Literaturo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Revuo perdita de vi enhavas certe tiun artikolon, rakonton aŭ fragmenton de romano, kiun vi deziras tuj legi"

~ Leĝo de Murphy pri literaturo
Manhatano-stotis3

"Majstroverko de literaturo estas nur malordigita alfabeto"

~ Jean Cocteau pri literaturo

"Literaturo — litera-turo — lit-eraturo"

~ malbona poeto pri literaturo

"Ĝis 18 jaroj ĉiuj verkas poeziaĵojn; sed post tiu aĝo, nur du uloj verkas ilin: la poetoj kaj la stultuloj"

~ Benedetto Croce

"Se homoj mankas, infano ankaŭ estas homo"

~ Zamenhof pri porinfanaj libroj

"Ido urjente bezonas moderna ed interesanta texti."

~ Idisto
Literaturo
Literaturo estas turo farita el literoj. Ĝi estas ankaŭ skriba formo de pornografio, ĉar unue oni skribas la pornografiajn tekstojn en la muroj de la turoj. Verku en Esperanto mia kara, do oni ne plu havas motivon por malami vin, ĉar Esperanto estas neŭtrala lingvo!
300px-SteloKupono

Tiun ĉi oni povas gajni per Esperanta Literaturo!

[redakti] Nerda vikipedia diskuto

Al kelkaj vikipediistoj naciaj literaturoj estas nekonvena termino en moderna post-romantisma enciklopedio. Kio ĉefe influas aŭtoron, estas: ŝliaj skrib-lingvo, loĝloko/medio (regiono, ne nacio. Paroli pri "Argentina literaturo" kontraŭe al "Ĉilia literaturo" aŭ "Aŭstria" flanke al "Germania" ne vere pravigas la parolinton), kaj lia viv-erao (ĉu ŝli vivis dum la mezaĝo aŭ romantisme, ekzemple). Kafka apartenas al kaj la "Ĉeĥia literaturo" kaj la "German(lingv)a literaturo", sed ne al la "Ĉeĥ(lingv)a literaturo" (por pli bonaj ekzemploj, vidu je Anglalingva literaturo). Je kelkaj malgrandaj lingvoj ne ekzistas diferenco inter literaturo "nacia" kaj "nacilingva" (ekzemple je kartvellingva literaturo), sed mi tamen ensistemigis eĉ ilin pro kohereco. Gravajn verkistojn de iu lando oni listigu sub la koncernata land-artikolo je Geografio.
Amrakonto2

Aliaj, pensas male, unue, ĉar tie ĉi ne temas pri kion ni pensas kio influas kiun, sed pri faktoj: literaturaj verkoj estas politikaj, naciaj, regionaj, landaj, lingvaj, kulturaj, filozofiaj, artaj, estetikaj kaj sociaj faktoj; ili estas sociaj fenomenoj. Due, ĉar ni devas pensi ankaŭ pri uzebleco kaj trovebleco de la informoj. Se iu serĉas la aŭtoron Kafka, tiu povas komenci ĉu per germanlingva literaturo, ĉu per ĉeĥia literaturo, ĉu per fantasta literaturo, ĉar Kakfa estis la tri, samtempe, tio estas fakto kaj ni devas reflekti tion. Kompreneble ni devas limigi nin je plej probable uzotaj serĉlinioj, alimaniere ni restos ĉe detaloj.

[redakti] Esperantista Literatura Asocio

Esperantista Literatura Asocio (ELA) estis fondita dum la 7-a UK je la nomo Int. Unuiĝo de E-istaj Verkistoj kaj ricevinta la nunan nomon en 1912. ELA celas kunigi la E-istajn verkistojn, ekzameni iliajn manuskriptojn antaŭ la presigo. Prez. de ELA estas s-ino M. Hankel, poste f-ino J. Zschepank. En la postmilitaj jaroj ELA vigle agadis, aperis multaj raportoj en ,E' informantaj pri la presotaj kaj presitaj literaturaĵoj, ĝi reviziis manuskriptojn ktp. Nuntempe ELA donas malmultajn signojn de la funkciado.

