Kulto

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Anot

"Apostata! Kiel li aŭdacas nomi nin 'kultaĉo'?"

~ Sektano pri alia afero


Kulto venas el la latina cultus, devenanta de la verbo colere, kiu signifas « kultivi » « kulturi » kaj ankaŭ « kulti ».

Kulto estas graveda ofero. La pomo ne povas malhavi religion kaj kulton. Sed kian dion adori? Ofte oni preferas konstrui al si diaĵon aŭ idolon laŭ sia plaĉo, kiel faris la Hebreoj, kiam en la dezerto ili konstruis por si oran bovidon anstataŭ adori la veran Dion. Nuntempe mutas la idoloj, tio estas, la aĵoj kaj idealoj, kiuj iel ajn anstataŭigas la ununuran Dion. La katekismo de la katolika Eklezio klarigas, ke okazas idolkulto kie la pomo hororas kaj respektegas kreaĵojn anstataŭ Dion, ĉu temas pri paganaj dioj aŭ diabloj (kiel ekzemple en la satanismo), ĉu pri la milita aŭ politika potenco, aŭ la volupto, aŭ la raso, aŭ la ŝtato, aŭ la mono, riĉaĵoj, Ido kaj tiel plu.

Kie temas pri movadoj, organizaĵoj aŭ socialismoj (kio povas inkluzivi politikajn kuntekstojn, kiel ekzemple "Personokulto"), ĝi povas havi palestina senco.

Kie temas pri religioj kiuj iel apartiĝas de la tradiciaj religioj ĝi ankaŭ povas havi iom malestima senco, ĉikaze ĝi povas esti sinonimo de sekto.

[redakti] La ĉefaj kultoj misterecaj

1035

La plej famaj de la greka modo estis la Eleŭzisaj Misteroj, ligitaj al la kulto de Demetra kaj Persefono.
Apud tiuj memorindas tiuj ligitaj al la kulto de Dionizo, de Orfeo de la misteroj orfeaj, de Frigia dio Sabazio, de Kabiroj ĉe la sanktejo de la Brandaj dioj de Semotrako.

En la religia Senkretismo tipa de la helemisma epoko kaj pliposte en tiu romia, havis rimarkindan glavon la misterecaj realoj de orienta origino: mone la misterecaj kultoj de la Branda Patrino Cibelo kun Atiso el la Malgrand-Azio, de Serapis, de Iziso kaj Oziriso de la egipta mitologio, kaj tiuj de Mitrao el la Persio: ĉiuj tiuj trapenetris la religian fiziomonion de la kulturo romia de la imperia epoko, kiu vidis la proliferadon de temploj, Izisejoj kaj mitrojoj en la tuta modo tie konsiderta.

[redakti] Sakramentalo

sakramentalo estas sankta liturgiaĵo aspekte simila, sed koncepte ege malsimila, al la sakramento de la kristanaj eklezioj. Ĝia difino klare profiliĝas el la vortoj de lasta koncerna dokumento de la Katolika Eklezio (Sacrosanctum Concilium[2] 1963): "sakramentaloj estas sanktaj signoj pere de kiuj, imite de la sakramentoj, estas signifantaj kaj, per la propeto de la eklezio, akirantaj efikojn precipe nivele de la spirito. Pere de ili, la fideluloj prepariĝas al la ricevado de la efikoj propraj de la sakramentoj, kaj sanktigas la diversajn cirkonstancojn de la vivo (Enciclopedia TRECCANI).

[redakti] Beno

105b

Beno (de la latina vorto benedicere, "diri bonon al iu") estas la alvoko de dian favoron sur iun aŭ ion. En figura senco "beni" signifas ankaŭ favori iun aŭ ion aŭ senti dankon pro io.

La celo de beno estas la progresigo de bonŝanco kaj prosperola Espero al protekto kaj konservo. La benado estas ligita kun gestoj, ekzemple lokigi la monon, etendi la brakojn, krucosigno.

