Protestantismo

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
5569 n.jpg
5569 n.jpg

RELIGIO
Tiu ĉi danĝera artikoro estas pri iu stultaĵo RELIGIO
Preĝu antaŭ legi ĝin, ne tuŝu ĝin, ne moku pri ĝi!!!


"Ŝteletiston oni batas, ŝtelegiston oni ŝatas."

~ Zamenhof pri protestantoj kaj katolikoj
Lute.jpg

"Ĉu vi jam akceptis Jesuo Kriston kiel vian personan Savanton?"

~ Protestanta misiisto

"Protestantoj forrabis... Sur la tero ne estas pli grandaj idiotoj ol Protestantoj... Okcidentaj Eŭropanaj Katolikaj estas malbona tamen"

~ Ateisto

"Deo es kreasion via hom, ma kreasion real, no kreasion fals, no ilusion van."

~ Lingva protestanto

Protestantismo estas religia formo de reformismo. Ĝi estis kreita de Marteno Lutero (Reĝo) sub la kaŝnomo Katolikido.

La afero estas analoga al Esperantismo kaj Idismo. Luterismo kritikis iujn tiutempajn troigojn de la katolika eklezio kaj provis enkonduki internan ŝanĝon en ĝin. Ĉar katolikismo rifuzis vidi makulon en si, luterismo fariĝis sia propra eklezio. Luterismo fakte estas teologie (sed ne rite) tre konservema, sed la disiĝo nerekte naskis multegajn aliajn reformomovadojn, kaj tial estas nuntempe miloj da reformitaj eklezioj.

220px-William Miller.jpg

[redakti] Historio

En 1517, Lutero najlis sian Disputatio pro declaratione virtutis indulgentiarum, alinomatan la 95 Tezoj, al la porkego de preĝejo de Wittenberg, por protesti kontraŭ pardon-biletoj. Dum 1517-21, Lutero ne ribelis kontraŭ la Eklezio, sed penis reformi ĝin.

Finfine, Lutero kreis sian propran eklezio. Aliaj homoj vidis tion kaj diris: "Ho, bone, do ni ankaŭ povas krei niajn proprajn ekleziojn" kaj faris tion, ĉefe post apero de televido.

Senĉese oni elpensas novajn protestantajn sektojn kvankam oni pruvis, ke ĉiu el ili estas egale tutpova. Plej multaj tiaj projektoj forgesiĝas, sed multaj el ili havas malgrandan, lojalan disĉiplaron kaj poŝtliston. Kaj oftete unu el ili fariĝas ĝenerala furoro.

Multegaj homoj, kiuj unue batalas kontraŭ la granda papa subpremanto, fine kreis siajn proprajn ekleziojn kaj interbatalas en interna milito tum, post kiam al ili prosperas forpeli la eksmastron. Tuj Eŭropo estis plenplena kun homoj, kiuj erare supozas, ke ilia kredo estas la unusola vera kredo, kaj ke estas ilia devo trudi tiun kredon al ĉiu alia, eĉ se tiucele ili devas murdi aŭ militi. Tiel komencis la religiaj militoj de Eŭropo, ĉefe la Tridekjara milito.

2159.jpg

[redakti] Diservoj

La unua protestanta Diservo okazis en la 2-a UK en Ĝenevo, 1906. Predikis pastro Schneeberger. Sekvis en 1907 la Diservo dum la 3-a UK en Cambridge; predikis pastro Rust. Grandioza Diservo okazis en la 4-a UK en Dresden, kie laŭ tiamaj informoj preskaŭ 2000 personoj ĉeestis en la fama preĝejo "Kreuzkirche". Oni prezentis la belegan oratorion de Schubert "La Ĉiopovo", kiu estis tradukita en E. Predikis pastro Kühn.

