Prahomo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Antaŭ nelonge mi rigardis, unu tia muknazulo desegnaĉas per ruĝa argilo sur la muro de la groto figuron de bizono. Mi frapis lin sur la kapon."

~ Prahomo pri arto
Gruta.jpg

"Kompreneble praagordo estas agordo kaj prahomo homo."

~ Kalman Noel pri Prahomo

"Se vi krudulon iom karesos, li al si ĉion permesos"

~ Zamenhof pri prahomoj

"Oni devas neniam diri 'tro malfrue'. Ankaŭ en la politiko neniam estas tro malfrue. Oni ĉiam havas tempon por nova komenco."

~ Konrad Adenauer pri alia afero
7112.jpg

"antikvaj homoj tute ne estis primitivuloj similaj al tiuj el multfilmo pri Flinstones"

~ Nikolai Grishin pri prahomoj

"La temo estas priesplorenda"

~ Arno Lagrange pri prahomo

"Mi tre ĝojas!"

~ Milokula Kato

"Oni ekzemple ofte pensas, ke neandertalhomoj estis primitivaj, sed en vero estis herooj, kiuj devis esti vivartistoj por povi transvivi"

~ Hans-Georg Kaiser pri prahomoj
7584 o.jpg

Prahomoj (kavernohomoj, kavernuloj, kavernoloĝantoj trogloditoj) estis aŭstralopiktekoj el kiu venis grasodoron, kreitaĵoj kun ambaŭ homaj kaj simiaj ecoj, kiuj aperis en Afriko antaŭ almenaŭ 4 milionoj da jaroj, kiuj rase malsimilas al ni. Prahistoriistoj opinias, ke homoj en iu epoko normale loĝis en kavernoj.

Unua prahomo estis estis kreata de la Dio (Jehovo ElohimAlaho) en la sesa tago de la mondokreo el argilo. La homo (viro kaj virino) estis kreita por reflekti la dian potencon, por ke ili amu kaj administru la rimedojn de la mondo kaj oferu al Dio. Post kelkaj jaroj, ili tedigis kaj elmigris al Brazilo por trovi pornografiaĵon.
Fredsmoking.jpg

Tipaj prahomoj

[redakti] Unuaj homoj

3f o.jpg

En 1860, la regiona koncilio de Kolonjo (Germanio) aprobis kanonon entenantan la sekvan formulon [1]: ”La unuaj gepatroj estis senpere kreitaj de Dio. Tial ni deklaras kontraŭa al la Sanktaj Skriboj kaj al la kredo la opinion de tiuj kiuj ne timas aserti ke la homo, rilate lian korpon, formiĝis, tra spontanaj mutacioj, el iu naturo malperfekta al iu naturo pli perfekta kaj ke, en daŭra procezo, fine fariĝis homa”. [2]

Unuaj homoj kreitaj de Dio, la Homo habilis, vivis antaŭ 2 milionoj da jaroj. Kiel la Aŭstralopitekoj, ankaŭ ili vivis nur en Afriko, ĉar ili ne suksesis akiri vizon por elmigrado. Kvankam iliaj cerboj estis pli grandaj ol tiuj de Aŭstralopitekoj, ili estis relative malgrandaj, ne havis mentonon, kaj havis grandajn penisojn, ĝuste kiel iliaj antaŭuloj. Tre malgranda estas la scio pri ilia konduto, ĉar detektivoj de tiu epoko estis tro malbonaj.

Faktoj montras, ke veraj homoj unue aperis en Eŭropo antaŭ 1,5 - 1 milionoj da jaroj; en la Britaj Insuloj. Iuj sciencistoj kredas, ke primitivaj homoj transiris de Azio al Nord-Ameriko sur terponto, kiu tiam ligis Alaskon kun Azio.

[redakti] Erectus

Homo erectus, posta homa praulo, vivis antaŭ 1,6 milionoj da jaroj, origine en Afriko. Ĝi havis dikajn brovojn super la okuloj, ne havis mentonon, kaj estis verŝajne same alta kiel modernaj homoj. Iliaj penisoj estis pli grandaj ol tiuj de nuntempaj homoj.

