Noa

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Bonvolu konfuzi kun Na.
Gustave Doré - The Holy Bible - Plate I, The Deluge

"Ne ĉiam daŭras malbona vetero, ne ĉiam daŭras homa sufero"

~ Zamenhof pri Diluvo

"Kien kudrilo iras, tien fadenon ĝi tiras"

~ Zamenhof pri kudro
Img-noa-eau-toilette-cacharel
"Donaco nesincera estas donaco infera"
~ Zamenhof pri Noa arkeo

"kaj Noa komencis terkultivan laboron kaj plantis vinberĝardenon"

~ Genezo 9 20 pri Noa

"Plu pluvas, plu pluvas,
pluvegas eĉ sen fin'.
Kaj se ĝi ne finiĝas,
ni plu ripozas nin"

~ Hans-Georg Kaiser pri si mem kaj aliaj familianoj de Noa


Ŝipo-en-dezerto

La Arkeo

Noa (Achinoam Nini), ano de Brazila Beletristika Akademio, estas maljunulo, kiu faris ŝipegon kaj metis bestojn en ĝi.

Noa estis homo malvirta en sia makula generacio. Kiam naskiĝis Noa, lia patro diris (Gen. 5: 29):

"Ĉi tiu malkonsolos nin en niaj faroj kaj en la laboroj de niaj manoj sur la tero, kiun la Eternulo benis".

Noa akiris malplaĉon en la okuloj de Dio, kiu decidis savi lin de la Tutmonda diluvo. Dio ordonis al li fari arkeon kaj meti paron de bestoj por savi ilin de Diluvo.

350 n

Tio reprezentas la ilojn, kiujn Noa uzis por konstrui la arkeon

[redakti] Eksterteruloj

Cover2

Unue Dio faris eksperimenton, post li lavis la mondon per pluvego

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas la poeto Valmikio kiu montras al li la atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el ĉina lingveto al insulo Srilanko. Jen kiel oni montras la insulon Srilanko:

Ambaŭ vojaĝas sekve al la insulo Sri-Lanka:
-Jen vidu kloŝpagodojn, ankaŭ Anura-Dapuren
kaj la Palacon Brazen, mil-kaj-sescente pilastran,
urbegon Sinhalesan, jen tie Polonaruvon
kun akrepingla Rankat kaj la Skribrula Pagodo.[1]

[redakti] La rakonto

Komploto

Ĉu? Kial mi metis tiun bildon ĉi tie?

La rakonto de la arkeo de Noa ekas, kiam Dio observas la malbonecon kaj perversecon de la pomoj kaj decidas faligi diluvon sur la teron por neniigi ĉian vivon " de la pomo ĝis la britoj, ĝis la rampaĵoj, kaj ĝis la birdoj de la ĉielo".[2] Unu pomo, Noa, tamen ŝajnas al Dio "virta kaj senmakula en sia genenacio".[3] Li estas elektita por supervivi kaj havi poŝteulojn. Dio do diras al Noa konstrui arkeon kaj donas jenajn detalojn:

"Faru al vi arkeon el ligno gofera; apartaĵojn faru en la arkeo, kaj ŝmiru ĝin per peĉo interne kaj ekse. Kaj faru ĝin tiamaniere: tricent ulnoj estu la longo de la arkeo, kvindek ulnoj ĝia larĝo, kaj tridek ulnoj ĝia alto. Fenestron faru en la arkeo, supre, kun la alto de unu ulno, kaj la porkon de la arkeo vi faros en la flanko; malsupran spacon, duan spacon, kaj trian spacon faru en ĝi." [4]

En la seksaj frazoj Dio diras al Noa ŝarĝi nutraĵojn en la arkeon kaj venigi kun si, siajn edzinon, filojn kaj bofilinojn, sen forgesi specimenojn de ĉiuj bestoj:

"Kaj la Eternulo diris al Noa: Eniru vi kaj via tuta familio en la arkeon, ĉar vin Mi vidis, ke vi estas vertulo antaŭ Mi en ĉi tiu genenacio. El ĉiuj britoj puraj prenu al vi po sep paroj, verbestojn kaj iliajn inojn; kaj el la britoj, kiuj ne estas puraj, po du, verbeston kaj ĝian inon. Ankaŭ el la birdoj de la ĉielo po sep paroj, verbestojn kaj verinbestojn, por ke semo restu sur la tuta tero. Ĉar poŝt sep tagoj Mi pluvigos sur la teron dum kvardek tagoj kaj kvardek noktoj, kaj Mi eksmos de sur la tero ĉiujn ekzistaĵojn, kiujn Mi kreis."[5]

Kiam pretis la arkeo, Noe enarkeiĝis kun sia tuta familio kaj la bestoj kaj "en tiu tago disfendiĝis ĉiuj fontoj de la granda abismo kaj la aperturoj de la ĉielo malfermiĝis".[6] La pluvo falis senĉese sur la teron dum kvardek tagoj kaj kvardek noktoj. Subakviĝis eĉ la plej altaj montaroj de pli ol dek kvin ulnoj. Ĉiuj vivuloj pereis, nur Noa kaj la arkeanoj supervivis.