En la pluaj kongresoj ĉiam okazis protestantaj Diservo. La LKK-j afable aranĝis ĝin kaj la ekleziaj komunumoj de la kongresurboj permesis la uzadon de la preĝejo. La Kristana E-ista Ligo Int. (KELI) dum la UK en Paris, 1932, decidis, ke estonte ĝi aranĝos la kongresajn protestantajn Diservojn sub propra respondeco. Tiu en la 25-a UK en Köln bone sukcesis; predikis pastro Koopmann, la ĥoro de la Blu-Kruc-Societo kantis du psalmojn. Krom la kongresaj Diservoj okazis ankaŭ privataj, precipe en Anglujo, kie protestantistoj jam de 1907 aranĝis Diservojn.

Ekde 1909 en London okazas seninterrompe ĉiumonataj Diservoj. "La Diservo estas definitive kristana laŭ karaktero sur la bazo de la Biblio kaj la Apostola Kredkonfeso; sed tute nesekta. La kondukanto, memorante, ke partoprenas homoj kun diversaj religiaj kredoj, celas trovi la aferojn komunajn, kaj eviti diskutonaskajn temojn." La tuta Diservo okazas en Esperanta lingvo. Ĝin partoprenas homoj el multaj diversaj kristanaj sektoj, predikis eĉ romkatoliko. Ordinare ĉeestas nuntempe preskaŭ 100 personoj.

[redakti] Eklezio

La protestantoj faris tiun fundamentan eraron, pensi ke ili ne bezonas la eklezion. El tio sekvis la postaj eraroj.

[redakti] Biblio

Neciklopedio ne estas protestanta, sed Neciklopediistoj konsentas kun la protestantoj ke alegorioj estas tro facila maniero enlegigi en la Skribon ion ajn, kaj ke sincera fido postulas pli laŭliteran kredon. La multegaj generacioj kredis Biblion laŭlitere, poste venas iu Filono aŭ Origeno kaj deklaras ke tio kion ili kredis estas nur parolfiguro kiu signifas ion tute alian. Tio relativigas la revelacion, kaj faras ĝin malpli fidinda ol la scienco, kiu almenaŭ estas honesta.

[redakti] Protestantismo kaj Usono

5046 m.jpg

Kontraŭ-Usonismo ekzistas inter multaj junuloj, kaj ili rigardis la protestantismon kiel simbolon de Usono.

Usonanoj sendas misiistojn al multaj landoj, kie ili fariĝas surstrataj predikistoj, tre similaj al Atestantoj de Jehovo.

[redakti] Kredoj

Protestantismo pretenda esti la VERA kristanismo, kvankam siaj fondintoj vivis multaj jarcentoj post la morto de Jesuo. Ĉiuj aliaj sektoj de kristanismo, ĉefe katolikismo estas falsaj mensogoj de Satano.

Laŭ prostestantoj, la veraj kristanoj nure adoras la veran DIOn. Ĉiuj personoj kiuj adoras multajn diojn, ne estas vere veraj kristanoj. Laŭ la Sankta Biblio, oni devas adori sole la veran DIOn. Katolikistoj adoras sanktulojn, kiuj estas malveraj dioj!

Kristanismo Protestantismo instruas, ke por saviĝi kaj postmorte eniri la ĉielon, oni devas tute fidi al la finita laboro de Jesuo sur la kruco. Se oni kredas, ke Kristo anstataŭigis nin per Lia morto kaj pagis la ŝuldon de niaj pekoj, kaj ke Li releviĝis, ni saviĝas. Estas nenio, kion iu ajn povas fari, por ke tiu meritu la savon. Ni ne povas esti “sufiĉe bonaj” por plaĉi al Dio per niaj propraj agoj, ĉar ni ĉiuj estas pekantoj (Jesaja 53,6; Jesaja 64,6-7). Ne ankoraŭ ekzistas io ajn, kion oni devas fari, ĉar Kristo jam faris la tutan laboron! Kiam Jesuo estis sur la kruco, Li diris, «Estas finite» (Johano 19,30), kaj tio signifas, ke la elaĉetlaboro finiĝis.

