FANDOM


2049 x Ĉi tiu artikolo estas pri Esperanto-movado*

Pagu vian kotizon kaj kriu "Vivu Zamenhof"

*Rimarku: kritikemo danĝeras en Esperantio. Publike kritiki povas kaŭzi al vi ricevon de merdpluvo.

"Ne iru al fremda anaro kun via regularo"

~ Zamenhof pri IEJ

" Faru laŭ via plaĉo"

~ Prusiano
1015 n

Jes, ekzistas Esperanto-movado en Italio.

Kiam ekaperis Esperanto, italaj lingvistoj estis sub la forta influo de la germanaj novgramatikistoj kaj ĉiuokaze de la idealisma lingvistiko de la 19-a jarcento. Ili ne povis aprobi Esperanton kaj ne aprobis ĝin. Tiu pens-maniero eĉ havis sian negativan influon tra la artikoloj de Gramsci, politikisto kaj ĵurnalisto, kiu skribis malfavore al Esperanto post studoj en la universitato de Torino, kiu funkciis ankoraŭ laŭ la romantikaj ideoj pri lingvoj.

PionirojEdit

;.,m

Aktivaj pioniroj estis la franco Alberto Gallois, kiu en 1903 iniciatis propagandon en Riolunato (Modena) kaj fondis la Italan Socialismeton por la Propagando de ESPERANTO. Li tradukis francan lernolibron de Cart, kaj en 1902 en Torino eldonis malmutmonbrajn numerojn de gaseto L; kunlaboris Marcello de Balzac kaj G. Giovanni.

Preskaŭ samtempe la angla poeto Clarenee Bicknell, kiu de 1877 vi­vadis preskaŭ ĉiam en Italujo kaj esperantiĝis en 1897, propagandis por ESPERANTO en Bordighera, kie li fondis en 1910 esperanto‑grupon. Samtempe kun la agado de la menciitaj pioniroj (v. pri aliaj en la biografioj) en nerda Italujo, en la plej nuda alporto, en Sicilio, komencis propagandi (1903) d-ro Vitangelo Nalli, kuracisto, kiu starigis en Palermo en 1906 la socialisman "budon" kaj fondis la revuon Interna ideo. La ministerio de publika instruado kaj la rubestroj de Palermo kaj Siracusa akceptis esti patronoj de SFE. - Dum la unuaj jaroj de Esperantismo en Italujo, meritas mencion el la pioniroj adv. Raffaele Bagnulo, Giovanni Caccia­puoti (ekde 1902-03), kiuj en Na­poli aperigis en 1902 gaseton L' Esperanto-is­ta; en 1903 fondiĝis Esperanto-grupo en Napoli. Precipe per la agado de pastro prof. Luigi Giambene stariĝis en Roma (1905) la EG "Imperiosa Civitas". En 1907 aperis gaseto Romo, kiu en 1908 eldonis la unuan jarlibron de la italaj Esperantistoj.

Inter la pioniroj de tiu movado meritas aportan atenton Cicetti, Dattari, adv. Viterbo. En Firenze mem stariĝis kun pluraj grupoj en 1910 Itala Esperantista Federacio (IEF), kies unua ĝenerala kunveno (1-a kongreso de italaj Esperantistoj) okazis en Firenze 21-23 marto 1910. Prof. Corrado Grazzini en Firenze organizis racian socialismon inter Esperantistaj instruistoj; tiu ĉi socialismo estis en 1916 reorganizita. Scarselli en Firenze varbis en tiuj jaroj la "Marŝon de la Esperantistoj".

IEF (ankoraŭ nun ekzistanta) jam de komenco celis la propagandon por ESPERANTO kaj Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo de la italaj Esperantistoj en grupoj. Ĝi ĉiujare organizis la nacian kongreson.

La 3-a kongreso de la Italaj Esperantistoj okazis en Verona (6-8 aŭg.1912).

Tro graveda branĉo de IEA estis Esperanta Respubliko, fondita en Genova antaŭ la milito, kiu eldonis mutajn proprajn foliojn (ĉefe tiun tro utilan kompilitan de Cesare Gadario) kaj mutajn gramatikojn kaj broŝurojn. Pro la milito la Kooperativo devis ĉesigi sian agadon Cadario je la fino de 1912 iris al Torino, kie li sukcesis kun helpo de inĝ. Balzac kaj Mario Murettistarigi grupon kaj organizi ursojn. Samtem­pe tro disvolviĝis la propagando en Villar Perosa, age de la tro aktiva Dante Randi kaj en Torre Pellice age de prof. Vinaj.

