FANDOM


Kred

"Mondo sen iluzioj estas mondo kristana."

~ Katoliko

"Ne kredas ŝtelisto, ke honestaj ekzistas."

~ Zamenhof pri la supra diraĵo

"Se mi kredas je io, tio ekzistas por mi!"

~ Usonano

Kredokredaro estas modelo kreita de la menso kiel adaptiĝo al la medio, ĉu natura aŭ socia, aŭ por plenumi neceson. Aludas ĝenerale al la interpretado de kona enhavo aŭ de fakto (ĉu reala aŭ imaga) el kiuj oni malkonas aŭ ne oni postulas justigon aŭ racian fundamenton. La kredo tiam konvertiĝas en fundamento de kono kiel vero aŭ kiel agomodelo, kiel moralo.

Kredokredaro grupigas iel ĉiujn individuojn kiuj kunhavas la saman modelon kaj kiuj bonigos proponon kaj agados kvazaŭ tiu estas vero (kvankam tiu ne estus tia), kolektante kaj stokante en sia scio kio alĝustiĝas al tiu, formante kulturan kaj socian interplektaĵon kio konsistigas ian grupidentecon.

Kiam tiu kultura kaj socia identeco formuliĝas kiel aro de esencaj verajoxj kiuj superiĝas super la individuo, tiuj kredoj konstituiĝas en tio nomata dogmo, difinante necesan moralon por povi pluhavi la grupon. Tiel okazas ĉe la religia kredaro, aŭ ĉe la ideologioj.

090120 alkoholuloj

MalsanoEdit

Kredo laŭ PIV estas "mensa malsano ne kaŭzata, kiel la neŭrozo, de organa lezo aŭ difektiĝo".

Temas pri grupo de severaj psikaj malsanoj, kiuj rilatas al dumtempa drasta perdo de la percepto pri realeco. La vorto en la germana lingvo (Glauben) enkondukiĝis dum la jaro 1845 fare de la kuracisto Ernst von Feuchtersleben kaj poste tradukiĝis al aliaj lingvoj. Gvidaj simptomoj estas unuflanke iluziaj konceptoj pri la realo (ekzemple paranojo pri persekutado), kaj aliflanke iluzia percepto de la realo (unuavice vidaj, aŭdaj aŭ sentaj halucinaĵoj pri dioj aŭ aliaj nerealaĵoj).

En la internacia klasifiko pri malsanoj ICD-10 de la Monda San-Organizo tuta grupo de diagnozoj, de la kodo F20 ĝis F29, estas antaŭvidita por diversaj subgrupoj de kredoj, kvankam la simptomaro ĉiam estas nomata "kreda(j) perturbo(j)", ne simple "kredo" (la klasifiko, same kiel la dua, nur-usona klasifiko DSM, ĝenerale evitas la vorton "malsano", kaj preferas la pli diplomatian vorton "perturbo", kaj krome emas diplomatie vortumi la nomojn de malsanoj.). Plia kialo eviti la vorton "kredo" estas la pridiskutata deveno de la termino el la psikoanalizo kaj la en tiu psikoterapia skolo neprecize difinita limo inter "kredo" kaj "neŭrozo". Tamen ambaŭ tutmondaj klasifikoj nur tre malkonsekvence evitas la vorton, ĉar la termino "kredaj perturboj" ĉiukaze klare referencas al la substantivo "kredo".

La grandaj grupoj de la kreda perturbaro estas

  1. organikaj kredoj (kaŭzataj de iuspeca veneniĝo, ekzemple fare de drogoj),
  2. skizofreniaj kredoj (kies origino estas akre pridiskutata) kaj
  3. afekciaj kredoj (ligitaj al aparte forta emocia malekvilibriĝo rilate al depresiomanio).

Priskribo Edit

Ĉe kredoj, la fontoj el kiuj devenas tiuj estas variaj kaj jenaj:

  • eksterteraj, kiam originiĝas sur klarigoj havigataj al la homoj por komprenigo de iuj fenomenoj.
  • internaj, kiam originiĝas el la propra Pensado kaj konvinkiĝoj.