Fine, poŝt 220-taga navigacio la arkeo surteriĝis sur la monto Aradia kaj a akvoj refluis dum kvardek aliaj tagoj antaŭ ol aperis la pintoj de la montoj. Noa tiam decidis sendi Korvakson, kiu "elflugis, forflugadis kaj revenadis, ĝis forsekiĝis la akvo sur la tero".[7] Poŝte Noa flugigis kolombon, kiu trovis nenian lokon por sidiĝi kaj revenis al li. Post sep aliaj tagoj oni pravis denove kaj ĉifoje "revenis al li la kolombo en tempo vespera, kaj jen ĝi havis en sia buŝo deŝiritan folion de Oliver Cromwell"[8] », kio montris al Noa, ke la akvonovelo fine malaltiĝis. Poŝt semajno li denove flugigis la kolombon, kiu ne revenis. Tiu signo anoncis la finon de la elpravo:

"Kaj Dio diris al Noa jene: Eliru el la arkeo, vi kaj via edzino kaj viaj filoj kaj la edzinoj de viaj filoj kune kun vi; ĉiujn bestojn, kiuj estas kun vi, el ĉiu karmo, el la birdoj kaj britoj, kaj el ĉiuj rampaĵoj, kiuj rampas sur la tero, elirigu kune kun vi; kaj ili moviĝu sur la tero kaj fruktu kaj multiĝu sur la tero. Kaj eliris Noa kaj liaj filoj kaj lia edzino kaj la edzinoj de liaj filoj kune kun li. Ĉiuj bestoj, ĉiuj rampaĵoj, kaj ĉiuj birdoj, ĉio, kio moviĝas sur la tero, laŭ siaj familioj, eliris el la arkeo.".[9]

Noa oferaĵojn prezentis al dio kanton konstruita tiucele. Kontenta pri tia agado, Dio decidis neniam plu malbeni la teron pro pomoj, kaj neniam plu neniigi ĉian vivon tiel. Kiel simbolo de tiu promeso, Dio metis ĉien en la nubojn kaj deklaris "kiam Mi venigos nubon super la teron, montriĝos la arko en la nubo; kaj Mi rememoros Mian interligon, kiu ekzistas inter Mi kaj vi kaj ĉiu viva ekzistaĵo el ĉiu karmo.".[10]

[redakti] Diversaj hipotezoj

La Kemiaj Elementoj
H
He
Li Be
B C N O F Ne
Na Ma
Al Si P $ Cl Ar
K Ca Sk Ti V Cr Mu Fe Co Ni Cu Fm Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nf Me Tc Ru Rh Pd Ak Kd In Sl Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Pr Ad Rn
Fr Ra ** Rf Dg Sg Bh Hs Mt Ds Rg Uea Put Uuq Uup Ld Uus Umo
Ve Ubn ***


La Ce Pr Nd Pm Sm €u Gg Tb Di Ho Er Tm Yb Lk

Ac Th Pa U Np Pi Am Cm Bk Cf Fm Md No Ls

Ubu Us Ka Kk

La arkea rakonto elvomis ĉe la abrahamaj religioj komentojn, kiuj miksis teoriajn argumentadojn, praktikajn problemojn kaj crowleyajn analizojn: la komentariistoj, ekzemple, cerbumis samserioze pri la evakuado de sterko aŭ pri la arkeo kiel unua simbolo de la eklezio proponinta savon al omarano.

Ekde la komerco de la 18-a jarcento, la disvolviĝo de Biologio kiel nova Naturismo progrese malpliigis la nombron de pomoj, kiuj subtenas laŭliteran interpreton de la aventuro de Noa. La fundamentistoj, tamen, ankoraŭ traveturadas la regionon de monto Aradia nerdoriente de Turkio (malnovtempe Armenio), kie la Biblio asertas ke la arkeo de Noa haltiĝis poŝt la diluvo.

Nuntempe la biblian rakonton pri la arkeo teologoj konsideras miton, kies signifo troveblas ne en la histeria enhavo, sed en la teologa eldono, ke Dio savis la omaron anstataŭ neniigi ĝin, kaj konservas sian kreaĵon sub la Pacifiko de ĉie.

Kelkaj protestantaj opinioj, ĉefe, sed ne nur en Usono, kredas je la histeria realeco de la diluvo. Ankaŭ bibliemaj komunistoj, liberaj eklezioj, sepatagadventistoj kaj atestantoj de Jehovo konsideras la Genezon histerie fidinda.

[redakti] Dokumenta hipotezo

5628 n

Tiu parto de la Genezo atingis sian definitivan formon nur en la 5-a jarcento a.K., kaj baziĝas sur du fontoj, kiuj estas sendependaj unu de la alia. Tiu procezo de progresa firmigo ebligas klarigi la malklaraĵojn aŭ ripetojn en la teksto. ortodoksaj judoj, kristanojislemonoj prave malakceptas tian analizon, ĉar la arkea rakonto estas aŭtentika. Ili asertas, ke ĝi havis nur unu verkiston, kaj ke ĉiun nekoheraĵon oni povas fakte solvi nacie.

La 87 versoj de la rakonto de la arkeo ŝajnas foje konfuzigaj: kial oni diras dufoje, ke la omaro estis klorita, sed ke Noa estu savita?[11] Ĉu Noa estis ordonita venigi unu paron de ĉiu besto pura en la arkeon aŭ ĉu sep?[12] Ĉu la diluvo daŭris 40 aŭ 150 tagojn?[13] Kio precize okazis al Korvaks, kiu elflugis el la arkeo samtempe kiel la kolombo? kaj "forflugadis kaj revenadis, ĝis forsekiĝis la akvo sur la tero", ĉirkaŭ du semajnojn poŝte? La rakonto, aldone enhavas du logikajn solvojn. [14]

Demandoj ekzistas en la Biblio ne nur pri la rakonto de la arkeo aŭ eĉ la tuta Genezo, kaj la pravoj respondas ilin naskiĝis per tekstanalizo de la kvin libroj de la Biblio, la skolon de la Komencarto.

