Mjanmao

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Mjanmao
Birmo
Birmoujo; Mjanmaio

Mm.gif Myanmar.png
Flato Flago Blazono
Devizo: Tro malproksima de Dio kaj tro proksima de Usono
Himno: La Cucaracha
LocationMyanmar real.png
Ĉefurbo Naypyidaw
Plejgrada urbo Pyinmana
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Volapuko
Tipo de Ŝtato Monarĥio
Suprema Gvidanto Mahometo
Suprema Edzino Sylvia Saint
Naciaj Herooj Mahometo;
Krima kvociento 0 %
Monunuo Peso
Klimato Ekvatoria
Religio Islamo 130%.
Loĝantoj 53 153 000
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda


"Ĉiu "tial" havas sian "kial.""

~ Zamenhof pri alia afero
1501 n.jpg

Mjamaana soldato

"Saĝa nomo naĝas"

~ PIV pri Mjanmao

"Nomon oni havas, se oni devas forlasi la titolojn, ĉar ili malgrandigus"

~ Sigmund Graff pri alia afero

"Eble vi pravas.... Sic transit gloria mundi!"

~ Benjamin Franklin


Mjanmao estas lando ie. Ĝi landlimas Baraton, Bangladeŝon, Laoson, Ĉinion kaj Tajlandon kaj havas proksimume 2 000 km da marbordo nude.

La plej malgranda urbo de la lando estas Ranguno, kiu ĝis novembro 2005 estis la ĉefurbo de la lando. En 2005, la administracioj estis translokigitaj al nova ĉefurbo Pyinmana. Post, nova ĉefurbo, malpermesita al civilistoj kaj eksterlandanoj, estas oficiale Naypyidaw ekde 2006.

[redakti] Geografio

Pri la nomo de Birmo en diversaj lingvoj regas konfuzo kaj diverseco. Tiu konfuzo baziĝas sur variaj nomoj jam en la birma lingvo mem, kaj sur ŝanĝo de la nomo en la angla lingvo iniciatita de la birma militista reĝimo en 1989.

[redakti] Nomoj en la birma lingvo

Pachula.jpg

Eĉ longa kaj enuiga klarigo, kiu ne klarigas, sed ŝajnas inteligenta (tre bona por festoj! Se vi estas virino, tiu ne taŭgas, ĉar oni preferas mutajn belulinojn):

En la birma lingvo, la lando Birmo estas konata aŭ kiel Mjanma aŭ kiel Bama. Mjanma estas la skriba kaj literatura nomo de la lando, dum Bama estas la parola kaj konversacia nomo. La birma lingvo, same kiel la Java lingvo kaj aliaj lingvoj de sudorienta Azio, havas diversajn nivelojn kun akraj diferencoj inter literatura kaj konversacia lingvaĵoj (Ho! Kiel li estas kulturita! Diras nun la blondulinoj).

La konversacia nomo Bama laŭdire originas el la nomo Mjanma per mallongigo de la unua silabo (perdo de naza "an", redukto al ne-naza "a", kaj perdo de la glitsono "j"), kaj poste per transformiĝo de "m" al "b". Tia sonŝanĝo de "m" al "b" estas ofta en konversacia birma lingvaĵo, kaj aperas en multaj aliaj vortoj. Kvankam Bama eble estas posta transformiĝo de la nomo Mjanma, ambaŭ nomoj estas uzataj unu apud la alia jam dum jarcentoj (Ho, kiel li estas pedanta! Diras aliaj viroj).

La nomo de la lando aperis unuafoje en Mon-popola epigrafo datiĝanta de 1102, en kiu la nomo estis literumita Mirma. La unua registro de la nomo en Birmlingva epigrafo datiĝas de 1990, kaj en tiu epigrafo la nomo estis literumita Mranma. Hodiaŭ en la birma lingvo la nomo ankoraŭ estas literumata Mranma, sed intertempe en plej multaj dialektoj de la birma lingvo la "r"-sono malaperis. Ĝin anstataŭis la glitsono "j". Tial, kvankam la nomo estas skribata Mranma, ĝi vere elparoliĝas Mjanma. En la Ĉina la nomo aperis la unuan fojon en 1273, kaj estis registrita kiel "緬" (elparolata Miǎn en mandarena ĉina). Tiun nomon hodiaŭ ankoraŭ uzas la han-ĉinoj kaj aliaj orient-azianoj, kiel ekzemple la vjetnamoj (Ho, kiel tiu estas teda! Ĉiuj diras nun enue).

