Japana lingvo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Sculpture samurai.jpg
Basho(188x216).jpg

Made in China Japan

Tiu ĉi esutas artikoro kun japana tekunorogio, ĉu ne?
「羞恥心 なくした妻は ポーニョポニョ」
日本語


6406.jpg
"Kiu pri ŝtelo silentas, tiu ŝtelon konsentas"
~ Zamenhof pri alia afero

"Chinese and Japanese are aliens to Esperanto"

~ Lee Sau Dan pri japana lingvo

"Defekton di naturo ne kovras veluro"

~ idisto pri Esperanto

"Japana "ookare sukunakare" "

~ Klivo pri japana lingvo

"Japana estas lerta, do JP eknomia stato estas bona"

~ ĉino pri la japana
9393.jpg

Japana lingvo estas lingvo ĉefe parolata sur kelkaj insuloj proksime de Ĉinio .

Japana lingvo similas la ĉina, legita inverse de persono sen muzika sonsento, ĉar ĝi estas simple kunmetaĵo de la ĉina de 16-a jc., la portugala de la 17-a jc., la nederlanda de la 18-a jc., la franca de la 19-a jc. kaj la angla de la 20-a jarcento, en kiu estas simpligitaj la konsonantaj kunmetaĵoj.

La japana, kiel Esperanto estas aglutina lingvo Terura teruraĵo!. La lingvo havas relative malgrandan solidan registron, kaj vortfarade signifan pitĉo-akĉento sistemon. La japana estas morte-tempigita lingvo.


[redakti] Nomo

Oni ne devas diri "la japana". Ĝi ja estas nenecesa idiotismo. "La japana lingvo" bonege funkcias, kaj fakte "japanlingvo" estas bonega vorto kvankam ĝi estas netradicia. Ĝi ja estas ĉiel tute analoga al Japanlando. Tamen, la plejparto da Esperantisto estas Eŭropantoj aŭ Eŭropecistoj. Se oni ne konus la formon "la japana"-n, oni ne povus kompreni EsperantoN. Tio estas problemego.

[redakti] Kelkaj trajtoj

(1) La gramatiko estas bazita sur FORTH. Unu el la staklingvoj.
(2) La vortordo de la japana lingvo (subjekto - objekto - verbo) estas utiligata por absorbi la vortordon de staklingvo (kiel: 1 2 +).
(3) La ortografio de la japana lingvo - miksaĵo de Kanji (ĉindevena ideogramaĵoj), Hirakana(silabaj literoj por origine japanaj vortoj) kaj Katakana(silabaj literoj por fremdaj vortoj) - estas lerte uzitaj por distingi kernovortojn.
(4) Tial la lingvo estas tre simila al natura japana lingvo.
(5) Publike akirabla eldono por MS-DOS estas Public MIND. (Kompreneble vi bezonas japan-lingvan MS-DOS.)
(6) Mi ne povas doni ekzemplon ĉi tie, pro la manko de japanlingva kapablo (mi supozas) ĉe la legantoj.
332578815 n.jpg

Lernejo de la japana

[redakti] Skribo

La japana lingvo NE estas skribita. Anstataŭ skribi, japanoj faras sur papero strangajn desegnaĵaĉojn, ĉefe dometoj, fenestretoj, fostoj kaj strangaj krucetoj. En Japanio ĉiutage oni uzas de mil ĝis du mil dezegnaĉojn devenantajn de Ĉinio plus dekoj da fonetikaj literoj. Ili aperas sur ekrano aŭ presiĝas sur papero per aparta programo. Preskaŭ ĉiuj japanaj lastatempaj komputiloj havas tian kapablon.

Japanoj 'povas' uzi latinajn literojn. Jes, ja. Sed la vero por pli multaj japanoj estas, ke ili 'deziras NE uzi latinajn literojn' por komuniki inter si en la japana. La ĉinsignoj de la japanoj sendube ne estas alfabeto sed ĉinsignoj. La katakanajn kaj hiraganajn signojn de ili kun kiuj ili skribas ekz. vortojn kiel "esperanto" kaj tion la ĉinoj ne faras ĉar ili ne volas uzi alfabeton .

TXCKKL-1-.jpg

Ĉu ŝi parolas la japanan?

[redakti] Elparolo

La nunaj japanoj skribas en la parola stilo, sed tio ne signifas ke ili parolas en la "parola stilo": iuj formoj en tiu ĉi stilo ne estas uzataj en ĉiutaga interparolo.

La "parola stilo" japana entenas do formojn ne vere parolajn; kaj inverse iuj skribstilaj idiotismoj kun malnova gramatiko fosilie supervivas en parola lingvo.

[redakti] Artikolo ktp.

La Japana iusence uzas prepozicion eĉ por difina artikolo. Evidente, la rilato inter deklinacio, artikolo kaj prepozicio ne estas tute simpla, kiel ajn oni aranĝas la aferon.

