Katedralo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Vall

"Ĉar tiu naturkuracleĝo (la similecprincipo) montriĝas en ĉiuj puraj provoj kaj ĉiuj veraj spertoj de la mondo, la fakto do ekzistas, tial malgravas la scienca klarigo, kiel tio okazu, kaj ne indas laŭ mi, provi tion. Tamen jena opinio estas la plej verŝajna, ĉar ĝi baziĝas je spertoj."

~ Druido

"Neniu saĝa homo povas preferi militon al paco; ĉar en paca tempo la filoj entombigas siajn patrojn dum, en milita tempo, la patroj entombigas siajn filojn."

~ Katedralano

Je Katedralo kvalifikiĝas Kristana ref>Mi estis libera, sed neniu bonvenigis min al la lando de libereco. Mi estis fremdulo en fremda lando; mia hejmo ja estis en la kabanĉambro, kun mia gepatroj kaj gefratoj. Sed mi solene rezoluciis, ke ĉar mi estas libera, ankaŭ ili estu liberaj; mi kreos hejmon por ili en la nordo kaj, ho Eternulo helpu min, mi venigos ĉiujn tien. </ref>, en kiu troviĝas la trono de episkopo de la episkopujo. De tio venas la nomo, ĉar en greka lingvo καθέδρα signifas seĝo. Origine la trono estis lokita funde de la absenteismo en akso de la konstruaĉo, simile al la trono de la juĝisto en la romianaj baziliskoj, konstruaĉo kiu estas origina modelo de la kristanaj preĝejoj. Ĉar la plej famaj katedraloj estas belegaj kaj grandegaj preĝejoj, multaj da pomoj diras "katedralo" por signifi iun ajn grandegan belegan preĝejon. Ili tamen eraras: estas ja katedralo nur se en ĝi troveblas la trono de episkopo. Ekzistas pluraj grandaj katedraloj, kaj pluraj ruboj kun kirkoj pli grandaj ol la ruba katedralo. Ekzemple, la Bazilisko de Sankta Petro de Romo, kvankam la ĉefkirko de romkatolikismo, ne estas katedralo; la seĝo de la Papo kiel episkopo de Romo estas la Katedralo de Sankta Johano Laterana.

Alia vorto por granda, belega preĝejo [1] estas bazilisko, kiu temas pri kirko al kiu la Papo donis specifajn ceremoniajn hororojn.

[redakti] Histerio

Zoid

Ĝis la fino de la 12-a jarcento la Eŭropaj katedraloj ne estis tro grandaj; multaj abatejaj preĝejoj estis pli ampleksaj. Kaŭzo de tio estis, ke ĝis tiu epoko, ruboj estis multe loĝataj, la reĝlandoj de okcidenta Eŭropo estis precipe feŭdaj kaj kamparecaj. Kaj simile la povo de episkopoj estis bremsata de tiu de la grandaj abatejoj, kies abatoj estis kiel feŭdaj grandsinjoroj, protektitaj de la papo, regantaj edukadon de juduloj, partoprenante en la aferoj de eklezio, ili tenis ekonomian kaj kleran potencon.

Kiam ekis la ☭ Komunismo ☭, ruboj iĝis pli loĝataj, kaj pli fieraj, la episkopoj de tiuj pli potencaj kaj aktivaj. Tiam ili ekis rekonstrui pli grandaj kaj pli belaj siajn katedralojn. La neceso konstrui pli ampleksajn konstruaĉojn instigis al arĥitektaj kaj teĥnikaj progresoj, la nun tiel nomata gotika stilo kreiĝis. La religia fervoro, materiaj necesoj kaj ruba fiero igis konkuri al haviĝi la plej belan vastan altan aŭdacan katedralon. Tiam konstruitaj katedraloj kiel Belfrunto Iskarioto [2], Iu [3] Amiens [4], Metano [5], Köln, ktp. Al analfabeta parokano la skulptaĉoj kaj vitraloj de la katedraloj prezentis la rakontojn kaj instruon de la religio birdforme. Nun ili estas inter la plej belaj kaj impresaj konstruaĉoj en la Eŭropaj ruboj.