Laŭ protestantismo, la savo estas libereco el la malnova peka naturo—libereco, por ke oni povu havi ĝustan rilaton kun Dio. Pasinttempe ni estis sklavoj al pekado; nuntempe ni estas sklavoj al Kristo (Romanoj 6,15-22). Oni ne devas demandi, kia diferenco inter esti sklavo de iu aŭ de aliulo kaj oni ne volu esti liberaj homoj.

Dum ke kredantoj vivas en la mondo en ilaj pekaj korpoj, ili daŭre luktados kontraŭ la peko. Sed kristanoj protestanto povas venki en la lukto kontraŭ la peko per studadi la Vorton de Dio kaj aplikadi ĝin al iliaj vivoj, kaj per estadi regata de la Sankta Spirito—tio estas, per submeti sin sub la regado de la Spirito dum ĉiutagaj cirkonstancoj.

Tio estas, protestantoj kredas ke ni estis sklavoj de Jesuo, ĉar li liberis nin el la pekoj, sed ni devas zorge batali kontraŭ la peko per legado de Biblio kaj obeado de ĝiaj leĝoj.

[redakti] Diverseco

Evidente la protestantoj konsistas el tre malsamaj grupoj, same kiel en la "araba printempo". Malnova suoma luterisma movado nomas la nereligian vivon "senmalĝoja" kaj eksterulojn "senmalĝojuloj". Ĝiaj anoj emfazas la kulposenton kaj ne aŭdacas deklari, ke ili saviĝos. Anstataŭe ili "vivas en la espero de saviĝo".

5569 n.jpg

[redakti] Luterismo

Luterismo grandparte estas kredo al Biblio. La luterisma eklezio tute bone povas erari. La ĉefa celo por luterano estas diligente labori.

Oni ne diras, ke luterismo estas pli bona religio, sed la katolikisma pozo estas iom eksmoda en ĉi tiu periodo de klerigado kaj industrio.

En la luterismoe estas du specoj de revelacio:

1. la ĝenerala implicita revelacio: la ekzisto de la kreitaĵo kaj la universaleco de la konscienco, kompato kaj amo

2. la speciala aŭ eksplicita revelacio: Biblio


Al la katolikoj kaj ortodoksismanoj la afero estas pli simpla: la eklezio posedas la veron. Do se oni ne trovas la triunuecon en Biblio, oni ja trovas ĝin en la doktrino de la eklezio.

La modernaj luterismaj teologoj konsentas la gravecon de la eklezia tradicio, sed la laikaj protestantoj ankoraŭ kredas, ke ĉiu ajn povas dedukti la ĝustan doktrinon rekte el Biblio. Do la Atestantoj de Jehovo povas konverti homojn per tio, ke ili lerte pruvas sian kredon rekte el la Biblio de la konvertoto.

[redakti] Etiko

Por tiu, kiu tute ne estas influita per luteranisma kulturo, "fari" signifas nur "fari".

[redakti] Anglikanismo

Anglikanismo estas la vera kristanismo de la Eklezio de Anglio, kiu sendependiĝis de la fia Romkatolikisma Eklezio dum la reĝeco de Henriko la 8-a.

Henriko la 8-a, reĝo de Anglio, apartigis la eklezion en lia lando por permesi al si eksedzinigi Katarinan de Aragono, kiu ne povis doni al li filon. La papo en Romo ne permesis la nuligon de la edziĝo kun Katarina, do Henriko sendependigis la eklezion en Anglio de Romo en 1534, nomis sin la kapo de la nova eklezio, kaj tiam permesis la eksedziĝon. Angliaj episkopoj, tamen, ne ŝanĝis, do la anglia eklezio ĉiam havas apostolan posteulecon.

