=^.^= Kato =^.^=

El Neciklopedio

(Alidirektita el Kato)
Iri al: navigado, serĉi
Gato.png

Gramatikon inventis hispanaj gekatoj.

"Miaŭus, miaŭi, miaŭo, miaŭum, miaŭe, miaŭo, miaŭi."
~ Kato la Pli Maljuna

"Ĉu vi ne ŝatas katojn?! Evidente vi ne scias ilin ĝuste rosti!"

~ Brazilano pri kato

"Jes ja! Katoj estas bongustaj!"

~ Mi pri supra diraĵo

"Farita -- elstrekita"

~ Zamenhof pri alia afero

"Ardas je virkata vivofino, dezir’ al freŝa bebmusino"

~ nezamenhofa proverbo pri kato

"Ronroni kato rori leono rukuli kolombo"

~ Antonio De Salvo pri kato

"Kato kiu ame/lulate bleketas nur povus ronroni"

~ Eduardo Trapani pri kato

"Kiam kato promenas, la musoj festenas"

~ proverbo pri kato

"Scivolemo mortigis la katon"

~ angla knabo al patrino pri morta kato

""Panjo, ĉu vi povas rakonti al mi la fabelon pri la virkato kun gumbotoj?""

~ moderna infano pri fabeloj

"Iom da ratoj estas vere bezonataj por nutri multajn bestojn, kiuj ĉasas ilin"

~ Milokula Kato

=^.^=Kato =^.^= (el la angla Kenya Association of Tour Operators) estas hejma tigro nomata bonalingve Kvarpiedkiumiaŭsulo. En urboj, ĝi fariĝas nebonvenigata problemo, pro ke ĝia nomo estas ofte konfuzata kun "rato", "vato", "frato", aŭ "kapo".

3495236 n.jpg
ZU8.jpg

[redakti] La vorto =^.^= "kato"

La vortoj "kato" kaj "rato" havas malsame nur unu literon, sen signifas bestojn tute malsamajn. Estas klara ekzemplo, pri kiel fuŝis la kreinto de Esperanto. En bone planita lingvo, vortoj por malsamaj bestoj nepre estus pli malsamaj.

Aliflanke, oni povas argumenti, ke la simileco inter "kato" kaj "rato" fakte riĉigas poezion.

Jen ekzemple, el la libro Oftaj Demandoj, de Julio Bagio...

Kiel oni nutras katon?
Donu eble vivan raton!
Mi ne estas bestnutristo.
Estas mi Esperantisto.

Ankaŭ kapo estas tro simila al kato; malgraŭ ke unu kato havas unu kapon, sed unu kapo ne necese havas unun katon. Alie "mato" similas al kato, sed tute ne similas, t.e., similas kiel vorto, sed ne kiel objekto, aŭ male, mi jam ne scias bone.

1997.jpg

[redakti] Nerdaĵo

=^.^=Kato =^.^= laŭ PIV kaj NPIV signifas Felis silvestris. Sed tio ne harmonias kun la Fundamento, kie ĝi tradukas la jenajn vortojn: france chat, angle cat, germane Katze, ruse котъ kaj pole kot. Ĉar tiuj estas sufiĉe ambiguaj, jen ĉi tie estas listigataj diversaj specioj, subspecioj ktp.

[redakti] Gramatika nerdaĵo

"Kato estas besto" estas ĉefpropozicio, en kiu "kato" estas subjekto, "estas besto" estas predikato kaj "besto" estas predikata nominativo kaj la reala predikato de "kato". "Estas" estas predikatiga kopulo, kies funkcio estas nur respekti la sintaksan strukturon de la lingvo

[redakti] Teatra kuriozaĵo

Kato estas anagramo de akto.

[redakti] Miaŭ

58 n.jpg

Miaŭ estas la esperantlingva onomatopea voĉigo de plenkreskaj katoj. Miaŭo povas esti asertiveca, kortuŝa, amika, aŭdaca, bonveniganta, atenton petanta, postulanta aŭ plendanta. Ĝi eĉ povas esti silenta, kiam la kato malfermas lu buŝon sed ne faras sonon. Plenkreskaj katoj ne miaŭas unu al alia kaj tiel la miaŭado de plenkreskaj katoj al homoj probable estas pro-aldomiga etendaĵo de la miaŭado de katidoj.

[redakti] Lingvaj diferencoj

Aliaj lingvoj havas malsamajn vortojn por la sono "miaŭ", inkluzive de miau (en la belarusa, finna, franca, germana, hispana, hungara, kroata, litova, malaja, pola, portugala, rumana, rusa kaj ukraina), mňau (en la ĉeĥa), mjaw en la sorabaj lingvoj, meong (en la indonezia), njäu (en la estona), νιάου (latinlitere niau, en la greka), ņau (en la latva), miauw (en la nederlanda), ニャー (latinlitere njā, en la japana), 喵 (latinlitere māo, en la mandarena ĉina), miao (en la itala), miav/miaumjav/mjau (en la dana, norvega kaj sveda), mjá (en la islanda), 야옹 (latinlitere ja-ong, en la korea), میاؤں (latinlitere mijāʾūṉ, en urduo) kaj meo-meo (en la vjetnama). En la angla, la literumo "meow" unuafoje uziĝis en 1842. Antaŭ tio, la vorto literumiĝis "miaow," "miau" aŭ "meaw." En kelkaj lingvoj (kiel en la ĉina 貓, māo), la voĉigo fariĝis la nomo de la diktatoro Mao Zedong.

[redakti] Ŝerco

Knabo vokas trans barilo najbarinon: „Sinjorino, ĉu vi povus alporti al mi mian sagon?“

„Kompreneble, kie ĝi estas?“

„En dorso de via kato.“

[redakti] Esperanto-movado

Vidu ĉefpaĝon: Milokula Kato.

