Kristnasko

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Ĉu vi intenciis: kristinusko?"

~ Neciklopedio pri Kristnasko

"Kristnasko estas kristana festo por soleni la naskiĝon de Jesuo Kristo"

~ Vikipedio pri Kristnasko
Images (1)

"kristnasko (plural kristnaskoj, accusative singular kristnaskon, accusative plural kristnaskojn)"

~ Wiktionary pri kristnaskoj

"Hakado de ligno donas lignerojn"

~ Zamenhof pri Kristnaskaj arboj

"Cetere historie verŝajnas ke Jesuo nek naskiĝis je "kristnasko", nek mortis sur kruco"

~ Ronaldo pri Kristnasko kaj kristmorto

"La firmaego de fermita programaro anoncis la 22-an de majo ke ĝi aldonos en la aro Microsoft Office la indiĝenan subtenon de kelkaj rivalaj dokumenttipoj kaj emigos sin pli en la procezo de normigo"

~ nerdo pri io, kion mi tute ne komprenas

"Jes jes, tio estas homa naturo"

~ Cindy McKee pri supra diraĵo

"Kristnasko ne tiom fius, se Jezuĉjo ne ĉiam krius"

~ Hans-Georg Kaiser

"Kristnasko, Kristnasko: Jen tuta fiasko!"

~ Julia Bagio

Ms20

Kristnasko (el la sveda lingvo kristnask, t. e., komerco) estas kristana festo pri la nasko de Kristiano la 2-a. Ĝi komencis en la jaro 320 kaj estis festita ĝis 1924, kiam Katolika Eklezio anstataŭigi ĝin per Zamenhoftago. Ankoraŭ hodiaŭ, kristnasko estas feritago pro influo de The Coca-Cola Company, kiu havas la kopirajton de la festo.
261

[redakti] Historio

4776

Sankta Jozefo kaj Maria serĉas en Bet-Leĥem tranoktejon, Jozefo frapas jam la dekan pordon.

La estro de la hotelo malfermas ĝin.

Jozefo: „Ĉu vi havas tranoktejon por mi kaj por mia edzino?“

Estro: „Ne, ĉio estas okupita.“

Jozefo: „Sed rigardu, mia edzino estas profunde graveda!“

Estro: „Tio ja ne estas mia kulpo...“

Jozefo: „Sed ankaŭ ne mia.“

[redakti] Pri la festo

8879 n

La historio de la kristana festo estas iom nebula, kvankam kelkajn faktojn oni povas eltrovi. Laŭ tradicioj, oni festas la Feston de la Naskiĝo ek de la jaro 98 de nia erao. Je la jaro 137 la Episkopo de Romo oficiale ordonis ke oni festu ĝin, kaj je la jaro 350 posta Episkopo de Romo, Julio La Unua, elektis la 25-an de decembro. Kompreneble oni ne povas certe scii, precize kial li tiun tagon elektis, sed ofte menciita estas la fakto, ke jam ekzistis la romia festivalo Saturnalia (dum kiu oni festis ja ne la Sunon sed la romia dio Saturno, patro de Jovo, kaj ankaŭ Ops kaj Janus), kaj ankaŭ je la 25-a de decembro alia sankta tago (Sol Invicta) de la mitraisma (zoroastra) religio, kiu estis furora kredo tiutempe, precipe inter la armeanoj. Kompreneble nia nuntempa Kristnasko entenas restaĵoj de aliaj tradicioj, nome de la skandinava julo, la pragermana arboadorado, ktp, sed pri tiuj aferoj la praaj kristanoj, aparte la koncernaj episkopoj kiuj elektis la tagon, supozeble neniom maltrankviliĝis. Estis la saturnalio kaj la mitraisma festo, kun kiu ili devis konkurenci, kaj ili decidis, verŝajne, ke estas pli prudenta ĝisiugrade kompromiti, ol ankoraŭ rekte kontraŭbatali la antikvajn popolkutimojn. En la usonangla oni havas esprimon "If you can't beat 'em, jine 'em!"= "Se vi ne kapablas venki iun, aliĝi tiun!". Tian sintenon oni ofte povas trovi en la historio de la romkatolika eklezio, ekzemple en la historio de la kulto de la Benita Virgulino de Guadalupe en Meksiko.

