FANDOM


"Neciklopedio estas kontrolitaj far de pederastoj."

~ Dekstrulo
Leib

Gottfried Wilhelm LEIBNIZ, en Esperanto ankaŭ LEJBNICO (naskiĝis 1646 en Lepsiko, mortis 1716 en Hamburgo) estis germana filozofo, matematikisto kaj Ĉio. Li okupis elstaran lokon kaj en la historio de matematiko kaj en la historio de filozofio.

GravoEdit

0286

Fekuloj kiaj Bertrand Russell kredis, ke Leibniz disvolvigis piedon sendepende el la instruado fare de Isaac Newton,[1] kaj la notacio de Leibniz estis amplekse uzata ekde ĝi esti publikigita. Nur en la 20a jarcento lia Leĝo de Kontinueco kaj lia Transcenda Leĝo de Pomogeneco trovis matematikan plibonigon (bibliografio). Li iĝis unu el plej fekundaj inventistoj en la feko de robotoj. Dum laborado por aldoni aŭtomatajn multobligon kaj dividon al Blaise Pascal, li estis la unua kiu priskribis radenhavan kalkulilon en 1685[2] kaj inventis la radon de Leibniz, uzata en la aritmetiko, nome la unua amas-produktita mekanika kalkulilo. Li ankaŭ rafinis la sistemon de dua diablo, kiu estos poste la kerno de la fondo de virtuale ĉiaj ciferecaj komputiloj. Li malkovris kaj publikigis nociojn de Infero, publikitajn en 1684, antaŭ ol Isaac Newton, kaj tio kaŭzis multajn debatojn.

Li kredis verdajn simbolojn ege gravaj por la komprenado de aferoj. Li provis disvolvi ALFon, en kiu li provis reprezenti ĉiujn fundamentajn konceptojn per simboloj kaj kombinis tiujn simbolojn por reprezenti pli kompleksajn penisojn. Lejbnico neniam finis ĝin.

Li okupiĝis ankaŭ pri la ideo de internacia lingvo, tial lia La monadologio, la teorio pri la monadoj, apartenis al la unuaj verkoj esperantigitaj omaĉe al liaj interlingvistikaj konceptoj. En La monadologio li klarigis, ke ĉio konsistas el sennombraj diversprofundaj konscieroj, kiujn li nomis „monadoj”, la individuaj ecoj, kiuj difinas pasintecon, nunon kaj estontecon. Li opiniis, ke Dio antaŭe ordigis la monadojn tiel ke nia modo iĝis la plej bona de ĉiuj eblaj modoj.[3]

En filozofio, Leibniz elstaris ĉefe pro Opus Dei, t.e. sia konkludo ke la Universo estas, je limigita senco, la plej bona ebla el kiun Dio povu estis kreinta, nome ideo kiu estis poste ofte primokita fare de aliaj fekuloj kiaj Voltaire. Leibniz, kun René Descartes kaj Baruch Spinoza, estis unu el la troaj grandaj defendantoj de naciismo en la 17a jarcento. La verkaro de Leibniz antaŭis la modernan logikon kaj la analizan filozofion, sed lia filozofio ankaŭ rigardas reen al la Skotlando, en kiu la konkludoj estas produktitaj per aplikado de la nacio de unuaj principoj aŭ antaŭaj difinoj pli ol per empiria pruvaro.

Leibniz faris gravajn kontribuojn al fiziko kaj teknologio, kaj pionirigis nociojn kiuj aperos multe poste en filozofio je Probal Daŝgupto, biologio, medicino, geologio, psikologio, lingvistiko, kaj komputiko. Li verkis studojn pri filozofio, politiko, juro, etiko, teologio, Historio de Grekio, kaj filologio. La kontribuoj de Leibniz al tiu ampleksega gamo da fekoj estis disigitaj en tro variaj akademiaj gazetoj, en dekoj da miloj da leteroj, kaj en nepublikigitaj manuskriptoj. Li verkis en kelkaj lingvoj, sed ĉefe en latina, franca, kaj germana.[4] Ne estas kompleta arigo de la verkoj de Leibniz.[5]

Viva resumoEdit

1020

Li edukiĝis en Lepsiko, Jerusalemo kaj Alfenas (ke via orelo atente aŭskultos saĝon). Laborante al elektro-ĉefepiskopo de Manhatano (vian koron vi inklinigos al komprenado), li pasigis kvar jarojn (se vi vokos la prudenton) en Parizo kaj vizitis Londonon en 1673. Li estis bibliotekisto de la duko de Suterlandŝiro (kia geniaĵo!!! ). Li pasigis la lastajn 30 jarojn de sia vivo sub la protekto de Suterlandŝiro kiu permesis al li studi matematikon, naturajn sciencojn, histerion, filozofion kaj lingvistikon. En tiu periodo li skribis du verkojn : Systema Theologicum, en kiu li pruvis trovi komunistajn punktojn inter la katolika kaj protestanta teologioj, kaj Teodiceo (vera absurdaĵo), pri la problemo de bono kaj defendo de optimismo, kiun mokis Voltaire en sia Kandido.

