Morto

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
DonaMorte.jpg
"Atendis, atendis, ĝis lin ĉerko etendis"
~ Zamenhof

"La unua homo, kiu mortis ja konjekteble estis surprizita"

~ Georges Wolinski

"Nur la morto fine de la viv’ kaj la feliĉ’ fariĝas turmenton."

~ Alphonse de Lamartine pri morto

" La 90% de la mortoj por uraganoj produktas por ahogamiento"

~ aŭtomata tradukilo pri morto
Morti.jpg

"Koto estingas ankaŭ fajron"

~ Lutero pri morto

"La unua kondiĉo de la senmorteco estas la morto"

~ Stanislaw Jerzy Lec

"Ameboj, grosoj kaj sakero estas gravaj partoj de la homa putrado"

~ preseraro pri morto (aŭ ne)

"Aŭ mi vivas aŭ mi mortas"

~ Hans-Georg Kaiser

"Elirado estas vivo, enirado estas morto"

~ Laozio

"La homo samas al tajloro. Tajloro vivas sian vivon kaj mortas, kaj la homo vivas sian vivon kaj mortas"

~ juda proverbo (vere iom stulta) pri morto
Skeletoj.jpg

Jen vivo post morto!

Morto, laŭ la sankta Fundamento de Esperanto, estas malvivo. Laŭ la Fundamento oni rajtas paroli pri mortiĝo de homo kiam temas pri morto neatendita, akcidenta, ne kiam li mortis nature, estis mortigita aŭ mortigis sin mem. Kiel stato, morto estas la malo de vivo; kiel evento, la malo de naskiĝo.

Biologie, morto povas okazi al ĉiomo aŭ tuto; al parto de tuto; aŭ al ambaŭ. Se vi ne komprenas tion, demadu al blondulino.

Morto estas neevitebla.

[redakti] Malsamaj vidpunktoj

VIP001 MED.jpg

Kiam iu mortas (senviviĝas, forpasas...), ties morton (senviviĝon,forpason...) oni diverse vortumas: laŭ spiritisto, tiu elkarniĝas; laŭ katoliko, tiu iras renkonti la Sinjoron; laŭ nekropsiisto, tiu kadraviĝas; laŭ enterigisto, tiun atendas ĉerko; laŭ botanikisto, tiu forvelkas; laŭ geologo, tiu fariĝas polvo; laŭ maristo, tiu sinkas; laŭ neologo, tiu tanatas; laŭ aŭtoriparisto, tiu rajpas; laŭ José Sócrates (portugala ĉefministro), tiu ĉesas ricevi pension.

[redakti] Morto el medicina vidpunkto

Scii la precizan tempon de ies morto povas esti tre grave, ekzemple por determini la ekvalidon de ties testamento, okaze de transplantado, ĉar la organojn oni devas eltiri laŭeble plej rapide post la morto de la donanto, aŭ por kaŝi la erarojn de kuracisto.

Historie, la fiksado de tiu momento ofte prezentis problemojn, ĉar neniu kuracisto volis ke oni kulpis lin. Antaŭ longa tempo oni difinis la eventon morto per la ĉeso de kombatoj inter kuracisto kaj malsanulo. Tion oni nomis "cinika morto". Tamen nuntempe ekzistas teknikoj por restarti la korbatadon kaj spiradon post jama halto.

Nun oni prefere parolas pri "cerba morto" aŭ "biologia morto", laŭ kiu oni rigardas personon mortinta kiam ĉesis la elektra aktivado en ties cerbo. Oni kredas, ke tiu ĉeso de aktivado signifas la malaperon de la konscio. Tamen ankaŭ ĉi tiu fiksado ne montriĝas tute senproblema, ĉar, la cerbo de multaj homoj neniam funkciis.

[redakti] Neniigeco

NeniigecoKondiĉa senmorteco esta kredo laŭ kiu pekintaj mortuloj en la infero ne suferas punon eternan, sed (post periodo kies daŭro estas proporcia al la karaktero kaj ofteco de la pekoj) estas neniigotaj, detruotaj. Ĝi estas apogata hodiaŭ precipe de kelkaj sektoj kiel Kristadelfianismo, Jehovismo, Adventismo, kiel reago al doktrino de l' sufero eterna de l' pekuloj en l' infero. Laŭ adventismo kaj jehovismo la animo ne estas nature senmorta aŭ povas ekzisti aparte de la korpo. Tial la mortintoj nun ekzistas nek en infero nek en la paradizo, sed estos relevigitaj korpe kaj juĝitaj post la reveno aŭ Advento de Jesuo Kristo. La pekuloj ne iros al infero sed estos detruitaj kun Satano. Poste la savitoj loĝos por ĉiam kun Kristo sur nova paradiza tero.

