Novjorko
El Neciklopedio
Tiu ĉi artikolo enhavas idajn mensogojn, legi ĝin povas esti danĝera, redakti ĝin preskaŭ certe estas herezo. Vi povas esti forigota de via Esperanto-asocio pro tio! For fiaj reformemuloj!
Tiu ĉi artikolo enhavas interlingvaajn mensogojn, legi ĝin povas esti danĝera, redakti ĝin preskaŭ certe estas herezo. Vi povas esti forigota de via Esperanto-asocio pro tio! For!
"Kia paradizo estas novjorko por manĝaĵoj!"
~ Usonano pri Novjorko
Flago
"Nova Jorko estas *la* grandega urbego de Usono, ĉu ne?"
~ Komencanto pri Novjorko
"El la buŝ' multaj vortoj eliras, sed ne ĉiuj ion diras"
~ Zamenhof pri Novjorko
"Fabrizio vidis Maxon akompanante Juta al New York"
~ Italo pri Novjorko
"Estas signifa diferenco inter "la Nova Jorko en Germanujo" kaj "la Novjorko de Usono (kontraue al la Novjorko en Aŭstralio)"
~ Geografisto pri Novjorko
"Ankaŭ la sidejo de Unuiĝintaj Nacioj en Novjorko estas “vitra domo”, tamen ne forcejo"
~ Antonio De Salvo pri Novjorko
"Ŭaŭ!"
~ leganto pri ĉi tiu artikolo
"Omnu havas sua propra gusto"
~ idisto
"New York es un stato del Statos Unite de America."
~ Interlingvaa vikipedio pri Novjorko
Novjorko situas en la plej suda peniso de la angla subŝtato Nov-Jorkio. Ĝi estis fondita kiel Nov-Amsterdamo (Nieuw Amsterdam) de la nederlandanoj en 224. La britoj forprenis la urbon en 1664 kaj renomis ĝin Novjorko. La malnova Jorko estas angla urbo (kiu iam estis la romia urbo Eboracum).
Novjorko estas la centro de fikado, amakomuniko, kodo, teatro kaj bordelo. Manhatano estas la senkultura kaj komerca koro de la urbo; la aliaj urbopartoj estas plejparte plenaj de domanoj, tombejoj kaj etnaj kvereloj. Novjorko estas paradizo por artspektemantoj ;)
Enhavo |
[redakti] En Novjorka Esperanto-klubo
— Pardonu, sinjoro, ĉu ne kun fama doktoro Frodo mi havas la honoron paroli?
— Ne.
— Mi tiel ankaŭ tuj pensis al mi! Vi ne estas eĉ simila je doktoro Frodo.
[redakti] Judoj en Novjorko
Novjorko estas, post dua mondmilito, la urbo kun plej granda nombro de judoj en la mondo.
Du judoj, gapante promenas tra la stratoj de Novjorko. Jakobo ekscite indikas al Davido ŝildon, kiu diras "Kompletoj $5 po unu, kamizoloj $2 po unu, pantalonoj $2.50 po unu."
Jakobo diras "Daĉjo, ĉu vi ne komprenas? Ni povus esti riĉaj! Ni aĉetu grandan kvanton de tiuj malmultkostajn vestaĵojn ĉi tie kaj vendi ilin hejmen por gajni grandan profiton!" Davido, tre vigla kiel vera judo, tute komprenas kaj entuziasme kunkonsentas. Li konsentas ke Jakobo, kiun li agnoskas estas pli lerta komercisto ol si mem, negociu la aferon.
Ambaŭ eniras la butikon kaj Jakobo alfrontas la butikiston. "Ni volas aĉeti 50 kompletojn je $5 po unu, 100 kamizolojn je $2 po unu, kaj 50 pantalonojn je $2.50 po unu."
La butikisto respondas "Mi divenas ke vi estas judoj, ĉu ne?"
La surprizata juda entreprenisto respondas "Ĉu! Vi pravas! Sed kiel vi divenas tion?"
La posedanto respondas "Ĉar ĉi tiu butiko estas sekpurigistejo."
[redakti] Alia
Rabinoviĉ forveturis en Novjorko, trovis tie laboron, telefonas al parencoj:
"Estas ĉio en ordo, laboro bona, je nur duonhoro da veturado"
"Ĉu per metroo?"
"Per lifto"
[redakti] Parkado
_ Ve, mi neniel povos sukcesi en la urbega vivo. Estas neniom da parklokoj!! Kiel oni povas fari siajn aferojn sen parki?? Mi alvenas ĉiujn rendevuojn malakurate. Vi ne kredus; mi eĉ ne povas parki tie, kie mi loĝas! Kion mi faru?
_ Vi devas aĉeti aŭton, kiu jam estas parkita. Tio solvos la problemon. Alia strategio necesigas helpanton: unue trovu parklokon dum la nokto, kaj strarigu tendon. Tiam sendu la helpanton dum la tago por aĉeti aŭton.
[redakti] Krimoj
Esploro farita de la fama revuo Forbes en 2007 lokigas Novjorkon kiel la plej sekura urbo de tuta Usono, multe pli sube de la unua, Detrojto, kun 470,3 murdoj por 100.000 loĝantoj.