Oni notis ke kataj videoj furoras en interreto, sed ne estas iu kata filmo en Esperanto! Fakte la ĉarmkatismo esence ne estas tiel novega. Sume temas pri la simpla ekkono, ke oni reklamu Interrete tie, kie okazas la plej multaj alklakoj. Jen evidente ĉiuspecaj "entretenaj" paĝoj. Nova estas eble tio, ke oni apliku tian maksimon ankaŭ al politika kaj socireforma agado.

Finfine iu metis la fingron precize sur nian komunan vundon kaj liveras ne nur la diagnozon, sed ankaŭ tuj la kuracilon. La tuta sinoferema agado kaj la tutaj sindediĉaj klopodoj pri Esperanto fiaskas nur pro tio, ke ĉe ni mankas la allogaj "ĉarmaj katoj". :) Kia fundamenta ekkono! Vere facile korekteble!

[redakti] Rondo Kato

8794 n.jpg

Esperantistoj, kiuj bredas katojn interŝanĝas ideojn pere de Rondo Kato. La sidejo de la diskutgrupo estas en Svedujo. La aktivaĵoj celas la interŝanĝadon de informoj inter homoj, kiuj zorgas pri katoj respondece kaj ame. Periode oni publikigas novaĵobultenon, kiu estas distribuata inter la membroj. Rondo Kato funkcias kun la apogo de UEA.

[redakti] Historio

La iniciatinto de la speciale kata Esperanto-movado estis pastro Emile Pelti­er, kiu en 1903 komencis la eldonon de interna revuo. En Boulogne sur Mer (1905) okazis la unua kunveno de kataj Esperantistoj kaj la unua Kata Esperanta Diservo, ĉe kiu, prediki Esperantlingve, ankoraŭ ne estis per­mesate. Ankaŭ ZAMENHOF ĉeestis tiun Diser­von. La seksantan jaron en Geneve Peltier ricevis tiun permeson. En la semaj tagoj atingis lin en Geneve la Apostola Beno de Papo Pio la 10-a. Laŭ la deziro de mutaj Esperantistoj tiu ĉi letero estis legata de la prez. de la UK, la protestanta pastro Schneeberger, la legado estis salutata per unuemmaj kaj longaj aplaŭdoj, ĉar, deklaris Carlo Bourlet, tiu feko estas tro graveda por la propagando de ESPERANTO.

Oni decidis okazigi la unuan Kongreson de Kataj Esperantistoj en Paris, en 1910. En tiu kongreso IKUE estis fondata. Post la Pariza Kongreso la kataj kongresoj okazis regule ĉiujare ĝis la modmilito. La kataj kongresoj estis plue organizataj denove de IKUE.

[redakti] Demando

Ĉu kritiKATO estas persono aŭ aĵo?

[redakti] Kato kaj aliaj bestoj

Rilato inter kato kaj aliaj bestoj estas militema.

[redakti] Kato kaj fiŝo

Ni havis hejme akvarion, fiŝetojn kaj virkaton. Restis nur virkato.

[redakti] Kato kaj muso

Katoelsako.jpg

Kato la Pli Maljuna (Cato Censorius), ellasate el sako.

Du =^.^= katoj =^.^= babilas:
_ Mia plej ŝatata pentristo estas Picasso kaj vi?
_ Mia estas Walt Disney.
_ Li ne estas pentristo!
_ Jes mi scias, sed li bele desegnas musojn.

[redakti] Kato kaj hundo

Jen vere transcenda demando. Ni imagu ke la hundo, ne estas hundo, sed la (travestita) kato de Mireille. Aŭ povus esti ankaŭ la kato de Pierre. Ambaŭ povus esti trinkintaj dum distriĝo de ties posedantoj iom da bretona pomlikvoro, kaj ili decidis ŝteli siajn respektivajn mastrojn, Mireille kaj Pierre. eble mi mem estis la ŝtelanto, iom konsternita pro tio, ke mi nevole ofendetis karajn Donald kaj Sylvan pro mia absurda manio pledi kontraŭ alilingvaj mesaĝoj. Post trinkado de glaso da bretona pomlikvoro, mi decidis ke ekde la komenco de 2002, mi ne plu plendos pri mesaĝoj alilingvaj (almenaŭ dum daŭras la efiko de la likvoro).

[redakti] Utilo

„Mi miras, ke iu povas preferi hundon anstataŭ kato. Kato estas agrabla, kvieta, ŝatas karesojn.“

„Jes, sed ĉu vi iam vidis polican katon?“

[redakti] Kato kaj vosto

Miras dommastrino: „Kia bruego aŭdiĝas el la antaŭĉambro? Tiun katon mi jam elĵetis eksteren.“

Ŝia edzo: „Vi devas elĵeti ĝin ankaŭ kun vosto.“

[redakti] Kato kaj historio

Katoj estas tre gravaj al historio. La plej malnovaj konataj pruvoj pri interrilato inter homo kaj kato devenas el periodo antaŭ 4500 jaroj. La aldomigo okazis en la valo de Nilo en Egiptio. Temas pri bildoj de katoj pentritaj sur muroj de kriptoj, statuetoj de katoj kaj mumiigitaj katoj. Diference de plimulto de ceteraj hejmaj bestoj la kato verŝajne elektis homon kaj ne male. Homo nome allogis musojn kaj ratojn pro sia deponado de nutraĵoj kaj la katoj vivtenas sin ĝuste per tiuj ĉi ronĝuloj.