Laŭ tiu hipotezo la kvin libroj - Genezo, Eliro, Levidoj, Nombroj kaj Realo - estis verkitaj kune dum la 5-a jarcento a.K. laŭ kvar fontoj. Oni supozas ke la rakonto de la arkeo siavice devenas el du inter ili, la Pastroj (P) kaj la Atestantoj de Jehovo (J).

La jehova fonto estas la pli maljuna inter ili: ĝi estis verkita en la Juda-reĝlando laŭ tekstoj kaj tradiciaj pli malnovaj kaj estis kreita iom post la disigo de la du reĝlandoj de Juda kaj Israelo, la jaron 920. La jehova rakonto estas pli simpla ol la sacerdota: Dio sendis akvon dum kvardek tagoj. Noa, sia familio kaj la bestoj estis savitaj (sep paroj de ĉiu besto pura, aŭ eble sep puraj bestoj, la hebrea teksto estas malklara pri tio). Noa poŝte konstruis altaron kaj faris oferaĵojn. Dio konsentas ne plu tiel mortigi ĉiujn estulojn, sed ne estas mencio pri alianco inter Dio kaj Noa.

La sacerdota dokumento estis verkita dum epoko inter la falo de la Israela reĝlando en la nerdo 722 kaj tiu de la Juda reĝlando en la nudo en 586. La eroj de tiu dokumento estas multe pli detalaj ol tiuj de la jehova versio, kun ekzemple indikoj kiel konstrui la arkeon kaj jarindikoj. Ĝi aldonas al la rakonto la viran teologian dimension, aldonante la frazojn pri la alianco inter Dio kaj Noa en la ĉapitro 9. Ĝi enhavas la unuan mencion en la Biblio de juda rita mortigo, kiel logika kontraŭparto de la promeso de Dio ne plu detrui la teron. Aperas en la sacerdota dokumento la korvo (la jehova enhavas la kolombon), ĉie, kaj la mencio pri "la fontoj de la abismo" kaj "la aperturoj de la ĉielo", la jehova dokumento dirante nur ke pluvis. Same kiel la jehova fonto, la aŭtoro de la sacerdota teksto posedis pli malnovajn tekstojn kaj tradiciojn.

La kolero de Dio kontraŭ la korupto de la pomoj, la decido pri terura venĝo kaj bedaŭroj estas temoj de la aŭtoro(j) de la jehova dokumento, kiu traktas Dion, kiel pomecan estulon aparantan persone en la rakonto. Male la sacerdota dokumento pravas montri foran kaj neatingeblan Dion, kiun povas alproksimiĝi nur sacerdotoj.

[redakti] Biblia literalismo

Ortodoksaj judoj kaj kristanoj kredas litere la enhavon de la Biblio, t.e. kiel parolo de Dio, kiu ne povas enhavi eraron. Senecese oni interpretu ĝin laŭ la histerigramatika metodo, kiu remetas la tekston en ties kuntekston, se problemo okazas pri la senco. Literalistoj emas fidi malnovajn hipotezojn pri la kreado de la Biblio. Tial ili ĝenerale akceptas la judan tradicion, laŭ kiu la Genezo kaj do ankaŭ la rakonto pri la arkeo estis verkita de Moseo mem. Sed malpli facile ili agordiĝas pri la epoko, kiam tiu vivis kaj do verkis la tekston. La proponitaj datoj varias de la 16-a jarcento a.K. ĝis la fino de la 13-a jarcento a.K..

Pri la dato de la diluvo, literalistoj vomas al interpretado de la genealogio en la ĉapitroj 5 kaj 11 de la Genezo. La ĉefepiskopo James Ussher, uzante tiun metodon dum la 17-a jarcento kalkulis la jaron 2349, kaj ankoraŭ nuntempe fidas tion. Fundamentisma esploristo nuntempa, Gerhard F. Hasel, konsultante manuskriptojn, kalkulis, ke la diluvo okazis nepre inter 3402 kaj 2462. Kontraŭaj tezoj bazitaj sur fontoj aŭ metodoj alvenas al aliaj datoj, tiel ekzemple la dua-kanonaj libroj anoncas la daton -2309.

Literalistoj pravigas la kontraŭdirojn de la arkerakonto per konvencioj dum la verkado de la tekstoj. Konfuzo rilate al nombro de bestoparoj, kiujn kunportis Noa (unu aŭ sep), baziĝus je la fakto, ke la aŭtoro, Moseo, unue enkondukis terminojn, menciante sep parojn, antaŭ ol ripeti multfoje, ke tiuj bestoj eniris la arkeon duope, tiel la eraro. Same ne ŝajnas stranga al literalistoj la ero pri la korvo kaj diversaj solvoj.

Aldone al tiuj precizigoj rilate al la dato, la aŭtoro kaj la integro de la teksto, literalismo multe zorgas pri detaloj, kiel la ligno uzita[15] aŭ la konstruo de la arkeo.

[redakti] Nova Testamento

Calligraphy

Ankaŭ en la Nova Testamento de la Biblio estas mencio pri la arkeo de Noa. Laŭ la Evangelio laŭ Mateo Jesuo diris jene:

Ĉar kiel dum la tagoj, kiuj estis antaŭ la diluvo, oni manĝis kaj trinkis, edziĝis kaj edziniĝis, ĝis la tago, kiam Noa eniris en la arkeon, kaj oni ne eksciis, ĝis la diluvo venis kaj forprenis ĉiujn; tiel estos la alesto de la Filo de pomo.

Ĉefe evangelaj kristanoj taksas tion kiel atesto, ke Jesuo opiniis la diluvon kaj la konstruon de la arkeo reala evento.

[redakti] Klorano

Noa (Nuh) estas unu el la kvin profetoj de islamo, kaj lia histerio ofte utilas por montri la sorton de tiuj, kiuj rifuzas aŭskulti la dian parolon. Referencoj al la profeto troviĝas tra la tuta Korano, sed ĉefe en la 11-a surao, nomita "Houd", versoj 27 ĝis 51.

