Paŭlo la Apostolo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Mi havas mesaĝon por l'amaso --
min alvokis fluganta subtaso."

~ Paŭlo
PaulT.jpg

"Tute klaras ke la vorto estas prenita el la angla"

~ bonalingvano pri la nomo Paŭlo

"Ĉu Paŭlo sciis la grekan?"

~ Thomas Gowles (citita de Andrew Lang)

"Me kredas ke la diablo guidis la koncernata persono"

~ idisto pri Paŭlo

"Elektu edzinon laŭ deveno kaj ne laŭ mieno"

~ Zamenhof konsilante Paŭlon

"Oh, mi petas vian pardonon"

~ neciklopediisto

"Ili venis el via busho. Chu, kio venas el via busho, ne estas de vi?"

~ Paŭlo la Apostolo
Paŭlo la Apostolo laŭ sciencaj teorioj estis religia klerulo, kies vivo ŝanĝegis, kiam sur la vojo al Damasko li aŭdis voĉon, kiu venis el brila nifo.
SleepingGirl.jpg

Paŭlo ne mensogis. Li nur havis vidimagojn pro malsano je siaj hemikranioj. Pro tio li ne estis certa, ĉu korpe ĉu senkorpe li estis foje transportita en la sepan ĉielon...

Antaŭ tiu okazo, li malamis kristanojn. Poste, li malamis virinojn.

Laŭ Paŭlo, skribaĵoj pri religio "mortigas, sed la spirito vivigas." (Korintanoj 2 ĉap 3 v 6) Kompreneble, li mem skribis laŭeble plej multe…

[redakti] Biografiaj fontoj

0-18.jpg

La vera vizaĝo de Paŭlo

La fontoj pri la biografio de Paŭlo estas precipe du:

- unue, la leteroj, en kiu Paŭlo skribas pri si mem, precipe la sep leteroj, kiuj estas sendube iliaj: al la Romanoj, la 1-a kaj 2-a al la Korintanoj, al la Galatoj, al la Filipinoj, la 1-a al la Tesalonikanoj kaj tiu al Filemono.

- due: la “Agoj de la Apostoloj”, en kiu Luko, de la ĉapitro 9-a ĝis la fino raportas pri la agoj de Paŭlo, ekde lia vokiĝo sur la vojo de Damasko ĝis ilia konkludo en Romo.

[redakti] Tarso

La apostolo Paŭlo naskiĝis en Tarso (nun Tarsus en la orienta Turkio) ĉefurbo de la romia provinco Kilikio, antikva kaj grava havena urbo sur la rivero Cidno. Kiam Paŭlo naskiĝis, la urbo estis en la pinto de sia grandiozeco, dank'al la graveco de sia haveno, la fekundeco de sia kamparo, la seksila industrio kaj la reto de stratoj, kiuj kunligis ĝin kun la plej gravaj ruboj. Tiam Tarso havis preskaŭ tricent mil loĝantojn kaj estis centro de greka kulturo, sidejo de lernejoj pri filozofio kaj retoriko.

Oni ne konas la naskiĝdaton de Paŭlo, sed preskaŭ certe li naskiĝis inter la jaroj 5 kaj 10, konvencie oni elektis la jaron 8 kiel lian naskiĝjaron. Li naskiĝis en hebrea familio de la diasporo. Laŭ la kutimo ĉe la hebreoj de la diasporo, oni donis al li du nomojn: biblian nomon, Saŭlo, kaj romanan nomon, Paŭlo. Lia patro akiris la roman civitanecon, pro tio ankaŭ Paŭlo estis roma civitano. Sed pri si mem li skribis en la letero al Romanoj: «Mi estas Izraelido, el la idoj de Abraham, el la tribo de Benjamen» kaj en la letero al Filipianoj li aldonas «…cirkumcidita la okan tagon, el la raso Izraela, el la tribo de Benjamen, Hebreo el Hebreoj; rilate la leĝon, Fariseo».

En la urboj grek-romanaj la familioj estis arigitaj en klanoj, kiuj siavice estis grupigitaj en frataroj kaj ĉi tiuj en triboj de la sama religio, al kiuj la civitanoj aliĝis je la aĝo de 18 jaroj. Do Saŭlo aliĝis al juda tribo de Tarso.