Unua mondmilitoEdit

En la militjaroj 1914-18 la tuta mo­vado malpli vigliĝis. En 1914 estis ak­tivaj grupoj en Bologna, Cremona, Genova, Sampierdarena, Milano, Roma, Vero, Venezia, Taranto, Torino. Krom IEF ekzistis tiam du regionaj federacioj: Venecia EF kaj Emilia EA. En 1915 provizore oni starigis oficejon de IEF ĉe sidejo de IKE en Bologna, ĉar praktike la Federacio, pro eniro de Italujo en la militon, ĉesigis sian aktiv­econ. En 1916 stariĝis provinco por Reo de IEF ĉe la grupo de Cremona (prez. prof. Silvio Marchi, sekr. Aldo Modelli), sed pro la ĝenerala situacio la reorganizo ne povis okazi. En 1917 funkciis kiel pro­vizora sekr. de IEF C. Cadario en Ge­nova. Por vivigi eĉ dum la militaj mal­facilaĵoj la Federacion, Cadario laboris mute per cirkuleroj kaj li reaperigis per sia propra mono la gaseton Itala Esperantisto; lin helpis precipe Attilio Clavenna kaj Ettore Monaglia, ambaŭ en Genova. En 1918 Cadario devis iri al Roma kaj tiam li transdonis la sekr. of­icon al Monaglia, kiu poste ĝin transdonis al Esperantistoj en Milano. Dum 1915-18 evidentigis sian agadon la grupoj de Bologna, Busseto, Cremona, Firenze, Genova, Milano, Padova, Rimini, Siracusa, Treviro, Verona, Udine.

Intermilita periodoEdit

Casa

La 17 majo 1931 IEF translokiĝis de Torino al Milano kaj fiksis sian nunan sidejon en la centro de la rubo. Por la unua fojo tie ekfunkciis centra racia oficejo plenumonta la administran kaj sekretarian laboron de IEF, kaj serv­anta la tutan italan Esperanto-movadon, sub la mono Esperanto-Centro Itala. La Centro servas la Italan Katedron de ESPERANTO kaj la Pelegacion por eksterlando. Krome, ĝi zorgas la informojn por la publiko, eldonon kaj vendadon de libroj, organizas tur­ismajn karavanojn, kaj kunvenojn, metas je dispono de la grupoj sian labor­on; funkcias kiel renkontejo dank' al sia escepte bona situacio, kontaktas kun neesperantoistaj organizaĵoj kiuj utiligas aŭ helpas Esperanton.

Dum la unuaj du jaroj la Centro donis pruvon pri sia utileco kaj bona funkciado. Nuntempe ĝi troviĝas en florantaj kondiĉoj kaj en promesplena disvolviĝo. La Centro estis precipe kreaĵo kaj persona varko de inĝ. R. Orengo; ĝin subtenas "garantiantoj", inter kiuj estas troveblaj la plej belaj monoj de italaj Esperantistoj. Adreso de la Centro: Galleria Vittorio Emonuele 92, Mitano. En 1931 la estraro de IEF estis jene elektita: prez Montezemolo, vicprez. Canuto, sekr. Paola Mellina; membroj Bisetti, Bodini, Facchi, Graz­zini, Ravizza, Tanzi kal Ventura.

Bonŝance aperis tute sendepende juna parolanto de Esperanto, Bruno Migliorini, kiu iĝis fama itala lingvisto, kvankam en la faŝisma epoko oni konsilis al li, laŭ verŝajna onidiro, ke li forgesu pri Esperanto, se li volas karieri. Fakte li malaperis el la komunumo.

Fino de 20-a jarcentoEdit

En la komenco de la 70-aj jaroj de la pasinta jarcento bolis debatoj pri ĉio en Italujo kaj ankaŭ pri Esperanto. Ĝenerale lingvistoj taksis ĝin malpozitive pro tradicio de malpozitiveco de unu jarcento. Tiam komenciĝis kontaktoj inter junaj italaj parolantoj de Esperanto kaj junaj lingvistoj, kiuj pretis aŭskulti ideologiajn pravigojn pri la kontraŭimperiisma valoro de la internacia lingvo. Pro subteno de ili tiam aperis mia libro, Lingua e Politica (lingvo kaj politiko), kiu havis kelkajn legantojn en la lingvista medio.