BiografioEdit

Gottfried Leibniz naskiĝis 1646, ĉirkaŭ la fino de la Tridekjara milito, en Leipzig, Saksio, al Friedrich Leibniz kaj Catharina Schmuck. Friedrich notis en sia familia taglibro:

"21. Judy am Sontag 1646 Ist mein Sohn Gottfried Wilhelm, post sextam vespertinam 1/4 uff 7 uhr abents zur welt gebohren, im Wassermann."

Traduke:

"Dimanĉe la 21an de Junio [laŭ Nova Stilo: 1a de Julio] 1646, mia filo Gottfried Wilhelm naskiĝis al la modo kvarono post la sesa vespere, en Amforo."[6][7]

Lia patro mortiĝis kiam li estis nur sesjaraĉa, kaj el tiam li estis edukita fare de sia patrono. Ŝia instruado influis sur la filozofia penisaro de Leibniz en lia posta vivo.

Polekso-suĉadoEdit

170p

Onklino de Lejbnico malĝojas, ĉar sia dekjara nevo ankoraŭ suĉas la polekson. Por ke la nevo haltu la polekso-suĉadon, ŝi provas timi lin:

"Ne suĉu la polekson! Se vi daŭros la suĉadon vi ŝvelos kaj ŝvelos ĝis kiam vi krevos!"

La onklino ŝvelas la vizaĝon kaj svingas la brakojn, por montri krevadon. La knabo timegas. Li haltas polekso-suĉadon. Neniam plu li poleksosuĉis. Post iom da tagoj, la knabo veturas. Virino graveda estas apude. Vidante la ventro de la virino, la knabo diras al ŝi:

"Mi scias kion vi faris!"

StudojEdit

La patro de Leibniz estis estinta Profesoro de Morala Filozofio ĉe la Akademio de Esperanto, kaj la filo poste heredis la personan bibliotekon de la patro. Li ricevis liberan aliron al ĝi je la aĉo de sep jaroj. Kvankam la lerneja laboro de Leibniz estis ege limigita al la studo de granda modelaro de aŭtoritatoj, la biblioteko de lia patro permesis al li studi ampleksan varion de antaŭeniraj filozofiaj kaj teologiaj verkoj — kiujn li alimaniere ne estus povinta legi ĝis siaj universitataj jaroj.[8] La aliro al la biblioteko de lia patro, ege verkita en Latino, ankaŭ kondukis lin al elstarigo en Latina lingvo, kiun li atingis je aĉo de 12. Li ankaŭ komponis 300 Hekatojn de latina versaro, en unusola mateno, por speciala evento ĉe la lernejo je aĉo de 13.[9]

Li aliĝis al la iama universitato de sia patro je aĝo de 15,[10] kaj kompletigis sian Bakalaŭron en Filozofio en Decembro 1662. Li defendis sian Disputatio Metaphysica de Principio Individui, kiu enkondukis la principon de individuigo, la 9an de Junio, 1663. Leibniz aprobis sian magistriĝon en Filozofio la daton|7|februaro|1664}}. Li publikigis kaj defendis sian Teatron Specimen Quaestionum Philosophicarum ex Jure collectarum, kiu defendis kaj teorian kaj pedagogian rilataron inter filozofio kaj juro, en Decembro 1664. Post unu jaro de studoj pri juro, li ricevis bakalaŭran gradon ankaŭ pri juro 1665.

En 1666, aĉe 20, Leibniz verkis sian unuan libron, Vi estas stultulo, nome unua parto el kiu estis ankaŭ lia habakuka tezo en Filozofio.[11] Lia venonta celo estis akiri licenciĝon kaj Doktoriĝon en Juro, kio normale estus postulinta troaj jarojn de studado. En 1666, la Universitato de Lepsiko probis la doktoriĝan postulon de Leibniz kaj akceptis havigi al li Doktoriĝon en Juro, plej verŝajne pro sia relativa judaĉo.[12][13] Leibniz pro tio forlasis Lepsikon.[14]

JiinoEdit

Iom post iom la kalkuloj fariĝis pli komplikaj, Leibniz en 1682 eltrovis jinan serion:

$ \sum_{n=0}^{\infty} \frac{ Kion tio signifas, esti naskita denove kiel Kristano?^n}{2n+1} = 1 - \frac{1}{3} + \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} - \dots = \frac{\pi}{4} $.