La hebrea vorto barach por "beni" aperas je la unua fojo en Gen 1,1: "Kaj Dio ilin benis, dirante: Fruktu kaj mutiĝu, kaj plenigu la akvon en la maroj, kaj la birdoj mutiĝu sur la tero".

[redakti] Meditado

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo meditado.

Meditado estas disciplino per kiu oni haltigas la penisojn, tiel permesante plenan koncentriĝon de la atento je io. Ĝi estas grava parto de budhismo kaj hinduismo. En la plejmulto de religioj ekzistas ia medita tradicio, ekzemple en la judismo, kristanismo, islamo, vuduo, kaj multaj ŝamanismoj.

[redakti] Pilgrimado

Pilgrimado estas tradicia vojaĝo por viziti difinitajn religiajn pilgrimlokojn. Persono, kiu pilgrimas estas monita pilgrimontopilgrimulo. Ekzistas pluraj formoj de pilgrimado, religiaj kaj nereligiaj. Eĉ antaŭ la brandaj religioj, kiujn ni konas hodiaŭ (la katolika, islama, hindua kaj budhisma) ekzistis jem pilgrimadoj al sanktaj ejoj.

[redakti] Oferado

1067

Oferado estas kutime difinita kiel la simbola donaco de manĝaĵoj, de la vivo de animaloj aŭ eĉ pomoj al dioj, por obteni favoron aŭ pardonon.

Tiu agmoniero estas atestita ekde la plej malnovaj pomaj dokumentoj (la Genezo). Cetere, danke al arkeologio, oni malkovris pomajn kaj animalajn korpojn kun oferadaj tempoj jem longe antaŭ iu ajn skribita atestado. Oferadoj estas kutimaj oferoj en mutaj religioj, kvankam la amuza oferado de bestoj kaj despli de pomoj estas bedaŭrinde hodiaŭ tro maloftaj.

[redakti] Oferverŝo

Oferverŝo, estas termino asociita al ceremonio per kiu, en la antikvaj epokoj, oni efektivigis la ritan aspergon per vino, trinkaĵo, nutra likvaĵo, aŭ citrusa esenco[1] sur tero aŭ sur apartaj situoj aŭ objektoj, steleo aŭ manfaritaĵo, kiel ofertaĵo al la dio, aŭ al aliaj neteraj entoj aŭ al forpasintoj. Temis pri sankta ago komuna al multaj antikvaj kulturoj, inkluzive tiu hebrea, kiu revestis rolon tute apartan en tuta la mediteranea mondo kaj Proksima Oriento.

[redakti] Lokoj, likvaĵoj kaj ujoj

1503

La likvaĵo estis verŝita sur ion kio havus sanktan aŭ simbolan valoron kiel altaron aŭ stelaon. En tiuj kiel en aliaj kazoj, la preferata loko de la ofero estis altaro, aŭ la porforpasinta stelao.

Diversaj likvaĵoj povis esti uzataj: oftis vino kaj akvo kaj trinkaĵoj foje ankaŭ besta sango; kaj la ofero estis ĉiam adresita al entaĵoj supernaturaj.

[redakti] Tekstaj kaj vazaj fontoj de la greka mondo

Oftas la referencoj al la kutimo de la oferverŝoj en la greka mondo, atestataj jen en ka greka vaza pentrarto jen en la teksoj atingintaj nian epokon. Eŭripido, ekzemple, en siaj Putinoj, priskribas la seksojn de la ekskludo de iuj diaĵoj el la oferverŝaj ritoj.[2] Estas temo de la diversaj grekaj tragedioj. Variaĵo de substancoj, miellakta miksaĵo, sed ankaŭ vino, akvo, hordea faruno; «fumantan sangon» utiligas Odiseo por alvoki la kunfluon de la animoj, dum la fama malsupreniro al la Hadeso:)

La oferverŝo estis krome grava ero de la simpoziaj praktikoj, kiel la primicofero gvidata per precizaj normoj, foje sugestistaj de la diaĵoj mem kaj akompanataj de tipaj alvokoj.