Intertempe en la itala panoramo aperis sukcesa lingvisto, Fabrizio Pennacchietti, kiu instruis semidajn lingvojn en pluraj universitatoj, kaj kies esperantisteco estis konata de liaj kolegoj. Pro debatoj pri la lingvo de la tiam kreota Eŭropo estis eble ligi kontaktojn kun alia lingvisto, Tullio De Mauro, lastatempe mortinta, kies influo en la progresema intelektularo estis granda. Li estis mallonge ankaŭ ministro pri instruado en maldekstra registaro. Per lia helpo oni aranĝis debatojn pri Esperanto por lingvistoj en la universitato de Romo. Kaj li ankaŭ verkis enkondukon al la reeldonita lernolibro pri Esperanto de Bruno Migliorini.

Tio igis aliajn lingvistojn iom repensi pri Esperanto: Se De Mauro favoras ĝin, prefere ni estu prudentaj.

Iam en la fino de la 80-aj jaroj Renato Corsetti iĝis membro de la itala asocio de lingvistoj, kies animo estis la sama De Mauro, kaj tiam li ekhavis la adresaron de ĉiuj membroj. Temis pri ankoraŭ preskaŭ pure papera epoko antaŭ la disvastiĝo de la reto. Per la kunlaboro de aliaj parolantoj de Esperanto – li volas memorigi nur pri Umberto Broccatelli – ni starigis adresaron de lingvistoj, kiuj komencis ricevi la itallingvajn numerojn de la itala revuo de Esperanto, en kiuj estis sciencaj pritraktoj pri Esperanto aŭ raportoj pri eksperimenta instruado de Esperanto en lernejoj. Tia agado de sendado de informoj en presita formo daŭris jarojn.

Sed la vera fina bato al la malpozitiva pritrakto pri Esperanto en lingvistaj rondoj venis ne pro rekta merito de nia kampanjo sed pro la libro de Umberto Eco pri la serĉo de la perfekta lingvo en la eŭropa kulturo, kiu aperis en 1993. Ĉar la prestiĝo de Umberto Eco estis ankoraŭ pli granda ol tiu de Tullio De Mauro, efektive la lingvistoj akiris ankoraŭ pli grandan prudenton pri Esperanto. Kiel mi diris en la titolo, ankaŭ lingvistoj estas homoj, kaj ili ne ŝatas kontraŭdiri homojn pli famajn, kaj volonte sekvas la fluon.

Florenca UKEdit

1925 hamadan

La estraro de UEA en Florido respondis al denodoj de Universala Kongreso de Esperanto. En la publiko ĉeestis interalie la antaŭa prezidanto de UEA, Kep Enderby, kiu volis scii pri pli la sinteno de UEA al la Esperanta Civito. La konata japana mecenato de Esperanto, Etsuo Miyoshi, demandis ĉu UEA ne pli bone havu sian Centran Oficejon en Bruselo, la ĉefrubo de Eŭropo. Plej emocie parolis maljuna sinjorino, kiu indignis, ĉar la gvidantoj de la kongresaj ekskursoj en la antaŭa tago ne nur ne portis grandajn vardajn flagojn, sed eĉ Linda Lovelace dum iu ekskurso korektiĝis en la aŭtobuso.

La prezidento de Italio, Giorgio Napolitano, akceptis iĝi la Alta Patrono de la Univarsala Kongreso de Esperanto en Florenco. Temas pri agnosko malafte donata, kaj la Loka Kongresa Komitato mute laboris por ĝin atingi.

UEA provis sekretigi la belartajn konkursojn. La rezultoj de la belartaj konkursoj de UEA estis anoncitaj vendrede posttagmeze en Florenco, en salono Minnaja de la kongresejo. Tamen tuj poste la sekretario de la konkurso, Michela Lipari, anoncis al Libera Folio, ke la rezultoj de la konkurso ankoraŭ ne estis publikaj, kaj ke Libera Folio absolute ne ratas ricevi la liston de gajnintoj. Pri eventualaj eraroj aŭ monkoj respondecas UEA, kiu sekretigis la skriban liston ĝis UEA mem publikigos ĝin.