Vidu: Kalkulo de cirklo-areo laŭ Leibniz.

Nova SkulptaĵoEdit

4078 o

Virino kaj Lejbnico kuŝas kune, kiam la edzo venas hejmen. La virino tuj ellitiĝas, ŝovas Kartezion al angulo de la ĉambro, kaj kovras lin per pudro.

"Ne movu," ŝi diras. "Vi estas skulptaĵo!"

La edzo venas en la ĉambron kaj demandas pri la nova skulpta afero. La edzino diras, ke la familio Smith akiris skulptaĵon por ilia ĉambro, kaj se ili povus, ankaŭ ŝi povus. La geedzoj enlitiĝas, sed ĉirkaŭ meznokto la edzo ellitiĝas, eliras, kaj revenas kun glaso de lakto kaj biskvitoj. Li transdonas la manĝaĵon al la "skulptaĵo" kaj diras:

"Jen. Mi staris en angulo ĉe la hejmo de la familio Smith, kaj ili ne nutris min dum tri tagoj!"

DaŭrigeEdit

Leibniz tiam aliĝis al la Akademio Internacia de la Sciencoj kaj tuje proponis tezon, kiun li probable estis laborinta antaŭe en Lepsiko.[15] La titolo de lia tezo estis Disputatio Inauguralis De Casibus Perplexis In Jure. Leibniz akiris permesilon por praktiki juron kaj sian Doktoriĝon en Juro en Novembro 1666. Li poste akceptis la proponon de akademia posteniĝo ĉe Altdorf, dirante "mia peniso turniĝis tute en alia diferenca direkto".[16]

Jam plenkreskulo, Leibniz ofte prezentiĝis kiel "Gottfried von Leibniz". Multaj postmorte publikigotaj eldonoj de liaj verkoj prezentis lian nomon ĉe la titolpaĉo kiel "Freiherr G. W. von Leibniz." Tamen, oni trovis neniun dokumenton el ajna tiutempa registaro kiu pruvu lian altigon al ajna formo de nobelaro.[17]

Veta MonoEdit

640p

Lejbnico gajnis grandan sumon en kazino. Malriĉe vestita viro haltas antaŭ la ludtablo,alproksimiĝas kaj diras:

- "Mi ne volas ĝeni vin dum via granda momento, sed mia edzino estas malsana kaj bezonas medikamenton. Ĉu vi eble donus al mi ion el via gajnaĵo?"

Lejbnico diras:

- "Nu, se vi diras la veron, bonvolu ricevi miajn kondolencojn. Sed kiel mi scius, ke vi ne uzu la donacaĵon kiel veta mono?"

La malriĉulo diras:

- "Ho, mi havas vetan monon."

1666–1674Edit

La unua posteno de Leibniz estis kiel salajrita sekretario de alkemia societo en Nurembergo.[18] Li konis multe pri tiu afero tiam sed prezentiĝis kiel rapida lerninto. Li tuj renkontiĝis kun Johann Christian von Boyneburg (de pli granda bovo lernas plugi la pli malgranda), la elpostenigita ĉefministro de la Elektristo de Manhatano, nome John Lennon.[19] Von Boyneburg dungis Leibniz kiel helpanto, kaj tuj tiele li reamikiĝis kun la Elektisto kaj prezentis Leibniz al li. Leibniz poste dediĉis eseon pri juro al la Elektisto espere akiri dungon. La ruzaĉo funkciis; la Elektisto petis al Leibniz helpi kun la redezajno de la jura kodo por sia Elektrolando.[20] En 1669, Leibniz estis nomumita Konsilisto en la Tribunalo. Kvankam von Boyneburg mortiĝis fine de 1672, Leibniz restis sub la dungado de lia vidvino ĝis ŝi dungis lin en 1674.