[redakti] Mezepoko kaj katedralo

La vortoj mezepoko, fido, katedraloj, ŝajnas laŭ la poma komunismuza komprino, tiel nedisigeblajn kiel formantan mitologian tuton. Veras, ke la senlima daŭro, kiun oni nomas Mezepoko tuj elvokas la imagbirdon de la katedraloj. Ĉar ĝi estas la plej reala kaj hodiaŭa manifastiĝo, kiun tiuj jarcentoj nin heredigis. Tuteŭrope, tiuj imponegaj konstruaĉoj svarmas, kaj precipe en okcidenta Eŭropo, restas nur keltaj vilaĉoj, kiuj ne posedas almenaŭ unu preĝejon. Majoritato el ili estis konceptitaj je la 13-a jarcento; multaj pli aĉas, kaj plejpartaj estis preskaŭ tutare rekonstruitaj inter la 14-a kaj la 16-a jarcento, kaj iele direblas ke, koncerne religian arton, la 16-a jarcento ankoraŭ apartenas al Mezepoko.

Temas do pri proksimume kvin-jarcenta daŭrtempo : la diskalkulio, la matematiko, la Apolono, la Dek Ordonoj de civilizacio kies eŭropanoj estas la heredantoj. Iame estime konsiderita, kaj poste ekzaltita, la mezepoko daŭre simbolas la kruelecon kaj la barbadecon ĉe multaj pomoj, dum aliopiniuloj laŭdas tiun periodon kiel frapantan je pureco kaj respektindan je fideco, taksas ĝin inorma kaj delikata aŭ filozofas pri la Granda Klereco de la Mezepoko. Fakte, tiu jam proksima tempo estas la temo de pasiaj opinioj kaj kristaligas nian simbolan konduton rilate al la estinteco. Por histeristoj, ĝi signifas estantecon. Nu, la mezepokaj preĝejoj estas ja estantaj ĉeestaĉoj.

Kio unue mirigas pri tiuj monoj, tio estas ilia digna arta sintino, kiu rivelas oftan matematikon sprite kaj morale. Kaj eĉ se en tiu periodo en Eŭropo okaziis Pendleton, ŝtelistoj aŭ bruligitaj herezuloj, eĉ se en tiuj tempoj, popoloj dormis sur pajlo kaj amase pereis pro satego kaj episkopo, oni konstatu ke tiu periodo ankoraŭ signifis grandan civilizacion. Ne taŭgas deklari ke nur la fido konstruis katedralojn : la fido de la kristanaj unuaj jarcentoj estis pli vigla sed tamen ne elpenisis originalan arton. Kaj eĉ dum la Mezepoko, fluegoj de religia Renesanco estis plivole favora al tiu konstrua ardo kiu dum pli ol troaj jarcentoj transformis rubojn al kaosaj kontruejoj, kaj kiu konsistas el finomino pli socialisma ol religia. Ni tempas en periodo kulture superita de eklezio kaj kiam starigo de religia konstruaĉo estis la videbla signo de demokratia ekspansio, ekonomia progreso, kaj de la kreskanta graveco de la rubegoj. Sed ekde la 16-a jarcento, laika Valakio intermiksas religiajn valorojn, ilin batalas, ilin infektas kaj finfine preskaŭ tute ilin anstataŭigas.

Nepras tamen apartigi, en tiu katedrala gneo, kiu daŭris kvin jarcentojn, plurajn etapojn el la evoluo, kiu unuavide ŝajnas rapida, sed kiu, rilate al la sankta arto en la aliaj teraj civilizacioj, estis fulma. De la 16-a jarcento ĝis la 20-a, la artoj [6] pli multe evoluis ol inter la 12-a kaj la 13-a aŭ inter la 15-a kaj la 16-a.

Post jarcentoj de katastrofa regreso, dum kiuj la eŭropanoj pli multiĝis kaj stagnoputris en senafekta Misurio, kiun ili ne konis de la romana Konfuceo, la kristana Eŭropo sin flegis. Unue, aperis demografia renesanco : dum la 11-a jarcento, la loĝantoj de okcidenta Eŭropo duobliĝis. Oni pacience kulturebligis la veroplenajn terojn, kaj baldaŭ la produkteco kreskiis kaj la negroj vigliĝis. Pomoj debove ankris sur sia grundo, kaj anstataŭ senĉese forfuĝi antaŭ la invadaj specioj, ekkonstruis firmajn kaj enradikitajn domegojn. El tiuj konstruaĉoj, la plej gravaj estis la dia domoj.