[redakti] Idistaj mensogoj

Kretenaj idistoj aĉe mensogas pri japana lingvo. Ili diraĉas ke

Japoniana esas linguo parolata da plu di 130 milioni di personi, precipue en Japonia, ma anke en multa regioni da enmigranti.

Alie, terorisme ili aldonas tiun malveraĵon:

Japoniana esas skribata per quar skribsistemi: Chiniana simboli, du silabala sistemi, e la Romana alfabeto.

HO VE!

Krome:

L'omna Japoni esas povraj/ne'kapablaj linguisti pro ke en Japonia onu tote ne bezonas lingui stranjera. Japona linguo suficas por omna skopi omnube en Japonia. Ma mem se Ido esas tre diferanta de la Japoniana, lua facila gramatiko e lernebleso povas igiar ghin atraktiva a Japoniani.
Whore Angels.jpg

[redakti] Esperanto kaj la japana

Esperantigo de vortoj el japana fonto temas pri la varieco kaj karakterizo de japanaj fontaj vortaj plene adoptitaj en la nuntempa Esperantolingvo. La substantivoj finiĝas kun la litero “O” samkiel aliaj fontaj vortoj. Ne konfuziĝu kun la maniero por latinigi la japanlingvon per Esperantan alfabeton, kiu eble uzas aliajn literojn kaj signojn (kiel "ō" kaj apostrofo), kaj ne estas koncernata kun Esperanta gramatiko pri vortofinaĵo aŭ pri la limo de esperantaj literoj (kiel “Ŭ” en la komenco aŭ poste "O").

[redakti] Konsonantoj

La baza maniero por esperantigi la japanan vorton estas plejparte sama kiel la transskrib-tabeloj per la Esperantajn literojn, kiuj estis konsiderataj de kelkaj japanaj esperantistoj. Alivorte, la uzataj literoj ĉi tie estas multe transliterumebla kun la transskribado Hepburn, ekzemple, Hepburn-sisteme sa estas Esperante "sa", shi = "ŝi", ta = "ta", chi = "ĉi", tsu = "cu", fu = “fu”, ktp. Ankaŭ, malgraŭ la alofonoj de R-sonoj en la japana, kaj trilo estas malofta, Esperantigita vortoj nepre uzas "R"-on tiel kiel aliaj Rōmaji-oj.

[redakti] Ŭ kaj V (W)

Se oni uzas Esperantajn literojn por proksimume transskribi la sonon de W en la japana, oni povas uzi Ŭ-on. Tamen, se oni plene Esperantigas, oni ne povas tiel uzi Ŭ,[1] ĉar la Fundamento diras, ke “Ŭ estas uzata nur post vokaloj”.

[redakti] N kaj M

Esperantigi la sonon/literon de hatsuon estas malsame kun "Transskribado Hepburn por Trafiksigno" (HT), sed samkiel "Transskribado Hepburn por Stacidom-signo" (HS).

Pri silabfina "N", bonvolu vidi sube.

[redakti] J (Y)

La sono/litero de yōon] (ekzemple kyo) kutime ne estas transskribata en Esperanto (ne "kjo", sed "kio").

Malgraŭ la komuna radiko en multaj eŭropaj lingvoj, iuj vortoj direkte transskribas la nuntempan japanan sonon.

Kiam la vokalo i sekvas konsonantojn kiel "k", "n", "h", ktp, samkiel aliaj Rōmaji-sistemoj, la Esperantalitero ne tre zorgas pri la fonta sono.

  • 腹切り, harakiri = harakiro[6] (ne *harakjiro)
  • アニメ, anime = animeo (ne *anjimeo)
  • 火鉢, hibachi = hibaĉo[3] (ne *xjibaĉo)

[redakti] Z (Z) kaj Ĵ (J)

Tiuj literoj iomete estas elektitaj ne laŭ japana literumo (yotsugana), nek laŭ sonoj ĉe la komenco aŭ meze de vorto.

[redakti] Duobla konsonanto

Duobla-konsonantoj (sokuon) emas esti ignorataj.

[redakti] Vokaloj

Baze la transskribo de vokaloj estas sama kiel aliaj sistemoj de Rōmaji: a = a, i = i, u = u, e = e, o = o.

Pri silabfinaj vokaloj, bonvolu vidi la sekvan sekcion.

[redakti] Longaj vokaloj

La longeco de vokaloj (Chōon) ofte estas ignorataj samkiel de HT.

[redakti] Diftongo

Samkiel japana-cirila transskribado de Sistemo de Polivanov, Esperantigita vorto emas rigardi la kombinacion de iuj vokaloj kiel diftongo.

  • 俳句, haiku / rusee: Хайку = hajko[3]
  • 北海道, Hokkaidō / Хоккайдо = Hokajdo, Hokkajdo

Tamen, ankaŭ estas ekzemplo de 合気道, aikidō = aikido.

[redakti] Silabfino

Malgraŭ la litero/sono de nacia vorto, Esperantigita formo de la substrantivo nepre havas O-finaĵon. Jen estas la ekzemploj de japanaj fontaj vortoj, kiuj origine havis en silabfino nur la literon de A, I, U, E, O, aŭ N.