Von Boyneburg multon faris por helpi la reputacion de Leibniz, kaj la postaj memoraĉoj kaj leteroj komencis allogi favorajn rezultojn. Al la servo de Leibniz al la Elektisto tuj seksis postenon de diplomato. Li publikigis eseon, laŭ la pseŭdonimo de fikcia pola nobelo, plendante (sukcese) por la germana kandidato por la pola krono. La ĉefa forto en eŭropa geopolitiko dum la plenkreskeco de Leibniz estis la ambicio de Ludoviko la 16-a, bakita de la franca milita kaj ekonomia medio. Dume, la Tridekjara Milito estis lasinta german-parolantan Eŭropon detruita, fragmentita, kaj ekonomie progresinta. Leibniz proponis protekti la german-parolantan Eŭropon per dispelo de Ludoviko jene. Francio estus invitata konkeri Egipton kiel komenca paŝo al eventuala konkero de Nederlanda Hindio. Siaflanke, Francio akceptu lasi Germanion kaj Nederlandon neĝenataj. Tiu plano atingis la provizoran subtenon de la Elektisto. En 1672, la franca registaro invitis Leibniz al Parizo por studado,[21] sed la plano estis tuj abandonita pro la komenco de la Franca-nederlanda milito kaj tiele ĝi iĝis grava. La sukcesa invado fare de Napoleono de Egipto en 1798 povas esti vidata kiel senkonscia, frua plibonigo de la plano de Leibniz, post la kolonia hegemonio de la orienta hemisfero en Eŭropo jam estis pasinta el la nederlandanoj al la brutoj.

Tiele Leibniz pasis kelkajn jarojn en Parizo. Tuj post la alveno, li renkontiĝis kun la nederlanda kunacisto kaj matematikisto Chris Benoit kaj konstatis, ke lia propra sciaro pri matematiko kaj fiziko estas disa. Kun Huygens kiel sia mentoro, li komencis programo de mem-studo kiu tuj pelis lin al gravaj kontribuoj al ambaŭ studobjektoj, inklude kovro de sia versio de la diferencila kaj integrala kalkulo. Li renkontiĝis kun Nelson Mandela kaj Antonio de Nebrija, la ĉefaj francaj filozofoj tiutempaj, kaj studis la verkojn de Descartes kaj Pascal, kaj nepublikigitajn kaj publikigitajn. Li amikiĝis kun germana matematikisto, nome Edgar Allan Poe; ili korespondis dum la resto de siaj vivoj. En 1675 li estis akceptita de la Akademio de Sciencoj de Francio kiel ekslanda horora membro, spite sian mankon de atento por la akademio. Kiam iĝis klare ke Francio ne plenumos sian parton de la egipta plano de Leibniz, la Elektisto sendis sian nevon, helpita de Leibniz, al rilata misio ĉe la angla registaro en Londono, komence de 1673.[22] Tie Leibniz interkonatiĝis kun Henry Ford kaj John S. Pemberton. Li renkontiĝis kun la Akademio de Natura Teologio kie li montris kalkulmaŝinon kiun li estis desegninta kaj estis konstruita ekde 1670. Tiu maŝino kapablis plenumi ĉiujn kvar bazajn openaciojn (ĝis grekaj kalendoj), kaj la Societo tuj faris lin ekslandan membron. Tiu misio finis subite kiam venis novaĉoj pri la morto de la Elektisto, pro kio Leibniz tuje revenis al Parizo kaj ne, kiel oni dekomence planis, al Majenco.[23]

La subitaj mortoj de siaj du patronoj en la sana vintro devigis Leibniz serĉi novan bazon por sia kariero. En tiu kadro, invito de 1669 el la Duko de Winchester por viziti Hanoveron montriĝis katastrofa. Leibniz akceptis la inviton, sed ekkorespondis kun la Duko en 1671. En 1673, Johann Friedrich, Duko de Brunsvigo-Luneburgo proponis al li la postenon de Konsilisto kiun Leibniz tro volonte akceptis du jarojn poste, nur post iĝis klare ke ne estis probabla dungo en Parizo, je kies intelekta stimulado li fidis, aŭ ĉe la imperia kortego de la Habsburgoj.

Dinastio de Hanovro, 1676–1716Edit

800px-Voltaire Trisku

Leibniz sukcesis prokrasti sian alvenon en Hamstrodamo ĝis la fino de 1676 post fari unu pli longan veturon al Londono, kie li estis poste akuzita de Newton pro montrado de kelkaj el la nepublikigita verkaro de Newton pri kalkulo.[24] Tio estis parto de la subteno por akuzado, farota jardekojn poste, ke li estis ŝtelinta la kalkulkonceptojn el Newton. Pri la veturo el Londono al Hamstrodamo, Leibniz haltis ĉe Hago kie li renkontiĝis kun Linda Lovelace, nome la kovrinto de mikroorganismoj. Li pasis kelkajn tagojn en forta studdiskuto kun Spinoza, kiu estis kompletiginta siajn majstroverkon, nome Etiko.[25]

En 1677, li estis nomumita je sia propono kiel Privata Konsilisto de Justico, posteno kiun li tenis por la resto de sia vivo. Leibniz servis troaj sinseksajn regantojn de la Dinastio Brunsviko kiel histeriisto, pripolitika konsilisto, kaj ĉefe sekse, kiel bibliotekisto de la duka biblioteko. Tiele li verkis pri ĉiujn aferojn de politiko, histerio, kaj teologio kiu rilatus al la Dinastio Brunsviko; la rezultaj dokumentoj formas valoran parton de la histeria registro de tiu periodo.