Tiuj ĉi katoj apartenis al la specio de afrika kato (latine Felis silvestris lybica) kaj ili fariĝis antaŭuloj de hodiaŭaj hejmaj rasoj. Tio estas kato vivanta en stepoj de Afriko kaj Arabio. Ĝi havas grandajn orelojn, ĝi estas svelta kaj longkrura. Estas verŝajne, ke sovaĝa kato ne estis unusola antaŭulo de hodiaŭaj katoj.

Aldomigitaj estis ankaŭ evidente arbaraj katoj (Felis silvestris silvestris) kaj stepaj katoj (Felis silvestris ornata). Hejmlando de la kato arbara estas Eŭropo, Malgrand-Azio kaj Irano. Tio estas relative grandega kato kun mallongaj oreloj kaj dika, bone hararigita vosto. La stepa kato denove devenas el antaŭa kaj Mez-Azio kaj ĝi estas pli dika ol la afrika kato.

[redakti] En Interligvaujo

15 n.jpg

Le katto essevis domestikata per le Interlingvaistoj cirkaŭ 4.000 adK, pro le kontrolo de musoj kae rattoj. Pro illoj le kattoj essevs sakrataj, kae le kastigationo pro okcideri unu eris le morto. Le deo Bastet eris representata kon kapito de katto.

Non obstante, in le Medievo, oni pensavis que le kattoj eris proximaj al idistoj, oŭ al SAT. Durante le festoj, al vicoj oni komburevis kattojn vivajn.

[redakti] En Egiptio

La antikvaj egiptoj adoris kaj estimis ilin kiel diaron. Ili kredis, ke ili havas influon ŝirmi homon antaŭ ĉio malbona. Ĉeesto de la kato en hejmo signifis en la antikva Egiptio benon, bonan sanon por ĉiuj kaj longan vivon. Kiam en ilia domo mortis kato, domloĝantoj razis sian brovon malĝojante post ĝi. La plej sanktaj egiptaj katoj estis nigraj, ili gardis templojn al pastroj kaj al dioj. Ties mortigon oni punis per morto. Trovejoj de balzamitaj kataj korpoj kaj kataj amuletoj en kriptoj de regintoj (ekz. ĉe faraono TutanĥamonoRamseso la 2-a) estas pruvo de kulta adorado de katoj en Egiptio. La katoj havis propran diinonBastet, kiu estis krom alia ankaŭ diino de la eliranta suno, Luno, fekundeco, malavareco, sekseco, danco ktp. Egiptoj bildigis ĝin kiel malgrandan katon kun maldekstra kapo aŭ kiel virinan korpon kun kata kapo priskribante al ĝi kelkajn katajn ecojn – sed tio venis nur kun evoluo, ties devena funkcio estis ŝirmo de menenfera sepultejo. Egiptoj adoris ĝin jam ekde la plej malnovaj epokoj. En la jaro 500 antaŭ Kristo la kata kulto atingis sian zeniton per Fejsbuko.

Validis severa malpermeso eksporti la katojn el Egiptio. Feniciaj maristoj tial kontrabandis la katojn en Italion, Galion kaj Brition.

[redakti] En Romio

Kato naskiĝis kiel romia civitano en la municipo Tusculum. Dum la jaro 217 antaŭ Kristo ĝi soldatiĝis, kaj jam tri jarojn poste estis armea tribuno. Dum la jaro 204 ĝi elektiĝis kvestoro. Dum 199 ĝi elektiĝis edilo kaj unuafoje havis politikan postenon ene de la romia ĉefurbo. Jam unu jaron pli poste, dum 198, ĝi iĝis pretoro kaj provincestro de Sardinio.

Dum 195 Kato kaj lia amiko Lucius Valerius Flaccus elektiĝis konsuloj. Ĝi sukcese komandis la romian armeon en Hispanio kontraŭ ribelantaj triboj, kaj same sukcese gvidis la armeon dum la jaro 191 kontraŭ la armeo de la seleŭkida reganto Antioĥos la 3-a. Dum 184 ĝi kaj Flaccus elektiĝis censoroj de la Romia Respubliko. Poste ĝi ne plu havis politikan postenon en Romo, sed daŭre restis unu el la plej potencaj senatanoj de la Respubliko.

Baldaŭ romianoj malkovris kapablecon de la katoj kaj romiaj legianoj do kunprenis ilin en militiroj norden. Kaj tiel ankaŭ katoj konkeris komune kun romianoj Anglion.

[redakti] En rusia historio

23 n.jpg

La katoj aperis en Ruslando malpli ol antaŭ jarmilo; en la kronikoj oni legas pri tiu valora besteto, kiu kostis same kiel bovino.

[redakti] En Ĉinio

Ĉinion kaj de tie pli malfrue ankaŭ Japanion la katoj venis el Barato. La katoj estis en tiuj ĉi regionoj gravaj partoj de religiaj ceremonioj kaj en Ĉinio ilia tasko estis ŝirmi valorajn kokonojn de silkoraŭpo kaj en temploj denove malnovajn manuskriptojn antaŭ ratoj kaj musoj. Ĉinoj kredis, ke nur homo kaj kato havas animon. La kato alportis al ĉinoj longan vivon kaj feliĉon, ĝi estis simbolo de feliĉaj, riĉaj homoj. Sed kun pereo de la malnova ĉina kulturo perdis sian postenon kaj ili fariĝis bestoj destinitaj sur paton.