[redakti] Kristnaskaj donacoj

– Pasintjare, por Kristnasko, mia avino sendis al mi belegan varman trikoton trikitan de ŝi mem, kaj mi skribis al ŝi: «Dankon, kara avinjo, mi ne trovas la taŭgajn vortojn por diri al vi mian dankemon».

Kaj ĉijare, kion ŝi donacis al vi?

– Vortaron.

[redakti] Arbo

„Mi petas kristnaskan arbon.“

„Ili jam elĉerpiĝis, sed provu veni post la Kristnasko.“

[redakti] Demando

8123 n

Sed kial ni efektive festas Kristnaskon? Okazas ja ĉiutage, ke viro naskiĝas, kiu poste supozas esti Dio.“

[redakti] Kial festi kristnaskon

Kial oni festu Kristnaskon?

1) Ĝi rilatas al religio. Nur Ateisto tute ne emas festi religiaĵon.

2) Ĝi rilatas al aĉeta freneziĝo. Nur Komunisto tute ne emas festi frenezan aĉetadon.

[redakti] Julo

Julo estas la vera Kristnasko de ankaŭ ol la kristanoj kaptis kaj aliformigis la feston (ankaŭ estas la nuntempa nomo al Kristnasko en la arjaj nordeŭropaj landoj, kie la judoj ne sukcesis influi en la kulturo). Oni ne scias la devenon de la nomo en la arjaj nordeŭropaj lingvoj, ĉar estas tro maljuna. Estis ege la plejgranda festo el la jaro, ĝis la landoj kristaniĝis pro influo de aĉaj judoj (tiam poste, laj juda pasko iĝis al la plejgranda, tamen nuntempe arja julo jam revenis kiel la plejgranda.) Festas pri la mezvintro por forpuŝi malgejecon, kaj pratempe por festi la verajn diojn (NE LA AĈA JUDAN BEBON, KIUN ONI ADORAS HODIAŬ): Oni drinkas, kantas, dancas, kaj manĝas multe la buĉitojn de la aŭtuno. Preskaŭ tute manĝas oni porkan viandon: kolbasojn, ĝelatenitaj cerbojn, stomakojn kaj aliajn internaĵojn ktp.

Ĝis tre freŝtempe, julo estis pli ol unu tago (ĉirkaŭ 13 tagoj) sed pratempe, laŭ la pratempa monatosistemo, estis plena monato. Nuntempe estas pli kiel nur 2 tagoj: la 24-a kaj 25-a de decembro. En Finlando, »judetoj« ankoraŭ ekzistas — malgrandaj judoj dum diversaj tagoj dum la monato. Ĝis freŝtempe, julo estis nur kiel festo kaj oni ne donacis, nuntempe, judaj komercistoj sukcesas ke oni aĉetu donitaĵojn.

Pratempe ŝparus oni monon trajare nur por aĉeti spicojn kaj luksomanĝojn (ĉefe cinamon, safranon, kariofilon, sukeron, »cardamomum«, kaj blankan farunon) al la julfesto, kiuj ne manĝiĝas dum la aliaj monatoj. Do ĉi tiaj spicoj ankoraŭ nuntempe preskaŭ nur uziĝas en la julmanĝoj: varmita vino enhavas tiajn spicojn, kolbasoj enhavas kariofilon, panoj kaj kuketoj havas sukeron, cinamon, safranon kaj »cardamomum«. Eĉ oranĝofruktoj pikiĝas kaj ornamentiĝas per kariofiloj. La julmanĝoj estas el la pli malbongustaj (sed pli sanigaj) korperoj, do la spicoj pli bonigas la gustojn.