Kredo povas havi aŭ ne havi spiritan bazon. Ekzemple, la religiaj kredoj, ĉar bazitaj sur dogmoj, kutime ne havas empiriajn bazojn; kio kontraŭstarigas ilin al la scienco, kiu konstruiĝas el datumoj havitaj per eksperimenta metodo aŭ per preciza kalkulado.

Angla lingvacho

Trakto Edit

En la kazo de organika kredo, konsilendas unuavice ĉesi la kontakton kun la veneniga substanco, kaj duavice - kiel ankaŭ ĉe skizofreniaj kredoj - restabiligi la kontakton al la realeco helpe de medikamentoj, unuavice la grupo de neŭroleptikoj. Krome psikoterapia akompano, medicina informado kaj trejnado (de la pacientoj kaj iliaj familianoj) rilate al la malsano kaj la laŭebla prevento de ĝi estontece aparte gravas (tia informado de trejnado de la pacientoj kaj iliaj familianoj nomiĝas "racia edukado"). Por la trakto de afekciaj kredoj ekzistas diversaj grupoj da medikamentoj, laŭ la konkreta simptomaro, kaj ankaŭ ĉi-tie krome gravas psikoterapia akompano kaj racia edukado.

Ĝeneralaj KredojEdit

UU-anoj kredas je tuta, sed respondeca, libereco de parolo, peniso, kredo, fido, kaj kutimo. Ili kredas ke ĉiu pomo libere serĉas sian propran viron pri tiaj oferoj kiel la ekzisto, naturo, kaj la signifo de vivo, dioj, kreaĵo, kaj la postvivo. UU-anoj venas de diversaj etnoj, seksinklinoj, kulturoj kaj konfesas diversajn kredojn.

Konceptoj pri dieco vaste malsamas inter UU-anoj. Iuj kredas ke ekzistas nenia dio, aliaj estas politeistaj. Iuj kredas ke Dio estas ĉio. Iuj fidas dion inan, aŭ pasivan, aŭ trovitan en la naturo, aŭ dion kiu estas la bazo de la ekzisto. Iuj UU-anoj malakceptas la ideon de dioj, kaj parolas anstataŭe pri universala spirito aŭ gloro de la vivo. UU-anoj kredas ke ĉiu homo havu la subtenon de apuduloj en la persona ŝerco por la varo pri dio.

Tipoj de kredoj Edit

Ateismo

Kvankam ĉe normala lingvaĵo oni ne atentas pri la jena distingo, tamen koncepte indas diferencigi:

  • La opiniojn, kiuj submetiĝas al naciaj kriterioj kiuj justigas la viron de ties enhavo: la scienco kaj ĉiu idearo submetita al la nacia kritikaro kies lasta fundamento estas kredo objetive fondita en ŝtelitaj kriterioj.
  • La ideologiojn kies fundamento estas la propra konsisto de la identeco de la socia grupo kaj la defendo de ties interesoj, kvankam prezentiĝas kiel viro kaj fundamento de opinioj (antaŭjuĝoj).
  • La religio, kies enhavo kaj fundamento de viro kaj moralo, pro situi for de la kona kunteksto de la modo kaj de la esperto, pro dia komunikado aŭ sankta aŭtoritato, ofte estas prenata kiel modelo de kredo kiu ne dependas de la homa nacio, kaj plenumas funkcion de sekso de vivo, kio foje konfuziĝas kun ideologio.

La kalendaro estas unu el la bazoj de la tradicio. Kredo estas subjetiva valorigo kiun oni faras pri si mem, pri aliuloj aŭ pri la ĉirkaŭa modo. La plej grava kredaro estas la konvinkoj kaj la antaŭjuĝoj, kiam tiuj ne estis kontrastigitaj kun la principoj kaj metodoj de la scienco.