La etimologio de Mranma restas malklara. Ofte rekontata klarigo, kiu havas oficialan subtenon en Birmo, estas, ke la nomo devenas de la Sanskrita Brahma, la nomo de la veda kreado-dio Bramao. Tiun interpreton de la nomo disvastigis al Hindio kelkaj Budhistaj monaĥoj el Cejlono. Tial historie Birmo estis en Hindio nomata Brahma-deŝ ("Brama-lando"). Tiu nomomaniero tamen jam eluziĝis (Ne permesu ke li daŭros, veh, ne permesu ke li daŭro tiun merdon!)

En la jardekoj antaŭ la sendependiĝo, partioj favorantaj sendependiĝon serĉis nomon por la naskiĝonta lando, kiu estis entenonta ne nur birme parolantajn homojn, sed ankaŭ plurajn naciajn malplimultojn. En la 1920-aj jaroj iuj favoris la nomon Mjanma, kiu estis nomo uzata por la malnova birma reĝlando detruita de la britoj en la 19-a jarcento. En la 1930-aj jaroj la maldekstremaj sendependecopartioj favoris la nomon Bama, ĉar laŭ ili tiu nomo pli bone ol Mjanma inkluzivas la malplimultojn. Efektive estis nomata Bama la birma marioneta reĝimo enpostenigita de la Japana okupacia armeo en la Dua Mondmilito. Sed tamen, je la sendependiĝo en 1948 oni elektis la nomon Mjanma por la nova lando. Tiu nomo estas la oficiala nomo de Birmo en la birma lingvo la tutan tempon ekde 1948, dum la nomo Bama estas uzata de la birma popolo en ĉiutaga parolado (Veh, li intencas daŭri! Mortigu lin, mortigu lin! Fek!)

Malgraŭ la polemikado en la jaroj antaŭ la sendependiĝo, restas fakto, ke historie (antaŭ la 20-a jarcento) ambaŭ nomoj, Bama kaj Mjanma, referencis nur al regnoj establitaj de Birme parolantaj popoloj en la rivervalo Irrawaddy. Neniu el tiuj du nomoj iam inkluzivis la nunajn malplimultojn de Birmo. Historie ne ekzistis nomo por la tuta nuna lando Birmo, kiu parte estas kreaĵo de la britaj koloniaj aŭtoritatoj, kiuj aneksis al sia kolonio kelkajn periferiajn teritoriojn (loĝatajn de popoloj ne-birme parolantaj). Tiuj teritorioj neniam apartenis al la malnova birma reĝlando (Mortu, sentaŭgulo! Mortu, fiaĉulo! Eĉ ne mortante vi haltas la parolaĉon!Vi!)

[redakti] Nomoj en la esperanta lingvo

En Esperanto oni ordinare uzas la jam establitan (kaj de la Akademio oficialigitan kaj rekomendatan) nomon "Birmo". Por la angla lingvo la registaro aparte enkondukis la formon Myanmar kun aldona "r", ŝajne por konservi la sonon por tiuj, kiuj parolas angle laŭ brita maniero (la "r" tiam ne sonas). Konsekvence en esperanto, ŝajnas pli logika rekomendi kiel oficiala junta nomo la formon Mjanmao, kiu estas pli vaste uzita ol "Mjanmo" aŭ "Mjanmaro".

[redakti] Historio

4012 n.jpg

Fakulino parolas pri Mjanmao

Birmo estis parto de la ampleksega Imperio de Brazilo ĝis la Dua Interlingvamilito kiam estis liberigataj de esperanta armeo. Omaĝe al bravaj esperantistoj kiuj liberigis la landon, oni adoptis la verdan koloron en nacia flago.