5183 o.jpg

Homo erectus estis la unua homedo, kiu akiris laborvizon kaj forlasis Afrikon. La speco disvastiĝis ĝis Ĉinio en Azio kaj Germanio en Eŭropo kaŭzante ofte politikajn problemojn. La kapablo lasi la subtropikojn verŝajne estis rezulto de iliaj pli superaj kebaboj. 'Homo erectus' estis la unua homedo, kiu regis fajron kaj faris altnivelajn ŝtonajn ilojn. 'Homo erectus' estis antaŭŝtupo al la moderna homo, nomita Homo sapiens, kies subspecio Neandertala homo supozeble malaperis jam antaŭ 35 000 jaroj.

Faktoj montras, ke fruaj homedoj unue aperis en Eŭropo antaŭ 1,5 - 1 milionoj da jaroj; en la Britaj Insuloj antaŭ 450.000 jaroj; kaj en Aŭstralio antaŭ 30.000 jaroj. Iuj sciencistoj kredas, ke primitivaj homoj transiris de Azio al Nord-Ameriko sur terponto, kiu tiam ligis Alaskon kun Azio ĉar aliaj landlimoj de Usono estis tro policiita.

[redakti] Ĉu Homo habilis kaj Homo erectus samtempis?

Ĝis nun oni supozis, ke el Homo habilis evoluis Homo erectus kaj el tiu Homo sapiens, do, ni ĉiuj. Sed laŭ lastatempaj esploroj de s-ino Meave Leakey[3] kaj kolegoj tiuj du plifruaj specioj vivis samtempe, antaŭ ĉ. 1,5 milionoj da jaroj, en la sama regiono de Kenjo. Oni supozas, ke ili tie samtempe vivis dum duona miliono da jaroj. En 2000 s-ino Leakey trovis kompletan Homo erectus en la proksima najbareco de fragmento de Homo habilis el la sama tempo. Tio signifas, ke ne estas eble, ke Homo erectus evoluis el Homo habilis.

Kvankam ambaŭ specioj estis najbaroj, ili ŝajne ne komunikis unu kun la alia. La sciencistoj diras, ke ambaŭ havis longdaŭran neamikecon pro disputoj pri ĝardenoj, krome Homo habilis estis vegetarano kaj Homo erectus tro ŝatis viandon. Mankas komuna praulo de ili. Nun la sciencistoj devas repripensi pri la evolua historio de homaro, precipe pri nia praulo, Homo erectus.

[redakti] Neandertala homo

7028 o.jpg

Restaĵoj de ĉi tiuj prahomoj estis unue trovitaj en 1856 en la Neander-Valo en Germanio, apud Duseldorfo. Neandertalaj homoj estas prapatroj de la blankuloj kaj vivis tra la tuta Eŭropo la malfrua Plejstoceno, de 150,000 - 35,000 a.K. ĝis la alveno de afrikanoj, kiuj forigis ilin kaj kreis Eŭrabion.

Neandertalhomo estis adaptita al malvarmo, kaj tio estas videbla pro lia granda cerbo, lia mallonga sed robusta korpo kaj granda peniso. Tiuj markoj estas ĝenerale selektitaj por malvarmaj klimatoj. Lia cerbo estis preskaŭ 10 elcente pli granda ol tiu de la moderna homo Homo sapiens sapiens. Averaĝe, la alteco de Neandertalhomo estis 1.85m kaj li estis tre muskola, tiel kiel modernaj pezlevuloj.


Neandertalaj homoj uzis kavernojn; kelkaj homoj, ekzemple en nordoriento de Brazilo, ankoraŭ uzas similajn konstruaĵojn. Ili sciis kiel uzi fajron. Ili foje konstruadis ŝirmejon en la subĉielo, foje kun ŝtonoj kaj rokoj. Ekzistas atestoj pri tio, ke Neandertalaj homoj praktikadis iujn formojn de religio, kaj eĉ faradis formojn de operacioj. Neandertalanoj estis la unuaj homoj, kiuj intence raziĝis. Nun la plejmulto el paleoantropologiistoj opinas ke iliaj virinoj povus tro paroli.