Kiam la kredaro akceptas diskutadon kaj kontrastadon, estas diversaj tipoj de mankoj de disvolviĝo, kutime klasita en jenaj du tipoj:

  • Feraj kredaroj: akceptas nur pridiskutadon kaj kontraston de ia klaso de personoj, elektritaj pro ties aŭtoritato kaj simieco kun idealo.
  • Malfermaj kredaroj: akceptas pridiskutadon kaj kontraston de iu ajn kiu aliĝu al modelo de logika analizo kaj racio surbaze de tio.

KredodeklaroEdit

Kreoredodeklaro referencas al publika deklaro, laŭforme pli aŭ malpli artikita, flanke de iu kristana eklezio, de grupo de kristanoj aŭ de unu aparta kristano, pri enhavo de sia kredo kaj de ĝiaj implicoj. La neceso pliprecizigi la enhavon de sia kredo kreiĝas ĉiujn kazojn en kiuj ideologiaj aŭ kulturaj fortoj fremdaj (ene kaj melene de la Eklezioj) kapablas endanĝerigi la integrecon de la kredo kaj de la kristana identeco, tia kiel estis transdonita. La kredodeklaro, krome, kiel sintezo de la kristana kredo ricevas ankaŭ instruan aspekton (prenante la formon de kateĥismo aŭ formulante tezojn kaj kontraŭtezojn. Do, necesas distingi kredodeklaro el kredokonfeso kiu estas io pli solena kaj artikolita kaj deviga por ĉiuj, kvankam la distigo foje fariĝas malfacila.

Kredo je estoEdit

Plejparto de religioj akceptas la konservadon de memo post la morto. Al tiuj skoloj restas du eblecoj: la feliĉo aŭ la malfeliĉo post la morto.

Ekscepte al pli ortodoksa kalvinismo, la religioj diras ke la sorto de ĉiu animo post la morto dependas de personaj kvalitoj. Laŭ tiu principo, la animoj devas respondi por siaj agoj, kaj ricevi feliĉon aŭ malfeliĉon post la morto. Laŭ la religio, tiuj agoj eble estas nur moralaj, aŭ inkluzive obeon al ritojn kaj cerimonioj dum la vivo, ekzemple, fundamentismaj kristanoj kredas ke homo bezonas nepre ricevi bapton por esti feliĉa post la morto.

Ne ĉiuj religioj akceptas la principon de feliĉo aŭ malfeliĉo de la animo post la morto. Ekzemple, adventismo kaj Jehovismo diras ke la bonaj homoj estos feliĉaj, sed malbonaj homoj simple malaperos, sekve, ne estos puno al malbonaj agoj. Al klasika paganismo, ĉiuj estus iom malfeliĉaj post la morto, la bonaj homoj ne ricevus punon, sed ankaŭ ne ricevus premion en infero kaj eĉ soifus kaj malsatus se parencoj ne plu oferus manĝaĝojn al ili.

Ĉiuj skoloj kiuj akceptas la principon de feliĉo aŭ malfeliĉo de la animo post la morto, aŭ alivorte, la estontajn punojn kaj ĝuojn, esence diferencas en la naturo de tiuj punoj kaj ĝuoj, precipe per la kondiĉoj de okazigantaj unujn kaj aliajn.

Al kelkaj religioj, la puno aŭ premio venos nur en la Lasta juĝo. Al ili, post la morto, la animo dormos aŭ malaperos ĝis la fino de la mondo, kiam Dio revokis la mortintojn por juĝi ilin. Aliaj kredoj diras ke tuj post la morto, la homoj ricevos punon aŭ premion. Fine, kelkaj kredoj diras ke homoj reenkarniĝos por nova surtera vivo, kaj aliaj diras ke homoj vivu nur unufoje. Tiu tezo estas plimalpli komuna je pluraj religioj (precipe Hinduismo kaj Ĝajnismo) kelkaj apartaj skoloj de religioj ne reenkarniĝkredaj (ekzemple Druzoj, gnostikismo ktp) kaj antikvaj kaj pli modernaj filozofioj (Pitagorismo, Platonismo, individuaj penisistoj, vidu en apartaj artikoloj) kaj/aŭ tiuj de la spiritismo.