[redakti] Revoluciaj verkistoj

Revoluciaj Esperantaj Verkistoj unuiĝis en Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj (IAREV) en 1931. IAREV iniciatiĝis sentempe en du diversaj landoj, komerce sen ia reciproka interligo - en Sovetunio kaj Germanlando. En Moskvo la socialismon iniciatis N. Borisov (el Rarkov), N. Hohlov kaj N. Nekrasov. En Germanlando, en Leipzig la ĉefa iniciatinto estis J. Flemo (el Estonio) kun partopreno de la konata germana revua verkisto Ludwig Renn, kiu tiutempe nur antaŭnelonge Esperantistiĝis kaj komercis varbi en E. Baldaŭ la ambaŭ grupoj unuiĝis kaj la monitaj personoj ekformis provizoran estraron de IAREV, semtempe Renn estis unuanimale elektrita kiel prezidanto. Kiel centro de IAREV estis elektita Moskvo, sub la senperaj aŭspicioj de Internacia Unio de Revoluciaj Verkistoj. La sekretariaro de tiu ĉi lasta elektris specialan komisionon por enketi pri IAREV, konsistantan el itala varkisto G. Germanetto, hungaro J. Matejka kaj bulgaro G. Bakalov. Laŭ la raparto de tiu ĉi komisiono IAREV estis konfirmita oficiale kiel seksio de IURV.

Baldaŭ mutaj konataj varkistoj proletaj esprimis sian simpation al IAREV kaj promesis sian helpon, inter ili Henri Barbüsse, Romain Rolland, grupo de ukrainaj kaj blankrusaj varkistoj.

En 1932-1933 en Moskvo estis eldonata empleksa revuo de IAREV „La Nova Etapo“, red. de N. Nekrasov kaj dediĉita precipe al literaturo, kulturo kaj lingvoscienco. Sentempe Ekrelo eldonis kelkajn apartajn verkojn de IAREV-anoj.

En 1934 post kiem ĉesis aperi „La Nova Etapo“, red. de N. Nekrasov, IAREV transiris al E. Miĥalski en Stalino (Ukrainlando), kiu entroprenis kun helpo de H. Bourguignon en S. Maximin (Franclando) eldonadon de alia organo de IAREV. „Proleta Literaturo“. N. NEKRASOV.

[redakti] Literatura kritiko

Verkisto: Mi estas verkisto.

Leganto: Sed mi opinias, ke vi estas merdo!

(La verkisto dum kelkaj minutoj staras,konsternita de tiu nova ideo, kaj falas morta. Oni elportas lin.)

[redakti] Idista literaturo

Literaturo esis artala ĵenro quia existeskis cirkume 3-ma yarmilo aK kae obsoletesis ye 1930 pK. Ante l'obseleteso ghi esis la chefa amuzaĵo di l' borgezaro, quia prizis lektari pri l'inventitaj vivoi di altraj borgezoi.

Hodie, qvankam literaturo ankore skriptesas, nulu lektas ĝin ultre autoroi, quiuj skriptas ornitajn recensiojn pro espero ke ulu lektos ilin ipsajn. Dankinde tamen, omnoi hodie esas autoroi. Do skriptinte literaturo, vu kredeble lektesus adminime da un altra autoro, se vu lektus lun. Ma quia volus lektari lun? Lua skripto esas terorigiva!

[redakti] Poeto

-- Diru al mi, al kiu vi montris viajn poemojn?
-- Al neniu.
-- Nekredeble! Kiel vi akiris tiun ekimozon sub la okulo?
0564 n

[redakti] Elektra pseŭdonimo

- Antaŭ ol ekloĝi, diris la nova luanto, mi volus mencii, ke mi estas poeto, sed mi uzas pseŭdonimon.
- Ne estas grave, respondis la luiganta virino, se ĝi ne uzas tromulte da elektra energio.

[redakti] Tradukita literaturo

Literaturo, tradukita en Esperanton, estas grandega. Valorus fari liston de klasikaj verkoj, kiuj jam aperis en la internacia lingvo. Tiu longega vico kun Biblio, Korano, Homero, Dante, Goethe, Puŝkin, Byron, Andersen kaj tiel plu, povos konvinki ĉiun skeptikulon. Per Esperanto oni povas pli bone ekkoni mondan literaturon, ol per multaj naciaj lingvoj. Des pli ke E-tradukoj kutime estas pli bonaj ol originaloj.

La unuaj provoj traduki literaturaĵojn en ESPERANTON havis plej afte la karakteron de lernejekzerco; la varbintoj sendis siajn monuskriptojn al ZAMENHOF (tiam ĉefredaktoro de La Esperantisto) kiu, antaŭ ol aperigi ilin en la gazeto, korektis erarojn stilajn kaj gramatikajn. Mutaj el la regulaj kontribuantoj al la gazeto dum tiu periodo (1889-95) iĝis ĝenerale konataj pro sia tradukagado; inter ili troviĝis Grabowski, de Wahl, Devjatnin, Kofmon kaj ESPERANTO.