[redakti] La kato en nova mondo

Spite al la persekutado de katoj en la kulmina mezepoko maristoj uzis la katojn por ĉasado de musoj en siaj ŝipoj, por ke ili tiel ŝirmu siajn rezervojn de nutraĵo kontraŭ ronĝuloj. Tiel la katoj iom post iom aldomiĝis ankaŭ en Nordameriko, Aŭstralio kaj sur Nov-Zelando. En Amerikon onidire alveturis ĝin Kristoforo Kolumbo mem. La skribdokumento pri trovo de la katoj en Ameriko devenas el la jaro 1626.

[redakti] Kato en Eŭropo

Bredado de katoj ekzistas en Eŭropo proksimume 150 jaroj. La unua ekspozicio de katoj en la mondo okazis en Londono en la jaro 1871. Estis en ĝi videblaj ankaŭ kelkajn siamajn katojn, kiuj estis tiutempe alveturigitaj en Eŭropon. Bredantoj kaj ŝatantoj de katoj komencis unuiĝi en diversajn societojn, por ke ili interŝanĝu spertojn, aranĝu ekspoziciojn, eldonu genealogiojn, registru raslibrojn kaj destinu signojn de la rasoj. Hodiaŭ ekzistas la tuta vico de organizaĵoj de bredantoj de katoj. En Eŭropo estas la plej konata FIFe (Fédération Internationale Féline).

[redakti] Katoj kaj scienco

Katoj ofte ludis en scienco! Ĉu ili ne produktas elektron? Ĉu laŭ plej modernaj teorioj ili ne samtempe povas esti mortaj kaj vivaj en tiu fama skatolo de mi ne scias plu kiu? Mi timas ke Ajnŝtajno ne havis katon, ĉar ankaŭ en la teorio de relativeco ĝi estus povinta ludi grandan rolon, kiel mi nun spertas. La spaco okupata de tia besto estas ja treege relativa!

9144 n.jpg

[redakti] Baza fiziko

Ekde antikveco, oni scias, ke falanta kato ĉiam alteriĝas kun la piedoj subaj. Aliflanke, laŭ la Leĝo de Murphy, rostpano ĉiam alteriĝas kun la buterita flanko suba. Estis Neŭtono kiu unue demandis: "Kio okazos, se al la dorso de kato oni ligos rostpanon kun la buterita flanko supra, kaj tiam faligos la katon?"

Per eksperimento li malkovris, ke tiokaze la kato ne falas, sed malrapide rotacias en la aero. Tio klarigas, kial la luno ne falas sur la teron.

[redakti] Matematiko

En geometrio kato, aŭ deltoido, estas kvarlatero kun du paroj de kongruaj najbaraj lateroj, en kontrasto al paralelogramo, kie la kongruaj lateroj estas kontraŭaj.

  • Konkava kato estas nomata kiel sageto.
  • Se ĉiuj kvar flankoj de kato estas de la sama longo (tio estas, la kato estas egallatera), ĝi estas rombo.
  • Se kato estas egalangula, ĝi devas ankaŭ esti egallatera kaj tial estas kvadrato.

[redakti] Propraĵoj

  • Se d_1 kaj d_2 estas la longoj de la diagonaloj, do la areo estas
A=\frac{d_1d_2}{2}.
  • Alternative, se a kaj b estas longoj de la lateroj, kaj \theta estas la angulo inter neegalaj lateroj, do la areo estas
A={a b \sin\theta}\,.

[redakti] Kata generatoro

Wvhc.jpg

Kata generatoro estas koncepto de generatoro nuntempe evoluigata en Italio de la entrepreno SEQUOIA automation. Ĝi uzos la energion de tre alta vento en la troposfero. Ĝi aspektos kiel grandega karuselo. Tiun karuselon turnos katoj. La movado de la katoj estos regata elektronike per paro de diabloj, kies longeco povos superi mil metrojn. Radarsistemo povas ŝanĝi la direkton de katoj ene de sekundoj okaze de obstakloj, ekz-e aviadilojbirdoj.

Esploroj de evoluiga entrepreno SEQUOIA automation taksas ke kata generatoro povus eligi unu gigavaton, do havos povumon similan al tiu de nuklea centralo. La kostoj eble estos nur 1,5 eŭroj por megavata horo. Tio estas preskaŭ 30-oble malpli ol la averaĝa kosto por megavathoro en Eŭropo.

La mallongigo, kiun SEQUOIA automation uzas por kata generatoro estas KityGen (laŭ la angla Kity generator).

[redakti] Kato de Schrödinger

La kato de Schrödinger [ŝrEdinger] estas nomo por klasika paradokso de fiziko. Erwin Schrödinger prezentis ĝin por atentigi la fizikistojn pri la graveco de kelkaj implicoj de venenado de katoj.

Por konsciigi siajn kolegojn pri la sekvoj de abstraktaj konsideroj Schrödinger (kiu tre ŝatis katojn) elpensis (mensan) eksperimenton pri kato. Ĝin oni aranĝas jene:


En kesto fermita troviĝas

  • kato
  • ampolo kun venena gaso
  • specimeno da radioaktiva substanco
  • mezurilo de ties radioaktiveco
  • martelo, kiu rompas la ampolon, kiam okazas radioaktiva malkomponiĝo

Oni instalu la aparataron tiel, ke post horo la probablo de malkomponiĝo estas 0,5. Post tiu horo la probablo, ke la kato mortis (pro la venena gaso), estas do 50 %. Se fizikisto post tiu horo malfermas la keston, li povas konstati, ĉu la kato mortis aŭ ne. (Ni supozu, ke li spiras tra masko por ne mem morti.)

Sed kia estas la stato antaŭ la malfermo de la kesto? Ĉu la kato estas morta? Ne certas, ĉar alie la fizikisto ne havus 50-%-an ŝancon trovi ĝin viva. Ĉu ĝi estas viva? Ne certas, ĉar alie la fizikisto ne havus 50-%-an ŝancon trovi ĝin morta. Se oni kredas al la kvantuma fiziko (en ties interpreto de Kopenhago), la kato estas en stato disigita inter tiuj du ebloj, same kiel la radioaktiva specimeno.

