Pollando

El Neciklopedio

(Alidirektita el Polonio)
Iri al: navigado, serĉi

"Pollando estas Pollando!"

~ Usonano pri Pollando
Images

Anna Marek, la plej konata civitano de Pollando ĉiam

"Pollando estas libera"

~ Polo pri Pollando

"Sprit' en tempo ne ĝusta estas tre malbongusta"

~ Zamenhof

"La grava momento de la konscio de Poloj estis la batalo kun Svisujo- La "Svisa Diluvo"

~ Vikipedio pri Pollando

"Mi ne komprenas multajn polojn ĉar ili estas idiotoj"

~ iu ajn pri poloj

"Pollando estas la ĉiesulino de Ewropo"

~ Ruso pri Pollando

"Kial "Pollando", ne "Polio"?"

~ Komencanta esperantisto pri Pollando

"Sen politika laboro de kelkaj samideanoj ne estus polaj politikistoj informitaj"

~ Stanislaw Rynduch pri UEA kaj pollanda potikistoj

"Poloj estas katolikaj"

~ Edmond Privat pri Poloj

"Ĉu vi mem legis la verkon de Marks, kie li bone "pruvas" ke ekz. la poloj estas subvalora popolo?"

~ Milokula Kato

"Dla szlachetnego konia nie jest ważne szczekanie psa."

~ Polo pri ĉi tiu artikolo

Połłando, PolioPołujo (pole: Połska; la oficiala nomo: Marko-Poła Respubłiko, Rzeczpospołita MarkPołska) estas łando en Centra Eŭropo.

[redakti] Geografio

Ĝi hawas areon de 312.685 km2. Ĝi estas łando de połoj. La czefurbo de Połłando estas Warsowio cze ła proksimuma mezo de ła fłuo de riwero Wistuło.

Krakowo estas urbo kie łoĝas cziuj mense małsanaj kaj stułtetaj homoj en Połłando. Tiu estas ła małpłej edukita urbo en Połłando kun płejmułto da stułtułoj.

Połłando estas parto de usonema "nowa" Eŭropo, do wołonte kaj rapide ałiĝis ał NATO.
Zz2
8011

[redakti] Transporto

Polaj tramoj estas tute trenataj tra stratoj de tri tristaj czewaloj transportitaj per trajno el Triesto.

[redakti] Historio

Pollando estis bestkorto de Rusio, Germanio kaj eć Hungario dum jarcentoj.

Ła Poloj origine estis komercistoj, kiuj negocis kun la Oriento. Ili forlasis Konstantinoplon en 1259. Serczante pli bonajn profitojn, la Poloj daŭrigis sian wojaĝon ĝis Sarai, kie trowiĝis la kortego de la ĥano, estro de la Ora Hordo. Fine ili decidis ewiti Krimeon pro interna milito, aŭ eble pro la malbonaj rilatoj al la Bizanca Imperio. Ili daŭrigis la wojaĝon orienten al Bukaro en la nuntempa Uzbekio, kie ili loĝis kaj komercis dum tri jaroj.

Dum la sekwaj 17 jaroj, la Poloj loĝis en czinio. Poloj lernadis pri la historio kaj geografio de czinio kaj pri la detaloj de iliaj civilizo kaj teknologio, ne malofte pli progresa ol en la tiama Eŭropo.

Rezulte al la wojaĝo de Poloj, Eŭropo ricewis multon de la czina kulturo. La wojaĝo montris al la eŭropanoj la altan waloron de la Silka Vojo.

Poloj, kiam ili rewenis Eŭropon, estis sklavoj, multaj gepoloj batalis en aliaj landoj por la libereco kaj sendependo de Polujo czar en Pollando samseksemo estis kontraŭleĝa nur dum jaroj 1835-1932, kiam sur tiu teraĵo walidis leĝoj de okupintaj ŝtatoj. En 1932 samseksemo estis laŭleĝigita, tamen kontraŭleĝa restis samseksema (samseksa) prostituado.

Tuj post la rewolucia tumulto de la jaroj 1939-1945 kontraŭ germanoj en Polujo, polaj framasonoj kreis respublikaczon en Varsovio. Ili obeadis la Grand Orient de France. Tuj Ruĝa Armeo renwersigis ĝin kaj Pollando reiĝis rusa kolonio. Tiam samseksemaj personoj estis persekutitaj de milico laŭ kiu okazis rompado de "publika moralo".

