligo, Irlando. Mi telefonas por informi vin, ke ni oficiale deklaras militon kontraŭ vi!"

"Nu, Padĉjo," respondis Osama. "Jen vere grava novaĵo! Kiom nombras via armeo?"

"Ĝuste nun," diris Padĉjo, post momenta kalkulo, "temas pri mi, mia kuzo Ŝano, mia najbaro Ŝamuso, kaj la tuta pikilĵeta teamo de la trinkejo. Entute ok!"

Osama paŭzis. "Mi sentas la devon informi vin, Padĉjo, ke en mia armeo troviĝas miliono da homoj pretaj por ekmovi sin je mia komando."

"Sankta Dipatrino!" diris Padĉjo. "Mi devos rekontakti vin!"

Tute certe, la postan tagon Padĉjo retelefonis. "S-ro Laden, la milito tamen okazos! Ni sukcesis akiri kelkajn infanteriajn ekipaĵojn!"

"Pri kiaj ekipaĵoj do temas, Padĉjo?" demandis Osama.

"Nu, ni havas du rikoltilojn, buldozilon kaj la bienan traktoron de Murphy."

Osama ĝemis. "Mi sentas la devon informi vin, Padĉjo, ke mi havas 16 000 tankojn kaj 14 000 kirasitajn personaro-transportilojn. Mi cetere kreskigis mian armeon ĝis 1-1/2 milionoj post ke ni lastfoje interparolis."

"La sanktuloj gardu nin!" diris Padĉjo. "Mi devos rekontakti vin."

Tute certe, la postan tagon Padĉjo retelefonis. "S-ro Laden, tamen okazos la milito! Ni sukcesis ekavii! Ni modifis la ultramalpezulon de Harrigan kun du ŝprucpafiloj en la pilotejo, kaj cetere kvar uloj de la Trifolia Trinkejo aliĝis al ni!"

Osama silentis momenton, tiam ekraŭkis gorĝe. "Mi sentas la devon informi vin, Padĉjo, ke mi disponas pri 10 000 bombadaviadilojn kaj 20 000 atakaviadilojn. Mian militan komandejon ĉirkaŭas lasergvidataj kontraŭaeratakaj misilaroj. Kaj post ke ni lastfoje parolis, mi kreskigis mian armeon ĝis DU MILIONOJ!"

"Jesuo, Maria, kaj Jozefo!" diris Padĉjo. "Mi devos rekontakti vin."

Tute certe, la postan tagon Padĉjo retelefonis. "Belan matenon, s-ro Laden! Mi bedaŭras informi vin, ke ni devis rezigni pri la milito."

"Mi ege bedaŭras tion," diris Osama. "Kial do vi ŝanĝis vian intencon?"

"Nu," diris Padĉjo, "ni diskutis la tutan aferon super kelkaj kruĉoj, kaj decidis, ke neniel ni kapablos provizi manĝojn al du milionoj da militkaptitoj."

[redakti] Politiko

"Respubliko de Irlando" estas la oficiala leĝa priskribo de la ŝtato. IrujoIrio signifas lando de IRA. Kompare kun tio, "Irlando (lando)" estas nenecesa kunmetaĵo, eĉ superflua; ĝi ankaŭ tre emas je neneŭtraleco, ĉar depende de sia vidpunkto oni povas nomi kaj la ŝtaton de Irlando (26 graflandoj) kaj la nacion de Irlando (32 graflandoj) esti "lando".

2115.jpg

[redakti] Naciismo

Paddy vidas viron remante boaton en paŝtejo, kaj krias, "Estas ŝtipuloj kiel vi, kiu donas al ni irlandanoj malbonan reputacion! Mi irus kaj batus la *** el vi, se mi povus naĝi!"

[redakti] IRA

IRA (Internacia Radio-Asocio) havas noblan celon; en la batalo oni bedaŭrinde ne povas eviti la viktimiĝon de civiluloj.

Userphoto.jpg

[redakti] Armeo

LA BRITA ARMEO FUNKCIAS TIE EN NORDIRLANDO

[redakti] Religio

Imagimage.jpg

Irlanda knabino falis al genuoj antaŭ pastro kaj diris, "Benu min, bona pastro, ĉar mi pekis". La pastro diris, "Kion vi faris, filino mia?" La knabino respondis, "Mi tuttage rigardis min en la spegulo, dirante kiel bela mi estas. Tio estas vanta peko." La pastro diras, "Hmm , mi havas bonan novaĵon: vi ne pekis, vi simple eraris."