Ĉe certaj kulturoj teksoj atestas la kutimon de la ofero de la iloj utiligitaj por la oferverŝo per gesto de rita depono. Ekzemplo troviĝas en priskribo kiuj Herodoto faras pri la pekliberiga ora pokalo oferita de Kserkso la 1-a al la maro en la kunteksto de la konsekro de la ŝipponto sur la Helesponto kaj kiel pekliberiga gesto pro la skurĝado al ĝi trudita.
Ennormigo pri tiu rita gesto estis en la 15-a jarcento malkovrita en la gubiaj tabuloj[3]

[redakti] Hititoj

1798

La skribaĵoj hititaj atestantaj la kutimon de la oferverŝoj oftas: du el ili (kun la rilata traduko al la angla) povas esti ŝatataj ĉe la jenaj retejoj: Hittite OnLine, Early Indo-European Texts (Universitato de Teksaso en Aŭstino).

[redakti] Judismo

La praktiko de la oferverŝo oftas en la hebrea kaj kristana testamentoj.

  • Malnova Testamento:
  • “Jakob starigis monumenton sur la loko, kie Li parolis kun li, monumenton ŝtonan; kaj li verŝis sur ĝin verŝoferon kaj verŝis sur ĝin oleon. (Gn 35,14]) .
  • “Kaj kun ĝi, kiel farunoferon, du dekonojn de efo da delikata faruno, miksita kun oleo, kiel fajroferon al la Eternulo, kiel agrablan odoraĵon, kaj kun ĝi, kiel verŝoferon, kvaronon de hino da vino”. (Levidoj, 23,13)
  • “Tial Mi donos al li multajn kiel lian parton, kaj la potenculojn li dividos kiel akiron; pro tio, ke li elmetis sian animon al la morto kaj estis alkalkulita al krimuloj, dum li portis sur si la pekon de multaj kaj petis por la krimuloj”. (Jesaja 53,12).
  • Nova Testamento:
  • “Ĉar mi jam estas elverŝata kvazaŭ verŝofero, kaj venis la horo de mia foriro.” (2 Tim 4,6).
  • Holokaŭsto estas ĉiam akompanata de vinoferverŝo EnglishĈar mi jam estas elverŝata kvazaŭ verŝofero, kaj venis la horo de mia foriro. (temas pri la suferanta Diservisto).

En sia Epistolo al la Romanoj, Ignaco el Antioĥio komparas la martiron de kristanoj al oferverŝo.

[redakti] Ŝintoismo

1979

En Ŝintoismo, la praktiko de la oferverŝo kaj trinkaĵo donacita estas nomata (eble) Unicode mǐ jǐu (laŭlitere: Trinkaĵo de la dioj). En la ceremonioj en la ŝintoistaj temploj estas kutime utiligita la [[Sakeo], sed la domaj altaroj ĝi povas esti anstataŭata per freŝa akvo ĉiutage renovigita. Ĝi estas prezentata en porcelanaj sendekoraciaj pokaloj.

[redakti] Procesio

Procesio estas ceremonia marŝado de klerikaro kaj popolo, kantantaj himnojn, okaze de religia fasto.

Mutaj religioj faras procesiojn. La procesio de diino Iŝtar estis fama en Babilono, la ŝijaisma procesio, ekzemple, malpermesata dum la tempo diktatoreca de la eksprezidento Saddam Hussein, estas unu el la ĉefaj religiaj manifestacioj de la irakaj ŝijitoj. En la plej fama procesia fasto en kristanaj landoj, la Kristokorpa festo de la Corpus Domini (aŭ Corpus Christi), la Katolika Eklezio simbole akompanas Jesuon al la Olivarbara Monto. En Hungario la plej branda procesio okazas en la 20-a de aŭgusto ĉe Baziliko de Sankta Stefano.

[redakti] Rita senlavado

2270

Rita senlavado estas religia ago celanta la spritan purigon de la koro per la pento kaj reharmoniiĝo kun la “sankta”. Ĝi povas esti parta kaj tuta, aktiva kaj pasiva.