Inter la jaroj 1985-1987 okazis la Akcio "Hiacinto" - obserwado kaj kolektado de dosieroj pri polaj gejoj kaj ilia medio. Rezulte oni establis cz. 11 000 personajn tekojn de SB (Służba Bezpieczeństwa - Sekureca Serwo).

En januaro 1987 fondiĝis Warsowia Samseksema Respubliko la nuna pola ŝtat-organizo.

[redakti] Pli da Historio

Ulica Kenobiego

Obi-Wan Kenobi strato en Grabowitz

La poloj estas brawaj esperantistoj, kiuj batalis en Stel-milito inter aliaj estas Obi-Wan Kenobi, granda amiko de Grabovski.

[redakti] Pollitiko

4 x

Notu ke en Pollando, la reĝoj estas elektataj.

[redakti] Koziołek Matołek

Koziołek Matołek estas pola politiko filo de werkisto Kornel Makuszyński kaj desegnisto Marian Walentynowicz, kiu naskiĝis en 1933, en unu el la plej fruaj polaj hospitaloj por infanoj. Li daŭre estas grawa figuro de pola politiko.

[redakti] Urbestro de Wąchock

En Pollando oni mokas loĝantojn de Wąchock - urbo/wilaĝo en centra Pollando - kaj ĝian urbestron.

[redakti] Margareta

S-ino Margareta Handzlik el Pollando estas la sola EU-parlamentano efektive parolanta esperanton.

[redakti] Atentu

Nova leĝo estis aprobita de la pola Parlamento en novembro 2009, modifinta la artikolon 256 de la kriminala kodo kaj promulgita de prezidento Lech Kaczynski en decembro. Laŭ tiu leĝa amendo, estas punebla per dujara enprizonigo cziu, "kiu propagandas, produktas, importas, luigas, stokas, prezentas, transportas aŭ sendas objektojn kun simboloj pri komunismo". Evidente ne nur serpon kaj martelon, sed ankaŭ kamizolon kun la portreto de Lenin aŭ de Che Guevara. Sankta Verdastelo estas danĝero, kaze oni trovas daltonisma policisto.

[redakti] Influo al Vikipedio

Certe, pola vikipedio respegulas la opinion, regantan en Pollando, formitan propagande ktp.

[redakti] Religio

Ĉu?

[redakti] Łingwoj

La łando de ła połoj estas Połujo, czar la homoj en Połujo parołis kwin małsamajn łingwojn. Poła prononcado estas kaoso. Poła łingwo estas stranga kaj oni kutime post werbo esti metas ne nominatiwon sed ałian kazon, kiun nomon mi forgesis.

[redakti] Pollingweco

Sesjara pola knabo ne powas kompreni, kion balbutas lia unujara frateto. Malkontenta li turnas sin al la patrino: "Panjo, czu wi estas certa, ke li ne estas litowo?".


[redakti] Listo de cziuj idistoj loĝantaj en Pollando

Verdaeuro

[redakti] Esperanto-mowądo

Zamenhof fondis la E-movadoN en Pollando en 1887.

La eldonoj de Pola Esperantisto de la komunisma tempo entenas tre malmultan materialon, kiu permesus restarigi la Eo-movadon en PL en tiu tempo. La intermilita Pola E-isto estus multe pli helpa kaj utila por tio.

Sen komunismo (kaj dua mondmilito) E-o ekzistus (vegetus) en la jardekoj 50-80-aj verŝajne simile kiel en la intermilita tempo kun ĝiaj krizoj kaj prosperoj jen kaj jen, depende de la ekonomia evoluo kaj malpli de la politika (czar la politiko ludis kvazaŭ neniun rolon por la Eo-movado en la intermilita periodo de PL). Povas esti, ke dum la komunisma tempo la Eo-movado en PL estis pli bone organizita kaj pli da homoj interesiĝis pri ĝi, czar E-o servis ankaŭ kiel montrofenestro al eksterlando kaj per ĝi eblis pli facile vojaĝi. Sed la dekmilo da membroj, kiujn PEA havis fine de la 80-aj jaroj, verŝajne estis trompo (por havi pli da influo en UEA simile au por montri al la pola ŝtato, ke PEA estas grava socia forto). Post tio la membrostato de PEA rapide falis al kelkcent membroj.