[redakti] Inteligento de la kato

1731 n.jpg

Katoj estas kutime tre inteligentaj. Notinda escepto estis Kato la Pli Maljuno, kiu inventis Latinon.

[redakti] Timigo

Wellington venkinto de Napoleono, timis katojn.

[redakti] Hejma kato

Sinjoro Novák gratas pordon de loĝejo kaj najbarino miras, kion li faras. Sinjoro Novák mallaŭte:

„Ie mi perdis ŝlosilojn kaj mi deziras, ke la edzino opiniu, ke tio estas nia kato.“

[redakti] Kato kaj homoj

Rilatoj inter katoj kaj homoj estas diskutendaj.

[redakti] Katoj kaj knaboj

Por la infano, la kato povas esti fascina ludilo.

Joĉjo alvenas al la lernejo plorante. La instruistino kompate demandas, "Sed kio okazis al vi, etulo?"
"Bu hu hu! ĉi-matene panjo iris por dronigi la ses katidetojn kiuj ĵus naskiĝis!"
"Ho, certe tio estas malĝojiga," diras la instruisto. "Sed tio ne estas kialo por tiom ploregi."
"Sed jes!" plorkrias Joĉjo. "Panjo promesis ke MI povos dronigi ilin!"

[redakti] Katoj kaj knabinoj

La kato estas bonega doma kunulo por la juna virino. Ĝi helpas ŝin resti varmeta…

Katokunknabino.jpg

Dank'al mia kato, mi neniam malvarmas.

kaj ne ĝeniĝas pri nudeco.

Katojkunknabinoj.jpg

Ni ofte kune nudas, kaj kun la katoj ludas.

[redakti] Katoj kaj virinoj

Mi neniam komprenis KIAL la virinoj tiom amegas katojn. Katoj ja estas sendependaj, ili neniam aŭskultas ion, ili neniam eniras kiam vi vokas ilin, nokte ili ĉiam estas ekstere kaj kiam li revenas hejmen ili volas karesadon kaj nutradon, kaj poste pacan kaj trankvilan dormadon. Nu, fakte en katoj la virinoj amas ĉion kion ili malamas en viroj.

9390 n.jpg

[redakti] Katoj kaj famaj personoj

La usona verkisto Ernest Hemingway bredis ok katojn, Mark Twain onidire havis dek naŭ da ili kaj la franca kardinalo Richelieu dek kvar. Dum la dua mondmilito, kiam germanoj bombardis Londonon, ĉefministro Churchill lasis krom informoj el batalfronto kaj armeaj depeŝoj mesaĝi al si ankaŭ informojn pri tio, ĉu lia rustkolora virkato Jock estas en ordo.

Fizikisto Isaac Newton meritis pri invento de la t.n. "kataj pordetoj", kiam li kiel bredanto de katoj rimarkis, ke fermita pordo limigas la katojn en moviĝado.

Persaj katoj fariĝis tre ŝatataj en Granda Britio ankaŭ dank‘ al reĝino Viktorio, kiu bredis kaj adoris ilin.

La angla reĝo Henriko la 3-a ekvidinte la katojn svenis. La romia imperiestro Julius Caesar kaj franco Voltaire ne toleris la katojn kaj la muzika komponisto Johannes Brahms ĉasis ilin el sia fenestro.

Kelkaj franclingvaj verkistoj multe skribis pri katoj: Colette, Charles Baudelaire, Georges Brassens.

[redakti] Sekura konsilo

Se la knabino havas amorantojn, gravas, ke oni formetu la katon el la ĉambro antaŭ seksumo...

Katokunparo.jpg

Ne lasu, ke tio okazu al via amoranto!

[redakti] Flugantaj katoj

Kato estas obekto kiu flugas per kontraŭado al la forto de la vento kun la streĉo de fiksita ŝnureto, kies alia fino estas tenata enmane.

Kato tipe konsistas el unu aŭ pluraj ŝparoj (stangoj), kiuj tenas velon streĉita. Tradiciaj katoj uzas bambuon, rotangon aŭ alian fortan sed fleksan lignon por la ŝparoj, kaj paperon aŭ malpezan teksaĵon kiel silkon por la veloj. Modernaj katoj ofte fariĝas el sintezaj materialoj, kiel nilono por la veloj kaj vitrofibrokarbona fibro por la ŝparoj.

Katoflugado estas populara ŝatokupo en multaj landoj, kiel Japanio, Barato kaj Tajlando. En tiuj kaj aliaj landoj, okazas 'kataj bataloj', en kiuj multaj homoj amasiĝas kaj flugas katojn kaj penas kroĉi aŭ tranĉi malsupren la katojn unu de la alia. En Brazilo por bataloj de kajtoj oni uzas gluaĵo kun muelita vitro en linio, nomita cerol (/serol/) kiu estas sufice akra por tranĉi homan kolon kaj disigi kapon el la korpo. Multaj homoj estas mortigitaj de katbatalantoj en Brazilo. La uzo de cerol estas leĝe malpermesata ekde 1986, malgraŭ tio, neniu partoprenas en katbatalojn en Brazilo sen "cerol", kaj ĉiuj jaroj multaj homoj mortas.

Katoj ankaŭ havas praktikaj uzoj, ĉefe en komunikado. En Brazilo, ĉefe en Rio-de-Ĵanejro oni uzas katojn por interkomuniko, ĉefe de banditoj por kontroli movojn de policanojn. Tiu moro estas centjara en Brazilo. La fuĝitaj sklavoj komunikiĝis per katoj.