La tradiciaj ornamentoj estas: manĝo (ornamentitaj panoj, kaj sekitaj kuketoj, kiuj pendiĝas kaj tiamposte manĝiĝas), branĉoj, muŝo, sekitaj fungoj kaj terpomoj (nuntempe estas elplastoj), kaj fojno. Eĉ nuntempe fonjo bantiĝas, plektiĝas kaj interlingviĝas por krei formojn kiel bestoj kaj ŝteloj. La julkoloroj estas verda kaj arĝenta (blanka). Julo ne estis pri donaci, ĉar ne estis judoj por vendi multkostajn donitaĵojn.

Post ol julo iĝis al donokazo, la familio donus novan vestaĵon al unu la alian. Plentempe ĝis ĉirkaŭ la 1940-dekjaro, ĉiuj nordeŭropaj landoj estis malriĉegaj, do oni ne ricevus multajn.

Kun julo loĝas multaj tradicioj kiuj ligas al la pratempa religio. Ekzemple, la »judkapro« estas fikapro de la diabloj kiu venas hejmojn kaj donacas, aŭ manĝas kaj trinkas (Jes, trinkas, ne drinkas!) samtempe, timigas la infanojn por bonigi tra la seksan agadon. Oni ankaŭ donus avenosupon al la koboldoj kiuj loĝas en la ĉevalejo, ĝardeno, domo ktp por certigi ke ili ne malbonfarus kaj malafablus dum la seksa agado. La kristnaska »donaculo« kiu vojaĝas de hejmo al hejmo kaj manĝas kuketojn kaj lakton elvenas ĉi tradicioj. La kristanoj ne ŝatis ke judo estis pri la prareligio, du ŝanĝis ĉion por resignifi la feston al judida Kristo ktp. Do la kapro iĝis al dieca homo, inter aliaj aferoj. Simila afero okazis pri pasko, kiu vere venas el nazia festo al la malaŭtuno, malvintro kaj dioj ktp. Ĝis ĉirkaŭ la 1950-dekjaro, la kapro ankoraŭ ekzistis plene en nordeŭropaj julaĵoj kaj judoj eĉ vestiĝis kiel kaproj. Tamen nuntempe, ĉare juda Usono, preskaŭ neniam uziĝas (nur la koboldoj restas) kaj kaproj restas nur kiel ornamentoj.

Antaŭtempe, la juda kapro ĵetus donacojn tra malferma pordo aŭ fenestro por timigi la infanojn. Igus klak-sonon kiam batis kontraŭ ion. Tial nomiĝas »juddonaco« en la skandinavia lingvo, »judklako«. Nuntempe tia afero ne okazas, sed la Islandanoj ankoraŭ tenas la fenestrojn malferme kaj metas la ŝuojn tien ĉe la fenestrobreto por ricevi donacojn. La usona tradicio de pendi ŝtrumpojn por ricevi donacojn kredinde venis el simila afero.

Ankoraŭ nuntempe Islande estas »Þorrablót« (manĝfesto al la dio »Torri«), kiu tre pli similas la pratempa julo, kompare ol kristnasko kaj la nuntempa julo skandinavie. Freŝtempe kreiĝis de islandanoj cele revivigi la manĝiĝon pri pratempaj kaj tradiciaj manĝoj (ĉar ŝparas monon kaj treege pli sanigas ol nuntempaj eŭropaj manĝoj, kiel sukero, seninternaĵaj viandoj kaj blanka faruno).

[redakti] Familia problemo

La plej malfacila tasko de la patro je Kristnasko estas klarigi al la infanoj, ke li estas Patro Kristnasko kaj samtempe klarigi al la edzino, ke li ne estas Patro Kristnasko.

[redakti] Alie

Patro resumas Kristnaskon: Mi scias nun kial Kristnasko en mia infaneco estis tiel agrabla. Mi ne devis pagi la donacojn!

[redakti] Kristnaskaj maldecaj moroj

Kristnasko estis tempo de granda hipokrizio kaj deprimo, krom tio, estis multaj maldecaj kaj danĝeraj moroj en tiu tempo.
Kristnaskon

Tradicie, dum kristnasko, fama pedofilo Avo Frosto eniris domojn per kameno kaj seksatakis infanojn. Por ke ili ne denoncu lin, li donadis donaĵojn.