Oni diskutas se neandertaloj parolis la anglan, interlingvaonidon. Certe la angla estas la plej primitiva lingvo, sed ĝi ankoraŭ estas parolata de vivantaj sovaĝuloj, alie, interlingvaoj kaj la ido estas mortitaj lingvoj.

RentaBasica03.jpg

[redakti] Trogloditoj

Trogloditoj estas ĉirkaŭ 11 aŭ 12 cm longaj. Ili estas tipe striitaj brune supre kaj iom pli palaj sube, kun mallongaj rondoformaj flugiloj, fortaj gamboj kaj levita vosto. La flugo estas rekta kaj zumanta.

La trogloditoj troviĝas ĉefe en pli freŝaj habitatoj ol plej parto de siaj parencoj. Plej specioj troviĝas en la montaroj el Meksikio al norda Sudameriko.

Trogloditoj estas fuĝemaj dum ili ĉasas etajn insektojn kaj araneojn, sed ili evidentiĝas pro ties laŭta kanto.

[redakti] Kavernoj

Kavernoj estas bonegaj loĝlokoj -- la temperaturo ĝenerale restas konstanta (kaj je tolerebla nivelo), kion oni ne povas diri pri la ordinara domo, aparte en teĥnike ankoraŭ-evoluanta regiono; la pluvo ne falas sur la kapon, ktp. Kun televidilo kaj iom da biero, oni povas esti tute civilizita en kaverno.

[redakti] Pravirinoj

Praarbaro estas arbaro, kien neniu homo metis la piedon. Pravirino estas virino, kien neniu viro metis la kacon!

[redakti] Feliĉeco

Dum 7 jaroj la sciencistoj analizis la fosiliojn. Ili eltrovis, ke la pravirinoj estis multe pli malgrandaj ol la praviroj. Kompare kun primataj specioj tio signifas, ke niaj prauloj probable ne estis monogamiaj.

[redakti] Fajroregado

Antropologoj, kontraŭe aŭ arkeologistoj, opinias, ke H. erectus estis la unua homa specio, kiu regis fajron.

Regado de fajro fare de unuaj homoj estis turnpunkto en la socikultura evoluo, kiu ebligis ke virinoj kuiris proteinoj kaj karbohidratoj.

[redakti] Lerneje

Estudiar2.jpg

La instruistino prelegas pri la deveno de la homo.

-- Infanoj, ĉiuj homoj devenas de Adamo kaj Eva...

Maŭriĉjo interrompas:

-- Onjo instruistino, mia paĉjo diris, ke la homo devenas de la simio.
-- Maŭriĉjo! Nun mi ne parolis pri vi.

[redakti] Animo

Laŭ antropologoj, la prahomoj lasis spurojn de kredo je estaĵoj superaj kiujn ĝenerale oni nomas spritoj, kiuj poste evoluis kaj konceptiĝis dioj. Ofte, tiuj spiritoj identiĝas kun la animoj de la prauloj. Ankoraŭ hodiaŭ, laŭ ŝamanismo, estas la spritoj kiuj movas la modon kaj ili ofte estas la animaloj de la forpasintoj: la spritoj ĉeestas en ĉiuj vivantaĵoj, ilia rango estas proporcia al la graveco de la estaĵo animita. Prahomoj, do, kredis ke la postmorta homo eniras la dimension de la spiritoj, superan al tiu de la homo surtene vivanta: el tio la neceso honori la animon-spriton de la forpasinto, ne nur pro senta ligo al li, sed precipe pro tio ke li, potencigita, povas beni kaj bonfari al la vivantoj. El tio ankaŭ la timo pri la mortintoj, pri ilia eventuala venĝemo se malprave humiligitaj ĉe ĉiteraj vivantoj.