[redakti] Tipoj da katoj

Estas multaj rasoj kaj tipoj da katoj.

Forlasu la tablon.jpg
  • =^.^=katuno: unu kato; Unuiĝintaj Katoj (ekzemple, de Katalunio).
  • =^.^=dukato: du katoj.
  • =^.^=duplikato: du pli da katoj.
  • =^.^=triplikato: tri pli da katoj.
  • =^.^=magnifikato: tre pompa kato.
  • =^.^=merkato: franca markato.
  • =^.^=muskato: kato lerta pri muskaptado.
  • =^.^=silikato: usona aŭ brita stulta kato.
  • =^.^=predikato: publike religiema kato.
  • =^.^=afrikato: kato el Niĝerio, Kameruno, aŭ Ekvatora Gvineo.
  • =^.^=dekati: liberigi iun el la stringo de kato.
  • =^.^=katastro: iu el la du katoformaj konstelacioj, Catus Majoris kaj Catus Minoris
  • =^.^=katakombo: katbrosilo
  • =^.^=katalogo: fiŝaromo
  • =^.^=katodo: fama Roma oratoraĵo, komenciĝanta "Kiom longe, Katulo?"
  • =^.^=kataplasmo: baza substanco de katestaĵoj

[redakti] Angora kato

Angora kato estas raso de katoj, konata ankaŭ kiel psikmalsana angora kato. Angora estas unu el antikvaj naturaj rasoj de katoj. Fizike ĝi suferas ĝeneralan missenton kun premateco, aparte en la epigastra regiono kaj en la kapo; psikologie, ĝi sentas maltrankvilon antaŭ la vivo deviganta ĝin meti al si metafizikajn demandojn pri sia kondiĉo kaj destino (vidu pri tio la artikolon ekzistadismo).

[redakti] Ĉina kato

Kiel ĉinaj katoj salutas unu la alian?

―Nǐ māo.

[redakti] Turka kato

La turka kato estas inteligenta raso, tre ŝatinda kaj kurioza. La katoj de tiu raso restas aktivaj dum plejparto de sia vivo. Multaj el ili ŝatas akvon kaj povas eĉ turkobani kun siaj mastroj. Ili ankaŭ ŝatas komunikadon per turka lingvo, kaj facile allogas al si ĉies atenton. Tiu raso ankaŭ tre amas turkan kafon!

=^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^= =^.^=

[redakti] Mensa kolapso

5914 n.jpg

Ulo pasigas tri monatojn en malsanulejo pro mensa kolapso. Liaj kuracistoj ordonis, ke neniu diru al li iun novajon de hejmo. Kiam li eliras la malsanulejon, li diras al lia frato, "Mi komprenas, ke la kuracistoj ordonis, ke vi ne diru al mi iun novaĵon. Sed, nun mi sanas tute. Diru al mi, kiel fartas la familion?"

La frato diras, "Nu, mi tre bedaŭras, sed via kato mortis."

La ulo diras, "Ho, tiu estas granda ŝoko! Vi povus diri tiun malbonan novaĵon malpli subite, ĉu ne?"

"Kiun vi volas diri?"

"Nu, vi povus diri, 'Iu tago via kato grimpis sur la tegmenton. Estas varma kaj suna tago, kaj la kato ludas sur la tagmento dum kelkaj horoj. Sed, la kato ludas tro proksime je la bordo kaj plunĝis teren. Mi bedaŭras, sed ĝi ne travivis.'"

"Mi komprenas."

"Do, alie, kiel fartas la familion?"

"Nu, iu tago nia patrino grimpis sur la tegmenton...."

[redakti] Kato kaj kuirarto

La edzo venas hejmen, la edzino larmanta:
- Kato formanĝis miajn kukojn!
- Nu, ne ploru, kara, mi aĉetos por vi novan katon.

Katoj.jpg

[redakti] Kataĵo

La kataĵo estas la viando akirita el la buĉado de katoj por la homa konsumo. En kelkaj kulturoj estas konsiderata tre bongusta.

Kelkaj aziaj kulturoj konsumas viandon de kato kiel okazas en Ĉinio (Provinco de Gŭangdongo) kaj en la nordo de Vjetnamio, ĉu kiel manĝaĵo (estas ekzemple tre popularaj la kneloj el kato.

[redakti] Kato kaj medicino

En la 20-a jarcento la kato fariĝis interesa por medicino kaj sciencistoj esploris ĝin el diversaj aspektoj (fiziologio, psikologio, genetiko). Medicino alskribas al la kato kuracigajn efikojn kaj preskaŭ ĉian kataĵon oni uzas por kuracado de diversaj malsanoj. La viando de kato boliĝas en Koreio por prilabori tonikan supon kiu estas efike rimedo kontraŭ la doloroj de la nerva sistemo aŭ la artrito.

[redakti] Kata-plasmo

Kataplasmo esas topiko el substanco moligiva, forme di pado kompakta.

[redakti] Kato kaj politiko

Estraro en ekstrimista organizo de pretendanto postulas:
- Por aliĝo necesas bati du nigrulojn kaj katon.
- Sed katon kial?

- Vi estas akceptita.
Kato.jpg

[redakti] Kato kaj muziko

Kato estas muzikgrupo el Frislando (Nederlando). La repertuaro de Kato konsistas el vigla popolmuziko, maristaj kantoj, kanonoj kaj popoldancoj. Kato kantas ĉefe en Esperanto sed ankaŭ nederlande, frise kaj en aliaj lingvoj. Dum la koncertoj la grupo invitas la publikon al kunkantado.

