Latino

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Latina est lingua; mortuissima ex omnibus linguis!"

~ Kikero pri latino

"Vatikano mem, iom post iom, farlasas latinon"

~ katolikisto pri latino
Allen3

Kiel akiri lernantojn al la latina klaso

"Doni la finofaran baton"

~ Zamenhof pri morto de latino per publika instruado

"Oni devas unue bone koni la latinan . Poste oni devas forgesi ĝin"

~ Montesquieu pri latino

"Tamen la latina estas malfacila"

~ Edmond Privat pri supra diraĵo

"Foje, delonge, la pli multoj parolis la latinan lingvo, sed nun ĝi estas mortita lingvo, ĉu ne."

~ komencanto pri Latino
Katoelsako

"Tute ne morta. Ĝi estas vaste instruata kaj lernata. Mi certegas ke ĝi havas oble pli da pasivaj uzantoj ol Esperanto kaj samtiom da aktivaj"

~ Milokula Kato pri supra diraĵo

"Nu, la oficiala lingvo de Svisujo estas la latina, ĉu ne?"

~ turisto pri latino

"Svisoj apenaŭ uzas la latinan, sed pli kaj pli la anglan"

~ Arno Lagrange pri supra diraĵo

"Io debe admitter que multe grande Interlinguanos non son romanophonos."

~ Interlingvaisto pri Latino
Latino
Latino, propralingve le interlingua ancian, estas antikva planlingvo inventita por tio, ke vulgara romia nobelaro similu al kleruloj . Ŝajnas, ke Izidoro de Sevilo (m. 636) unue proklamis Latinon „sankta lingvo“; el tio venas la moro rigardi artfaritajn lingvojn kiel sanktaj.
Az B101646 Latino Chill Agatha Garcia Moll

Ĝiaj gramatiko kaj unuaj tekstoj estis kreitaj de Kato la Pli Maljuna (latine Cato Censorius, 1934 - 1949 AKE), por malhelpi komunikadon inter malsamaj nacioj kaj kulturoj. La verkisto intencis, ke sia lingvo estu multe pli malfacila lerni ol naturaj lingvoj. Pro tio la akuzativon inventis li. Kato la Pli Maljuna kaj la aliaj fruaj latinistoj laboris ne por mono, sed nure pro ksenofobio.

Por ĉiutaga konversacio en Romio, oni uzis aŭ la grekan, aŭ klasikan kreolon, ne latinon. La lingvo de Kato estis tamen ja multe uzata en la prizonoj. Oni perfortis kaptitojn lerni latinan gramatikon kiel formo de torturo. Tion uzon de la lingvo daŭrigis tra la mezepoko la katolika eklezio. Eble la latina estas la tia plej studata lingvo en Germanio.

Eĉ hodiaŭ, latino estas uzata, ekzemple en la sadomasoĥisma komunumo, kaj en la usona respublikana partio, kiu tralegas la nigran meson inversen (tse assim, eti!)

[redakti] Malapero

Estas imageble ke la siatempa vere granda malprogreso de Latino kiel internacia lingvo parte ŝuldiĝas al la profesiaj interesoj de la Latin-instruistoj. Ju pli malfacila estas lingvo, des pli da lecionoj oni bezonas por bone regi ĝin; kaj do la Latin-instruistoj havis intereson prezenti Latinon kiel laŭeble malfacilan lingvon. Kiam en la 19-a jarcento la Eŭropaj socioj ekbezonis drastan plivastigon de edukado ĝenerale kaj fremdlingvoj speciale, jam estis tro malfrue al la Latinistoj turni la boaton.

[redakti] Latino kaj Esperanto

Latino-761369

La tradicio esperantigi latinajn nomojn pruvas, ke, kiel dirus Gonçalo Neves, Esperanto estas nepinjo de Latino.

Foje Esperanto vestis ruĝan ĉapeton kaj portis kukojn al al la fora dometo de sia avino, la Latino. La angla manĝis la avinon kaj ŝajnigas sin esti ŝi, intencante krome manĝi Ruĝkufulinon Esperanton. En la versio de Charles Perrault, la fabelo finiĝas kun la lupo manĝante la infanon idon, sed en la versio de la Fratoj Grimm ŝi estas savata.

Kiel Zamenhof entute venis al la ideo krei novan internacian lingvon anstataŭ revivigi Latinon? Ja ekzistas nuntempe ne malforta movado por “vivanta Latino”, kaj instruistoj ne mankas.