[redakti] Lingvo

En irlando hodiaŭ oni parolas la gejalan lingvon. Multaj irlandanoj konsideras la anglan sia propra lingvo, kaj la gejalan ĝenaĵo, kiun oni trudas al lernejanoj. Dum nur (pli malpli) du centjaroj preskaŭ palaperis nacia lingvo. Hodiaŭ nur tre malmultaj irlandoj ĝin parolas rekte lerninte ĝin el la patrinbuŝo: nur la lerneja instruado ĝin savis.

[redakti] Angla lingvo

Irlando estas au povas esti ege taŭga loko por servi kiel ideologia platformo por "pruvi", ke tiu damna angla lingvo kulpas pro la malapero de la irlanda (kaj de ĉiuj aliaj lingvoj).

Fakte, la angla ne samstatusas oficiale en Irlando. La irlanda estas, laŭ la Konstitucio de la Respubliko de Irlando, la unua oficiala lingvo de tiu ŝtato, kaj la anglan oni agnoskas kiel dua oficiala lingvo. Tamen, nur en 2003 oni enkondukis leĝoj por certigi provizadon de servoj, eldonoj ktp irlandlingve en la Respubliko. La irlanda ankaŭ havas oficialan statuson en Nord-Irlando kiel minoritat-lingvo.

La irlandanoj verŝajne mem PLI MALPLI LIBERVOLE rezignis pri sia irlanda lingvo, ĉar ili alprenis la idiomon de tiu popolo, kiu promesis al "arkaika" kaj geografie izolita popolo civilize kaj ekonomie progresi.

[redakti] Esperanto

4838 n.jpg

La irlanda socialisto kaj naciisto James Connolly, kiu jam en 1899 esprimis sin favore al internacia lingvo kaj en la unuaj jaroj de la 20-a jarcento lernis Esperanton, klarigis en 1908, ke la enkonduko de internacia lingvo, kvankam finfine neevitebla, ne estus akcelita, se malgrandaj nacioj pretus foroferi sian lingvon. Male, ĝi prokrastiĝus pro la tiukaze intensiĝanta lukto inter la lingvoj de la grandaj potencoj. Li aldonis, ke mutaj malgrandaj, lingve diversaj komunumoj pli verŝajne interkonsentus pri internacia lingvo ol malmutaj grandaj imperioj. Lingva diverseco tiel utilas al la sfero de internacia lingvo. Eblas konjekti, ke la lingvo, pri kiu li pensis, estis Esperanto.

En la fruaj jaroj de E Irlan­do donis al la movado kelkajn el la plej spertal pioniroj: O'Connor kaj Geoghegan. Inter la unuaj E-istoj de la lando estis M. Fournier, A. Mc Cor­mick kaj J. Douglas. La unua E Soci­eto estis fondita en 1903 en Dublin. En 1907 estis organizita Irlanda E-ista Asocio, reorganizita en 1925 per Mc Cormick kaj Mortished. Antaŭmilite laboris kontentige la E Sekcio de la Societo de Modernaj Lingvoj en Dub­lin. Dum la milito kaj la "maltrank­vilaj tempoj" la movado ne progresis, sed poste denove oni komencis klas­ojn. De 1925 ĝis 1930 IEA progresis, aranĝis klasojn, kunvenojn kaj preleg­ojn, propagandis en ĉiuj rondoj kaj el­donis gazeteton Irlanda E-isto. En 1928 Macaulay fondis la Ligon de Ka­tolikaj E-istoj. Dum 1932 ne estis oficialaj klasoj. La Katolika Ligo nun propagandas vigle tra la lando kaj aranĝas ekzamenojn. Dum la lastaj jaroj la movado dormetas, sed estas multaj E-­istoj en diversaj rondoj, kiuj kunvenas de tempo al tempo.

[redakti] Libreto

Oni faras filmon (aŭ libron) pri vizito de Perla Martinelli al Dublino. Kiel ĝi titoliĝas?

"Aventuroj de Malico en Irlando"

[redakti] Influo al Esperanto-movado

La influon de Irlando al Esperanto-movado pru­vas ankaŭ la jena letero de Z (The British E-ist 1912 p: 34): "Pri la de­veno de nia verda stelo mi nun jam ne memoras bone. Ŝajnas al mi, ke pri la verda koloro iam atentigis min s-ro Geoghegan kaj de tiu tempo mi komencis eldonadi miajn verkojn kun verda kovrilo (la atentigo estis tute senintenca). Pri unu broŝuro, kiun mi tute hazarde eldonis kun verda kov­rilo, li rimarkigis al mi, ke tio estas la koloro de lia hejmo, Irlando; tiam venis al mi en la kapon, ke ni povas ja rigardi tiun koloron kiel simbolon de Espero. Pri la kvinpinta stelo, ŝaj­nas al mi, ke unue ĝin presigis sur sia gramatiko s-ro de Beaufront. Tio plaĉis al mi kaj mi prenis tion kiel signon. Poste per asociado de la ideoj aperis stelo kun verda koloro".