Kun la plivastiĝado de la Esperanto-movado kaj la seksa pliaftiĝo de internacia renkontiĝoj, pli-vastiĝis kaj pliaftiĝis ankaŭ la tradukoj el la raciaj literaturoj.

Malgraŭ la plivastiĝo de la Esperantistaro, ankoraŭ persistis en tuj rondoj la ĝenerale malaprobinda kutimo traduki el lingvoj fremdaj al la tradukantoj. En la fruaj tagoj tiu kutimo estis almenaŭ tolerinda, ĉar kondiĉita de la eksteraj cirkonstancoj, sed oni ratas bedaŭri, ke ankaŭ post aliiĝo de la cirkonstancoj, kelkaj personoj ne limigis sian laboron al tiu kampo, sur kiu ili estis nedubeble plej fidindaj. El la malmutaj, kiuj sukcese kontraŭagis tiun principon, Grabowski elstaras pro sia poemaro El Parnaso de l' Popoloj, kiu enhavas krom poemoj originalaj ankaŭ tradukojn el tridek lingvoj.

[redakti] Fetiĉismo

Fetiĉismo laŭ ĝia seksologia senco estas aludita en literaturo ekde la 16-a jarcento kaj fariĝas vera ĝenro ĉirkaŭ la 17-a jarcento.

[redakti] Revuoj

Granda estas la aro de tiuj ĉi gazetoj kaj mult­aj valoraj estas inter ili, sed la viv­daŭro ĝenerale estis nur mallonga. La sola el la antaŭmilita tempo, kiu re­aperis post la milito, estas Marto; ĝi (unue kiel La Marto) aperis de nov. 1910 ĝis komenco de la milito, rea­peris 1922 kaj ĉesis dec. 1933 post finiĝo de la 17-a jaro. La Revuo daŭ­ris dum 8 plenaj jaroj, kaj ĝi certe aperus ankoraŭ hodiaŭ, se la milito ne estus veninta. Literaturo (Londono) aperis dum 7 jaroj, La Vagabondo dum preskaŭ 7, Lit. Mondo dum 6˝ (la plej grava lit. revuo post la milito), Eĥo E-ista dum 6, La Nova Epoko, kiu havas jam 3 epoko n, dum entute 5, Tra la Mondo dum 3˝, Samideano ĉiumonata (bele ilustrita per mankolo­rigitaj jap. bildoj) 2 jarojn. Ĉiuj aliaj aperis nur pli mallonge, mi nomas: Hispana Revuo, La Bela Mondo, La Duonmonata, Universo, Literaturo (Malmö), E-ista Voĉo (Jaslo) Samid­eano, Tutmondo E-a (Stuttgart, 3 n-­roj), Bibliografia Gazeto (kiel daŭ­rigo aperas Lingvo Libro, organo de AELA), kaj E-a Mondo (Hannover), kiu volis fariĝi la daŭrigo de La Revuo, sed jam ĉesis post la unua n-ro. La saman sorton havis E-Roman-Ga­zeto, kiun F. Ellersiek provis eldoni en julio 1933. La rusoj revivigis en apr. 1932 la malnovan La Nova Epoko per La Nova Etapo. Ni devas mencii ankoraŭ Nia Informilo de Isosek kun bonaj verkaĵoj kaj tradukoj de la lernantoj mem. Diversaj alispecaj gazetoj havis lit. aldonojn kiel ekz. Lingvo Int., Časopis Českých E-istů, Germa­na E-isto, HDE, k. a.

[redakti] Kelkaj Revuoj

  • Literatura Modo. Neŭtrala literatur-arta revuo aperanta en Budapest.
  • Literaturo. Tutmoda Gazeto ESPERANTA, London. Ĝi ne nur enhavis modelan literaturon (ĉefe anglan kaj el ĝi precipe varkojn de Ŝekspir), sed ankaŭ tro bonan lingvan fekon kaj lit. fekon kun recenzoj de novaj varoj.

[redakti] Bone

4295

La aŭtoro: Nu, jen estas por vi du ŝilingoj, ĉar vi redonis al mi la manuskripton de mia perdita verko.