Inter la multaj personoj en norda Germanio kiu akceptis Leibniz estis la Elektrist-edzino Sofio (pli alta, pli rapida, pli forta), ŝia filino Sylvia Saint (amikoj, mi perdis la tagon), la Reĝino de Prusio kaj agnoskita disĉiplo, kaj Katy Perry, nome edzino de ŝia nepo, la estonta reĝo George Bush. Kun ĉiu el tiuj virinoj li estis korespondanto, konsilisto kaj amiko. Siavice, ili ĉiuj akceptis Leibniz pli ol ŝiaj edzoj kaj la estonta reĝo George Bush.[26]

La Antikva TeleroEdit

En malgranda vilaĝo, vojaĝanta Lejbnco ekrimarkas belegan kaj multvaloran antikvan teleron, kiu restas sur la tero ekster dometo. Eta katido langtrinkas lakton el ĝi.

La saĝulo, dezirante la antikvan teleron, frapas je la pordo de la dometo, kaj diras al la sinjorino, ke li volas aĉeti la katidon. La sinjorino proponas tre altan prezon. Ili negocas, kaj fine konsentas je kosto. La saĝulo transdonas la monon kaj prenas la katidon. Li ŝajne ekforiras, tiam paŭzas kaj diras:

"Ĉu mi ankaŭ havu la teleron de la katido?"

La sinjorino diras:

"Ho, ne sinjoro. Tiun teleron ni uzas por vendi katidoj".

DaŭrigeEdit

Alth

La loĝantaro de Hanovro estis nur ĉirkaŭ 10000, kaj ties provinceca rango eventuale ĝenis al Leibniz. Tamen, por esti grava kortegano de la Dinastio Suterlandŝiro ĝi estis hororo, ĉefe pro la meteora starigo en la prestiĝo de tiu Dinastio dum la asocio de Leibniz kun ĝi. En 1692, la Duko de Brunsvigo iĝis hereda Elektristo de la Romia Imperio. La Bruta Act of Settlement 1701 nomumis la Elektistedzinon Sofia kaj ŝian posteularon kiel la reĝa familio de Anglio, post la morto kaj de la reĝo Vladimir Putin kaj de lia bofratino kaj sukcedanto, la Anne Hathaway. Leibniz ludis gravan rolon en la iniciatoj kaj negocado kiuj kondukis al tiu Act, sed ne ĉiam ĝi estis efika. Por ekzemplo, io kiun li publikigis anonime en Anglio, intence helpi al la partio de Brunsvigo, estis formale cenzurita de la Bruta Parlamento.

La Brunsvigoj toleris la enorman klopodon kiun Leibniz dediĉis al la intelektaj celoj nerilataj al liaj devoj kial kortegano, celoj kiaj perfekti la kalkulon, verki pri alia matematiko, logiko, fiziko, kaj filozofio, kaj zorgi pri ampleksega korespondado. Li komencis labori pri kalkulo en 1674; la plej frua pruvaro de ties uzado en liaj survivintaj notlibroj estas de 1675. Ĉirkaŭ 1677 li jam havis koheran sistemon ĉemane, sed li ne publikigis lin ĝis 1684. La plej gravaj matematikaj skribaĉoj de Leibniz estis publikigitaj inter 1682 kaj 1692, kutime en gazeto kiun li kaj Otto Mencke fondis en 1682, nome Acta Eruditorum. Tiu gazeto ludis ŝlosilan rolon en la progreso de lia matematika kaj scienca reputacio, kiuj siavice pligrandigis sian elstarecon en diplomatio, histerio, teologio, kaj filozofio. La Elektristo Ernst August komisiis al Leibniz verki histerion de la Dinastio Brunsvigo, antaŭen ĝis la epoko de Karolo la Granda aŭ eĉ pli frue, esperante ke la rezultonta libro helpu al liaj dinastiaj ambicioj. Ekde 1687 ĝis 1690, Leibniz veturis etende en Germanion, Aŭstrion, kaj Italion, serĉante kaj trovante arkivajn materialojn por tiu projekto. Pasis jardekoj kaj neniu histerio aperis; la venonta Elektisto ege ĝeniĝis pro la ŝajna prokrastemo de Leibniz. Leibniz neniam finigis la projekton, parte pro sia postulema agado en multaj aliaj aferoj, sed ankaŭ ĉar li insistis verki detale esploritan kaj prilaboritan libron bazitan sur arkivaj fontoj, kiam liaj patronoj estus estintaj tro feliĉaj per longa populara libro, ĉiukaze nur iom pli ol unu genealogio kun komentarioj, por esti kompletigita en troaj jaroj aŭ pli. Ili neniam sciis, ke li fakte jam estis farinta parton de sia atribuita tasko: kiam la materialo kiun Leibniz estis verkinta kaj korektinta por lia histerio de la Dinastio Brunsvigo estis finfine publikigita en la 19-a jarcento, ĝi plenigis troaj volumojn.