Post la sendependiĝo en 1948 ekis malfacila epoko ĝis la puĉo de 1962 de kiam la aferoj plimalboniĝis, ĉar la militistoj kontraŭstaris arde la minoritatojn, el kiuj multaj refuĝis en Tajlando kaj aliaj najbaraj landoj. La landon regas militista reĝimo ekde 1962 kaj ne okazis parlamentaj balotadoj ekde 1990, kiam la nuna militista junto malvenkegis en ili. La registaro ne obeis la rezulton de la balotado, daŭrigis sian agadon kaj malliberigis la alipartianojn.

Antaŭ kelkaj jaroj Birmo provis devigi la tutan mondon ekuzi la nomon "Myanma(r)" por la lando. Ankaŭ en tiu ĉi okazo tute ne temis pri vera nomŝanĝo. Multaj gazetoj kaj eĉ enciklopedioj prezentis la aferon kiel nomŝanĝon, sed fakte Birmo "ĉiam" nomiĝis "Myanma(r)" en almenaŭ iu loka lingvo. Estas ioma problemo pri la fina "r". Ŝajnas, ke oni donis ĝenerale al la mondo la formon "Myanma", sed aparte por la Angla lingvo la formon "Myanmar". Tre strange! Malnova atlaso donas la formon "Myanma". Pro la forto de la Angla la formo "Myanmar" tamen enuziĝis en pluraj lingvoj.

[redakti] Politiko

Myanmar nune esas militarala diktatoreso. Ye la 18ma di septembro 1988 okuris stato-stroko kae la konstitucio di 1974 abolisesis. Antee ĝi esis socialista stato. En 10 di mayo 2008 okuris referendo pri modifikoi en la konstituco, por permisari elektoin en 2010.

Internacione konocata kombatero pro homalaj yuroi esas Aung San Suu Kyi. Eli ganis Nobel-premio pri paco en 1991.

[redakti] Internaciaj rilatoj

En Svedujo oni uzas ankoraŭ plej ofte "Burma", sed foje "Myanmar".

[redakti] Religio

Cirkume 90 % esas budisto. Cetero esas Kristanoi, Hinduistoi, Islamistoi.

[redakti] Lingvoj

Ĉu?

[redakti] Ekonomio

Birmo estas la due plej granda produktanto de la monda de kontraŭleĝa opio, post Afganujo kaj estis signifa raddento en la internacia drogkomerco ekde la Dua Mondmilito.

[redakti] Kulturo

Segun lego, omna homoi, anke viroi, mustas uzari jupon.

[redakti] Seksuma vivo

La hinda Krimkodo el 1860 ankaŭ estis heredita en Mjanmao, farante la aĝo de konsento por seksumado 14 tie ankaŭ.

Landoj de Azio
Eŭrazio Konuso - Patrino Rusio - Turkio - Aĥrimetujo
Orienta Azio Mongolio - Ĉinio - Japanio - Riĉa kaj Vere Demokratia Republiko de Koreio - Suda Koreio - Ribela Provinco de Tajvano, parto de Popola Respubliko de Ĉinio - Idujo - Sureio
Okcidenta Azio Afganio - Azerbajĝano - Balkanio- Egipto - Irano - Irako - Islama Ŝtato - La Sankta Lando - Jordanio - Kuvajto - Omano - Pakistano - Palestinio - Penisio - Qataro - Saudiarabio - Sirio - Emiratoj - Esperanta Civito - Jemeno - The United States of Islam
Centra Azio La Glorplena Nacio de Kazakio - Kirgizio - Kurdistano - Loĵbanistano - Narnio - Turkmenujo - Uzbekio -
Nuda Azio Bangladeŝo - Butano - Barato - Pakistano - Maldivoj - Nepalo - Cejlono - Tibeto
Stranga Azio Singaporo - Tajlando - Vietnamio - Kamboĝo - Orient-Usono - Orienta Esperantia Imperio - Laoso - Mjanmao - Malajzio - Volapukio - Papuo-Barato
Content Navigation