Malbono

"El la mizero oni devas fari virton"

~ Zamenhof pri malbono

"Se ni ne estas praktikante la bono, ni apogas la malplenon kie grandiĝas la malbono"

~ Blazio Vaha pri malbono

"Ne rezistu al malbono"

~ Jesuo pri malbono

"Se io ajn ie ajn iam ajn aperas, por tio estas kialo."

~ Aleksandro Melnikov pri malbono

"La malbono de la venkoj estas, ke ili ne estas definitivaj. La bono de la malvenkoj estas, ke ili ankaŭ ne estas definitivaj"

~ José Saramago pri malbono

"Ne maltrankviliĝu pri malbonoj, kiuj okazos neniam"

~ Thomas Jefferson pri malbono

"Dankon por la tre interesa artikolo"

~ leganto

"Se necesas elekti inter du malbonoj, elektu tiun kiun vi ankoraŭ ne provis"

~ Rikardo Cash

"Se Dio vere estas, de kio la malbono? Kaj se li ne estas, de kio la bono? (Si Deus est unde malum? Et si non est, unde bonum?" "

~ Boecio, en De consolatione philosophiae

Malbono estas malmanĝebla filozofia koncepto, kiun oni vendas en pakaĵoj kaj ankaŭ estas malfama kantisto.

Eĉ plej granda malbono al bono kondukas. En ĉiu malbono estas iom da bono. Tiu, kiu preĝas kun fervoro kaj fido, fariĝas pli forta kontraŭ la tentoj de la malbono, do, tiu kiu preĝas, ne estas atingita de malbono, sekve, ne atingos la bonon...

Imperio de malbono (angle: Evil Empire) estas termino, per kiu usona prezidento Ronald Reagan markis Sovetunion. Kiel USSR ne plu ekzistas, ne plu estas malbono sur la tero.

Bonalingva malbono

Malbono laŭ la intuicia esperanta vortoformo estas la malo de bono. Tamen tiu leksika opono ne tuj evidentigas la komplekson de la malbonoj kiuj etendiĝas el la materia sfero ĝis la psika kaj morala kaj metafizika. Ĝenerale, tamen, kiel konvencia malo de la bono, la malbono povas esti intencita kiel la nedezireblo en si mem.

Bono kaj malbono

Hieraŭ mi renkontis sur la strato vilaĝanon, kaj ni interparolis kune dum longa momento. Li rakontis al mi, ke li iam iris al Poltava. Mi lin demandis:
- Kion vi faras tie?
- Mi aĉetis sakon da pizoj - li respondis.
- Bona afero! - mi diris.
- Jes, bona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar tiun tagon en Poltava mi vizitis kelkajn drinkejojn, kaj kiam mi revenis, mi estis iom ebria kaj falis sur la strato kun mia sako. La pizoj disruliĝis sur la tero.
- Malbona afero!
- Jes, malbona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar ne ĉiuj pizoj falis el la sako, kaj mi plantis la restantajn pizojn en mia ĝardeno kaj ili bone kreskis.
- Bona afero!
- Jes, bona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar la porko de nia najbaro iam enkuris la ĝardenon kaj difektis la tutan plantaĵon.
- Malbona afero!
- Jes, malbona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar, preninte mian tranĉilon, mi mortigis la porkon kaj el ĝia karno faris bonan ŝinkon, porkaĵon kaj kolbasojn.
- Bona afero!
- Jes, bona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar iun tagon la hundo de l' vilaĝa pastro enkuris mian domon, saltis en la kuirejon kaj formanĝis la ŝinkon, la porkaĵon kaj la kolbasojn.
- Malbona afero!
- Jes, malbona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar mi prenis denove mian tranĉilon kaj mi mortigis la hundon. El ĝia felo mi faris belan pelton. bonan mantelon por mia edzino.
- Bona afero!
- Jes, bona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar postan dimanĉon mia edzino iris al al preĝejo, kaĵ tie la pastro vidis ŝian pelton, rekonis la felon de sia hundo kaj forprenis la pelton de mia edzino.
- Malbona afero!
- Jes, malbona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar mi iris plendi al la juĝisto, kaj ĉe la tribunalo li kondamnis la pastron redoni la pelton al mia edzino.
- Bona afero!
- Jes, bona, sed ne tre.
- Kial?
Ĉar por gajni la proceson, mi devis fari donacon al la juĝisto, kaj mi donis al li mian bovinon.
- Malbona afero!
- Jes, malbona, sed ne tre.
- Kial?
- Ĉar mia bovino estis tre malsana, kaj post unu semajno ŝi mortis en la bovinejo de la sinjoro juĝisto.

(Edmond Privat, Kursa Lernolibro, 4-a eldono, Berlino, Esperanto-Verlag, 1922, p. 49-51)

Senutila filozofiaĵo

Se ni ne rezistos al malbono, ĝi superinundos la mondon. Batalado estas necesa kiel defendo de Bono. Ekkonsciu ekziston de Malbono. Ĉiu Konstruanto devas esti preta defendi sian konstruaĵon kontraŭ atakoj de Ĥaoso. Batali kontraŭ Malbono ne estas malbone. Ĝi estas devo kaj afero de honoro. Kiu ne deziras batali kontraŭ Malbono, tiu estas perfidulo, timulo kaj finfine aliancano de Malbono.