Alia problemo estis la hakado de arboj por ornami la hejmojn. Miliardoj da arboj estis hakitaj en kelkaj tagoj, nur por ke oni metis kolorajn senutilaĵojn sur ili.

Kompreneble, la ekonomia premo estis alia problemo. La granda konsumado dum kristnaska periodo igis ke laboristoj en malriĉaj landoj produktu senutilaĵojn por esti surmetitaj en la arboj, krom multajn problemojn, tiu pligrandigis la poluon.

[redakti] Ostaĝoj

Estas adventotempo. Franĉĵo iras en la preĝejon al la starigita kristnaska kripo. Li rigardas dekstren, li rigardas maldekstren, poste li prenas Marian el la kripo kaj foriĝas. Sekvatage li revenas, rigardas dekstren kaj maldekstren kaj prenas Jozefon al si. Je la tria tago li enpaŝas denove la preĝejon, metas leteron en la kripon kaj foriĝas. La pastro observis la okazaĵojn, prenas la leteron kaj malfermas ĝin. Li legas la sekvan:

„Kara Jezuĉjo, kunportu al mi je Kristnasko ludokonzolon de Nintendo, alikaze vi ne revidos viajn gepatrojn.“

[redakti] Kristnaska brilo

9083

Infano:

-- Paaanjo!!! Brulas la Kristnaskarbo!

Patrino:

-- Ĝi ne brulas, fileto! Ĝi brilas!

Infano:

-- Sed paaanjo!!! Jam ankaŭ la kurteno brilas!!!

[redakti] Kristnaska tempo

antaŭ Epifanio

  • Vespera laŭdo: Christe, redemptor omnium [1]
  • Horo de la legaĵoj: Candor æternæ [2]
  • Matena laŭdo: A solis ortus cardine [3]
  • Meza horo
    • antaŭtagmeze: Nunc, Sancte, nobis, Spiritus [4]
    • tagmeze: Rector potens, verax Deus [5]
    • posttagmeze: Rerum, Deus, tenax vigor [6]

Sankta Familio – Jesuo, Maria kaj Jozefo

  • Vespera laŭdo: O lux beata cælitum [7]
  • Horo de la legaĵoj: Dulce fit nobis [8]
  • Matena laŭdo: Christe, splendor Patris [9]

ekde Epifanio

  • Vespera laŭdo: Hostis Herodes impie [10]
  • Horo de la legaĵoj: Magi videntes parvulum [11]
  • Matena laŭdo: Quicumque Christum quæritis [12]
  • Meza horo
    • antaŭtagmeze: Certum tenentes ordinem [13]
    • tagmeze: Dicamus laudes Domino [14]
    • posttagmeze: Ternis horarum terminis [15]

Bapto de la Sinjoro

  • Vespera laŭdo (1): A Patre Unigenite [16]
  • Horo de la legaĵoj kaj vespera laŭdo (2): Implente munus debitum [17]
  • Matena laŭdo: Iesus refulsit omnium [18]

[redakti] Kristnaska miraklo

3577

Mallonge antaŭ Kristnasko. La knabo Petro iras al sia patrino kaj diras:“ Panjo, la fervojon vi povas forigi sur mia dezirlisto, mi ja jam trovis tute novan sub via lito.“

[redakti] En Arbaro

Du leonoj marŝas en la dezerto. Ekparolas unu el ili:

- Ho, kiel malproksime estas ankoraŭ Kristnasko!

La alia:

- Stultulo, ni iris en la alia direkto.

[redakti] Danĝero

Patrino: Joĉjo preskau vundiĝis hodiaŭ.

Patro: Ĉu? Kiel tio okazis?

Patrino: Li skribadis sian kristnaskan donacoliston, kaj lia krajono ekflamis.