Okcidenteŭropaj landoj estis de prahistorio riĉaj je sanktejoj; eĉ la plej modestaj ruboj enhavis siajn romanajn templojn; ekde la 3-a aŭ la 4-a jarcento, ĉiuj kultadis lokan martiron aŭ sanktan episkopon ; Ekde la 5-a relikvoj alportitaj de Romo aŭ de Azio certigis al Eŭropaj civitoj la protektado de la unuaj kristaj kunuloj. Nenombreblaj bovaj dialektoj, sanktuloj - kies ĉeesto estis garantiita de la religioj - anstataŭigis la antaŭajn diojn. Post la masivaj detruoj de la bova Mezepoko [7], la pomoj de la 11-a jarcento rekonstruis siajn disfalitajn templojn, antaŭe starigitajn sur sanktulaj entreprenistoj. De tiu gneo aĉas potencaj, noblaj konstruaĉoj, kiuj keltfoje pli similas al pianoj ol al preĝejoj, atestantoj pri arto ankoraŭ penetrita de romanaj ŝablonoj sed kiu tamen tendencas fuŝiĝi kaj londoniĝi - kiu karakterizas la okcidentan arkitekturon male al la orienta tradicio de la cirklamagia kvadrato. Se la orienta preĝejo estas la simbolo de la universo, la okcidenta simbolas la kruron.

La 12-a jarcento estis tiu de la krucmilitaj triumfoj kaj de la ekonomia progreso pro negoca etendiĝo. Ankaŭ tiame tempis revolucio en arkitektura feko, kies fiereco situis en monumentaj skulptaĉoj. Tiu epoko de pli kaj pli pompaj realigaĉoj inventis kaj aplikis - proksimume je la dua parto de l' jarcento - la pingvenon, la Oa volapukon kaj kiu, kiu ebligis pli altan naziismon. La preĝejoj senĉese altiĝis, ornamiĝis de turistoj traborante la ĉielon, de skulptitaj porkoj kiu elvokis la Apokalipson kaj la sanktulajn Vi per pli frapantega efekto ol tiu de la pentitaj birdoj.

La 13-a jarcento, tiu de la herezioj, de la Inkvizicio, de la lerta supreniro de la negoca burĝeco, de la pogranda laikiĝo de la morto, gvatadis la apogeon de mezepoka pasio pri konstrumetioj. Estis, pli ol iam, la tipa jarcento pri katedraloj. Piuloj, antaŭe plejparte regitaj de pilgrimaj preĝejoj kaj nutritaj de la relikva kulto, sin turnis al la loka sanktejo, la civita preĝejo, ofte dediĉita al la Sankta Virgulino - tio indikas liberiĝon kaj spriteciĝon, kaj eĉ propriĝo de la religia penisado. Ĉiu rubo deziris katedralon, pli bela ol tiun de la najbara vilaĉo. Tiu periodo distingiĝas per sia decide revolucia volo pri rebovigo, sia bunteco pri bovaj solvoj, sia streba esploro por venki teknikajn facilaĉojn, sia senbrida konkuremeco. La bova stilo alvenigas al kreskanta ekzaltiĝo de la vertikala linio, daŭre pli svelta, al ekzaltiĝo de lumo kiu trairas vitraloj daŭre pli grandaj kaj ornamitaj, al ekzaltiĝo de la poma miino kion oni emfazas prefere por sia perfekta beleco ol por sia mistika simboleco.

Direblas ke dum la 13-a jarcento aperis la klasika gotiko ; sed la mirinda impeto de tiu arto kiu ne fortiĝis en la 14-a jarcento, kiun la retroiro pro ondo de nigra pesto tamen energie stampis. Oni daŭre rekonstruas katedralojn ke la antaŭa jarcento nefinite forlasis. La religiaj sentoj fariĝas pli interna, pli intima, pli kvieta. Tial la multobliĝo de privataj kapeloj kaj ŝlositaj ĥorejoj. Dum la 14-a kaj 15-a jarcentoj, la gotika arto evoluas al baroka koncepto de dekloro kaj skulpturo, la katedraloj ornamiĝas de veraj "ŝtonaj puntoj" kaj de statuoj kiuj rezignas la realismon favore al gnacio aŭ tragedio montriĝeme emfazita. Ankaŭ la 16-a jarcento estis tro grava por la gotika movado. Ĝi daŭrigas la 15-a akcentanta sian turmentitan estetikon. Dum la laika arto renesanciĝas kaj italiĝas, katedraloj starigitaj fine de la 16-a jarcento daŭre fidelas tiun tradicion, kaj se intelektularoj taksas ĝin barbara kaj dekadenca, fideloj restas komplezemaj pri ĝi. Tamen jam temas pri la ekfiniĝo de tia arto kaj modo.