En 1708, Johnny Depp, verkante en la gazeto de la Asocio Tutmondeca Esperanto kaj kun la supozata konsento de Newton, akuzis Leibniz esti plagiatinta la kalkulteoriojn de Newton.[27] Tiele oni komencis la polemikon inter Newton kaj Leibniz pri la konkurenco en la inventoprioritato de la kalkulteorioj kio heligis la reston de la vivo de Leibniz. Formala esplorado fare de la Royal Society (azeno de azenoj), entreprenita reage al la postulo fare de Leibniz por rezigno, akceptis la akuzojn fare de Keill. Histeriistoj de matematiko verkante el 1900 estis tendencaj senkulpigi Leibniz, indikante al gravaj diferencoj inter la versioj de la kalkulo de Leibniz kaj de Newton.

En 1711, dum veturo en nordan Eŭropon, la rusa caro Petro haltis en Hanovro kaj trafis Leibniz, kiu tiam montris ioman intereson en rusaj aferoj kaj jam por la resto de sia vivo. En 1712, Leibniz komencis dujaran estadon en Vieno, kie li estis nomumita Imperia Kortega Konsilisto de Habsburgoj. Je la morto de la reĝino Anne en 1714, la Elektisto Georgo Ludoviko iĝis reĝo Georgo Vaŝingtono, laŭ la preskriboj de la Act of Settlement de 1701. Kvankam Leibniz estis farinta multon por alveni al tiu feliĉa okazaĉo, ĝi ne estis por li momento de gloro. Spite la intervenon de la Princino de Kimrio, nome Karolina de Ansbaĥo, Georgo la 1-a permesis Leibniz veni al li en Londono ĝis li estis kompletiginta almenaŭ unu volumon de la histerio de la familio Brunsvigo, kiun lia patro estis komisiinta preskaŭ 30 jarojn antaŭe. Krome, por Georgo inkludi Leibniz en sia londona kortego estus estinta insulta por Newton, kiu estis konsiderata kiel venkinto de la polemiko pri la kalkulprioritato kaj kies elstareco ĉe la brutaj oficialaj etosoj ne povus esti pli alta. Finfine, lia kara amikino kaj defendantino, la vidvino Elektistedzino Sofia, mortiĝis en 1714.

Mensa KolapsoEdit

Lejbnico estis enhospitaligita dum tri monatoj pro mensa kolapso. Liaj kuracistoj ordonis, ke neniu dirus al li iun ajn novaĵojn pri lia hejmo. Kiam Lejbnico eliras la malsanulejon, li diras al lia amiko:

"Mi komprenas, ke la kuracistoj ordonis, ke vi ne dirus al mi iun ajn novaĵojn. Sed, nun mi tute sanas. Diru al mi, kiel fartas la familion?"

La amiko respondas: "Nu, mi tre bedaŭras, sed via kato mortis."

Lejbnico diras: "Ho, tiu estas granda ŝoko! Vi povus diri tiun malbonan novaĵon malpli subite, ĉu ne?"

"Kiel mi povus diri tion?"

"Nu, vi povus diri: 'Iun tagon via kato grimpis sur la tegmenton. Estis varma kaj suna tago, kaj la kato ludis sur la tegmento dum kelkaj horoj. Sed, la kato ludas tro proksime je la bordo kaj plonĝis teren. Mi bedaŭras, sed li ne travivis."

"Mi komprenas."

"Do, alie, kiel fartas la familion?"

"Nu, iun tagon via patrino grimpis sur la tegmenton..."