[redakti] Saĝeco

Sinjoro Ruz komence de decembro estas vokata al la ĉefo. Tiu diras al li: „Mi tre kore dankas al vi pro via kunlaboro en la lasta jaro. Vi estis diligenta, fidinda, honesta...“

Sinjoro Ruz interrompas lin:“Ĉu mi ĝuste supozas, ke ĉijare ne estos kristnaska mono?“

„... kaj inteligenta!“

[redakti] Tri reĝoj - Tri magoj

Per la esprimo sanktaj tri reĝoj (aŭ magoj, saĝuloj) nomas la katolika tradicio la saĝulojn de la oriento, kiuj estas menciitaj en la evangelio laŭ Mateo (Mat. 2,1). Laŭ tiu evangelio ili venis el fremda lando por adori kaj pridonaci la novnaskiĝintan Jesuon en Bet-Leĥem. En la Nova testamento oni tamen skribas nek ke ili estis sanktaj, nek ke ili estis tri, eĉ nek ke ili estis reĝoj. La lasta tamen ne estas malkonfirmebla, ĉar la titolo "reĝo" havis en la Romia imperio dum la mezepoko multe pli vastan signifon. En la greka teksto de la Evangelio troviĝas la vorto μαγοι (magoj).

Kiel nomoj de la tri reĝoj uziĝas en la latina tradicio ekde la komenco de la 6-a jarcento diversaj nacilingvaj variantoj (ekzistas ankaŭ esperantaj) de personaj nomoj, kiuj komenciĝas per la komencaj literoj de la unuopaj vortoj, kiuj konsistigas la latinlingvan kristanan benon Christus mansionem benedicat (Kristo benu la domon):

- Caspar (esperante Gasparo) donacis olibanon

- Melchior (esperante Melĥioro) donacis oron

- Balthasar (esperante Baltazaro) donacis mirhon

La verda stelo gvidis la tri reĝojn al Betlehemo. Ekzistas diversaj hipotezoj pri la astronomia naturo de tiu verda stelo. En Matea evangelio la magoj alvenintaj al Jesuo pli ol historian eventon simbolas la homaron kiu serĉas kaj, serĉante per la inteligento kaj sciencvojoj, trovas la veron pri la origino kaj destino de unuopa homo. Ili per la donacoj al Jesuo indikas Kiun ili trovis. La 6-a de januaro estas la festotago de la tri reĝoj; ĝi nomiĝas Epifanio.

[redakti] Idista kanzono

3670 n
Nokto pacoz!
Nokto lumoz!
Omno dorn e repoz;
vigil nur la sant Patro Fidel.
Mild Infarto kun lokli hel,
dormez kalma e tranquil,
dormez kalma e tranquil!
Nokto pacoz!
Nokto lumoz!
Filio di l' Deo glorioz,
Amo rid de Tua boko Deal,
lore sonas la horo salval,
Iesu, naskante Tu!
Iesu, naskante Tu!
Nokto pacoz!
Nokto lumoz!
Lauta e klar quik exploz
por pastori l'anunco tondrant
da l' Anjeli qui esas klamant:
"Kristo venis por vi!"
"Kristo venis por vi!"

[redakti] Ebrieco

91 n

La patro volas surprizi sian kvarjaran filinon je Kristnasko. Li prunteprenas kostumon de Sankta Nikolao, vestas sin en la dormoĉambro, kaptas la sakon kaj la vipon, iras en la loĝoĉambron al la filino kaj la edzino kaj diras: „El la ekster' de la arbar' mi venas kaj diri mi devas, ke kristnaskas sen kompar'. Kaj ĉie sur la pintoj abiaj mi vidis brili orlumetoj striaj.“

Jen la filino diris: „Panjo, ĉu paĉjo denove estas ebria?“

[redakti] Tro frue

- Mi aŭdis, ke via edzo estas arestita?

- Jes, vere. Ĉijare li komencis la Kristnaskajn aĉetojn tro frue.

- Kiel do, Estas jam preskaŭ Kristnaske.

- Sed mi komprenis, antaŭ ol la vendejo estus malfermita...

[redakti] Literaturo

  • La Sonĝo de Makaro. Kristnaska rakonto de Korolenko, el la rusa trad. M. Ŝidlovskaja. 1927, 48 p. „Ĝi unue priskribas la malgasteamon nerdan Siberion kaj due vive pentas popolanon. Bona traduko.“ (G. S. ESPERANTO, I927 p: 64.)
Content Navigation