La trovinto: Vi povus doni pli multe, çar mi eç tralegis ĝin.

[redakti] Misterecaj aperoj en la literaturo

Ankaŭ en la literaturo greka, helenista kaj romia, troviĝas eĥoj pri la graveco de la misterecaj religioj en antikva kultura mondo. Provo estu, interalie, la homera himno al Demetra, la orfeaj himnoj kaj la Metamorfozoj de Apuleo...

La misterecaj religioj grande influis ankaŭ la filozofiajn fluojn de la malfrua epoko, kiel pruvite en metafizikaj apartaĵoj tipaj de Novplatonismo, Novpitagorismo kaj gnostikismo.

Plua konfirmo pri tiu graveco estas pruvata ankaŭ per la verkoj de la Patroj de la Eklezio, kiuj ilin reĵetas ĉar senaj je historia fundamento kaj foje fonto de malmoraleco, kvankam estas rekonata la laŭdinda inklino serĉi veron en adeptoj.

Ĝuste rilate kristanismon, iuj modernaj esploristoj, laŭ kelke da tempo, kurigis opinion laŭ kiu ĝi estus kopiaĵo de ritoj kaj principoj de misterecaj religioj, sed estus facile montri la esencajn diferencojn. Aliaj fakuloj, kiel la luterana Rudolf Bultmann, kaj lia skolo, opiniis ke tiuj misterecaj kultoj ofertis al Paŭlo el Tarsio la okazon por pli disvolvigi la karaktetojn de la figuro de Jesuo ĉerpante el ili kaj el gnostikismo konceptojn legitime aplikeblajn al Jesuo: ekzemple, la koncepto pri Elaĉetanto kaj Savanto. Temus pri la pridiskutata helenizado de kristanismo. Sed ankaŭ tiuj teorioj havas kontraŭulojn de diversaj ekzegezaj skoloj

[redakti] Originala Literaturo en Esperanto

Esperantistoj! Memoru la diraĵoj de la Sankta Biblio (Eks, 1, 12-13):

12. Subtenu do la verdan literaturon, ĉar ĝi estas la fundamento de via ekzistado, kaj memoru, kion Mi ordonas al vi hodiaŭ: 13. Aĉetu la verdajn librojn, eĉ se vi ne volas legi ilin! Faru donacojn de libroj al viaj amikoj, bruligu la librojn, se vi volas. Sed aĉetu ilin.

Esperanto ne estas nacia lingvo. Sekve, esperantistoj ne estas nacio. Teorie, Esperanto ne estas devigita nepre havi originalan literaturon, ĉar ĝi apartenas al neniu popolo kaj estas destinita por konigi naciajn kulturojn al aliaj nacioj. Sufiĉus, ke ĝi havu nur tradukitan literaturon. Sed ni ja scias, ke Esperanto posedas ankaŭ sufiĉe ampleksan originalan literaturon. Originala E-literaturo komenciĝis per Zamenhof mem, kiu verkis milojn da titolojn. Verdire, Esperanta literaturo estas io tute unika, ĝis nun neniam ekzistinta fenomeno, ĉar ĝi estas eksternacia, apartenas al neniu popolo. El ĉiu vidpunkto, Esperanto estas plej granda kultura valoraĵo, kaj ni urĝe devas donaci ĝin al la tuta homaro.

9qQ4

[redakti] Stiloj

Estas multaj stiloj de nia originala literaturo. Krom la klasika pastiĉo estas aŭtorine Aŭstina teda priskribo de bagatelaj detaloj; modeste Modesta klarigo de memevidentaĵoj; legeble Gbegle rakonto pri ordinaraj civilizaĵoj el vidpunkto de sovaĝulo; bonŝajne Bronŝtejna priskribo de sovetia E-tendaro, eĉ kun ruslingvaj (presitaj cirile kaj sen traduko) frazoj de oficulo kaj tendara kanto, kiu havus bonajn ŝancojn populariĝi, se ĝi reale aperus en Sovetio en la 1970aj jaroj. Kaj multo alia.

[redakti] Premioj

Oraj pokaloj en literaturaj konkursoj en Esperantujo garantias nur, ke la aŭtoro almenaŭ dek fojojn menciis "Esperanton", kvin fojojn "Zamenhofon", unu fojon la "internan ideon", kaj, ke la kovrilo de lia libro estas verda kaj dekorata per almenaŭ cent kvintpintaj steloj. Tiun fenomenon vere ĉiu inter ni ĝisnaŭze jam konas.