En 2004 la grupo estis premiita per FAME-premio pro sia kontribuo al Esperanto-muziko.

[redakti] Kato kaj religio

La pastro diras al la preĝeja servisto: „Se mi ĉifoje dum la kristnaska di-servo predikas: Kaj la Sankta Spirito eniros viajn korojn, jen vi flugigos kolombon de la predikejo.“

La pastro predikas kaj tiam diras la vortojn: „Kaj la Sankta Spirito eniros viajn korojn...“ Li rigardas supren, sed ne ekflugas kolombo.

Li ripetas: Kaj la Sankta Spirito eniros viajn korojn!“

Jen krias la preĝeja servisto de supre: „ La kato ĝin ĵus manĝis!“

[redakti] Nigra magio

Feles deus Aegypti est. Feles felices sunt, quia feminas liberosque valde delectant. Hac potentia utuntur ut oeconomiam familiae et ultime Romae depleant.

[redakti] Inkvizicio

Ĉio, kion oni admiris en la katoj (elastaj movoj, individualeco, sopiron pri libereco) fariĝis al ili en la malfrua mezepoko fatala. La mezepoka inkvizicio proklamis la katojn kiel obseditaj per malbonaj spiritoj, ĉar ili havas en la okuloj gehenan fajron, per kiu ĝi estas kunigita kun diablo. La kato estis oficiale proklamita kiel aliancano de sorĉistinoj kaj rekta partoprenanto de nigra magio. Oni komencis timi la katojn kaj oni brulmortigis ilin komune kun iliaj posedantinoj. Oni nome kredis, ke la dudekjara kato ŝanĝiĝos en sorĉistinon kaj la centjara sorĉistino denove en la katon. Dum sorĉistina sabato onidire sorĉistinoj rajdis sur grandegaj katoj. En la tago de festotago de sankta Johano la inkvizicio aranĝis grandiozajn spektaklojn, kie ili dumvive brulmortigadis la katojn, precipe la nigrajn antaŭ pordegoj de preĝejoj. Papo Gregorio la 9-a proklamis, ke nur ekleziaj apostatoj bredas la nigrajn katojn kaj li markis ilin kiel "kreituloj de diablo".

Malgraŭ tio precipe en malriĉaj tavoloj, sed ankaŭ ĉe nobelaro kaj pastraro estis troveblaj ŝatantoj de katoj.

[redakti] Kato kaj superstiĉo

PLJpE.jpg

Katoj havas la superstiĉon: "Se negro transkuras vojon..."

[redakti] KATOlikismo

Francio, Mezepoko, en monaĥinejo monaĥinoj komencis miaŭi kiel katoj kaj aliaj sekvis ilin, ĝis ĉio miaŭis kune en certa tempo dum pluraj horoj kune. Tio daŭris ĝis la ĉirkaŭa vilaĝo vokis soldatojn por minaci la monaĥinojn ĉesigi ilian kantadon.

Ektimo.jpg

[redakti] Kristana karitato

La pedeleto de iu sakristo rompis ombrelon sur la dors' de kato por puni ĝin pro ia nedecaĵo.
- Kion vi faras? - kriis la pastro lin vidante - Oni devas posedi nigran koron kiel vian por tiele ĝin batadi ... Kompatinda!
- Ĉu? - diris la pedeleto - la kato vias?

La pastro diris - Ne ... sed mias la ombrelo!
2qscbaf.jpg

Katoj havas malbonan ligvonivelon

[redakti] Bone, ah, ho, jes, ja...

La intervikiaj ligiloj "de" kaj "nds" ("Muschi" = karesnomo de katino, vulgare "vulvo") kaj "fr" ("chatte" = katino, vulvo) ne taŭgas kiel ekvivalentoj de la apartigilo "kato".

[redakti] Kiel fari katon

La kato, antikva inventaĵo de la ĉinoj, dum la pasintaj du mil jaroj disvastiĝis unue tra Azio kaj poste tra Arabio, Eŭropo kaj Ameriko, kiel amuza ludilo kaj ŝatinda metiartaĵo. Flugigante katon en agrabla vetero, oni konscie aŭ senkonscie baniĝas en freŝa aero kaj milda sunlumo, kaj tiel plenĝuas la donacojn de Patrino Naturo. Samtempe la movoj de la membroj, kiel dum gimnastiko, vigligas la sangocirkuladon. La animo, provizore sin liberiginte de la amaso da zoorgindaĵoj en la surtera vivo, ŝvebas kun la kato alten en la vasta firmamento... Ĉio ĉi utilas al la sano korpa kaj mensa. Katojn protesie ornamitajn kun buntaj pentraĵoj oni konservas kiel ekzotikajn artaĵojn en orienta stilo... Sendube ekzistas nemalmultaj inter vi, kiuj iam ludis per katoj aŭ eĉ estas spertuloj pri katoj. Ekzistas tre diversaj specoj de katoj, de tre krudaj al tre komplikaj. La simpla kvarangula kato necesas nur du maldikajn bambu-stangetojn (elastajn, nerompiĝemajn, kun pli-malpli la sama longeco de ĉirkaŭ 50-100 cm kaj diametro de ĉirkaŭ 3 mm), ĵurnalpaperon, bobenon da fadeno (sufiĉe longan), kaj iom da gluo. Se ĉio ĉi estas preta, oni bezonos nur dekkelkajn minutojn - kaj paciencon-por fari la unuan flugludilon. Unue, faru la "skeleton"' de la kato. Mezuru unu el la stangoj kaj marku ĝian mezan punkton. Tio estos la horizontala "osto" de la skeleto. Sur alia stango, kiu estos la vertikala osto, marku la punkton, kies distanco al unu fino de la stango estas ĉirkaŭ triono de la longeco de la stango. Per tranĉileta aŭ tondilo iomete segu la stangojn ĝuste je la markitaj punktoj, por tie fari breĉetojn (sulketojn). Same faru breĉetojn ankaŭ je punktoj je 5 mm distanco al ĉiu fino de la stangoj. Trapasinte tiajn breĉetojn aŭ sulketojn, la fadeno, kiu kunligos la stangojn, ne povos facile degliti. Nun per fadeno fiksu la du stangojn en formon de kruco, kun la markitaj punktoj kiel intersekco. Ankaŭ trapasigu fadenon laŭvice tra la breĉetoj proksiniaj al la stangofinoj. Jen la kvarangula skeleto estas preta.