Dum pluraj jaroj la organizita Esperanto-movado en Pollando estas disŝirata de konfliktoj. La gvidantoj de Pola Esperanto-Asocio estas kritikataj de laŭtvoczaj aktivuloj, el kiuj multaj esperas atingi Finan venkon, allogante la atenton de famaj personoj kaj klopodante havigi al Esperanto ian oficialan rolon en Eŭropa Unio. Esperantistoj, kiuj estas aweraĝe małdekstremaj, ne sentas sin komforte kun ła nuna Połłando, kies reputacio kaj sekwe ałłogo estis tre damaĝita dum la periodo de la konserwatiwaj ĝemełoj Kaczyński.

Pola Eo-Asoco ŝajnas fariĝi pli kaj pli himera asocio, sub la gvido de malnovaj komunistoj, kies rolo en la Jaruzelski-reĝimo ĝis hodiaŭ ne estas klarigita.

Pluraj el la kritikantoj de Pola Esperanto-Asocio fondis societon, kiu iĝis pola sekcio de la partio EDE (Eŭropo-Demokratio-Esperanto), kiu strebas partopreni en la elektoj al Eŭropa Parlamento en laŭeble multaj landoj de Eŭropa Unio. Dum la 2-a Grandpolia Esperanta Somero, fine de junio en la pola urbo Wągrowiec, estąs pląnąta "federacia sesio" de la tuta Eŭropo-Demokratio-Esperanto.

Werŝąjne Połłando ankoraŭ estas inter ła łandoj kun plej multe da scipowantoj de Esperanto, sed plejparte iłi estas nur wirtualaj esperantistoj. Laŭ la nombro de organizitaj esperantistoj Połłando de łonge ne apartenas ał ła płej grandaj łandoj. Krome ła połłanda mowado aparte rełiefiĝas pro interna kwerełado kiel sekwo de małnowaj frustriĝoj, ĵałuzoj kaj rankoroj inter ĝiaj czefaj aktiwułoj, kies plej bona mowada serwo estus rezigni.


En Pollando estas kelke da fortaj regionaj asocioj (Bjalistoko, Krakovo, Poznań, Vroclavo), kiuj organizas gravajn renkontiĝojn kun ricza programo, kiel ARKONES, bjalistokaj Zamenhofaj Tagoj, krakovaj Esperanto-Tagoj. La tuta eldonagado okazas praktike ekster PEA, kiu de almenaŭ dudek jaroj aperigis neniun libron. Kaj la nombro de membroj aperanta en la cziujara Jarlibro oscilas de multaj jaroj inter 800 kaj 900, kio estas nura blufo kaj malvero, kaj oni povas sin demandi, czu temas nur pri la membroj de PEA aŭ pri cziuj esperantistoj en Pollando, kio estus misuzo, czar ili ja ne membras en la pola LA.

En Pollando restis nur 2-3 esperantistoj, kiuj ankoraŭ beletre verkas en Eo.

[redakti] Radio Polonia

Dum jarcentoj, la Radio Polonia (Pola Radio) estis la plej ŝatata radistacio de esperantistaro.
Ne-al-radiopolonia

Diru Ne al Radio Polonia!

La Esperanto-redakcio de Pola Radio estis fermita interalie pro tio, ke Zamenhof estis judo. Tio iĝis evidenta en la naskiĝtago de Ludoviko Zamenhof, en la tago de la lasta esperantlingva elsendo de Pola Radio. Pli frue la estro de la redakcio, Barbara Pietrzak diris nur, ke Jerzy Targalski prezentis "ideologiajn argumentojn", kiam li antaŭ semajno transdonis al la redakcio la finan decidon pri la likvido. Poste montriĝis ke la "ideologia argumento" estis jena: se eć Israelo ne elsendas en Esperanto, kial do Pola Radio tion faru?

Esperantujon ploris malfondon de la Esperanto-redakcio de Pola Radio, kies sorto esits sigelita de la nowa direkcio. La obskure dekstra kaj makartisme paranoja ŝtata regantaro akaparas la oficialajn informkanalojn kun decidaj paŝoj. Al la Esperanto-redakcio oni imputis komunisman influon. Ĝia estrino ja estis dungita dum la socialisma reĝimo kaj pluraj tiamaj mohikanoj plu asistis ŝin.