A
a --> ao
  • 漫画, manga = mangao (Japana bildliteraturo)
  • 歌, uta = utao[3]
a --> o
I
i --> io
i --> o
  • 火鉢, hibachi = hibaĉo
  • 津波, tsunami = cunamo[3]
i --> jo
U
u --> uo
u --> o
  • 俳句, haiku = hajko/hajkaro
E
e --> eo
e --> o
O
o --> oo
o --> o
ō --> oo
ō --> o
  • 柔道, jūdō = ĵudo
  • 合気道, aikidō = aikido
N

Kvankam la finsono de N en la japana havas plurajn alofonojn, ĝi nepre estas transskribata nur per la litero "N" samkiel aliaj Rōmaji-oj.

n --> no

[redakti] Radikoj

J-aj radikoj ĝis nun uzataj en esperanto

l. monoj de altranguloj: mikado, ŝoguno, daimio.

2. monoj de profesiuloj: samurajo, gejŝo, bonzo.

3. monoj de J-aĵoj elpensitaj aŭ faritaj de J-oj: kimono, sojo, ĵin­rikŝo, rikiŝo, sakeo, getao.

4. mono de religio: ŝinto.

5. monoj de plantoj: gingko, mokso.

6. ago laŭ J-aj kutimoj kaj moroj: harakiri.

[redakti] Bonalingva kritiko

Jenaj ekzemploj povas esti konsiderataj kiel superfluaj vortoj.[7]

[redakti] Utilaj frazoj

El Esperanto al la japana:

1. Edzino kiu perdis sian hontecon dikiĝas.「羞恥心 なくした妻は ポーニョポニョ」

2. Jam pasis longa tempo post nia lasta renkontiĝo! Ĉe la labor-agentejo, amasiĝas pasintaj kunlernantoj.「久しぶり ハローワークで 同窓会」

3. Mia edzino, malgraŭ "enlande farita", estas venena.「ぼくの嫁 国産なのに 毒がある」

El la japana al Esperanto:

1. Ichi ni san wa. 「こんにちは」 Kiel vi sanas?

2. Suzuki jujutsu desu ka. 「スズキ柔術ですか」 Se vi tuŝos la motorciklon, mi batos vin.

3. Rorikon kuma desu. 「ロリコン熊です」 Jen Pedobear.

[redakti] Morfologio

Japanlingvo ne havas neregulajn verbojn, ekscepte "iku" kaj "kuru". Jes, sed nur kvin verboj japanaj estas neregulaj. Laŭ Japana gramatiko la du verboj "suru" kaj "kuru" estas neregulaj. Sed oni aldonu ankaŭ la verbojn "gozaru", "irassharu", "kudasaru", "nasaru", kaj "ossharu", kiuj estas "iomete neregulaj". Sume sep. Sed tiam ankoraŭ mankas "iku". Do eble ok.

Oni ankaŭ memoru, laŭ Bertilo ke ne ĉiuj regulaj verboj sekvas la samajn regulojn. Estas (ŝajne) du konjugacioj: u-verboj, kaj ru-verboj.

Ho ne! Ankoraŭ ne finiĝis la afero. Ŝajne iuj verboj ricevas iom neregule aldonitan "w" en la negativaj formoj. Aldoniĝas do ĉiuj verboj finiĝantaj per "-ou", "-iu" kaj "-au". Dum ekz. "kaku" fariĝas negative "kakanai", "iu" fariĝas "iwanai". Sed eble tion iuj volus nomi regula.

Aĥ! Ankaŭ "aru" estas neregula en la negativa formo, kaj eĉ tre. Ĝi estas "nai" en negativo.

Ŝajnas, ke ankaŭ "desu" estas iom neregula, sed laŭ gramatiko, ĝi ne vere estas verbo. Mi ne scias.

Sed fakte la origina aserto nur parolis pri reguleco de la _tempaj_ formoj. Ni do eble ne kalkulu la neregulaĵojn de la negativaj verboformoj.

Kaj fakte la preciza nombro ne multe gravas. Gravas nur, ke la origina aserto, ke la verboj en la Japana lingvo estas tute regulaj, ne estas vero.

Neniu pensu, ke Bertilo estas iel ajn kritika kontraŭ la Japana lingvo. Ĝi estas mirinda kaj belega lingvo, kiun mi plenkore amas, sed bedaŭrinde li neniel regas. :-(

[redakti] Referencoj

  1. 1,0 1,1 Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko Bertilo Wennergren, 2005
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Poŝatlaso de la Mondo (Prago, 1971)
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 3,25 3,26 3,27 3,28 3,29 3,30 3,31 3,32 Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (SAT, 2012)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Japana-Esperanta Vortaro (JEI, 1998)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Esperanto-Japana Vortaro (JEI, 2006)
  6. Verbo "Harakiri" aperas en PIV.
  7. Superfluaj Vortoj listigita de UEA
Content Navigation