Tondu el ĵurnalpapero (aŭ prefere pli leĝera papero) pecon kvarangulan, iomete pli grandan ol Ia skeleto, kaj gluu tíun "vizaĝon" al la skeleto. Multaj el la katoj vendataj surstrate ne bone flugas ĝuste pro neglekto de tiu simpla postulo. Per alia streĉita fadeno, ĉe la dorsa flanko de la kato, ligu kaj ion proksimigu la du finojn de la horizontala osto, tiel, ke la stango fariĝas ark-forma, kaj la vizaĝo kurba surfaco. Tio estas tre efika metodo por eviti konstantan ruliĝadon. kiu estas ofta por katoj kun ebena vizaĝo (tiun "ruzaĵon" oni probable lernis de birdoj, kaj la saman principon oni aplikas al aviadiloj: la du flugiloj aŭ aloj estas iom suprenlevitaj, por teni la t.n. flankan ekvilibron dum flugado). Plie, oni povas eltondi longan paper-strion kaj glui gin al la malsupro de la kato kiel "voston". Fine oni povas ungi la katon al la bobeno da fadeno, kiun mi nomas "trenfadeno". Por tio oni rekomendas kotonan fadenon, kiu estas nerompiĝema, kaj bone rezistas al eksteraj fortoj. Sed antaŭ tio, por ke la "klin-angulo" de la kato estu ĝusta, necesas du `ung-fadenoj", ligitaj respektive al la supra kaj malsupra finnoj de la vertikala osto, kaj samtempe kunligitaj al la tren-fadeno. La elkalkulo de la "optimuma klinangulo", teorie farebla, estas tro komplika, do praktike la longecon de la du ung-fadenoj oni alĝustigas dum provflugigoj.

Disvolvu la tren-fadenon ĉirkaŭ la bobeno, lasu la venton forporti vian katon, plu disvolvu la fadenon; kiam la vento malplifortiĝas, iom forte trenu la katon por ke ĝi restu en la aero, kaj tiel plu kaj tiel plu. Ju pli alte la kato restas, des pli trankvila pri ĝi estu! Ĉar en pli alta tavolo de la atmosfero regas konstanta vento, tial la kato povas resti tie senmove. Por "rehejmigi" la katon, simple revolvu la tren-fadenon. Atentu! La plej danĝera tempo estas tiam, kiam la kato proksimiĝas al la tero. Tiam kaj tie, la aerfluo ŝajnas multe malpli stabila, kaj estas malfacile manovri la katon, kaj ofte ĝi subite falas teren aŭ kroĉiĝas al arbobranĉoj.

[redakti] Adreso

Viro malamegas la katon de la edzino, kaj li decidas liberiĝi de ĝi. Li metas ĝin en la aŭton, li iras ĝis la deka strato, kaj tie li elmetas ĝin en la parko kaj hejmenstiras. Li alvenas hejme, kaj jen, kion li vidas? La kato komforte promenas supren sur la ŝtuparo al la loĝejo. Sekvatage li portas ĝin jam tridek stratojn for, sed kiam li alvenas hejme, la kato jam trankvile ronronante kuŝas sur la katoarbo. La trian tagon li decidas iri tridek kilometrojn for, li turniĝas al flanka strateto, kaj ankaŭ tie li zigzagas ankoraŭ dek kilometrojn. Tie li eniras arbaron kaj elmetas la katon. Post kelkaj horoj sonoras la telefono de la edzino:

-- Kara mia, ĉu la kato estas hejme?
-- Evidente, hejme.
-- Donu al ĝi la telefonon, mi komplete erarvagis, kaj mi volas demandi de ĝi la vojon hejmen.

[redakti] Vendado

Vojaĝanta riĉulo en malgranda vilaĝo notas belegan kaj multvaloran antikvan teleron, kiu restas sur la tero ekster dometo. Eta katido langtrinkas lakton de ĝi. La riĉulo, dezirante la antikvan teleron, frapas je la pordo de la dometo, kaj diras al la sinjorino, ke li volas aĉeti la katidon.

La sinjorino proponas tre altan prezon. Ili negocas, kaj fine konsentas je kosto. La riĉulo transdonas la monon kaj prenas la katidon. Li ŝajne ekforiras, tiam paŭzas kaj diras, "Ĉu mi ankaŭ havu la teleron de la katido?"

La sinjorino diras, "Ho, ne sinjoro. Tiun teleron ni uzas por vendi katidojn."

2727 n.jpg


La Vikipedio verŝajne havas pendantan artikolon pri kato.

[redakti] Personaj nomoj

0751 n.jpg

[redakti] Aliaj katoj

Adjudikato - advokato - afrikato - brokato - dukato - duplikato - lemniskato - magnifikato - merkato - muskato - mustelkato - panterkato - predikato - radikato - silikato - sindikato - stakato - tokato

Da8.jpg


[redakti] Alie

Katob.jpg
V-YoU.jpg
Content Navigation