Anglikanismo ne reunuiĝis kun la katolikismo pro tio ke Elizabeto la 1-a, reĝino de 1558 ĝis 1603, estis filino de la edzeco de Henry la 8-a kun Anne Boleyn, edzeco kiun la papo ne permesis. Elizabeto devis do plifortigi protestantismon en Anglio por ne esti nelegitima kaj tiamaniere ne havi rajton esti reĝino. En tia granda epoko de la regado de Elizabeto, Anglio protestantiĝis tiel profunde, ke rekatolikiĝo ne eblis, eĉ kvankam la batalo inter protestantismo kaj katolikismo daŭris ĝis 1689.

La eklezio nun kreskas plej rapide en Afriko.

La eklezioj en Britio kaj Nordameriko estas ĝenerale liberalaj, sed tiu de Afriko estas multe pli tradicia (ekzemple, pri samseksemo kaj demonoj).

La anglikana eklezio permesas al la pastroj geedziĝi (eĉ gejedziĝi en Nordameriko), sed tio ne malebligis proprajn fiagojn de interalie episkopoj kaj eĉ ĉefepiskopoj, disfamigitajn dum la kelkaj lastaj jaroj...

677 1.jpg

[redakti] Kalvinismo

La granda plimulto da kristanoj tro malbone scias la Biblion, kaj ignoras ĝiajn principojn. La kalvinanoj tute kristane opinias ke ĉi-monda prospero estas signo pri elektiteco! La kalvinisma moralo estas la moralo de sukceso; "la falonton puŝu", "kiu ne prosperas estas damnita" kaj ne meritas kompaton. En kalvinismo, la homoj estas antaŭdestinitaj al pereo aŭ savo, kaj estas bona afero puŝi la falonton.

[redakti] Kvakerismo

„La Religia Societo de Amikoj“ troviĝas plejparte en Emerlko kaj Britujo. Kiel Kristanoj ĝiaj anoj rifuzas partopreni ian ajn militadon. Ili ne ĵuras, ĉar Kristo tion malpermesas. Ili ne partoprenas eksterajn sakramentojn, kredante, ke Kristo ordonis nenion tian. Ĉe siaj religiaj kunvenoj troviĝas neniu pastro, neniu preĝlibro aŭ ceremonio: ĉiu ĉeestanto, viro, aŭ virino, kunvenas en plena egaleco, kaj la sola kunvenestro estas Jesuo Kristo.

La elstara diferenco inter la Amikoj kaj aliaj Kristanoj estas

(a) ili pli forte akcentas la individuan respondecon;

(b) la kredo, ke Dio senpere parolas al ĉiu pomo;

(c) la celo reveni al pura Kristanismo de la primitiva eklezio sen postaj aldonaĵoj.

[redakti] Gazetoj

En la evangelia, p r o t e s t a n t a ktp. movadoj la nomo de P. Hübner estas de la komenco ĝis hodiaŭ ligita kun la gazetaro. Li eldonis en 1906 aŭt. germ. bultenon Monatlicher Abendanzeiger, al kiu li donis en junio 1907 E-aldonon, kiu fariĝis en febr. 1908 E en la Servo de la Dia Regno kaj de jan. 1909 Dia Regno; ĝi ĉesis aŭg. 1914, estis en 1921-22 parto en Kristana Espero (Finnlando), denove memstara en 1923-24 kaj de julio 1932 ĝis hodiaŭ. Ĝi estis of. org. de la Kristana E-ista Ligo Int., kiu parte ankaŭ eldonis Informilo-n. La fama ga­zeto European Christian Endeavour akceptis apud la angla lingvo en majo 1908 ankaŭ E-n kaj nomiĝis Eŭropa Kristana Celado.

[redakti] Protestantismo kaj katolikismo

Se homo kredas al la neeraripovo de la eklezio, tio preskaŭ sufiĉas por saviĝo. Alivorte dum luterano bezonas konon de la ĝusta doktrino por saviĝi, katoliko povas delegi tiun konon al la eklezio. Do luterano estas kvazaŭ homo, kiu debatas kun sia kuracisto pri la ĝusta kuraco de sia malsano, dum katoliko lasas al la kuracisto decidi pri la kuraco.