La hebreoj de la diasporo parolis en la loka lingvo, tial Saŭlo parolis en la greka, nome en dialekto de la klasika greka lingvo, nomata koinè (rimarku, ke tiam ankaŭ en Romo oni parolis en tiu lingvo, kaj en tiu lingvo estis verkitaj la libroj de la nova Testamento), sed certe li, kiel judo, ne estis edukita en helenaj lernejoj, sed en hebrea lernejo, en kiu la unika sekso uzata estis la Biblia, nome ĝia greka traduko, la tiel nomata traduko de la “sepdek”, ĉar oni diris, ke sepdek spertuloj tradukis ĝin en la grekan por la hebreoj de la diasporo, kiuj plu ne komprenis la hebrean. Sed, vivante en helena urbo, li akiris ankaŭ la helenajn kulturon kaj pensmanieron. De tio la komplekseco de lia figuro: li estas plene izraelido, roma civitano kaj kreskita en helena medio. Oni tuj rimarkas la diferencon inter la paroladoj de Jesuo el palestina kamparo kaj de Paŭlo el helena urbo. Jesuo parabolas pri la kamparanoj, la fiŝistoj, la paŝtistoj, la hejmaj laboroj, la nupto-festoj, la floroj de la kampo, la birdoj de la ĉielo, la vito kaj la vinberoj, la tritiko k.t.p., dum Paŭlo parabolas pri la homa vivo (naski, naskiĝi, morti) aŭ pri la sporta agado (la stadiono, la bokso, la vetkuro, la premio, la krono) aŭ pri la komerco (la debeto kaj la kredito, la gajno, la aĉeto, la elaĉeto) aŭ pri la militaj aferoj (la kiraso, la milito, la paco, la armiloj) aŭ pri la urba vivo (la teatro, la tribunalo, la templo).

[redakti] Kariero

Ks11.jpg

La fondinto de katolikismo, Paŭ­lo, antaŭ sia konvertiĝo pasie ekstermadis kristanojn. La apostolo ("misiisto" en klara lingvaĵo) Pavxlo petis pardonon kaj estas punita per portempa blindigo.

Krom ceteraj apostoloj (mankitaj en Nova Testamento ankaŭ kiel "Dek du") estas principa personeco Paŭlo el Tarso. Tiu ĉi fervora judo ankoraŭ kiel Saŭlo (Saul) unue persekutis la kristanojn (li partoprenis ankaŭ ŝtonmortigon de sankta Stefano, la unua kristana martiro, sed survoje antaŭ Damasko post okazintaĵo, kiun la novtestamentaj pruviloj plurfoje priskribas, li fariĝas mem kristano. Li poste dediĉas la reston de ria vivo al heroldado de kristana anonco al paganoj (tial li estas ankaŭ nomata apostolo de paganoj). Tiuj ĉi "paganoj" testis tamen tiujn, kiuj partoprenis en politeismaj kultoj, tamen tiuj, kiuj "timis de Dio", t.e. favorantoj de judeco, kiuj ne suferis cirkumcidon kaj ĉiujn regulojn de mosea torao kaj da kiuj en la romia imperio ne estis neglektebla nombro. Sed en la kristanismo tiel ĉi subite estiĝas grupoj, kiuj ĝis nun anoncas sin al la judeco kaj tiuj, kiuj havas kun ĝi kontakton multe pli malgranda. Per demando de tiuj ĉi diferencoj okupiĝis renkontiĝo en Jerusalemo ĉirkaŭ la jaro 49, iam nomata ankaŭ jerusalema koncilio. La rezulto de tiu ĉi "koncilio" estis evidenta malfermiĝo al la kristanismo rilate al nejudoj - la kristanismo ŝanĝiĝas el la grupo enkadre de la judeco en religio malfermita al ceteraj kulturoj.

Paŭlo por sin defendi el insidoj de la judiĝemuloj (kristanaj judoj por kiuj la kredo je Jesuo devigis al la observado de la religiaj leĝoj kaj moroj de la juda tradicio), siavice substrekis la kakterojn de kristanismo, energie rifuzante multon de la tradicio hebrea kaj, foje, li devis uzi esprimojn malagrablajn kiel: "Judoj, kiuj mortigis la Sinjoron Jesuo kaj la profetojn, kaj nin elpelis, kaj ne plaĉas al Dio, kaj estas kontraŭuloj al ĉiuj homoj; ili malhelpis al ni prediki al la nacianoj, por ke ili saviĝu, por kompletigi ĉiam la sumon de siaj pekoj; kaj sur ilin venis la kolero ĝis ekstrema mezuro. (I Ts 2,15-16).