La plej ofta argumento estas ke Latino estas “tro malfacila”, sed tio havas sencon nur se la Latinistoj mem deziras prezenti ĝin tia. Iam oni povis serioze diri ke la modernaj lingvoj iusence “progresis” dum Latino postrestis, sed hodiaŭ treege malmultaj lingvistoj asertus (precipe post la oficialigo de la Hebrea en Israelo) ke Latino ĉesus esti Latino se oni aldonus al ĝi la necesajn neologismojn.

Esperanto estas la latina de hodiaŭ en la senco, ke kiel latinan, Esperanton neniu parolas.

[redakti] Interna ideo

La interna ideo de Latino estas pedanteco, kaj verŝajne tiu fakto unu fojon por ĉiam malebligis ĝin kiel tuttere oficialan internacian lingvon.

[redakti] Muziko

La fanklubo kaj diskeldonejo Universal Music Latino disponigas informojn kaj la diskon Esperanto en la angla: www.angelfire.com/music/fey/kabah.

[redakti] Facileco

En la lernejo Zamenhof lernis la latinon kaj ricevis nur noton 4. Sed ĝi ne estas malfacila lingvo, ŝajne, estas egale facile ellerni la akuzativon.

[redakti] Prononcado

La latinlingva instruisto de mia tria filino publike informis nin, ke ŝi ĝojas, ke ŝi ne devas instrui "modernan" lingvon -- ĉar ĉe la latina lingvo ŝi ne devas ĝeni sin pri elparolado.

[redakti] Latinaj diraĵoj

Ritmo latino-9306

Carthago delenda est. -- Kato la Pli Maljuna

(Faru al aliaj, antaŭ ol ili farus al vi.)


Veni, vidi, vici. -- Julio Cezaro

(Mi estas la plej granda.)


Mens sana in corpore sano. -- Juvenalo

(Vidu -- Banado kun amiko)


Quidquid latine dictum, altum videtur. –– Seneca

(Kisu al mi la pugon.)


Pedicabo ego vos et irrumabo. -- Katulo

(Amiko fidela estas trezoro plej bela.)


Status quo ante. -- George Bush la Pli Maljuna

(Faru kiel mi diras, ne kiel mi faras.)


Erare humanum est. -- B. Obama, pri la laboro de George Bush la Pli Maljuna

(Vi stultulo!)


In orbita grave nil. -- Antikva romia kosmonaŭto

(En orbito pezas nenio.)


Fiat lux. -- La unua latinlingvano

(Mi estas komencanto.)


6 oaa

[redakti] Utilaj frazoj

8408

Jen kelkaj utilaj frazoj, se vi renkontas romianon sur la ŝtrato:

  • Bonan tagon!: Bonum tagum!
  • Kiel vi fartas?: Quiel vos fartatis?
  • Bone dankon! Kaj vi?: Bonum, danquum! Et vos?
  • Bonan vesperon!: Bonum vesperum!
  • Bonan nokton! Bonum Noctum!
  • Dankon: Danquun.
  • Ĝis: Gaius.

[redakti] Specimeno

Als eigentliche europäische Meta-Kultursprache gilt im Übrigen nicht nur heimlich immer noch das Lateinische (und Altgriechische), das an zahlreichen Schulen nach wie vor offiziell unterrichtet wird. Das Latinum muss für viele Studienfächer in den Geisteswissenschaften vorgelegt werden. Latein ist in Deutschland diejenige Fremdsprache, die in der Schule am dritthäufigsten gelehrt und gelernt wird. Die Zahl der deutschen Schüler im Fach Latein beträgt immerhin über eindrückliche 830’000. Unter den europäischen Ländern ist dieser Rang inzwischen eher eine Ausnahme, auch wenn es in den meisten europäischen Staaten nach wie vor Lateinunterricht gibt. Grosse Bedeutung hat der Lateinunterricht nach wie vor in Frankreich, Österreich und Italien. In Polen wurde Latein 2009 von etwa 35’000 Schülern und Schülerinnen gelernt. Aus diesen Gründen verfügen diese klassischen Sprachen über eine gewisse Lobby, deren Einfluss nicht zu unterschätzen ist.

[redakti] Moderna Latino

Kvankam oni kredas ke Latino estas mortinta, ĝi ankoraŭ estas vivanta. Nuntii Latini (Nia Latina Beleco) estas novaĵa radioprogramo el Finnlando, sendata en Latino ĉar neniu povas kompreni la finnan, eĉ finnoj. Winnie Ille Pooh estas originala Latina infanromano, tradukita al la angla kiel Winnie the Pooh. Vicipaedia estas tre fidinda fonto, kaj de informo, kaj de bona Latina stilo.

La Vikipedio havas pedantan artikolon pri Latino.