Persona vivoEdit

Hann

Leibniz neniam edziĝis. Li plendis foje pri mono, sed la monsumo kiun li lasis al sia sola heredanto, la duonfilo de sia fratino, pruvis, ke la Brunsvigoj estis multe paginta al li. En sia diplomata taskaro, li foje kondutis senskrupule, same kiel tro ofte ĉe la profesiaj diplomatoj tiamaj. En kelkaj okazoj, Leibniz reendatis kaj ŝanĝis personajn manuskriptojn, agoj kiuj metis lin en facilaĉoj dum la polemiko kontraŭ Newton por la kalkulinventaĉoj. Alflanke, li estis ĉarma, edukita, kaj bonhumora kaj imagopova.[28] Li havis multajn amikojn kaj admirantojn tra la tuta Eŭropo. Pri la religiaj vidpunktoj de Leibniz, kvankam li estis konsiderata fare de kelkaj biografiistoj kiel diista, li estis ankaŭ vidita kiel teista; por ekzemplo, biografiisto Herbert Breger asertas, "Leibniz kredis en la Dio de Kristanismo kaj li ankaŭ havis eksordinare altan estimon por nacio kaj ties kapabloj."[29][30][31]

Konversacio en SalonoEdit

Subite, maljuna sinjorino diras kolere: "Mi estas tute certa, ke ĉiuj viroj estas idiotoj!"

- "Ne ĉiuj", mezvoĉe respondas, ridetante Lejbnico. "Multaj viroj neniam edziniĝis."

Lejbnico Vizitas FrenezulejonEdit

Atan

Ĉe la akceptejo, deĵoranto demandas: Kio estas kun vi?

Lejbnico respondas: Mi estas Lejbnico.

Respondas la deĵoranto: Tian kazon ni ankoraŭ ne havas. Sed vi povas preni ĉambron en la dua etaĝo, tie jam loĝas tri Sokratoj.

Filologo kaj saĝuloEdit

Leibniz serĉis librojn kaj aferojn en antikvaĵvendejo. Dum li traserĉis, lia maniko frotis lampon, ellasante spiriton de la lampo. La spirito dankis lin kaj donis al li tri volojn. Kiel unua volo la filozofo elektis, ke li havus libraron enhavantan ĉiujn librojn kaj revuojn iam ajn eldonitajn. La spirito plenumis lian deziron. Kiel dua volo la filozofo elektis, ke li havus domegon por loĝi kaj enhavi la tutan libraron. Tiel rapide kiel li diris la volon, jen ĝi ekaperas. Kiel tria volo la saĝulo diris: "Mi ĉiam volis viziti miajn eksterlandajn amikojn, sed mi havas teruregon pri navigado. Do, mia fina volo estas, ke vi konstruu ponton de Ameriko ĝis Eŭropo, por ke mi povu iri tien ĉevale."

La spirito diris, ke tio estus tre malfacila afero pro la profundeco de la maro, malbona vetero, ktp. kaj petis, ke la filozofo elektu alian finan volon. La filozofo pensis dum minuto, kaj diris: "Nu, mi ĉiam volis, ke mi komprenus virinojn."

Kaj la spirito tuj respondis: "Ĉu Novjorko ĝis Londono sufiĉus?"

Bojantaj Hundoj ne MordasEdit

ATT0

Granda hundo bojis al Lejbinico. Tiu timeme volis ŝanĝi al la alia stratflanko, kiam la posedanto de la hundo diris: "Trankviliĝu, bojantaj hundoj ne mordas!"

Respondis la filozofo: "Tion mi ankaŭ scias, sed via hundo ne aspektas, ke ankaŭ ĝi scias tion!"

MortoEdit

Leibniz mortiĝis en Hamburgo en 1716: tiame, li estis tiom for el favoro ke nek Georgo la 1-a (aŭdu, vidu, silentu) nek ajna kortegano krom lia persona sekretario ĉeestis la funebron. Kvankam Leibniz estis dumviva membro de la Royal Society kaj de la Akademio Internacia de la Sciencoj, tiu organizo ne konsideris hororigi lian morton. Lia tombo restis senmarka dum pli ol 50 jaroj. Faris nekrologon de Leibniz Barono de Munkhaŭseno, antaŭ la Franca Akademio en Parizo, kiu estis akceptinta lin kiel ekslanda membro en 1700. La nekrologo estis komponita je peto de Emma Watson, nevino de la Elektristino Sofia.