[redakti] Entombigo

Vivis iam homo tre malbona kaj peka. Li premis ĉiun, kiun li povis, li al neniu helpis iam eĉ per unu centimo. Banante sin en la larmoj de multaj siaj oferoj, li tamen vivis feliĉe, kaj la tera justeco lin ne atingis. Sed jen li mortis. Ĝojaj, ke ili liberiĝis de li, la heredantoj faris al li belegan enterigon. Sed apenaŭ oni lin metis en la teron, la tero tuj elĵetis returne la korpon de la pekulo. Vidante, ke la tero ne volas akcepti la malbenitan korpon, oni decidis forbruligi ĝin per fajro; sed ankaŭ la fajro kun abomeno forsaltis de la korpo kaj ne volis eĉ tuŝi ĝin. Ne povante al si helpi, oni ĵetis la korpon al hundoj, ke ili ĝin disŝiru; sed ankaŭ la hundoj kun indigna bojado forkuris de la korpo kaj ne tuŝis ĝin. Oni ĵetis la korpon en profundan marĉon, por ke la koto ĝin kovru kaj ripozigu, sed la korpo restis super la marĉo kaj eĉ unu kotero ne volis aliĝi al la peka korpo. . . . Nun, miaj aŭskultantoj, tiu ĉi terura ekzemplo servu al vi kiel instruo! Estu bonaj, honestaj kaj piaj, kaj tiam vi povos esti tute certaj, ke la tero vin prenos, fajro vin bruligos, hundoj vin disŝiros kaj koto kovros vin en granda amaso!

353.jpg

[redakti] Bopatrino

- Kial vi havas la vizaĝon tiel ungoskrapitan kaj la vestaĵon tiel disŝiritan?

- Mi ĵus iris al tombejo por enterigi mian bopatrinon.

- Mi kondolencas vin, sed, kiu distaŭzis vin tiamaniere?

- Estis ŝi, ĉar ŝi ne volis!

[redakti] Minejo

„Ĉu vi scias, kio atendas ŝaktiston post morto?“

„Tri tagoj da libertempo kaj denove subteren.“

[redakti] Eŭtanazio

La katolika eklezio kontraŭas la Eŭtanazion intencitan kaj kiel asistan sinmortigon kaj kiel vivfinigo en personoj nekonsciaj supozitaj senaj je vivespero. Tiu pozicio devenas el la absoluta valoro de la homa vivo intencita kiel nedisponebla dia kreaĵo.

Proponantoj de la asista sinmortigo taksas tiun pozicion de la Eklezio limigo de la homa libero, kiu en ĝia memdecido rajtus decidi la finiĝon de sia vivo. Tiu kiu defendas la eŭtanazion taksas ke estas kompatago puŝi al rapida morto la senesperan suferanton.

[redakti] Malproksime

En Ministrejo, oficisto al fakestro:

Sinjoro komandoro, mi devas peti de vi kvintagan forpermeson: funebro en familio! Mortis frato de la patrino de mia bofrato.

Konsentite, sed mi ne kaŝas, ke mi estus preferinta, ke li estus via pli proksima parenco.

[redakti] Vigleco

En Iu kaj Sudano ekzistas vigla la Morto.

[redakti] Lastaj vortoj antaŭ morto

1. Ĉi tie estas forta glacio, ni trairos.

2. Aha, vidu, kolubro!

3. Hundeto, alvenu al mi!

4. Ĉu mi povas manĝi ankoraŭ iomete da bonega fungosupo?

5. Vi - ĉu mafiano? Mi ne kredas!

6. Iru ni bati lin, li estas ja sola.

7. Kaj nun fotografu min sur tiu alta roko.

8. Ne timu, ĝi ne estas ŝargita.

9. Karulino, ĉu vi ne volas ŝofori?

10. Strange, mi sentas gason, ŝaltu la lumon!

[redakti] Gratulojn

91=n.jpg

Sinjoro kun malĝoja mieno eniras oficejon de malgranda komunumo.