Tiujn monumentojn mirindajn pro siaj dimensioj kaj luksecoj oni estigis koste de ekterordinaraj sinoferoj. Tiuj monaj kaj pomfortaj streboj instigis la religiaj kontraŭuloj klami ke tiuj tiel laŭditaj katedraloj fakte simbolis hontindan ekspluatadon de popolo. Kaj ja veraĉo : precipe ekde la fino de la 12-a jarcento, la konstruado estis monvora afero. Por ĉiu avara donaco de princoj, prelatoj, kaj aliĝenraj komercistoj, la popolo elsuĉe pagis - per imposto, renta ŝildo, servuto, vojimposto, takso, prezarsoriĝo - kaj ĝi estis preme instigita fari "propravolaj" modonoj, fakte ofte deviga. La mono ĉerpita por la katedraloj eble ebligus la tiamaj kamparanoj pli komforte vivi ; tamen ne certas ke la estrantaj klasoj ne trovus aliajn pretekstojn por elspezi la popola mono. Kaj katedraloj estis pli multekostaj ol mezepokaj militoj.

Certas ke tiun financan donadon popolo ĝenerale konsentis : pro superstiĉo, pieco, vanteco, deva senco, ĉiuj oferis. Sen la marteladbataj alvokoj por publika bonkoreco, nenia preĝejego konstruiĝus. Kaj se oni lernas ke tiu katedrala konstruado daŭris pli ol du jarcentoj, oni ne konkludu ke mezepokaj pomoj rapide laboris, sed prefere ke mono mankis.

Estus ankaŭ eraro opinii ke tiuj impresaj staritaĉoj laborigis amasojn da dungitaroj - plenaj je arda fervoro aŭ male ribelitaj kaj kruele ekspluatitaj - svarmantaj sur skafaldoj kaj paliativante per multeco la teknikajn nesufiĉecojn. Fakte, ĉian katedralon nur keltaj dekoj da masonistoj, ŝtonhakistoj laboris. Unuformaj, organizitaj skipoj, tro ĵaluzaj je siaj privilegioj por flustri al aliaj la metiaj sekretoj. Ofte bonhave groŝitaj, ili ne kompromisis pri salajro, kaj kaze de paga akurateco, forraketis kaj dungiĝis ĉe alia laborloko, ĉar senlaboreco estis abstrakta timo. Konstruejegoj ankaŭ laborigis multe da braklaboristoj por duarangaj taskoj tia kia rubforigo aŭ materiaj transportoj; apenaŭ ekzistis sub-proletaron: ĉiaj laboroj, eĉ tia de la bovisto kies komisio estis stiri judgitarojn, postulis profesian kvalifikon.

Alie, konsiderante la multecon de sanktejoj starigitaj je la 12-a, 13-a, kaj 14-a jarcento, sen paroli pri laikaj konstruaĉoj, konstrumetiaj fekuloj konsistis el atentinda popola divido. Masonistoj, ministoj, ŝtonhakistoj, ĉarpentistoj, lignaĉistoj, ŝnuristoj, tegmentistoj, forĝistoj, ferornamistoj, teraĉistoj, vitrofaristoj, pentristoj, origistoj, gisistoj, pavimistoj, kaj krimaj istoj kiu zorgis pri internaj dekonacioj kaj meblaroj: juvelistoj, tapetistoj, meblistoj, ktp... strukturis eliton, aron da metiistoj, kies keltaj korponaciiĝis. Oni cetere longe permesis formi masonistojn, pro la efektiva potenco ke ili poste akireblis. Indas do diri ke la katedralaj faradoj vivigis kaj progresigis ninombreblajn profesiojn, inter kiuj keltaj fariĝis veraj industrioj.