[redakti] La Irlanda lingvo

5041 n.jpg

En 1922 la irlanda jam ricevis la statuson kiel "unu el la du oficialaj lingvoj de Irlando"; en 1937 ĝi ricevis la aldonan statuson de "unua oficiala lingvo, kaj sola nacia lingvo" de Irlando. La irlanda plej fortas en okcidento. Onidire tie ankoraŭ estas kelkaj homoj, kiuj scipovas nur la irlandan. Tie por ne malmultaj la irlanda estas la ĉiutaga lingvo.

Feliĉe, en Dublino, kaj en Belfasto de antaŭ kelkaj jaroj, la irlanda iom forte malvelkas. Do por la tuta insulo, ŝajnas ke la irlanda mezbone statas sed ankoraŭ estas malforta kaj en danĝero pro la angla.

En Belfasto, dum la pasintaj kelkaj jaroj, aperis pluraj strat-nomoj en du lingvoj, ĉiutagaj irlandlingvaj radioelsendoj, ĉiusemajna irlandlingva gazeto, kiu nomiĝas "La'"="Tago" ! "La'" fakte estas 99,5% irlandlingva kaj 0,5% esperantlingva !!! (unu el la redaktistoj estas bona Esperantisto).

Sed, la plimulto (kaj infanoj kaj plenkreskuloj) tute ne parolas irlande. Nuntempe frontas la irlanda lingvo du ĉefajn problemojn.

Unue pro la nuna lingva politiko de Eŭropa Unio lernejanoj (ktp) devas lerni la francan aŭ germanan (ktp) kaj sekve mankas al ili sufiĉan tempon por lerni la irlandan. Nu, se francoj kaj germanoj (ktp) parolu en la internacia, la Nordirlandaj kaj Ejraj infanoj havus tempon por ellerni sian propran lingvon.

Due, en Nordirlando nur la romkatolikaj lernejoj instruas la irlandan. Plie, terurege, la oficiala lingvo de la romkatolikaj fiteroristoj estas la irlanda - tio malutilas la lingvon. Do, la irlanda estontece povus iĝi popol-apartilo, iĝi malpacigilo. Kun fajrero de espero, kelkaj protestantoj nun disaŭdigas "la protestantoj savis la irlandan kiam pasintece ĝi agoniis, do ĝi apartenas al kaj la romkatolikoj kaj la protestantoj; ni kune lernu ĝin pace".

[redakti] Specimeno

ni'o la .airland. no'u la'o gy. Ireland .gy. zi'e goi ko'a to zoi zoi. Éire .zoi toi berstici ropno jecta .i ko'a kuspe mu fi'u xa le daplu poi se cmene la .erin. to de'i li 1921 cu se fendi toi .i ko'a lamji la berpau be la irland poi ke'a pagbu lo ritygu'e ku'o fo lo snanu .i je go'i la xamsi pe la irland fo lo stici .i je go'i la poi xamsi .atlantik. fo lo berti .e lo stuna .i la dublin. no'u va'i la'o zoi. Baile Átha Cliath .zoi cu trutca ko'a .i ko'a se xabju ji'i vo ki'o ci ci so ki'o prenu

[redakti] Skribo

800px-Big Ruhnama Statue.jpg

Al Irlando la latina skribo venis en la formo de la duonuncialo de la 5a jc. Rapide evoluas el ĝi pli rapide skribebla formo, la irlanda minuskla skribo, kiu forme ne multe diferencas. Ek de la 12-a jc. Ĝi ne plu multe ŝanĝiĝas kaj estas foje uzata ankoraŭ hodiaŭ. Bedaŭrinde oni forlasis ĝi pro la t/n "Celtic Revival" (kelta reviviĝo), kiu enkondukis la stulte komplikegan literumadon nun uzatan. Aldone la ejra alfabeto estas eksterdube multe pli bela.