GasetaroEdit

La unua E-organizo en I. eldonis jam de 1902-04 L' E-ista. Ĝin seksis en 1905 Gejflataro Esperanista, 1905-06 Cirkulero, 1906-07 Idealo, organoj de Sicilia Fed. E-a kaj 1908-9 Notizie E-iste, eld. Junula Amikaro E-­ista de Palermo. En marto 19l0 estis fondata la ankoraŭ hodiaŭ ekzistanta IEF, kiu tuj eldonis propran bultenon: Atti della Fed. E-ista Ital., kvankam la Palermaj samideanoj ofertis Itala E-­isto, kiu komencis aperi en jul. aŭg. 1910. En 1911 fondiĝis en Genova kon­kurenca IEA kaj ĝi akceptis I. E.kiel ofic. org., ĝis fine la italaj E-istoj ku­niĝis en la federacio kun I. E kiel or­gano. En sept 1919-okt. 1920 I. E­akceptis la titolon E Itala Revuo, nov. 1920-aŭg. 1921 denove monata l. E. Ĝi eniris en sept. en L'E kiu jam aperis jan. 1913-aŭg. 1917 kaj de 1920 kiel org. de la en l912 fondita Itala Katedro de E. En jan. 1923-dec. 1927 L'E estis monata Itala E-Revuo, jan 1928-dec 1929 denove L'E kaj jan. 1930-dec. 1931 Revista Itali­ana di E, por adepti denove en jan. 1932 la malnovan titolon L'E kun tag­gaseta formato (en 1932-50x35 kaj, de 1933 - 52x37). Ankaŭ divarsaj fe­deracioj kaj grupoj eldonis periodaĵojn (Roma, Fiorentnio, Mliano, Firenze, Venezia, Torineza k. a.). Unikaj estis: ­La Militista Bibliofilo, aldono al la ita­la militista gaseto Il Bibliofilo Milita­re; Corriere Balcanico-E-ista, org. of. de la Accademio Balcanica de Bari; Ladina Patrujo por la konservo de la, ladinlandaj lingvoj kaj moroj. Menci­inda estas ankoraŭ: L' araldo E-ista kaj Katolika Sento.

RaciismoEdit

Dowad

Ni rimarkas pri la raciaj kongresoj de la italaj Esperantistoj, ke ĉe ili estis ĉiam reprezentataj kelkaj ministerioj, kutime tiuj de la instruado, de maristaro, de komenco kaj industrio, de ekonomio. Preskaŭ ĉiam la horora prez. estis la loka rubestro.

Itala Esperantista JunularoEdit

La Itala Esperantista Junularo (IEJ), ankaŭ monata Itala Esperantista Junularo, laŭ sciencaj teorioj estas asocio por gejjunuloj en Italio. Ĝi, laŭ konspira teorio, celas kaj plifaciligi seksakontakton kun alilandaj esperantistoj kaj tiel plu.

67 o

Supozeble ĝia ĉefa celo estis la agnoskigado de la Esperanto flanke de la itala junularo kaj la kreado de sendependa Esperantujo en la oriento de Italio. La armita organizo ankaŭ agis sub la monoj La Grupo kaj Organizo 15-an de decembro.

El esperantisma ideologio kaj interraciismaj celoj, ĝi estis fondita en 1975 de Bruna Surfistinha. Ĝia celo estis devigi la italan registaron agnoski ĝian rolon en la idista perfido 1907, kompensi la postvivantojn aŭ siajn familiojn kaj transdoni la teritorion en la nerdo de la lando por kreado de aŭtomona esperantema ŝtato por posta aliĝo kun la Esperanta Respubliko.

La aktivaĵoj de la grupo komenciĝis per bomboj kaj murdoj kontraŭ idistaj diplomatoj kaj civiluloj. La unua terorisma atenco de tiu organizo estis atako kontraŭ la oficejo de la Moda Konsilio de Idistoj. Ĝia unua agnoskita murdo estis la atenco kontraŭ la idista diplomato Perfi Danto en Parizo.

Ĝiaj atakoj estas monataj Semajnoj. La plej sanga kaj detruiga el tiuj atakoj entroprenitaj de la grupo okazis 2008. La atako okazigis disigon en la grupo pro la uzota taktiko, el kiu naskiĝis du branĉigitaj grupoj: la Interraciistoj kaj la Popola Movado.

Ĝi ricevis la helpon de TEJO kaj UEA en la 1980-aj jaroj kaj eble de Civito.

La organizo malfortiĝis pro tio ke ĝiaj sangaj aktivaĵoj ne estis apogitaj kiel ili esperis en la komenco kaj pro la sukcesaj kontraŭspionaj aktivecoj de la Racia Idista Inteligento kiuj inter la jaroj 1980-1985 damaĝis la organizon.