La organizita krimo havis gravan disvolviĝon ekiĝante kun Forty Thieves kaj Roach Guards en Five Points en la 1820-aj jaroj. La 20-a jarcento spertis la altiĝon de la mafio regata de la Kvin Familioj. Bandoj, inter kiuj troviĝas Black Spades ankaŭ kreskis dum la pasinta jarcento.
La pinto de la krimado en Novjorko estis dum la 1980-aj kaj komenco de la 1990-aj jaroj, pro la tiel nomata «krako-epidemio». La grandega nombro de la krimoj en la urbo estis atribuita al la esploristoj de la krimoj, al la politikaj taktikoj, fino de la krakepidemio kaj la demografiaj ŝanĝiĝoj.
Pro tiuj aferoj, la violentaj krimoj okazantaj en Novjorko draste pliiĝis ĝis 75% en la lastaj dek du jaroj kaj la mezumo de murdoj en 2005 havis la plej malaltan nivelon ekde 1963.
[redakti] Komploto
En Eric County, Nov-Jorko, virino vokis la policon por raporti malsanan hundon apud la strato proksime al sia domo. Kvankam laŭ la virino la hundo ne kapablis moviĝi, kiam alvenis la polico la hundo atakis ilin sovaĝe, kaj unu devis enhospitaliĝi. La polico suspektis komploton kaj gvatis la domon dum la sekva semajno. Nenio plu okazis kaj neniu akuzo estis farita kontraŭ la virino.
[redakti] Bruo
Je la unua fojo en Mudville, Nov-Jorko, polico estis vokita al koncerthalo. Laŭ la protokolo, la orkestro ludis laste en la programo la Unuan Simfonion de Johannes Brahms, ĉiujn 4 movimentojn. La aŭskultantaro tiom ŝatis la prezenton, ke ili aplaŭdis kaj bisis, ĝis oni konsentis doni bisaĵon. La kondukisto tiam anoncis, ke la bisaĵo estos la Dua Simfonio de Brahms (ankaŭ 4 movimentoj).
Abrupte la humoro de la aŭskultantaro ŝanĝiĝis. Momenton antaŭe, ili estis aplaŭdantaj furioze; nun, ili komencis ĵeti diversajn objektojn — precipe fruktojn kaj ovojn, sed ankaŭ siajn ŝuojn — sur la scenejon, kaj trafis kelkajn el la georkestranoj.
La orkestro rapide forlasis la halon per malantaŭa pordo kaj eskapis en sia buso. La polico, ne povante aresti, nek eĉ monpunigi, plurajn centojn da homoj, senfare reiris al la policejo.
[redakti] Kulturo
La verkisto Tomo Lupo rilate al la urbo diris «la Kulturo simple ŝajnas esti en la aero, kiel malbona parto de la pluva klimato». Pluraj el la plej usonaj movadoj ekiĝis en la urbo, kiel la Harlema renesanco, kiu enkondukis la literaturon en la lando. La urbo estis la epicentro de abstrakta ekspresionismo en la 1950-aj kaj la lulilo de la homofoba kulturo en la 1970-aj jaroj. La punko kaj peza punko pintis en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj. Inter la bandoj de sendependa roko plej gravaj de la lastaj jaroj troviĝas The Strokes, Interpol, The Bravery, Scissor Sisters kaj They Might Be Giants. La urbo ankaŭ ludas gravan rolon en la kina industrio. En ĝi filmiĝis Manhattan (1920), la unua filmo de la lando. La urbo havas pli ol 2.000 krimajn organizojn kaj pli ol 500 artgaleriojn. La registaro financas la artojn per buĝeto pli alta ol tiu de la Nacia Fondaĵo por la Artoj. Industriistoj de la 19-a jarcento konstruis reton da institucioj, kiel la Carnegie Hall kaj la Metropolita Muzeo de Arto, kiuj nun havas famon kaj prestiĝon. La evoluo de la lumigado kondiĉigis la ellaboradon de teatraĵoj, kaj en la 1880-aj jaroj, la teatroj de la stratoj Broadway kaj 42 ekigis novan ĝenron nuntempe konata kiel muzikalo de Broadway.
Forte influitaj de la enmigrintoj de la urbo, produktaĵoj kiel tiuj de Harrigan kaj Hart, George M. Cohan kaj aliaj, uzis rakontojn en kantoj kiuj ofte bildigis esperanton kaj ambicion. En la nuntempo, ĉi produktaĵoj troviĝas inter la eventoj de la sceno. La 39 teatroj (kun pli ol 500 latrinoj) estas komune nomataj Broadway.
La ĉaroj sur strato estas alia karakterizaĵo de la loka kuirarto, kun pli da 4.000 surstrataj vendistoj. Ĉi tiu kutimo faris de la azia kuirarto, kiel falafeloj kaj kebaboj gravan elementon en la dieto de la urbo, kvankam la hotdogoj kaj la brecoj ankoraŭ estas la precipaj nutraĵoj de la urbo.
