Jerusalemo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png Bullet hole glass.png

"De superfluo malboniĝas la ĝuo"

~ Zamenhof pri Jerusalemo
TEMPLO DE SALOMÃO.jpg

"Molto interessante. Grazie"

~ italo pri ĉi tiu artikolo

"Plu bona ulo kam nulo"

~ idisto

"Ĉu tio estas dogmo?"

~ Jerusalemano


Jerusalemo (hebree ירושלים Jeruŝalajim, arabe القـُدْس Al-Quds, oficiale en Israelo أُورشَلِم القـُدْس Urusalim al-Quds) estas sankta urbo de judismo, kristanismo kaj islamo, pro tio, ĝi estas la plej pacema loko en la Tero.

Nuntempe, sur la loko de malnova templo, estas bunta konstruaĵo, kie funkcias la Instituto Por la Evoluo de Nova Mondkulturo. Komence la du oficialaj lingvoj de la IPENM estis la araba kaj la hebrea, sed tre baldaŭ aldoniĝs Esperanto, la vera mondolingvo, eble unu monato poste, kiam oni ekaŭdis pri ĝi.

Jerusalemo estas tute aparta urbo, komparebla kun neniu alia. Unuflanke, ĝi estas orienta malpura, malfacile trairebla kaj traveturebla brua urbaĉo. Aliflanke estas la trono de la Eternulo, kaj Lia gloro senteblas ĉie ĉirkaŭe.

Diras Psalmaro 125:2

Montoj estas ĉirkaŭ Jerusalem, Kaj la Eternulo ĉirkaŭas Sian popolon, De nun kaj eterne.
C1.jpg


[redakti] Historio

Sanktaj leteroj kun aliaj gravaj manuskriptoj de Zamenhof, estas bone konservitaj en la biblioteko de la Hebrea Universitato de Jerusalemo. Tiu fako enhavas nur du malgrandajn esperantlingvajn manskribaĵojn de Zamenhof, plue du interesajn leterojn alilingvajn kaj du konatajn gravajn rusajn manuskriptojn.

[redakti] Biblio

Psalmaro 122:3-5

Vi Jerusalem, konstruita kiel urbo, En kiu ĉio kuniĝis. Tien supreniris la triboj, la triboj de la Eternulo, Laŭ la moro de Izrael, Por glori la nomon de la Eternulo. Ĉar tie staris tronoj de juĝo, Tronoj de la domo de David.

[redakti] Patriarkoj

Estis kreita en Jerusalemo grupo "Patriarkoj de la civilizo - por defendo de la civilizo". La ideo estas unuigi ĉiujn urbojn de l' mondo kies aĝo estas pli ol 2000 jaroj. La grupo sendis leterojn al la urbestroj de multaj dumiljaraj urboj. Pozitivajn respondojn oni ricevis el Aleksandrio, Romo, Ateno, Taŝkento kaj Samarkando.

Ne estas dubinde, ke tia ĉi ideo de la amikeco de la plej malnovaj urboj estos fruktodona. Sed ne ĉiuj respondis al la leteroj. El Sirio kaj Irano, kie ankaŭ ekzistas tre antikvaj urboj, venis nenia reago. Ĉu eble pro tio ke la iniciato venis el Jerusalemo?

[redakti] Psalmo

Psalmaro 122:6

Deziru pacon al Jerusalem; Bonan staton havu viaj amantoj.

[redakti] Nova Urbo

Nova parto de Jerusalemo (ankaŭ nomata la tabernaklo de Dio, sankta urbo, urbo de Dio, ĉiela Jerusalemo, kaj supra Jerusalemo aŭ Ciono), estas moderna parto de la urbo. Tia grava renovigado de Jerusalemo estas grava afero en Judismo, Kristanismo, kaj Bahaismo. Kiel karakterizaĵo de Apokalipso, la Nova parto de Jerusalemo estas grava en la kristana eskatologio kaj la teologio. La Nova parto de Jerusalemo ankaŭ influis la kristanjan filozofion kaj mistikismon.