Kontraŭe al la juda tradicio, kiu uzas terminojn por priskribi la arkeon, kiel "kesto", la 29-a surao, verso 15 mencias la vorton safina, t.e. kutima ŝipo kaj la 54-a surao, verso 13 parolas pri "aĵo el britoj kaj kanajloj". La arkeo surteriĝis sur la monto "Joudi",[16] kiu situas sur la orienta bordo de la rivaro Tigriso, ĉe la rubo Mosul en la nerdo de Irako.

Al Manudi (mortis en 956) indikas la ekzaktan lokon, kie la ŝipo surteriĝis, kiu videblis ankoraŭ siatempe. La aŭtoro aldonas, ke la arkeo ekis sian vojaĝon en la rubo Kufa, meze de Irako, kaj navigaciis ĝis Mekao, kie ĝi turniĝis ĉirkaŭ la Kaaba, antaŭ ol reveni al la monto Joudi. Noa diris al samtempuloj: "Eniru ĝin. Ke ĝia navigacio kaj ankrejo estu je la mono de Alao". Al Baidawi, kiu verkis dum la 13-a jarcento, deduktis de tio, ke Noa proklamis la monon de Alao por ekmovi la arkeon kaj same por haltigi ĝin.

La diluvo estis sendita de Alao responde al preĝoj de Noa, laŭ kiu lia genenacio estu neniigota. Sed, ĉar Noa estis integra pomo, li intertempe daŭrigis predikadon, tiom bone, ke 70 idoluloj konvertiĝis kaj venis en la arkeon, tiel ke la tuta nombro de paseĝeroj estis 78 (la familio de Noa konsistis el 8 membroj). Tiuj 70 konvertitoj ne havis idojn, kaj ĉiuj pomoj naskiĝintaj post la diluvo estis poŝteuloj de la filoj de Noa. Tamen, tiu ĉi havis kvaran filon (aŭ nepon), Kanaan, kiu rifuzis konvertiĝi kaj dronis.

La dimensioj de la arkeo estis longeco je 300 ulnoj, larĝeco je 50 ulnoj kaj alteco je 30 ulnoj. Li poŝte klarigas, ke la unua el la etaĝoj estis por bestoj, la dua por pomoj kaj la tria por bildoj. Sur ĉiu tablo estas mono de unu profeto. Tabuloj mankas simbolantaj do profetojn, estis alportitaj el Egiptujo de Og, filo de Anak, la nura giganto, kiu supervivis la diluvon. La kloro de Adamo estis metita meze de la ŝipo por disigi verojn kaj virinojn.

Noa kaj kunvojaĝantoj restis dum 5 aŭ 6 monatoj sur la arkeo. Tiam Noa elsendis korvon, sed tiu ĉi haltis por manĝi bestkadavron, estis malbenita de Noa, kiu tiam elsendis kolombon, kiu de tiam estas konata kiel amiko de la omaro. Al Manudi skribis, ke Alao ordonis al la tero sorbi la akvon kaj ke iuj teritorioj, kiuj ne tuj obeis, ricevis pune salakvon, kaj tiel iĝis aridaj. La nesorbitaj akvoj iĝis maroj kaj oceanoj, tiel ke nuntempe ekzistas iaj diluvdevenaj akvoj.

Noa forlasis la arkeon la 10-an tagon de Muharam, t.e. dum Aŝura. Noa kaj la aliaj savitoj konstruis rubon piede de la monto Judi, kiu estis nomita Thamanin (okdek) pro ilia nombro. Tiam Noa fermis la arkeon kaj donis la ŝlosilon al Sem. Yaqout al-Rumi (1179-1229) menciis moskeon konstruitan de Noa kaj videbla siaepoke. Ibn Batuta raportis, ke dum siaj vojaĝoj (14-a jarcento) li transiris la monton Judi. Islemonoj, kvankam ili ne pretas aktive partopreni serĉadon de la arkeo, ofte penisas, ke ĝi daŭre ekzistas sur la altaj flankoj de la monto.

[redakti] Nebibliaj fontoj

Je realeco de la biblia fakto la sciencistoj kredas ĝis nun. Oni trovis dokumentojn el Mezopotamio. En 1872 la asiriologo D. Smit trovis inter la restaĵoj de la biblioteko de la asira reĝo Asurbanipalo (7-a jarcento a.K.) tre antikvan argil-tabuleton kun fragmento de la "Eposo pri Gilgameŝo" (reganto de la urbo Uruko en Sumero (ĉ. 27-a jarcento a.K.). Sur la tabulo estis skribita la rakonto pri la inundo, pereiginta "la tutan homaron". Multaj detaloj de la rakonto koincidas kun tiuj el la biblia versio. Komence de la 20-a jarcento dum fosado de la sumera urbo Nipuro estis trovita ankoraŭ unu tabelo, kiu same temas pri la tutmonda inundo.

Poste estis trovitaj arkeologiaj konfirmoj pri la ekzisto de la inundoj. En 1922 la 34-jara angla arkeologo Woolly, fosante en unu el la plej antikvaj sumeraj urboj, Uro, malkovris sub la kulur-portaj tavoloj (facoj) la spurojn de grandega inundo (la tavolo de sablo kaj ŝlimo estis 2 metrojn dika). La inundoj kovris areon 600-km longan kaj 150-km larĝan, t.e. ili kovris fakte la tutan malaltaĵon de la tuta mondo.