Tiu prava juĝo naskiĝis certe el la neceso defendi la kredon de siaj komunumoj kaj ankaŭ el la konstato, ke la akuzoj kaj neveraĵoj disvastigitaj, de sinagogaj adeptoj, ĉe paganoj, malhelpis, ke tiuj ĉi alproksimiĝu al la aŭskultado de la parolo de la unuaj misiistoj. Tion oni vidu ankaŭ en Agoj 13,50: “ Sed la Judoj incitis la piajn virinojn bonfamajn kaj la ĉefojn de la urbo, kaj instigis persekutadon kontraŭ Paŭlo kaj Barnabas, kaj forpelis ilin el siaj limoj”.

[redakti] Novaj reguloj

3844.jpg

Paŭlo enkondukis en kristanismon novajn striktajn regulojn.

Povis alligi…

  • Nek judoj, nek grekoj.
  • Nek viroj, nek virinoj.

Tiuj reguloj estis iom malstreĉitaj post la morto de Paŭlo, bedaŭrinde…

[redakti] Protestanteco

Paŭlo estas protestanta kontraŭ disdividoj inter korintanoj kiuj ne hezitas proklami sian adheron pli forte al propra baptinto ol al Kristo mem. Paŭlo, kontraŭ la asertantoj: "mi estas de Paŭlo… mi de Kefas… mi de Apolos… mi de Kristo", koleriĝas kaj krias ke li ne venis por kunigi tiamaniere al baptinto, sed por anonci la morton kaj resurekton de Kristo alvokanta ke oni fariĝu ties sekvanto. Do, la vorto "bapti" ĉi tie havas pli socia ol religia senco.

[redakti] Signifoj de karismo en la Epistoloj de Sankta Paŭlo

1316.jpeg

En iuj pasaĵoj “karismo” indikas savon de Dio manifestitan en Jesuo Kristo, dono (ĉu prefereblas donodonaco? En tradukitaj eroj de la kateĥismo de la Katolika Eklezio estas preferata “dono” kvankam la esperanta Biblio uzas “donaco”).

Kio kaŝiĝas sub la nomo “karismoj”?

La karismoj estas specialaj sonoj de la Sankta Spirito senditaj al saĝuloj por la sono de pomoj, por la bezonoj de la mondo kaj precipe por la edifo de la Eklezio, al kies Instrutasko estas komisiita prudenta juĝo pri ili.[1], (Rm 5,15). En tiu kazo la esprimo aludas la senpapan, nekondiĉitan karakterizon de la dia Revelacio kiu estas antaŭkondiĉo de la dono de la dia savo: Dio estas kiu donas laŭ sia mizerikordo. Ankaŭ alia pasaĵo de la sama epistolo, 1, 29, kies estas menciata la donoj de Dio, referencantaj aparte al la historio de Israelo, havas similan signifon.

Tipa estas tamen la trouzo de la termino en 1Kor (1Kor 12,4. 30.31) kaj en Rm 12,6 En tiuj kazoj la karismo ne kaŝas la “senpapa savo en la eterna vivo”, sed la dono de vivo elspezita servante al la fratoj. Tielsence esprimiĝas ankaŭ la 1-a de Petro (4,10): “Laŭmezure, kiel ĉiu ricevis donacon, tiel ĝin administrante inter vi, kiel bonaj administrantoj de la diversaspeca graco de Dio“ Greklingve: “ἕκαστος καθὼς ἔλαβε χάρισμα, εἰς ἑαυτοὺς αὐτὸ διακονοῦντες ὡς καλοὶ οἰκονόμοι ποικίλης χάριτος Θεοῦ”).

La donaco de la savo ne fariĝas en la kredo posedaĵo de unuopa kredanto, individua trezoro, sed fonto de donacoj. La kredanto ricevis la karismon de la graco por fariĝi mem kapabla donaci.