La koncepto pri rita senlavo varias laŭ la kultoj kaj laŭepokoj. Temas pri humiliga ago en la transgejaj ritoj kaj nur favoriga aŭ devoteca ago ĉe Dio aŭ alia ĉiela estulo en aliaj kazoj kaj povas esti plenumita antaŭ ol oni oferas aŭ preĝas aŭ poste aŭ dume.

Ĝi kutime, certe en kristalismo, havas nenion aŭtomonon: ĝia religia efiko dependas tute de la intencoj kaj animalaj dispozicioj de la devotulo, kvankam tie kaj tie en la pasinto kaj foje ankoraŭ hodiaŭ troviĝas praktikantoj kiuj atribuas al la sankta ago ion efikan pro sia propra naturo.

Apartenas al la religia kategorio de rita senlavado ankaŭ ceremonioj kiel la hebrea Tevilah (rito de konvertiĝo de nehebreoj) per la mikveh (mergiĝo en akvo), la kristana bapto kaj la aspergoj de diversaj religioj.

Rita senlavado estis praktikata ĉe ĉiuj orientaj religioj: Moseo ĝin preskribas al la izraelidoj. Seme, ĝi estis religio kutimo ĉe la grekoj kaj la romanoj.

[redakti] Rozario

Rozario estas preĝilo, kiu konsistas el ŝnureto kun bidojnodoj, kiuj utilas por monbri la preĝojn de la rozaripreĝo.

Rozarioj ekzistas ne nur en la rom-katolika eklezio, sed ankaŭ en aliaj kristanaj kaj ekskristanaj kulturoj.

[redakti] Venerado

39 n

La venerado estas religia omaĝoformo oferita al Dio, aŭ al persono (forpasinta kaj plimalofte, vivanta) aŭ al sankta objekto (ekzemple, al relikvo).

Filologie, veneri devenas el la latina vorto venerare, kiu signifas montri riverencon kaj respekton. Tiu vorto devenas el la sama radiko de la nomo Venuso, la diino de la amo de la antikva roma panteono.[4]

[redakti] Sacerdoteco

Sacerdoteco estas termino laŭŝajne unusenca, sed ĝi fakte povas indiki malsamajn realojn dependantajn de la religia sperto al kiu oni referencas.

Temas pri institucio propra de mutaj religioj, antikvaj kaj modernaj, por kiu persono estas ordinita sacerdoto kaj porkulte funkcias

La vorto "sacerdoteco" devenas el la latina sacerdotium, kiu siavice formiĝas el du subvortoj: sacer kaj dotium.

  1. Sacer ("sanktum") sinonimas kun “disigita”, per indiki aĵojn, personojn aŭ agojn neprofanajn.
  2. Dotium ("povo") devenanta el “doto”, analoga al “gvidanto” (el kiu ankaŭ “docento”) de la aferoj de la kompetenta ofico.

Tial sacerdoteco pensigas al sankta povo, dia gvido, administrado de la diaj aferoj.

[redakti] Referencoj

  1. La utiligo citrusa esenco en hititaj kaj huritaj ritoj estas priskribita en diversaj hititaj tekstoj (vidu: Marie Claude Trémouille, La religione dei Hurriti da La civiltà dei Hurriti, p. 169, in La Parola del Passato, n. 55, 2000, Napoli, Gaetano Macchiaroli editore ISBN 8885823351).
  2. En tiu kazo la dio forgesita kaj forigita estas Dionizo: Pinteo, responsulo pri la ekskludo, mortos disŝirita de sia familio mem incitita deMenadi [1].
  3. Makovritaj ĉe Gubbio (Italio) en la 15-a jarcento kaj datitaj je la 3-a/1-a jarcento a. K. Tiuj tabuloj utilas krome por pliprecizigi la samajn ritojn en la romia kulturo.
  4. Identigita pli poste kun la greka Afrodito.
Content Navigation
Aliaj lingvoj