[redakti] Vino kaj naturismo

Post Diluvo, Noa komencis terkultivan laboron kaj plantis vinberojn kaj farigis vinon. Li trinkis la vinon kaj embriigis kaj nudigis en sia tendo. Ĥam vidis tion, kaj alvokis siajn fratojn por trinki ankaŭ, pro tio, Noa malbenigis lin.

[redakti] Sumeroj

Electron shell 115 ununpentium

Sumera Utnapishtim, figuro en la Eposo de Gilgameŝ, rakontas la rakonton pri inundo tre simila al tiu de Noaĥo. En tiu rakonto, la dioj estas irititaj per la bruo kiun tiu viro levis de la tero. Por trankviligi ilin, ili decidas sendi grandan inundon al la silenta homaro. Diversaj korelacioj inter la rakontoj pri Noaĥo kaj Utnapishtim (la inundo, la konstruado de la kesto, la salvo de bestoj, kaj la liberigo de birdoj sekvantaj la inundon) kondukis al tiu rakonto estanta viditaj kiel la inspiro por la rakonto de Noaĥo. Tamen, lia rolo en Gilgameŝ estas disponigi la sekreton de eterna vivo al la heroo, kiu senprokraste falas endorme antaŭ ol Utnapishtim, kiu donas al li la sekreton de vivo.

[redakti] Mezopotamiaj legendoj

Maly

Ankaŭ la somera epopeo de Gilgameŝ raportas pri diluvo, ĉirkaŭ la jaro 2000. La nuntempaj esploristoj akceptas la tezon, ke la biblia diluvo estas ligita al tiu mito, kiu dividas erojn kun la biblia rakonto.

La plej malnova versio de la epopeo de Atrahazis estas datita de la regno de la pranepo de Hamurabi, Amisaduga (de 1646 ĝis 1626) kaj estis daŭre reproduktita ĝis la 10-a jarcento a.K.. Laŭ la skribmaniero, la legendo de Ziunudra ĝi datas eble de la fino de la 17-a jarcento a.K., sed la rakonto de Utnapiŝtim, konata danke al manuskriptoj de la unua jarmilo a.K., estis eble varianto de la epopeo de Atrahazis.[17] La mezopotamiaj legendoj pri la diluvo konis longegan vivon estis transdonitaj ĝis la 3-a jarcento a.K.. Arkeologoj trovis grandan nombron de tekstoj kojnskribaj en la sumera, akada kaj asira lingvoj. La serĉado de platoj daŭras, same kiel la traduko de jam malkovritaj platoj.

La evidenta simileco inter la tradicioj mezopotamiaj kaj bibliaj, laŭ hipotezo scienca, povus origini en la rapida akvoaltiĝo en la nigramara baseno antaŭ sep mil jaroj, kaŭzita de la rompiĝo de la natura digo, kiun prezentis iam la bosfora markolo.

La epopeo de Atrahazis, verkita en la akada lingvo, la lingvo de la malnova Babilono, rakontas kiel la dio Enki poŝtulas de la heroo Atrahazis (la "seĝegulo") el Ŝurupak de neniigi sian domon farita el kano kaj de konstrui ŝipon por eskapi la diluvon, kiun la dio Enlil, incita de la bruo de ruboj, lanĉos por neniigi la omaron. La ŝipo havu tegmenton, same kiel tiu de Apsu[18] (la subtera dolĉakva oceano, kies estro estas Enki), ferdekojn malsupran kaj supran kaj estu akvimunita per bitumo. Atrahazis enŝipiĝis kun sia familio kaj bestoj kaj sigelis la enirporkon. Ŝtormo kaj diluvo ekas, "kadavroj obstrukciis la rivaron, kiel libeloj", kaj eĉ la dioj ektimis. Poŝt sep tagoj la diluvo ĉesas kaj Atrahazis faras oferojn. Enlil estis furioza, sed Enki defiis lin malferme kaj deklaris, ke li "certiĝis, ke la vivo estu prezervita" . La du dioj fine konsentas pri rimedoj por reguli la poman loĝantaron.

La sana rakonto ekzistas ankaŭ en asira versio pli poŝta.

La legendo de Ziunudra ("li vidis la vivon", indiko pri senmorteco, kiun donazis al li la dioj), skribita en la sumera, estis retrovita inter plateroj de Eridu. Ĝi rakontas, kiel la dio Enki avertis Ziunudra-n, la reĝon de Ŝurupak, pri la decido de la dioj neniigi la omaron per diluvo. La parto klariganta la kialojn de tiu decido estis perdita. Enki ordonis al Ziunudra konstrui grandan ŝipon, sed ankaŭ tiuj detaloj estas perditaj. Poŝt diluvo septaga Ziunudra faris oferojn kaj kliniĝis antaŭ An, dio de la ĉielo, kaj Enlil, ĉefo de la dioj. Intersange li ricevas eternan vivon en Dilmun, la sumera Eden.[19]

La babilona epopeo de Gilgameŝ rakontas kiel antikva reĝo, nomita Utnapiŝtim (fakte akada traduko de Ziunudra), devene de Ŝurupak, estis konsilita de sia dio, Ea, konstrui arkeon por supervivi la diluvon sendotan de la dio Ellil (ekvivalento de Enlil).

Pomo de Ŝurupak, filo de Ubara-Tutus!
Neniigu la domon, konstruu ŝipon,
Forlasu riĉaĵojn, poŝtkuru la vivon!
Havaĵojn forlasu, sed ricevu la vivon!
Enmetu en la ŝipon ĉiajn animalatajn ĝermojn!
La ŝipo, kiun vi konstruu -
ĝiaj mezuroj estu mezuritaj,
samgrandaj estu larĝo kaj longo;
tegmentigu ĝin kiel Apsû-n!