Multaj religiaj tradicioj en judismo kaj kristanismo, ekzemple la fundamentistaj kristanoj kaj ortodoksaj judoj kaj kristanoj, kredas je la laŭlitera renovigado de Jerusalemo kiu okazis ĉe la Templa Monto laŭ kelkaj bibliaj profetaĵoj. Aliaj pli moderigitaj kristanoj kaj judoj kredas ke la nova parto de Jerusalemo estas simbola aŭ kredas ke la renovigado jam okazis aŭ ke tio okazos en alia loko.

[redakti] Lingvaj aspektoj

41478 n.jpg

La Ortodoksa E-movado de JerusalemoJerusalema Pol-Ortodoksa E-movado, estas unu el la dek kvin ortodoksaj e-movadoj en plena komunio. Ĝi havas 150.000 asocianojn en Israelo, Palestino kaj Jordanio. Ĝi estas konsiderata de la ortodoksaj esperantistoj kiel la patrina e-movado de la tuta esperantismo, ĉar estis en juda medio la komenca e-movado estis fondita. Tamen, pro la persekutado kontraŭ la esperantistoj en Palestino kaj la kreskado de la esperantismo en aliaj mondopartoj, la klubo de Jerusalemo perdis gravecon. Dum la Unua koncilio de Niceo, en 325, la UEA-delegito de Aelia Capitolina, la romia kolonio fondita en Jerusalemo post la ribeliĝo de Bar Kojba, tamen, ĝi ne estis eĉ la plej alta e-movada posteno de la provinco, sed subigita al la metropolita delegito de Mara Cesarea.

[redakti] Esperanto

Unua ES estas fondita en Jerusalem 1908 de d-ro E. Schmitz, dir. de germana hospitalo, la dua en 1914 ĉe la tombo de Jesuo, de pastro Gabriel.

[redakti] Centro de Jerusalemo de la Akademio de Esperanto

La Centro de Jerusalemo de la Akademio de Esperanto por Mezorientaj Studoj, troviĝas sur la Templa Monto en Jerusalemo, Israelo kaj ĝi estas persatelita universitatejo de la Akademio de Esperanto. La centro provizas instruplanon ke centriĝas je la Malnova kaj Nova Testamento, antikvaj kaj modernaj mezorientaj studoj kaj lingvoj.

[redakti] Verda fiero en Jerusalemo

Kuniĝis la aŭtoritatuloj de la ĉefaj religioj de Israelo en Jerusalemo por la malpermesado de la defilado de la Verda Fiero, kiu havis la subtenon de la ekstremkonservativa urbestro, sed ĝi perdis antaŭ la juĝejo, eĉ ĝi devis kontribui per fonduso por la okazigado de tiu evento.

La Tago de la Verda Fiero, malgraŭ la protestoj de la religiaj grupoj de la tri grandaj religioj (judismo, islamo kaj kristanismo). Tamen, ĝi devis esti prokrastita pro manko de sekureco, ĉar la israela armeo estis plenplene okupata pro la retiriĝo el Gazo.

[redakti] Ekonomio

Viro kaj lia edzino iris ferii al Jerusalemo. Kiam ili estis tie la edzino mortis.
La estro de la funebro-entrepreno diris al li:
- Oni povas sendi ŝin hejmen por 5000$, aŭ enterigi ŝin ĉi tie, en la Sankta Lando, por nur 150$.
- Mi volas sendi ŝin hejmen.
- Kial vi volas elspezi tiom multe da mono, kiam estas tiel bele kaj malmultekoste enterigi ŝin ĉi tie?
- Antaŭ multaj jaroj, viro mortis ĉi tie kaj ĉi tie estis entombigita, sed post tri tagoj li reviviĝis. Mi ne volas riski tian eblecon.

[redakti] Kulturo

Muzika kondukisto Daniel BARENBOIM kolerigis kelkajn membrojn de art-festivala aŭdantaro en Jerusalemo kiam orkestro ludis muzikon de Richard Vagnero. Laŭ la artikolo, ekzistas neoficiala (interkomprena sed ne leĝa) baro en Jerusalemo kontraŭ publika ludo de muziko de Vagnero ĉar Hitlero ŝatis lian muzikon.