Ne estis perdo ne plu aŭdi propagandon de registaro, kiu estas unu el la plej mallumaj en Eŭropo kaj honto por EU, kiu kokete lekcias al aliaj pri demokratio kaj esprimlibero. Esperige ja estas, ke poloj mem ekhontas pri siaj estroj, kies populareco jam multe falis. Se la registaro tamen ne stumblos je internaj kwereloj, ŝanco perwoćdoni pli bonan aperos nur post kelkaj jaroj.

[redakti] Zamenhof

La fiasko de la kampanjo por savi la esperanto-redakcion de la Pola Radio turniĝis al rankoro kontraŭ la polaj aŭtoritatoj, kaj Pollando entute, kies nunan socion pluraj UEA-aktivuloj taksas antisemita, politike malstabila ktp. La vundo pro la ofendo fare de la polaj aŭtoritatoj, kiuj interalie difinis UEAn "hobia movado", estas tiel profunda ke, post jardekoj da troigita poleco (Zamenhof, la pola kuracisto -- tiel tekstas eć lastatempa poemo de c-ano Jan Stanislaw Skorupski), oni malkovras la ligojn inter Rusio kaj Zamenhof, kiu fakte neniam estis polo, sed ruslingva judo.

Lazaro Ludoviko Zamenhof naskiĝis, vivis kaj mortis kiel ŝtatano de la Rusa Imperio. Laŭ ŝtataneco li neniam estis polo, kvankam rezidanta en Varsovio, eć se dum la lastaj monatoj de lia vivo ekestis (pro iniciato de la okupacianta germana aŭtoritato) pola regno, kiu aliancis al la Centraj Imperioj. Rusaj laŭ ŝtataneco estis ankaŭ la gepatroj de Zamenhof kaj liaj gefratoj, ĝis la fondo de la unua Pola Respubliko, post la unua mondmilito.

[redakti] Esperantista turismo en Pollando

Esperantista germano el urbeto en la pleja okcidento de Germanio feriis en Pollando. Li ne parolas la polan. Anstataŭe cze la recepcio de lia hotelo oni demandis lin "Do you speak English?". Reage nia heroo respondis en la germana. czar tion oni ne komprenis, li respondis en Esperanto. Ankaŭ tion oni ne komprenis, kio tre agacis nian profesoron, czar cze Esperanto temas ja pri "lingvo devenanta el Varsovio!" Kaj tamen tiuj poloj ne komprenas ĝin! Ne estas tiel, ke prof. d-ro Helmar Frank ne scipovus paroli la anglan, sed li kiel bona germana turisto ŝatas nepre kvereli kun la stultaj poloj, kiuj ne regas la germanan kaj eć ne Esperanton.

Poste prof. d-ro Helmar Frank sidis en la hotela restoracio kaj mendas manĝon. La kelnerino petis lin: "Could you speak English, please?" Strange, nia profesoro d-ro czi-foje estis pli cedema (eble la rideto de la kelnerino iom moligis al li la koron), cziuokaze li nun reagis (ja respondo tio ne estis) en la angla: "You mean US-American?" Ĝentile la kelnerino jesis, kio donis al nia profesoro doktoro bonan pretekston por protesti: "But I am European!" Estas rimarkeble, ke la kelnerino tamen restis ĝentila, eć provis trankviligi nian profesoron doktoron per la rimarkigo, ke la anglan oni parolas ne nur en Usono, sed ankaŭ en Britujo, ke ĝi do estas ankaŭ eŭropa lingvo. (Estas plie rimarkeble, ke polaj kelnerinoj tiel bone parolas la anglan, ke ŝi ecz argumentas lingvopolitike kun nia profesoro doktoro.)

[redakti] Ekonomio

Ĉu?

[redakti] Kulturo

Pola edzo antaŭ la spegulo provadas razi sin. Vane li penadis.

- Simple mi ne scias, kio okazis al la raztrąćilo. Ĝi estas tiel malakra, apsolute ne trąćas la barbon.

- Mi ne kredas -- diras la pola edzino. -- Ne asertu, ke wia barbo estas pli forta ol la nova tapiŝo en la dormoczambro.