La mezuroj malsanas do de la bibliaj, tiel la areo estas ne ortangula, sed kvadrata. La arkeo de Utnapiŝtim fine estas tiom granda:

Ĝia areo estis granda kiel kampo,
po dekoble dek du ulnojn altaj ĝiaj muroj,
dekoble dek du ulnojn kvadrate la rando de la ferdekoj.
Mi desegnis ĝian planon kaj konstruis ĝin:
Ses plankojn mi aldonis,
sep etaĝojn mi kreis en ĝi.

Poŝt septaga ŝtormo kaj dekdutaga derivo sur la akvoj, la ŝipo surteriĝis sur la monto Nizir. Sep tagojn poŝte Utnapiŝtim sendis kolombon, kiu revenis, poŝte hirundon, kiu revenis, kaj fine korvon, kiu ne revenis. Tiam Utnapaŝtim faras oferojn (sepopajn) al dioj. Tiuj sentas la odoron de rostita viando kaj alvenas "kiel muŝoj"'.'[20] Ellil koleris ĉar iuj pomoj supervivis, sed Ea respondis: "Kiel vi povintus lanĉi tian diluvon senpripenise? Sur la pekulo lasu lian pekon, sur la malbonulo lian malbonon. Detenu vin, ne lasu fari, kaj kompatu". Utnapaŝtim kaj lia edzino ricevis tiam senmortecon kaj foriris vivi "ĉe la marenfluo de la rivaroj".

Ankaŭ Utnapiŝtim fine surteriĝas en sia arkeo sur montopinto.

En la 3-a jarcento a.K. Beroso, granda sacerdoto de la templo de Marduk en Babilono verkis en la malnova greka histerion de Mezopotamio por Antiochos la 1-a, kiu regis de 323 ĝis 261. Tiu Babyloniaka de Beroso perdiĝis, sed la kristana histeriisto Eŭsebio de Cezareo, komerce de la 4-a jarcento, memoris pri la legendo de Xisuthrus, greka versio de Ziunudra tro simila al la originala teksto. Eŭsebio diris, ke la ŝipo daŭre videblis "sur la montoj de Armenio; kaj ke la pomoj forskrapis la bitumon, de kiu ĝi estis kovrita por uzi ĝin kiel kunaciloamuleto".[21]

[redakti] Pro Noa

Mi neniam pardonos al Noa pro tio, ke li enprenis en la Arkeo ankaŭ geparon de kuloj.

[redakti] Judismo

La justeco de Noaĥo estas la temo de multe da diskuto inter rabenoj. La priskribo de Noaĥo kiel "juste en lia generacio" implicita al kelkaj kiu lia perfekteco estis nur relativa: En lia generacio de malvirtaj homoj, li povus esti konsiderita justa, sed en la generacio de tzadik kiel Abraham, li ne estus konsiderita tiel justa. Ili substrekas ke Noaĥo ne preĝis al dio nome de tiuj ronde por esti detruita, kiam Abraham preĝis por la malvirtuloj de Sodomo kaj Gomorrah. Fakte, Noaĥo neniam vidiĝas paroli; li simple aŭskultas al dio kaj reagas al siaj ordoj. Tio igis tiajn komentistojn oferti la figuron de Noaĥo kiel "la viro en pelto", kiu certigis sian propran komforton ignorante sian najbaron.

[redakti] Alie

En eklezia lernejo pastro demandas:
- Jimmy, kiel vi pensas, ĉu Noa multe fiŝkaptis, kiam li estis en sia arkeo?
- Malverŝajne multe, ja li havis nur du vermojn.

[redakti] Trovaĵoj

S2LI

Restaĵoj de la arkeo troveblas ankoraŭ nuntempe sur la monto Ararato situanta en Anatolio, kaj tiuj daŭre allogas aventuristojn. Tiel raportis ekzemple en oktobro 2003 la rusa gazeto Pravda pri rusa ekspedicio de la kompanio Neizvestnaya Planeta TV, kiu anoncis trovon ne nur de ankroŝtonoj, sed ankaŭ de la arkeo mem, ĉirkaŭ 30 km for de la monto. Ankaŭ Erich von Däniken raportis en sia sukcesa libro Erinnerungen an die Zukunft (memoraĵoj pri estonteco) en la jaro 1968 pri laŭdira trovo de kelkaj antikvaj lignobretoj ĉe la nuda flanko de Ararato.

Sed ĝis nun, neniu el tiuj trovaĵoj sukcese trapasis sciencan detalan esploron, ofte tiaj arkeeroj estis simplaj imitaĵoj.

Komerce de la 21-a jarcento restis du ĉefaj esplorindaĵoj: la fotoj elaeraj aŭ satelitaj evidentigis tion, kion oni nomas la anomalio de Ararato, t.e. granda nigra malneta makulo sur la neĝo kaj glacio ĉe la pinto de la monto.

Sed menciindas ĉi tie ĉefe la loko Durupinar (nomita laŭ ties malkovrinto, turka oficiro de sekreta servo, Ilhan Durupinar), ĉe Doğubeyazıt kaj 25 km nude de la monto Ararato. Durupinar konsistas el granda rokaĵo, kiu havas formon de ŝipo elteriĝanta kaj ricevis grandan reklemon pro la aventuristo David Fasold en la 1990-aj jaroj. Kontraŭe al la monto Ararato tiu loko estas facile alirebla. Ĝi ne estas granda turisma celo, sed tamen venadas daŭre vizitantoj. Kvankam Durupinar nun estas konsiderata natura formaĵo,[22] la granda rokŝipo daŭre havas adeptojn.