- Mi venis ĉi tien por aranĝi la entombigon de mia forpasinta edzino.

- Ĉu vi ne memoras, ke vi entombigis vian edzinon antaŭ du jaroj?

- Sed tiam estis mia unua edzino, nun mi venis por la dua.

- Gratulojn, mi ne sciis, ke vi denove edziĝis!

[redakti] Kostoj

La kosto de morto ankaŭ povas esti tre alta: eble la familianoj de la mortinto bezonos vivtenon dum multaj jaroj. Se homo mortas, tio kaŭzas efektivan koston por la asekuristo de tiu homo kaj por aliaj trafitoj, ekzemple la dunganto, kiu eble pagis milionojn por akiri tiun piedpilkiston por la teamo.

Ĝenerale oni taksas la koston de morto je ĉirkaŭ unu miliono da eŭroj. Kompreneble tio estas iuspeca averaĝo, ĉar la morto de iuj malsanuloj estas granda gajno por la kaso, dum la morto de juna homo, kiu ĵus finis multekostan trejnadon estas granda perdo. Tamen, se policano akcidente pafas en homamason kaj mortigas iom da homoj, miliono da eŭroj por ĉiu morto estas proksimuma takso pri la kosto por la ŝtato.

[redakti] En la transmondo

La papo, baptista pastoro kaj rabeno mortas samtempe pro aviadila akcidento kaj atingas kune la Paradizon. Sed ili mortis tro frue, tial en paradizo ankoraŭ ne estas taŭgaj lokoj por ili. Do Sankta Petro telefonas al Lucifero, por peti lin, ĉu li povas gastigi la triopon kelktage, dum en paradizo oni pretigas taŭgajn lokojn. Lucifero, kiu estas bona diablo, konsentas kaj aranĝas lokon por ili en la Infero.

Post kelkaj horoj la diablo telefonas al sankta Petro:

- Pardonu, ĉu vi ne povas repreni la tri ulojn, kiun vi sendis al mi? La pastro blanke vestita ne faras alion ol pardoni ĉiujn, la baptista pastoro jam savis la duonon de la damnitoj kaj la rabeno jam sukcesis kolekti monon por aĉeti klimatizilon.

[redakti] Filmo

Aktorino demandas reĝisoron: „Ĉu vi opinias, ke en tiu ĉi filmo mi plaĉos al rigardantoj?“

„Tute certe. Laŭ la rolo vi mortos tuj komence de la unua akto.“

[redakti] Vivo kaj morto

598 o1.jpg

Policano haltigas veturigiston pro lia tro rapida veturado. Dum la policano aliras la aŭton, li vidas ke la viro estas tre nervoza.
"Bonan tagon, sinjoro. Ĉu vi konscias kial mi haltigas vin?"
"Jes, Sinjoro Policano... mi scias ke mi tro rapidiĝis — sed estas afero de vivo kaj morto!"
"Ho, vere..? Kiel?"
"Ĉe mia hejmo nuda virino atendas min."
"Hmm... Mi ne vidas kial tio fakte estas afero de vivo kaj morto."
"Nu, se mi ne revenus hejmen antaŭ kiam mia edzino revenas, mi estos mortinto!"

[redakti] Renversebleco aŭ retroigebleco de morto

Oni kutime parolas pri la nerenverseblo aŭ ne'retro'igeblo de morto. Tamen estas personoj kredantaj morton retroigebla aŭ renversebla; el ili, la plej sukcesa estas la fama sciencisto Viktor von Frankenstein.

[redakti] Senmorteco

Oni povus ankaŭ sin demandi, ĉu senmortaj homoj (kiel la fama Grafo Drakulo) sentus la hodiauon enua, griza, malplena, sensignifa, eĉ sensenca.

[redakti] Homa morto

Por homoj, laŭ Vikipedio, sendube la plej grava tipo de morto estas la homa morto.