Malbono morala

Ke la homo plenumas tiun specon de malbono estas konstato ekstere kaj malekstere de sperto, kaj ke tio okazas pro elekto de volo, estas konvinko. Tiu malbono estas atentaĵo de moralo-etiko kie estas pritraktitaj la problemoj pri la libero kaj pri leĝo, konscienco ktp. Kial eblas la morala malbono? La respondo estas temo de la implikoj de la libero kun la etiko nature fontanta el konscienco.

Malbono metafizika

Kio estas la malbono en si mem?

Vidpunkte de metafiziko kaj precipe de antikva filozofio (aparte de Aŭgusteno, sed ne forgesante filozofojn de antikva Grekio kiel Platono kaj Aristotelo), la malbono, estante la ekzakta malo de la bono kaj do la esto, sin trajtiĝas senigo de esto aŭ, se konsentite, «neesto» mem. Malbono, nehavante aŭtonoman konsiston, estante senigo de bono kaj estiĝante do nur virte de la esto kaj ĝia kontraŭo, estas taksata akcidenco de la realo.

Se kutime trafis pli profunde homan konstaton la fizika malbono, fine intervenis filozofio kiu preferis halti ĉe la metafizika aspekto de la problemo. Jen kiel pensuloj sinteniĝis antaŭ la problemo-konstato.

Aŭgusteno kaj teodiceo

Aŭgusteno rifuzas manikeismon, la dualismon de la du fontoj: bono el Dio, bono el eono aŭ materio.

Religion, la teodiceo iras al Aŭgusteno: homo sin igis el Dio pro la peko. Li estas igita de la graco kaj bezonas savanton. En la koncilio de Braga (561) la bono ne estas principo en si mem, kiel, male, laŭ la filozofio-kredo de priscilianistoj, sed prefere manko de la Graco, kaj de agado. Maniere, oni analogias, la frosto ne estas io en si mem sed manko de varmo.

Kaj tiu manko de graco estas vokita de la libera volo kiu lasas la vojon. La blemo, tamen, urĝas: kial Dio kreis homon sciinte ke tiu ĉi pekos kaj iĝas el la graco?

Pri problemo la respondo restas en Dio kaj apenaŭ udita de la anonco en kiu estas dirate ke Dio estas amo kaj ke mem agas pro amo al homo (Evangelio laŭ Johano). Filozofoj emis respondi ke Dio pere de la bono venigas bonon. Sed tiu respondo plaĉis al multaj ĉar tio povas ŝajni ke Dio pensis la bonon por havigi plian bonon, kio estus kaŝita formo de cinikismo: dum eventuale Dio, per sia mizerikordo, sukcesas devenigi, okaze de la morala malbono, bonon. Tio vidiĝas okaze de la malbono kiam el la sufero devenas submetiĝo al la dia volo aŭ kreigas interfrata amo al proksimularo.

Pri la konsisto de la bono (vidu Aŭgustenon), la bono ne havas konsiston ĉar estas manko... de esto...

Leibniz

«Tiuj perfektaĵoj de la mondo, tiuj makuloj de suno kies la nia estas apenaŭ radio, anoncas belon anstataŭ ĝin pliigis» (Essais de Théodicée, 1710 – represita en 1747).

La blemo de la bono ege zorgodonis al Leibiniz ĉar ĝi konsistas en la:

• blemo pri akordiĝebleco kun la ekzisto de Dio;
• blemo pri la impliko de Dio antaŭ la ekzisto de bono kiu ŝajnas nuligi justecon kaj sanktecon.

Leibniz distingas:

• la «metafizikan bonon»: perfekteco, la «esenca limigo» de ĉiu kreaĵo kiu, pro la fekteco de Dio, atendus esti fekta;
• la «fizikan bonon»: la bono el la sulfuro;
• la «moralan bonon», nome la peko.

Li plikas la ekziston de la malbono per mondokoncepto: se la bono ekzistas, tio okazas ĉar ĝi necesas por la akiro de stato. Ni vivus en «la plej eble bona el la eblaj mondoj» (esprimo profitita de Voltaire por karikaturi la leibinizan mondon «verko perfekta de perfekta Dio» okaze de la tragika tertremo de Lisbono de 1755. Per tiu karikaturo, Voltaire ne kritikis la koncepton pri Providenco kiu ne koincidas kun tiu ĉi de Leibiniz. Providenco laŭ kristanismo estas la ago de Dio kiu vizas al kreaĵoj tion kio necesas por ke ili atingu la celon de li destinita. Justiĝo de la bono saltas la justiĝon de la kontrasto, ne nur la bono (sufero) estas necesa por ebligi ke la homo kovru la bonon sed ĝi estas ankaŭ cesa por la plenumiĝo de tiu bono.