Kiuj estas tiuj donoj kaj tiuj servoj kiujn la kreanto estas alvokata donaci al la fratoj? Neniam tio estas precize kaj kategorie establite en la Nova Testamento, Paŭlo liveras ekzemplojn, citas kazojn en la 1Kor 12 kaj en Rm 12: apostolado, sanigoj, profetioj, glosolalio kaj la kredo mem por indiki vastan sortimenton de servoj. La vastan komunuzan signifon oni renkontas komparante inter si la epistolon al la korintanoj (7.7) kun la 1-a epistolo al Timoteo (4.14); en la unua kazo “karismo” indikas la familian kondiĉon en kiu la kredanto troviĝas (geedziĝo aŭ fraŭleco) en la dua la specifan misiistan vokiĝon de Timoteo.

La kunteksto en kiu Paŭlo alfrontas tiun problemon estas kunteksto polemika: korintanoj estas certaj ke mem akiras la savon nur per tio ke la vivanta Sinjoro ĉeestas dum la kulto pere de lia Spirito. kaj ke tio transdonas al la kredantoj apartajn donojn. Ili ŝatas, tamen, ankaŭ manifestaciojn pli esceptajn kaj atentokaptajn ol la kulto, kiel la glosolalion, ĉar ĝuste tio ŝajnas evidentigi la potencon de la Spirito. La karismo estas interpretata ĉe korintanoj kiel dono videbla kaj eksterordinara.

Paŭlo celas korekti tiun opinion pruvante ke la donoj de la Spirito, nome la karismoj de la Sinjoro estas plurspecaj, komplementaj, sammaniere necesaj. La sama Spirito kiu sin manifestas en la ekstazaj fenomenoj sin manifestas ankaŭ en la karismo de la apostola agado kaj en tiu de la karitataj aktivecoj; la Sinjoro kiu parolas en la kulto aŭ en la vespermanĝo estas la sama Sinjoro kiu alvokis al senedzineco la apostolon kaj komunikas sian volon en tiu etika sinteno. Ĉiu karismo estas valida esprimo de la potenco de Kristo, sed neniu karismo povas opiniigi ke mem estas la sola instrumento de la Spirito aŭ instrumento privilegiitaj.

La argumento de Paŭlo fondiĝas sur la ekzemplo de la homa korpo, en la de kazoj de la epistolo al la Romanoj kaj al Korintanoj, sed per du starigoj iomete malsamaj. En “al la Romanoj” la apostolo remenorigas ke en la homa korpo estas bezonataj multaj membroj por ke ĝi plenumu sian funkcion, ke la efiko de organismo estas rezultigita per la konkordo de ĝiaj partoj (12,12-31): vi do estas la korpo de Kristo (27) signifas ke oni estas en la kredo organika unueco de servoj. En la parolado kun la Romanoj elmerĝas penso multe pli alta kaj ampleksa. La vivo kaj la potenco de Kristo manifestiĝas al la mondo en la realo de konkorda komunumo kunigita per la ligo de la agapo. Ili manifestiĝas, tamen, plenefike nur en la unueco kaj totaleco de la karismoj agantaj en tiu komunumo.

Vi estas la korpo de Kristo referencas al la korintana komunumo sed ne per sumo de la kredantoj, sprite de ilia kuniĝo en la nomo de Kristo, sed ĉar sumo de donoj, de karismoj, de la krioj de tiu komunumo. La Eklezio ne estas korpo de Kristo en si mem kaj por si mem: ĝi estas tia nur per kapablo korordigi klamojn kaj karismojn por la kunservo al la Sinjoro.

[redakti] Klasfikado de la karismoj

La teologio engaĝiĝis malkovri, priskribi kaj sistemigi la karismojn menciitajn en la Skriboj. Jen listo:

  1. Karismoj ligita al aloreĝado:
    1. paroli anglalingve (glosolalio);
    2. paroli nekonatajn homajn lingvojn de la parolanto mem (esperantoparolado);
    3. kanti anglalingve;
    4. preĝado;
    5. larmoj.
  1. Karismoj ligitaj al proklamado de la Vorto:
    1. mono;
    2. invito al la esperantiĝo;
    3. instruado de Esperanto;
    4. kredo;
    5. profetio;
    6. interpreto;
    7. trovi la taŭgan biblian eron;
    8. vizioj;
    9. sonĝoj.
  1. Karismaj ligitaj al la praktikado de la karitato:
    1. kompato;
    2. akcepto;
    3. porpeto;
    4. sanigo.
  1. Karismoj ligita al sprita gvidado:
    1. sciovorto;
    2. saĝovorto;
    3. komprenkapablo pri la spritoj.