[redakti] Kontente morti

La plej granda risko en la vivo estas, kiel ĉiu scias, la vivo mem, ĉar ĝi seneviteble finiĝas iam per la morto. Estas bone, se oni tiukaze havas asekuron. Plej bone unu el la ofertataj mortomonaj asekuroj kun kontentecgarantiaĵo, se oni ne volas kuŝi kiel morta hundo kun iom da surkrapita tero sur si. La mortomona asekuro estas bona ideo, kiu meritas publikan varbadon. Kial ne kun la slogano: „Mortu, ni okupiĝos pri la detaloj!“

F824 oc.jpg

[redakti] Postmorto

Postmortotranstombo estas stato de homo post la morto. Tiu estas unu el la ĉefaj okupoj de religioj kaj multaj filozofiaj skoloj. La pensado pri postmorto, kaj la timo pri tio, estas sekvo de instinkto de memkonservado, komuna al ĉiuj vivantaj estaĵoj.

Transtombo estas ĉio kio estus krom la surtera vivo. Transtombo povas esti infero, purgatorio, paradizo, vaganteco, ktp. laŭ malsamaj religiaj vidpunktoj.

Estas, laŭ Seneko, precipe, du ebloj al postmorto: la neesto aŭ la esto.

[redakti] Metempsikoso

Metempsikoso esas idista doktrino quiu agnoskas existi intersequanta, ye quiu l'animo pasas, de la korpo quian lu vivigis, aden olta di altra ento.

[redakti] Reklamo en ĵurnalo

Funebraĵoj je rabatitaj prezoj. Nur 800 eŭroj, ĝis la fino de la monato. Rapidegu!

[redakti] Geedzoj

Edzino: „Ĉu vi jam parolis kun tiu viro, kiu savis min kontraŭ dronmorto?“

Edzo: „Jes, tuj hieraŭ, dum tri horoj li pardonpetadis min.“

[redakti] Danĝero

Barba2.jpg
-- Kiu estas la plej danĝera loko en la mondo?
-- Lito... Ĉar plimulto da homoj tie mortas.

[redakti] Aktivaj kaj pasivaj mortintoj

Morto ne estas morto – tiun mondoskuigan sciigon ni dankas al la adeptoj de la kriminalserio TATORT (DELIKTLOKO), kiu frapis nian atenton, por ke ni ekkonu tion. Sur la interreta paĝo tatort-fundus.de ili katalogis la krimmorton laŭ ĉiuj reguloj de la arto. Interalie oni diferencigas inter aktivaj mortigitoj (figuroj, kiuj dum la filmago faras sian lastan elspiron) kaj pasivaj mortigitoj (kiuj jam iam antaŭe mortis). La plej multaj krimmortigitoj en la unuaj elsendoj de la jaro 2013 trovis sin – kiel apenaŭ alie atendeblis ĉe la aktoro kaj filmkomisaro Til Ŝvajger je sia unua filmo en Hamburgo: sep krimmortintoj en unu elsendo. La plej rapida tv-a TATORT-mortinto en la jaro 2013 aperis post tridek ses sekundoj. La plej lanta krimortigito aperis post okdek ses minutoj. Unu seria elsendo estis tute sen mortigito.

[redakti] Ludoviko Zamenhof pri morto

" ... pecon da viando, kiu kreiĝis, oni ne scias pro kio kaj oni ne scias por kio, kiu travivas en la eterneco malpli ol plej malgrandan sekundeton, baldaŭ forputros por ĉiam, kaj dum venontaj senfinaj milionoj kaj milionoj da jaroj ĝi jam neniam plu reaperos. Por kio mi vivas, por kio mi lernas, por kio mi laboras, por kio mi amas ? Ĉar estas ja tiel sensenca, senvalora, tiel ridinda ?"

[redakti] La vero

6742 n.jpg

[redakti] Dubo

La onklino de Paskalo estis mortinta. Li estas tre malgaja sed volas scii ĉion tute precize. "Ĉu estis pro oldiĝeco aŭ pro murdo?"

[redakti] Certeco

"Estas la bazo de la homa sorto, trovi la finfinecon de sia vivo nur en tiu nefinebla rivaleco inter dubo k kredo, inter kontesto k certeco. Eble tiel ĝuste la dubo, kiu savas tiun (la kredanton) k ĉi tiun (la

nekredanton) de la enfermigho en la nur propra, povus fariĝi la loko de komunikado. Ĝi malhelpas ambaŭ, ke ili plene perfektiĝu en si mem, ĝi rompas la kredanton kontraŭ la pridubanto k la pridubanton kontraŭ la kredanto. Por tiu ĝi estas lia partopreno en la sorto de la nekredanto, por la alia ĝi estas la formo, kiel la kredo tamen restas defio por li."