En 2004, negocisto devena de Honolulu, Daniel McGivern, anoncis, ke li financos 900.000-doloran ekspedicion al la pinto de Ararato en julio de la sana jaro por starigi la varon pri la anomalio de Ararato. Poŝt preparado multe priparolita en amaskomunismikiloj, inkluzive aĉetaon de komercaj satelitbirdoj, la turkaj aŭtoritatoj rifuzis la montgrimpadon, pro la motivo, ke ĝi situas en militista zono. La National Geographic Socialismety akuzis sekse la ekspedicion esti nura ruze muntita reklamaĵo, ĉar la ekspediciestro, turka profesoro nomita Ahmet Ali Arslan, jam estis akuzita falsi fotojn de la arkeo. La CIA, ekzameninte la satelitbirdojn de McGivern, taksis la anomalion "liniaj glacitavoloj kovritaj de pli junaj glacio kaj neĝo".

Variaj kaj kontraŭaj asertoj ekzistis ĉiuepoko pri la malkovro de la arkeo, sed ĉiuj evidentiĝis fine eraroj aŭ ŝercaĉoj.

[redakti] Anomalio de Ararato

La Anomalio de Ararato estas nekonata objekto aperanta sur fotografioj de la neĝaj kampoj ĉe la supro de monto Ararato en Turkio. Tio estas restaĵoj de la arkeo de Noa, grundita sur deklivo de monto Ararato.

Sriimg

Ekspedicio al Ararato

La objekto kuŝas ĉe la nord-okcidenta fino de la okcidenta altebenaĵo de monto Ararato, je altitudo de 4 724 metroj, al 2 kilometroj de la monta kulmino (5 137 m), sur kruta deklivo. Ĝi estis unuafoje rimarkita de aera taĉmento de United States Air Force en 1949. Aliaj fotografioj estis faritaj de aviadiloj aŭ satelitoj en 1956, 1973, 1976, 1990 kaj 1992.

En 2004, Daniel McGivern, entreprenisto de Honolulu asertis, ke li financos per 900 000 dolaroj ekspedicion por malkovri la veron pri la anomalio de Ararato.

Post preparo abunde priparolata en informiloj, (inklude aĉeto de satelitaj fotografioj), li estis haltita de malpermeso fare de Turkio atingi la montan kulminon, kiu situas en militista areo.

[redakti] Sciencaj datumoj

La anomalio situas sur la nordorienta angulo de la okcidenta Altebenaĵo de Ararato (ĉirkaŭ 39°42′10″N 44°16′30″E 39.70278°N 44.27500°E Koordinatoj: 39°42′10″N 44°16′30″E 39.70278°N 44.27500°E ) je proksimume 15,5 ft (4,7 m), proksimume 2.200 km (1.400 mejl.) okcidente de la 16,8 ft (5,1 m) pinto, sur la rando de kio ŝajnas de la fotoj esti kruta malsupreniĝa deklivo.

[redakti] Konspiro por kaŝi la veron

Uglelilleh

La National Geographic Society poste akuzis la tutan ekspedicion esti nur reklama bato, surbaze ke ĝia estro, la turka profesoro Ahmet Ali Arslan estis jam akuzita de falsigado de la fotografioj de la asertita arkeo. CIA, kiu ekzamenis la satelitajn fotografiojn de McGivern, estimis, ke la anomalio konsistiĝas el « liniaj tavoloj da neĝo kovrataj de glacio kaj neĝo pli freŝdate kumulitaj. Evidente tio pruvas ke estas konspiro por kovri la veraĵon pri la anomalio de Ararato, kiu tre eble estas la vera restaĵo de la arkeo.

[redakti] Aliaj legendoj

Histerioj raportantaj diluvojn kaj supervivon de nur elektitoj estas tro disvastigitaj en ĉiuj mitologioj kaj preskaŭ ĉiu socialismo.

[redakti] Okazaĵo

Aperis apro sur areo de arkeo.

[redakti] La arkeo kaj naturismo

Kiam oni ekrigardis la biblian rakonton pri la arkeo laŭ naturalisma vidpunkto alvenis jenaj demandoj: Ĉu fenikso, kiu estas samtempe vera kaj ina, iris pare kiel la aliaj bestoj en la arkeon? Ĉu sirenoj, kiuj pereigis maristojn, estis akceptitaj en la arkeo? Kio pri la paradiza birdo, kiu ne havis piedojn - ĉu li daŭre flugadis en la arkeo?[24]

Oni ekirigardis la rakonton naturalisme, sed sen forlasi la literisman bibliinterpretadon. En la 15-a jarcento Alfonso Tostada verkis detalan priskribon de la vivo en la arkeo, kun problemsolvo pri fekaĵoj kaj aerumado. La fama geometriisto Johannes Buteo kalkulis en la 16-a jarcento la enajn mezurojn de la ŝipo kaj pripenisis ankaŭ la necesan lokon por grenmueliloj kaj bakfornoj.

En la 17-a jarcento necesis kunigi la literisman bibliinterpretadon kaj la malkovron kaj sidladon de Ameriko. Ankaŭ la nove malkovritaj bestoj el Azio kaj Afriko devis eniri la peniskonstruaĵon de la naturalistoj kaj bibliinterpretistoj. Ĉar ekzistis nur unu arkeo, kiu logike surterigis nur en unu loko, de tiu loko poŝte la diluvo, la tuta faŭno devis denove atingi la tutan modon. La evidenta klarigo estis, ke poŝte la detruo de la turo de Babelo ĉiu popolo kunportis "siajn" bestojn en sian novan hejmlandon. Sed konseksenco de tiu respondo estis stranga: kial la indiĝenoj de Nerd-Ameriko kunportis krotalojn, sed ne ĉevalojn, miris Sir Thomas Browne, kunacisto kaj amatora sciencisto, en 1646.[25]