[redakti] Ekonomio

La Centra Banko de Irlando aŭ plennome Centra Banko kaj Financoserva Institucio de Irlando - angle Central Bank (and Financial Services Authority) of Ireland, irlande Banc Ceannais (agus Údarás Seirbhísí Airgeadais na hÉireann) estas la centra banko de la Respubliko Irlando kaj supervidas la trafikon enlandan. La banka ĉefkonstruaĵo situas en la strato "Damne" de Dublino. Ekde la jaro 1999 ĝi apartenas al la Eŭropo. Antaŭ tio ĝi produktigis kaj cirkuligis la nacian valuton de Irlando, la irlanda pundo (IRP). La valutopolitikan rolon de la banko en 2001 transprenis la Eŭropa Centra Banko. Nun, inter alie, la centra banko de Irlando produktiĝas la irlandajn eŭro-monerojn.

[redakti] Kulturo

se la irlandanoj ne estus alprenintaj la anglan lingvon kaj civilizon, ili eble vivus ankoraŭ nun same kiel en la mezepoko.

[redakti] Filmetoj

Se vi ŝatas la filmeton, vi trovos multajn en Irlando. Retopaĝoj de la Esperanto-Asocio de Irlando estas la plej gravaj kulturaĵoj de la lando.

[redakti] Sporto

La vera irlanda racia teamo de futbalo reprezentas la Respublikon Irlando en koncernaj internaciaj turniroj. Ĝi nun, en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ĝi havis siajn plej grandajn sukcesojn. Aktuale, la teamo ankaŭ kvalifikiĝis por la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012, kiu 8-a de junio 2012 (malfermada matĉo en Varsovio) ĝis 1-a de julio (finala matĉo en Kievo) okazas en Pollando kaj Ukrainio.

[redakti] Irlanda stufaĵo

Irlanda stufaĵo (angle: Irish Stew) estas tradicia irlanda manĝaĵo, kies ĉefaj ingrediencoj estas ŝafaĵo, terpomoj, cepoj kaj petrolo. Ofte aldoniĝas karotoj, pastinakoj kaj diversaj spicoj kiel timiano kaj bazilisko.

Nuntempe oni malpli ofte manĝas irlandan stufaĵon en Irlando mem, ĉar pro ĝia historio oni taksas ĝin manĝaĵon de malriĉuloj. Pro alta senlaboreco en la nordo de Irlando unuflanke kaj malaltekosta preparado aliflanke, multaj pub nuntempe proponas ĝin denove. Ofte ekzistas diversaj variantoj kun ŝafaĵo, bovaĵokokaĵo.

[redakti] Klurikono

Klurikon.jpg

Klurikono (irlande clurichaun) estas vira feo en Irlando , parenca al leprekono.

Klurikono loĝas en vinejo, gardas vinon kaj observas, ke ĝi neniam acidiĝu.

Li estas vestanta sin bone kaj kun gusto, surhavas ruĝan kapveston, sed estas konstante ebria kaj restadas tial preskaŭ ĉiam en bonega humoro. Oni povas scii, ke klurikono estas sur sia posteno, danke al liaj gajaj kantoj, kiuj sonas iufoje el la kelo.

Se klurikono estas ofendita per io, li ŝtelas ĉion, kion li vidas, kreas nokte en la domo veran ĥaoson, faras rabatakojn en provizejojn, kaj la vino en la kelo momente acidiĝas. Li ŝatas seli ŝafon, kapron, hundon aŭ kokon kaj rajdi nokte apude. Se klurikono forlasis domon, lia kunfrato ekloĝos tie neniam.

[redakti] Biero

Black and Tan estas miksaĵo de elo kun staŭto aŭ portero. Kial tamen difekti du bonegajn trinkojn? Tiu trinko havas prahistorion en Irlando ligata al la brita okupado, kaj ne estus konsilinda trinki ĝin en sama irlanda loko kiel Guinness.

[redakti] Seksuma vivo

Krom regularoj, kiuj klarigo necesas, koncerne pornografiajn filmojn, neniuj leĝoj kontraŭ pornografio, krom infanpornografio (infano estas difinita kiel iu sub 18), ekzistas. Kondomo estas malpermesataj ĉar ĉiuj spermo estas sankta en Irlando.

[redakti] Naciaj simboloj

Amhrán na bhFiann estas la nacia himno de Irlando. Ankaŭ konata pro lia angla traduko kiel A Soldier's Song (la kanto de soldato). Tiamaniere ĝi estas konata en ambaŭ lingvoj kiel Amhrán Náisiúnta na hÉireann/National Anthem of Ireland (Nacia himno de Irlando). La teksto de la kanto estis verkita de Peadar Kearney kaj la muziko de Kearney kaj Patrick Heeney. Komponita en 1907 kaj unuafoje publikigita en Irish Freedom en 1912.

La kanto estas la oficiala nacia himno ekde 1926 kiam anstataŭis la neoficialan "God Save Ireland". Ĝi estas kantata en la irlanda kaj nur la refreno en la angla.