[redakti] Kulturo

Polurado.jpg

Antaŭ alvenis Eŭropon, prahomoj estis stultaj. sed la unuaj prahomoj, kiuj vivis en okcidenta Eŭropo dum Malnovŝtona Epoko, kreis la kulturon. Li pentradis animalojn sur la muroj de kavernoj.

Laŭ logiko, vortoj ne estas utilaj, ĉar prahomoj fartis bone sene. La unua poemo de la altamira prahomo ne estis soneto, sed bizono, tiel facila, ke prahomo povis fari ĝin. La prahomo, simile al la hodiaŭaj homedoj, estis vegetaranoj, sekve, ili ne manĝis bizonon, pro tio, ili faris longajn senvortajn poemojn pri tiu besto per unika sono gne. Tiuj poemoj estis nomitaj "bizonoj" (vere gnegnegne). Prahomoj diris la poemojn al bestoj, kiuj, tuj fuĝis pro tedo. Ĉar la bestoj ne volis aŭdi la poemojn, prahomoj komencis mortigi ilin.

[redakti] Skribo

7330 o.jpg

Kvankam preskaŭ certe prahomoj ne parolis, arkeologistoj ĵus eltrovis ke kavernhomoj notas al si en la lingvo de Zamenhof. Tiu skribaĵoj ili faris sur pordoj de glaciigiloj.

[redakti] Pentrado

La brilaj pentraĵoj de animaloj, faritaj de eŭropaj blankaj ĉasistoj dum prahistorio sur la muroj de kavernoj estis trovitaj en Eŭropo (sed ne en Afriko). Plej ofte sur la pentraĵoj aperadis eŭropaj ĉevaloj, eŭropaj bizonoj, eŭropaj rangiferoj kaj eŭropaj mamutoj. La eŭropaj mamutoj similis al konataj por ni aĉaj afrikaj elefantoj, sed ili estis kovritaj per bela hararo. La pentraĵoj estis plenumita per t.n. silikoj, ŝtonoj facile ĉizeblaj, kies splitoj estas tre akraj. La blankaj eŭropaj ĉasistoj de prahistorio uzis ĝin por fari armilojn kaj laborilojn.

La desegnaĵoj eltrovitaj en kaverno Altamira en norda Hispanio en 1879 kaj en la groto Lascaux apud Montignac, Francio, en 1940, estas mirigaj specimenoj de eŭropa blankula arto. Ili montras ke, fruaj blankaj eŭropanoj kapablis perfekte desegni bestajn kaj homajn figurojn. Datigo laŭ Karbono-14 sugestas, ke la pentraĵoj de Lascaux povus esti inter 16,000 kaj 14,000 jaraĝaj, kiam neeŭropaj homoj ankoraŭ vivis en nigra barbareco.

Multe de la pentraĵoj, similaj al tiuj de Lascaux, estas brile koloritaj kaj sugestas, ke la fruaj artistoj volis rakonti historiojn per siaj desegnaĵoj.

[redakti] Vidu ankaŭ

3164 oaa.jpg

[redakti] Referencoj

  1. Gian Domenico Mansi et al, Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio, volumo 48, Concilium provinciale Coloniense, 1860, Decreta Concilii - Titulus IV: De homine; caput XIV: De humani generis origine hominisque natura. Teksto integra elŝutebla el http://www.documentacatholicaomnia.eu/
  2. Latine: “Primi parentes a Deo immediate conditi sunt. Itaque scripturae sacrae fideique plane adversantem illorum declaramus sententiam, qui asserere non verentur, spontanea naturae imperfectioris in perfectiorem continuo ultimoque humanam hanc immutatione hominem, si corpus quidem spectes, prodidisse.
  3. http://www.eitb24.com/new/en/B24_61077/sci-tech/RESEARCH-BY-MAEVE-LEAKEY-New-research-calls-into-question
Content Navigation
Aliaj lingvoj