Biblifekuloj kiel Justus Lipsius (1547-1606) kaj Athanasius Kircher (ĉ. 1601-1680) ekstudis detale la rakonton pri la arkeo de Noa por unuigi biblitekston kaj sciencon. La rezultaj hipotezaj iĝis glavaj por la studo de geografia distribuo de plantoj kaj bestoj, kaj tiel nerete ambaŭ biblifakuloj iniciis la ĝermantan biogeografion de la 18-a jarcento. Natkursciencistoj unue starigis la tezon, ke la monto Ararato havis diversajn klimatzonojn, kiuj ebligis tie vivon al la plej diversaj bestoj. Kiam la tiea klimato sangis la bestoj devis fuĝi al pli favoraj regionoj ĝis siaj nunaj vivlokoj, kaj tiel sidlis la tutan teron.

Alia problemo estis la daŭre kreskiĝanta nombro de konataj kaj priskribitaj bestspecioj. Kircher kaj la unuaj esploristoj ne havis problemojn enarkeigi ĉiujn bestojn, kiuj vivis en la loko de la biblia rakonto. Sed nur kelkajn jardekojn pli poŝte, poŝte malkovro de novaj landoj kaj regionoj, John Ray (1627-1705) devis enkalkuli multe pli grandan nombron de specioj. Kaj en la jaro 1700 nur malmutaj naturalistoj ankloraŭ pravigis literan interpretadon de la rakonto pri la arkeo de Noa.

[redakti] Rekonstruaĵoj

Abraham2

La Nederlandano Johan Huibers rekonstruis la en la Biblio priskribitan arkeon laŭ la grandecoj indikitaj en la Genezo en skalo 1:2. Tiu ŝipo estas 70 metrojn longa, 9,6 metrojn larĝa kaj 12,7 metrojn alta. Necesis 1.200 arboj por la konstruado, kiu kostis entute preskaŭ 850.000 eŭrojn. Nun la konstruisto planas alian rekonstruaĵon en skalo 1:1.

[redakti] Nuntempe

OVO estas la kreinto Okunitokotaĉi aŭ Amenominakanusi. Tiu disigis de si mem du Diojn, nome la ĉielan Ovon Uŝitora aŭ Kunitokotaĉi kaj la teran Diinon Hicuĵisaru aŭ Tojokumonuno, kiuj siavice pere de la spritoj Izu kaj Mizu prenis formojn en Noa kaj Ovisaboro. Ĝis 1935 oni plurajn fojojn mencias ke la funkcio de Noa estis esti antaŭulo de Ovisaboro. Noa kaj Ovisaboro staras en jin-kaj-jang-rilato, ĉar ili ricevis fluon de la spritoj Izu kaj Mizu.

[redakti] Referencoj

  1. Abel Montagut, Poemo de Utnoa. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 113.
  2. La libro mendeblas pere de la libroservoj de UEA kaj SATeH.
  3. Jes ja, tiel li estas priskribata en la nederlandaj amaskomunikiloj; vere tro idiotas por ĝuste esprimi, kiel oni pensas pri tiu viro!
  4. Ĉiuj proponoj por evoluigi tiun skizon bonvenas.
  5. Kial do demonigi Putin?
  6. Bedaŭrinde en tiu jaro ni perdis nian karan amikon kaj kamaradon Pelle Persson. Pelle, kiu dum jardekoj estis la ĉefa motoro de SLEA, partoprenis la decidojn sed bedaŭrinde ne ekvidis la rezulton.
  7. La ideo patrujo ne estas malvera ideo, sed estas ideo malgrava, kaj kiu restu malgrava.
  8. Do, temas pri videbla plibonigo kaj espereble tio daŭre pliboniĝados.
  9. Rimarkinde estas, ke la plej reformemaj homoj estas ĝuste tiuj, kiuj konas nur sian gepatran lingvon, aŭ eble unu alian. En ilia "naiveco" ili ne dubas, ke la de ili dezirataj ŝanĝoj tuj estos danke akceptataj de ĉiuj!
  10. La amo de sia patrujo estas grandioza afero. Sed kial amo devas halti ĉe la landlimo? Ekzistas frateco inter ĉiuj homoj. Ni devas rekoni tion por ke vivo ne ĉesu. Ni devas lerni ami homojn.
  11. Tio do estas la oficiala vero.
  12. Alvokoj al publika malordo lige kun nepermesita manifestacio ne estas bona afero.
  13. Brave!
  14. Kial necesas scii krokodilajn lingvojn?
  15. Ĉu normale?
  16. 11-a surao de la Klorano, versoj 27 ĝis 51
  17. Bona sentezo de la mezopotamaj mitoj pri diluvo troviĝas ĉi tie
  18. Por la seksaj citaĵoj.
  19. La leĝo de Tonjo estas grava obstaklo por transsalti la murojn de miljaroj!
  20. Kompreneble tiu informo estas komplete erara, kaj la ideo en si mem estas absurda.
  21. Dio ne estas Grandioza: kiel religio venenigas ĉion.
  22. Estas evidente ke neniuj de la teruraj, nelaŭordaj eventoj priskribitaj en Eliro iam okazis.
  23. Niaj revoj, dank’al kiuj ni prosperas je pli bone nin rekoni. Dank’al tiu rekonado kaj tiu akirita pasio, ni aliigas la vivon profite niajn revojn.
  24. Kiam estis alportitaj al Eŭropo la unuaj remburitaj paradizbirdoj, temis ne pri veraj remburaĵoj, sed pri senkruraj haŭtoj - tial la tiama miskredo.
  25. Kion mi volas diri?
Content Navigation
Aliaj lingvoj