Antaŭ la koncerto Barenboim diris ke li ne ludus Vagneron sed dum la koncerto petis la aŭdantaron ĝian opinion. La plejparto de la aŭdantaro aplaŭdegis do Barenboim decidis ludi la muzikon. Kelkaj protestis kriegante "NE" kaj frapadante sur pordoj.

[redakti] Universitato

La Centro de Jerusalemo de la Universitato Brigham Young por Mezorientaj Studoj (foje nomata BYU–Jerusalem), troviĝas sur Olivarba monto en Jerusalemo, Israelo kaj ĝi estas persatelita universitatejo de la Brigham Young Universitato (BYU), la plej granda religia universitato en Usono.

Posedata de La Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la centro provizas instruplanon ke centriĝas je la Malnova kaj Nova Testamento, antikvaj kaj modernaj mezorientaj studoj kaj lingvoj (hebrea kaj araba).

[redakti] Muro de lamentadoj

1974.jpg

Moderna preĝejo en Jerusalemo

Muro de lamentadoj aŭ en kelkaj lingvoj Akcidenta Muro (Hebree: HaKotel HaMa'aravi) estas antikva muro en Jerusalemo, kiu datiĝas de la antikva epoko de la antikva Dua Templo de la judoj. Ĝi estas konsiderata la plej sankta loko en la juda religio. Ĝi ankaŭ estas konata kiel "la Plora Muro", ĉar judoj ploras tie memorante la detruon de la Dua Templo. La Muro estas parto de la Templa Monto, kie troviĝas ankaŭ tre sanktaj lokoj por islamanoj.

Laŭ la Biblio, la unua templo de la judoj estis detruita de la babilonanoj. La dua templo estis konstruita en la kvara jarcento antaŭ Kristo, kaj ĝi estis detruita de la Romianoj por puni judan ribelon, en la jaro 70 post Kristo. Laŭ la religiaj tekstoj de judismo la romia imperiestro Tito decidis lasi nur unu muron de la templo staranta, por memorigi al la judoj ke li konkeris ilian landon. Tamen, la judoj konsideris la fakton, ke unu muro postrestas, kiel realiĝon de la promeso de Dio, laŭ kiu unu parto de la templo restos staranta, por montri ke Dio havas ne-rompitan rilaton kun la juda popolo.

Nuntempe, judoj estas preĝantaj ĉe la Okcidenta Muro je ĉiu tempo de la tago, kaj estas sekcioj kaj por viroj kaj por virinoj. Religiaj judoj kredas ke la pordoj de la paradizo troviĝas rekte super la muro. Estas kutime por judoj lasi etajn pecojn de papero kun preĝoj aŭ deziroj skribitaj sur ili inter la ŝtonegoj de la Muro.

[redakti] Placo de la Muro de lamentadoj

La Placo de la Muro de lamentadoj estas urba placo en la juda kvartalo de la Malnova Urbo de Jerusalemo apud la Muro de lamentadoj lokita en la orienta flanko de la placo. La placo estis establita en 1967 post la unuiĝo de la urbo. En la norda flanko de la placo situas la: Tunelo de la Muro de lamentadoj kaj la Centro pri la Ĉeno de Generacioj. En la suda flanko de la placo situas la: Jerusalema Arkeologia Parko kaj la Sterka pordego. En la okcidenta flanko de la placo situas la juda kvartalo.

[redakti] Deziro al paco

Vojaĝanta ĵurnalistino al Israelo venis kaj pridemandis maljunan judon, kiu preĝas tradicie skuante barbon apud la muro de Jerusalema Templo. Li finis la riton, demetis preĝan tukon
- Kiom ofte vi preĝas, sinjoro?
- Ĉiutage.
- Kiom delonge?
- Jam 40 jarojn.
- Kaj pri kio vi preĝas?
- Ke venu paco, ĉesu ekstera danĝero de militantaj popoloj, ke niaj infanoj ĉiam estu sataj.
- Kiun senton vi havas preĝante?
- Mi havas senton, kvazaŭ mi parolas kun muro!

Aliaj lingvoj