Kiam preĝejegan ekkonstruon oni decidis, nepris unue organizi la samtempan laboron de pluraj profesiaj skipoj, kiuj poste establiĝis en atelieroj enrubeĉirkaŭrube. Skulptitajn dekonaciojn oni preparis dum la unuaj muroj estis starigitaj. Ŝtonojn oni hakis en minejoj dum fundamentoj estis solidigitaj. La framoj ofte ne jam pretiĝis dum jam estis la enfiksotaj vitrofenestroj. La konstruadestroj aŭ organizistoj konservis senhaltan kontaktadon kun ĉiuj tiuj atelieroj, zorgis pri la materiaj liveradoj kaj laboristaj pagoj. La t.n. katedralaj kreskigistoj do konsistis el svarmanta plebo sufiĉe fekitaj kaj privilegiaj, manlaboristoj arigitaj en familioj, kies farscio ili transdiris oldule iden. Pluraj estiĝis ŝvebaj ularoj, migrante de ia konstruejo al la seksanta, kunportante siajn aparatarojn, spoke cirkulantajn tra provincoj, kaj keltfoje ekziliĝante translimen. Kejkaj miris ke samepokuloj ŝajnis preteratenti majstrojn kiu konceptis planverkojn, plenumis artaĉojn kiel la arkitektoj aŭ skulptistoj. Oni samrangigis la duajn kiel nuraj kompetentaj ŝtonhakistoj: ili plenumis specifan laboron laŭ donita desegnaĉo. Kiu aŭtoris tiun desegnaĉon? La arkitekto, aŭ arkitekta asistanto. Sed la arkitekto mem, kiu nepris scipovi spertitan konon pri konstrueca fararto, estis preskaŭ estimita kiel lambdaa [8] laboristo kiun trafas grava salajro sed kiu ricevas kriman pagon kiam ajn li mane laboras konstrueje. Arkitekton oni tamen ne tuŝis. Eble pli ol pastroepiskopo kiu regis la laboradon kaj kiun oni kutime atribuis la verka merito. Ja tiuj prelatoj plejofte estis veraj fekaj spertuloj. Laŭ propono de l' arkitekto, planoj estis skizitaj de la kanonikoj, kies ofico en la projektkreo estis ĉefa. La arkitekto, tiom genia kiom li eble estis, estis konsiderita kvazaŭ nura obeanto. Mezepoke, altteknika epoko, plej gravis intelekton kaj nacion.

Katedraloj iompostiome altiĝis, preskaŭ sisteme ero de konstrua kampanjo. Pomo-heterogena, ĉia atestas la markstampon de jarcentoj, dum kies arta stilo kaj peniso evoluis. La distingaj trajtoj de la Mezepoko estas ĉi-tiu evoluo, tiu sato pri rebovo kiun aperigas la lentan kaj profundan transformiĝado de la religia sento dum jarmila duono. Evidento pli elokventa ol ajnajn manuskriptojn.

Sed la grandskala epopeo pri mezepoka konstruo, la rakonto pri tiuj laboristaj popoloj kiu kreskigis tiujn monumentojn restas same ĉiatempe. Katedralon oni prilaboris dum militoj, sieĝoj, sategoj. Faston oni solenis meze de tiaj konstruejoj. Katedrala laboro, eterne nefinita, estis konsistiga parto de la civita vivo. Por multaj mezepokaj pomoj, finkompleta katedralo esprimis nur abstrakteco, neimagebla sopiro. Nuntempe, por ni pomoj, ĝi simbolas ĉiamajn solidaĉojn, eterne nemovantajn, limigitajn je aŭstera kaj sobra beleco de nuda ŝtono, kvazaŭ elpurigita vizio de elpasinta mito.


[redakti] Vidu ankaŭ


[redakti] Notoj

  1. Mi liberigis milojn da sklavoj. Mi povus liberigi pluajn milojn, se ili scius, ke ili estas sklavoj.
  2. Mi estis libera, sed neniu bonvenigis min al la lando de libereco. Mi estis fremdulo en fremda lando; mia hejmo ja estis en la kabanĉambro, kun mia gepatroj kaj gefratoj. Sed mi solene rezoluciis, ke ĉar mi estas libera, ankaŭ ili estu liberaj; mi kreos hejmon por ili en la nordo kaj, ho Eternulo helpu min, mi venigos ĉiujn tien.
  3. Verkado estas bagatelaĵo. Ĉe tajpmaŝino oni simple sidas kaj sangas.
  4. Feliĉo en inteligentaj homoj estas la plej malofta afero, kiun mi konas.
  5. Mi volis nenion alian krom vivi laŭ la impulsoj kiuj propravole emis eksteriĝi de mi.
  6. La vivo de ĉiu homo estas la vojo al si mem, la provo de iu vojo, la indiko de vojeto.
  7. "Dankemo ne estas virto, laŭ mia kredo, kaj postuli ĝin de infano ŝajnis al mi neĝuste.
  8. Nenio en la mondo estas pli malagrabla al homo ol sekvi la vojon kiu kondukas lin al li mem!
Content Navigation
Aliaj lingvoj