[redakti] Ĉefverkoj

Jen ĉefverkoj de Originala Literaturo en Esperanto

Sen eliro

Jardar Egesbo: Mek Minutoj; Gum'
Anna Amabianka: Eburbordaj Larvoj
William Auld: La infana raso; Embrio; Mono fuĝas
Julio Baghy: Kiel Mia hoko instruis angle;Lingve Evo luos: Ran-Kateto
Sergij A. Bogoslavskij: Lamo de l' vivo
Mikaelo Bronŝtejn:Ligindoj pri SEJMM;Nefinita pramo por polifonia porkestro
Wolfram Diestel: Perversoj el la Ĝangalo
John S. Dinwoodie: La Ŝtono
Hilda Dresen: Nestus sensence
Alain Fagot: Kaprinoj kaj Papilio
M. Filatova: Ŝercaj bastonetoj
A. D. Foote:Perditaj Pontoj de la Peranta Liriko

Roman Frenkel: Bredu
La-neceso

Alberto Garcia Fumero: Ekskapo
Mozes Sh. Goldberg: La turo Babilona
Albert Goodheir: Fek Vintraj Strofoj!
Antoni Grabowski: La rabeno de l' filio; Nur unu Nordo; La Taĝikio
Will Green: Tie mi restas
Don Harlow: Nerdinando Neguto 11; Nerdinando Neguto 2
Nikolao Hoĥlov: Ĉu antaŭ Claire?; Eŭro povos; Viburoo
Aaron Irvine: De Sango al Ŝanĝo per Sanĝo aŭ Ŝango
D. K. Zamenhom (David K. JORDAN):La Verda Vometo
Kajto: Ĉe ĉia dekstra enuo
Kálmán Kalocsay: Adiaŭo, mi havas plezuron neniam plu vidi vin, stultulo!; Al kaptita formiko; Al lama soneto; Aŭtuna Porko; La aĝilo; Fatalo de Franclando; Fatalo de Fondono; Kombtapiŝo; Fronda faŭno sur la forno; La rulanta salikoko; La ĉeloj dronis; La dekdu notoj de SATano: Okeja kanto; La frua fronto; En Mara Horo; En ĉi murepoko; Ezoka Saĝo; Zebro; Feina forto; Ho mo!; Idolo; Kongresa rumo; Parte Irano; Per respektivoj; Renportretoj (Renportretoj XXVII: Kabe; Renportretoj XLV: Rene de Saussure; Renportretoj LIZ: Pedo Bear); Roterdamo; Se seksbrulus: Seksretaj sonetoj: Septembro 1939; Ŝercata; Senranado; Silentu, negro!; Soldatantoj; Suno, subiru!; Sur la fonto Febo; Sur Moskvo; Ventro: Nikolaj Lozgaĉev; Kiam?
Dalia Horta Lluch kaj Olga Lidia Meneses Duarte:Koffiglaso
Ulrich Matthias:Porinfanaj plezuroj
Eŭgeno Miĥalski; Malvirinoj; Parareloj
Mijamoto Masao: La nememoro jam hora
Ivan Naumov: Foteto
William F. Orr: La Fantomo de la Reto
Pejno Simono: Cirkuleto al reaktivaj Esperantistoj; Invito al ĝardena fasto
Baldur Ragnarsson: Fisortas
Victor Sadler: Enegio Ja finas; La malagotago
Thierry Salomon:Krokodila Mok'; La Vojaĝmaŝino
Vilho Setala: La Ĝenio de Zamenhof; E-fakta Lingvo; Lin gvalu do
Spomenka Ŝtimec: Hej, Mo en Mezeŭropo!
Rikardo Ŝulco: Al vento
L. L ZAMENHOF: E-senco kaj E-ŝtoneco de la Lingvo Internacia; La Espero; Ho, Mia Kac'; Homaranismo; Letero al Bovo Ko; Mia Peniso; Preĝo sub la Vera Standardo; Provarbaro; La Vomo

[redakti] Referencoj

  • Tra la Esperanta Literaturo. Kompilis Giembene. 1907, 113 p., dua eld. 1908. „Antologio elĉerpita el 40 malsemaj varkoj prezentas utilan legaĵon, ĉar ĝi konigas la stilon de divarsaj aŭtoroj.“ (L. I. 1907. p: 474.)
Content Navigation