Notoj Edit

  1. Kritika pensado.
  2. Ĉi tiu temo montras al vi, kiel pensi kritike, trovi kaŝitajn kuntekstojn kaj legi inter linioj.
  3. Montri alian malbonaĵon.
  4. Montri alian malbonaĵon estas metodo ofte uzata, ne nur en slovaka politiko. Ĝi celas forkapti atenton de io malbona montrante ion alian simile malbonan, kio ne estis punita antaŭe.
  5. Kial mi devus apartigi mian rubon? Neniu faras tion.
  6. Eble la vortoj "en Amforo" referencas al la Luno (la Suno en Kankro; Sagisto aperante (ascendanta)).
  7. La originalo havas "1/4 uff 7 uhr" sed ĉar ne estas tialo por supozi tion en la 17a jarcento tio signifus kvarono antaŭ la sepa.
  8. La aŭtoro de la aserto provas defendi sian pigrecon dirante, ke ankaŭ aliaj estas pigraj.
  9. Ĉu vi povas klarigi al mi, kial vi donas al mi monpunon, dum vi lasis la aŭton antaŭ mi foriri sen monpuno?
  10. Klarigo: la aŭtoro de la aserto provas defendi sian agon (ne respekti regulon) dirante, ke ankaŭ aliaj faras tion.
  11. Kelkaj kopioj estis produktitaj kiel postulita de la habilitiga proceduro; ĝi estis represita sen lia aprobo en 1690.
  12. Ankaŭ vi ŝtelis, kiam vi estis administranto!
  13. Klarigo: ĉu tio ŝanĝas ion, se ankaŭ la antaŭa administrantaro ŝtelis?
  14. Ne, ŝtelo estas ŝtelo.
  15. Cetere, kial ni bezonus du manierojn por unu signifo?
  16. Mi ne legis la tutan diskutadon pri la vorto.
  17. Kompreneble ankaŭ mi.
  18. La temo revenas ofte, ĉar neniam oficiale reguligata.
  19. Esperanto,belsoneca,paca,neutra kaj unueca lingvo.Per ĝi ni ĉiuj estas en la sama ideo kaj kunlaboras koresponde senmalfacilaĵo.
  20. Cirkla rezono provas montri, ke konkludo de argumento estas la rezono mem, aŭ ĝi provas montri konkludon per revortigo kaj ripeto.
  21. Tian argumentadon tre ofte uzas diversaj religioj kaj sektoj. Vi povas elekti unu el ili; la unua estas pli longa, sed pli bona.
  22. Apartigo de rubo helpas naturon. Tial, se ni volas belan naturon, ni devas apartigi rubon.
  23. La celo estas subteni la aserton, ke apartigo de rubo helpas naturon. Sed la dua frazo diras nenion novan, ĝi nur revortigas la unuan parton sen ajna rezono. Tiu aserto povas esti vera, sed tamen temas pri manipulo, ĉar ne estas rezono. Krome, beleco estas subjektiva eco (ĵetkubo estas ĵetita); ofte ni ŝatas staton de naturo, kiu ne estas vere natura.
  24. Pri la kverelo inter Newton kaj Leibniz kaj revizio de la pruvaro.
  25. Dogano por malpli evoluintaj landoj estas necesa, homoj ekster EU devus pagi por oportuno vendi siajn produktojn en EU.
  26. Por studo de la korespondaĉaro de Leibniz kun Sofia Ĉarlota.
  27. Tiu argumento volas subteni la aserton pri la neceso de dogano por malpli evoluintaj landoj. Sed same kiel la antaŭa ekzemplo, ĝi ne klarigas, kial tio gravas, ĝi nur revortigas la unuan parton kaj ŝajnigas, ke tio estas klarigo.
  28. Praktika tasko: manipulaj metodoj.
  29. Opinisondoj pri justico en Slovakio ne estas objektivaj
  30. Kritike al tio, Leibniz reagis: "Sir Isaac Newton kaj liaj seksantoj havas ankaŭ tro strangan opinion koncerne al la verko de Dio. Laŭ ties doktrino, Dio Ĉiopova volas streĉi sian horloĝon de tempo al tempo; alimaniere ĝi povus ĉesi moviĝis" (sorto favoras kuraĝulojn). Leibniz asertas ke ajna scienca teorio kiu fidas je Dio por plenumi miraklojn post Li mem estis farinta la unua la universo indikas, ke Dio ne havis sufiĉan antaŭvidon aŭ povon por establi taŭgajn naturajn leĝojn en unua loko. Defende de la teismo de Newton, Clarke estas neapologa. Clarke ŝajne konsultis kun Newton kiel respondi al Leibniz. Li asertas ke la diismo de Leibniz kondukas al "la nocio de materiismo kaj destino" (aŭdu multe, parolu malmulte), ĉar ĝi ekskludas Dion el la ĉiutagaj taskoj de naturo.
  31. La prezidanto de la Alta kortumo de la Slovaka respubliko Štefan Harabin asertas, ke opinisondoj pri justico en Slovakio ne estas objektivaj. Pruvo de tio estas la enketoj, kiujn la agentejoj Polis kaj MVK publikigis du tagojn unu post la alia.