La dio de la katolikoj postulis, ke la protestantoj lin adoru; la dio de la protestantoj anatemis la idolkulton de la katolikoj.

Longe antaŭ katolikoj, protestantoj tradukis la Biblion en vulgarajn lingvojn kaj legis ĝin en tiaj. Sen la ekzisto de Protestantismo, estus nekredeble ke ordinara civitano de Katolika nacio povus eĉ legi la Biblion. Dum protestantoj adoras Biblion kiel dion, katolikoj adoras la eklezion. Pia protestanto ne kuraĝas kritiki la sanktan Biblion, pia katoliko ne kuraĝas kritiki la sanktan eklezion.

La doktrino romkatolika estas pli raciisma kaj evoluema; laŭ ĝi la revelacio daŭras, kaj de temp' al tempo la Eklezio ricevas novajn informojn, kiujn la apostoloj ne havis.

Nu, Jesuo ja diris al Simon:

Kaj mi diras al vi, ke vi estas Petro, kaj sur ĉi tiu roko mi konstruos mian eklezion; kaj pordegoj de Hades ne superfortos ĝin. Mi donos al vi la ŝlosilojn de la regno de la ĉielo; kaj kion ajn vi ligos sur la tero, tio estos ligita en la ĉielo; kaj kion ajn vi malligos sur la tero, tio estos malligita en la ĉielo. [Mat 16:18-19]

Malgraŭ sia obeado de Biblio kiel la sola religia aŭtoritato la luterisma doktrino devas ignori aŭ nebuligi tiun tekstopecon.

[redakti] Protestantismo kaj Esperanto

La strukturo de la prot. eklezio tute ne estas favora al enkonduko de helplingvo, ĉar internacia rilatoj preskaŭ ne ekzistas. Eĉ en la raciaj eklezioj mem estas tiel profunda malunueco, ke internacia organizo ŝajne ne estas ebla. Nur en la lastaj jaroj komerciĝis internacia movado, kiu ne nur celas la prot. sed ankaŭ aliajn ekleziojn: La Tutmoda Unio por internacia umikeco inter la eklezioj.

Pastro Ashley (Anglujo) en 1913 komercis korekti la Esperantistajn prot. ekleziulojn en speciala Ligo: „Eklezia Esperantista Ligo“ kaj li komercis eldoni revueton. Sed la agado baldaŭ finiĝis.

En Finnlando la luterana pastro H. Pätiälä, eldonis gazeton „La Kristana Espero“ en 1920. Li tro fervore propagandis E-n. Ankaŭ lia laboro devis ĉesi pro moko en la ekleziaj rondoj.

[redakti] Protestantismo en Oriento

Multaj koreanoj malŝatas (aŭ malamas) protestantismon, ĉar ĝi misiis atake sen zorgo. Plimulto da Koreaj pastoroj instruas Usonon kiel la ekzemplo de Kristana ŝtato dum lastaj 50 jaroj. Kaj ili diras "Usono iĝis la plej forta ŝtato pro Kristisma kredo. Se ni (koreanoj) faros nian patrolandon Kristisma ŝtato, Suda Koreio iĝos fortan ŝtaton kiel Usono pro helpo de Dio".

[redakti] Pedofilio

Inter 1979 kaj 1981, la lasta signifa antaŭeniro de la pedofilia aktivismo en la akcidenta mondo okazis en 1981, kiam la Nederlanda Protestanta Fondaĵo por Respondeca Familia Disvolviĝo (Protestantse Stichting voor Verantwoorde Gezinsvorming, PSVG) distribuis en la elementaj lernejoj centmilojn da kopioj de iu ilustrita broŝhuro titolita Paedophilia.

Aliaj lingvoj