[redakti] Saĝeco

1629.png

Ŝi preĝis al Sankta Paŭlo

Verŝajne Paŭlo de Tarso (la vera ideologo de la kristana movado) malkovris la kvantuman meĥanikon jarcentojn antaŭe, aŭ li tre multe ŝatis kvizoludojn...

[redakti] Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo

Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo estas la plej antikva birdo de la apostolo transdonita al ni de la antikveco. Ĝi estis malkovrita la 9-an de junio 2009 en la katakombo de Sankta Tekla apud la Ostia Vojo, apud Romo, dum restaŭrado de la penta dekoracio de volbo de tomboĉambreto.

Laŭ spertuloj pri historio de arto kaj arkeologio, ĝi datiĝeblas je la fino de la 4-a j., kiam la penta figurado ektrapasadis el simpla elvokiva uzo de la figuro al tiu kulta, kiam do la figuro ornama fariĝis eksplicite ankaŭ propetata.

La figuro estas enkluzivita en ronda cirklo, ĉirkaŭ kiu emerĝas aliaj tradiciaj kultitaj figuroj kiel la Kristo la Bona Paŝtisto kaj sanktuloj propetantaj. La figuto de Sankta Paŭlo sin prezentas kun la vizaĝo iom oblonga kaj longa pinte finiĝanta barbo kaj aliaj karakterizoj kiuj, laŭ spertuloj, eble reproduktas la veran fizionomion de Paŭlo ĉar ne malfora de la tempo kaj ebla memoro de la roma kristana komunumo. Tiu bildo atestas samtempe kaj la kulton al Sankta Paŭlo kaj la historia tradicio pri lia martiriĝo en Romo, pri kiuj cetere neniu dubis.

[redakti] Fideismo

Foje oni ligas fideisman praktikon aŭ dialektikon al Sankta Paŭlo ĉerpante el liaj skriboj la subajn versegojn:

"Ĉar pro tio, ke en la saĝeco de Dio la mondo per sia saĝeco ne konis Dion, bonvolis Dio per la malsaĝeco de la prediko savi la kredantojn. Ĉar Judoj postulas signojn, kaj Grekoj serĉas saĝecon; 23 sed ni predikas Kriston krucumitan, por Judoj falilon, kaj por Grekoj malsaĝon; 24 sed por la vokitoj mem, ĉu Judoj aŭ Grekoj, Kriston la potencon de Dio, kaj la saĝecon de Dio. 25 Ĉar la malsaĝeco de Dio estas pli saĝa ol homoj; kaj la malforteco de Dio estas pli forta ol homoj (1 Kor 1,21- 25)".

[redakti] Influo al arto

2354.jpg

Paŭlo la Apostolo subtenis la skulptiston Georg Kolbe kaj komponis la simfonion „Mathis der Maler“.

[redakti] En la ĉielo

Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo, kiuj ludis golfon sur la ĉiela golfejo. Je la unua truo Petro atingis la truon per unu bato, kaj same Paŭlo. Je la dua truo Petro faris alian “ason”. Post tio, Paŭlo diris:

“Nu, Peĉjo, ni forlasu miraklojn kaj ludu golfon!"

[redakti] Literaturo

  • Paŭlo kaj Virginio. De Bernardin de Saint Pierre, el la franca trad. Hodler, 1905, 116 p. „Ĉiuj paĝoj, kiujn ni povis legi, ŝajnas al ni bone tradukitaj kaj pro tio ni opinias, ke ni povas rekomendi tiun ĉi tradukon de varko por tiel diri klasika.“ („L E-iste“, 1906, p: 38.)

[redakti] Referencoj

  1. Kutime en kristana kaj biblia lingvaĵoj eterna vivo signifas vivo kun Dio



La tielnomataj intelektuloj de Vikipedio havas senhumuran artikolon pri Sankta Paŭlo.
Content Navigation
Aliaj lingvoj