Jesperseno

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


"Kiu donis garantion, tiu pagu la ŝuldon"

~ Zamenhof pri Jesperseno
180px-Puzzler2.jpg

Jesperseno

"Mi tute kontentas kun via opinio"

~ Maristo pri supra diraĵo

"Se vi la kanajlojn ŝatas,
via viv' malbone statas.
Intrigantojn ne favoru.
Maliculojn ne adoru"

~ Hans-Georg Kaiser

"Hodie me hazarde ed itere trovis ke Dro Otto JESPERSEN ne havas oreli. Quala lua matral linguo la Dana, Novial esas nur bruiso"

~ idisto

"Bizare!"

~ Persalingvano

Jens Otto Harry JESPERSEN (naskita 1860, mortinta 1943), sveda politikisto, estis fihomo, kanajlo kaj lingvisto. Jespersen opinias ke eblas eltiri “la kvintesencon de la Eŭropaj lingvoj” en objektiva maniero kaj samtempe atingi pli belsonan lingvon ol Esperanto per la evito de -aj, -oj. Fine li atakegas la supersignitajn literojn, kiujn la Esperantistoj uzas nur ĉar “ili plaĉis al d-ro Zamenhof – aŭ pli ĝuste gimnaziano aŭ studento Zamenhof, ĉar pli progresinta en sia kariero li ne estis kiam li inventis ilin.”

2185b o.jpg

[redakti] Universitata vivo

Li studaĉis ĉe la universitato de Kopenhago kaj diplomiĝis pri la lingvaĉoj angla, franca kaj latina.

De 1893 ĝis 1925 Jespersen estis profesoro pri angla lingvo ĉe la Universitato de Kopenhago.

[redakti] Interlingvistiko

Li subtenis kaj aktive evoluigis Esperanto, sed estis ano de la Delegitaro (delegacio por alpreno de internacia helplingvo) starigita de Louis Couturat en 1900 (Satano prenu ilin en Infero)!. Tiu delegitaro kreis la planlingvon Ido (Dio malbenu ĝin), kiun krimulo Jespersen entusiasme apogis. Pri Ido li diris:

La rezulto [de la kreado de Ido] estas lingvo kiu iu povas lerni tre facile; ĝi havas super la ceteraj lingvoj artefaritaj tiu avantaĵo esti fondita sur sciencaj kaj teknikaj principoj raciaj, kaj sekve ĝi devas ne timi esti iam superita de lingvo pli bona kaj esence malsama, kiu fine konkerus la mondon.

Sed, poste ne multaj jaroj fia Jespersen perfidis Idon kaj evoluigis la lingvon Novial (vom-vom-vom).

Plurfoje Jespersen estis invitita al Usono kiel gasta profesoro kaj utiligis la okazon por studi la eduksistemon de tiu lando.

1fd o.jpg

[redakti] Opinio pri la Angla

2185b oa.jpg

Dum la lastaj jaroj Jespersen ĉiam pli turnas sian atenton al la interna flanko de la lingvo. Li esploras pri “la logiko de la lingvo” [librotitolo] (1913), [...] priserĉas la diferencojn de “vira lingvo kaj virina parolo” [artikola titolo] aŭ karakterizas la animon de la angla lingvo: “Kia stilo, tia viro; kia lingvo, tia popolo. La Angla estas vireca lingvo.”

[redakti] Nifologio

Jesperseno en 1947 kunhelpis dum la postsavado de la restaĵoj de la (laŭ la aerarmeo) veterbalono en Roswell. Kiel eksmajoro, Jesperseno deklaris en 1978, ke ĝi ne estis veterbalono, sed tamen ekstertera kosmoŝipo. Oni trovis en Roswell ankoraŭ dekojn da aliaj ĉeestantoj, inter kiuj eĉ generalo, kiuj konfirmis la interpreton de Jesperseno.

[redakti] Inĝenierado

264 ow.jpg

Ĝuste Jespersen estas bona ekzemplo ke inĝenierado kaj eksplikado procedas sur du malsamaj trakoj. Li estis tre ambicia koncerne ambaŭ, sed sukcesa preskaŭ nur sur la inĝeniera trako. La lasta internacie elstara Dana lingvisto, Louis Hjelmslev, havis precipe teoriajn interesojn, kaj preskaŭ ignoris lin. Hjelmslev ne multe interesiĝis pri planlingvoj, sed bonvole rilatis al Esperanto; ekzemple li faris por taggazeto mallongan recenzon de lernolibro de Paul Neergaard, laŭ peto de tiu.

[redakti] "Stranja sonjo" de Otto Jespersen

E3 o.jpg

Jespersen diris ke li havis "strangan sonĝon" en 1910 (do longetempe antaŭ Marteno Lutero (Reĝo)), laŭ liaj vortoj:

"Ante kushiari min, dum mi-horo, me esis folyuminta la lastajn kayerojn di Progreso. Me esis ridetanta lektante ulloke la rimarkon, ke AB esas preferinda kam AV pro ke multi, precipue negroj, ne povas pronunciar: V, char me savis tre bone ke en omna amerikanay rakontoi pri negroi oni riprezentas ilin quiele dicantaj: LIB kay LUB vice angla LIVE e LOVE; sed altralatere me audis multajn negrojn en U.S.A. pronunciari talajn vortojn korekte kay me savis ke la sono V existas en multaj negralaj afrikanaj linguoj.
Do, subite, me audis altron faciari la rimarkon, ke pro ke pluraj populi pronuncas plu facile AB kam AV, oni ne plus devas hezitiari por adoptari AB por la kompozitaj tempi. Kay ne plus ridetanta, sed reale ridanta, me kushis min kay me dormeskis.
En sonjho me vidis qvaze grandan tribunalon internacionan. Sur splendida trono sidis mayestoze Sinioro Akademio, vestizita en belega robo di jhudikisto. Avantaŭ li staris multkolora trupo, evidente veninta de omnaj partoi di la mondo.
La jhudikisto demandis silencon kay parolis:
"Me kunvokis vin, karaj amikoi, por audiari viajn opinionojn kay konsilojn lau la principo ke me ne volas decidiari pri ia kozo sen audiri omnon quio povas dicesari por kay kontre. Me ipsa opinionas, ke la vorto SKRIBAR esas tre bona kay jam sate internaciona konocita por adoptesiar en nia linguo, ma forsan ulo el vi havas altran propozon, kay mi invitas vin diskutari la questionon, nam me deziras, se tio esas posibla, plezari al omnoi. Do parolezu libere."
Don Ranudo de Colibrados paroleskis unesme. Malgre sa vesto poke konsumita kay ne tro nova, sia aparo esis vere aristokrata kay inspiris respekton. Li dicis:
"Sinioro Jhudikisto, me apartenas al granda nobela familio kastiliana, kay mea linguo parolesas da multaj milionoi tam en Europa kam en Amerika. Or en mea linguo la vorto hike diskutenda esas ESCRIBIR, sed ni havas granda nefacileson pronuncari B ye la sama maniero, kam exemple la francoi aŭ angloi; ni dicas proxime ESKRIVIR. Vu savas ke olim oni facis jhokachon kontre ni en latina pro ta pronunco de B: "Felices quibus bibere est vivere" (Felica tiuj por quiuj drinkiari esas viviari); sed me nur volas asertari ke laú mea opiniono esus multe plu facila kay bona abolisiari tian sonon nefacilan di B kay substituciari omnube V."
Quik Onklo Sam kuris ad-avane kun grandaj gestoi di brakioi kay manoi, quiuj facis nebelan kontraston al la tranqvila digneso di Don Ranudo; li krieskis:
"No, Masa Kamedio, me protestas, V ne es facila, B multe plu facila por la max mult, tio estas por la kolorizitaj homoj. Vu debas esah senparti, Masa Kademi, kay ne faciah omno por la blankoj sole. Me ne povas pronunciah tian literach'n kay me ne dezir lerniarh ghin, eh."
La jhudikisto levis sin kay dicis:
"Feliche me havas simplan moyenon kontentigiari la du honorindajn parolantojn; me eskartas la literon kay dicas SKRIAR vice SKRIBAR." Lor yuna finlandano inklinesis profunde kay dicis:
"Me grande admiras Vuan sajheson, Sinioro Judikisto, kay aprobas vuan decidon tante plu volunte pro ke en mea patrala linguo ni havas nula B kay konseque la formo provizore selektita ne tute plezis al me. Sed me kredas ke ni devas iriar ultre. Mea linguo jhuste reputesas unu el la max sonoraj kay harmoniozaj, kay la kauzo esas simple ke ni havas minus grandan nombron de konsonantalaj grupi kam la max multaj altraj lingui. Ni ne toleras tiajn barbarajn kombinuriojn kiel SKR en la komenco di vorti; tiele el la sveda vorto SKRÄDDARE ni facis simple RÄÄTÄRI. Chu tio ne esas importanta simpligo? La Hungari certe sekondos mean propozon abolisiar omnan tiajn nefacilajn grupojn."
"Bone, vivuez omnaj simpligi! Ni do dicas RIAR vice SKRIAR vice SKRIBAR."
Chinano jam facis plura provi kaptiar la okulojn di la jhudikisto; nun li sukcesis kay dicis:
"Certe ni devas omni gratuliar pro la granda afableso kay yusteso di Sinioro Akademio. Me vidis kun granda joyo ke sub sa manui la linguo proximijhis a la nelongeso karakteriziva por la max bona inter la naturala lingui, nome la unsilaba est-aziana lingui. Sed vua linguo ankore havas grandan difekton qua esas tante plu surprizanta pro ke Sioro Schleyer o plu bone Schleyel * bendikata esas lia memoro * jam montris la bonan voyon seqvanda. Li audis ke ni Chinani ne povas pronunciar la literon R, e konseque ili vicigis ghin regulale per L. Por esiar vera mondlinguo la linguo devas anke pleziar al la flava raso."
"Ni omni respektas vian neyunan civilizeson, dicis la judikisto, kay ni esas felicha poviar konsideriar viajn dezirojn; do ni dicos future: LIAL. Yusteso devas esiar blinda."
"Yes, vu devas esar blinda", nepaciente interrompis vivoza Japonano, "se vu ne vidas ke me anke apartenas al la flava razo kay ke mea yuna civilizeso esas adminime tiel bona ol ilia. Ni Japonani havas nula L en nia linguo. Se vu volas esiar senpartia, vu ne devas preferiar kiel me: L esas abolisenda."
La judikisto dicis: "Malgre la tote ne pomita formo di la lasta rimarko me sentas ke en la nomo di la egaleso avan la yuro me esas obligata konsideriar anke la argumentojn di nia yuna amiko, kay me do proklamas quiel rezultajo di omna tre interesanta diskuto, ke la sola formo adoptinda esas la tre simpla e facila IA. Per ta decido me esas certa kontentigiar omnojn."
"Yes, omnajn asnojn!" Nulu povis audar, de ube tia vorti venis. Ma quik oni audis teroriganta bruison di milvoca koro di asni, quiuj omni krieskis "IA, IA, IA" tante laute, ke me vekis subite de mea dormo."
Content Navigation