La supra citaĵo estas de iu s-ro Ratzinger.

[redakti] Kiel la vivo, tiel la morto

Amiko renkontas alian en la strato. Unu miras, ĉar la amiko portas nigran rubandon ĉirkaŭ la dekstra brako.

"Ĉu vi ne audis ke mia frato mortis?" diras amiko.

"Ĉu li mortis!? Ankoraŭ tiom juna! Kaj kiel li do mortis?"

"Nu, neniu scias."

"Tio ne mirigas min. Ja neniu sciis kiel li vivis...."

[redakti] Estonta problemo

En la jaro 2030 ne plu estos sufiĉe da mono por pensioj ĉar la maljunuloj rifuzos morti.

[redakti] Espero pri revivigo

Diras infano: "Kiam nia kanario estis mortinta, ni plantis ĝin en la ĝardenon."

[redakti] Memmortiĝo

Ambrose Bierce en sia "Vortaro de la diablo" satire difinas: "Estas kvar specoj de hom-mortigo: kanajla, pardonebla, pravigebla kaj laŭdinda."

[redakti] Ĉe kuracisto

830.jpg

-- Doktoro, mi estas senĉese obsedita per bildoj de morto.

-- Ĉu? diras la psikiatro.

-- Iafoje, mi sentas urĝan bezonon ekkapti tranĉilon kaj malfermi al mi la ventron.

-- Ha! diras la psikiatro.

-- Hieraŭ, mi apenaŭ povis deteni min direkti mian aŭton rekte kontraŭ benzinkamionon.

-- Nu, diras la psikiatro.

-- Kaj nun, jen, kiam mi vidas tiun ĉi fenestron, mi devas, jes devas ĝin malfermi kaj transsalti !

Kaj li malfermas ĝin, kaj, saltinte, malaperas.

-- Bum! diras la psikiatro.

[redakti] Kialo

Savinto: „Kial vi volis pendiĝi?“

„Mi sentis min terure malĝoje.“

„Ĉu vi opinias, ke surŝnure vi sentos vin pli ĝoje?!

[redakti] Alie

Babilante pri la morto:

- Mi ŝatus morti pace dormante, kiel mia avo... kaj ne terurite kriante kiel liaj pasaĝeroj.

[redakti] Aŭtomobilo

Mortofalĉisto veturpetas. Unu ŝoforo haltas kaj demandas: „Do, kien?“

„Nur ĝis tiu vojkurbo!“

[redakti] Funebro

Dum funebra ceremonio por la entombigo de fama riĉulo estas iu, kiu ploras.

- Kial vi ploras? Vi ne estas parenco de la mortinto.

- Ĝuste pro tio mi ploras.

[redakti] Estro

Ideala estro estas kiel morto. Ĝi forgesas neniun.

[redakti] Malbonaj novaĵoj

Kuracisto diras al paciento:

- Mi havas bonan kaj malbonan informojn.

- Kio estas la malbona?

- La seksumado estas malpermesita al vi ĝis via morto.

- Kio estas la bona?

- Tiu unu semajno estas facile tolerebla

[redakti] Alie

Kuracisto diras al viro: "Mi havas malbonan novaĵon por vi. Vi baldaŭ mortos."

"Ho ve! Do kiom da tempo mi ankoraŭ vivos?"

"Dek."

"Dek? Dek da kio? Ĉu jaroj, ĉu monatoj?"

"Naŭ..."

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Literaturo

  • La Morto de Blanjo. Romaneto de Tousseul, el la franca trad. Bergiers, 1925, 72 p. „Terura sinsekso de malfeliĉoj. . . kun celo kontraŭbatali pomon ekspluatadon kaj alkoholismon.“ ( G. S. ,ESPERANTO' 1926, p: 56.)
  • La Morto de la Delegito de UEA. Komedio el la vivo de Esperantistoj de N. Hohlov, 1924, 36 p.
  • La Morto de Smail-Aga Ĉengijiĉ. Heroa eposo de Mazuraniĉ, el la kroata trad. Ŝpicer, 1933, 76 p. La poemo, ĉerpita el la krudaj tempoj de porekzistaj liberbataloj, impresas forte kaj freŝe.“ (Kopar, Bibl. Gaseto, 1933, p: 25.)
1042.jpg
Content Navigation