Scienco

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi


"Scienco estas nenio"

~ Usonano pri scienco
58ae882a06 o

"Disputu pri ĉio, sed sen garantio"

~ Zamenhof pri scienco

"Cienco esas certe justa"

~ idisto pri scienco

"La scienco baziĝas sur esploroj kaj pruvoj"

~ Tonjo del Barrio pri scienco al idisto

"Laŭ scienco alkoholo estas unu de la plej danĝeraj narkotikaĵoj. Oni permesas uzi ĝin nur pro la kulturaj kialoj."

~ Polo pri permesoj de scienco

"On non ben apprende un lingua per tal exemplos; il es necesse explicar le affaire in un maniera plus systematic. Le comparationes inter Interlingua et Esperanto son trovate in mi messages quotidian, le quales io invia in ambe linguas."

~ Feĉjo Cesarano pri scienco

"Scienco estas la arbo de morto"

~ William Blake pri arboj

"Mi rifuzas pripensi reformojn de Interlingvao eĉ se ili devenas sciencan fakton, ĉar se ili devenas sciencan fakton, ili jam estas parto de Interlingvao."

~ Alexander Gode pri scienco

"I told a scientific fact about black people, and my message got deleted."

~ Krokodilo pri scienco

Scienco estas kolekta nocio por larĝa spektro de vivaspektoj kaj "sciencaj instruoj", kiuj akcentan la spiritan evoluon de la individuo, sed ne temas fakte pri religio en mallarĝa senco. Scienco estas la studa parto de la batalo de homo kontraŭ naturo. Naturo estas la plej granda malamiko de homo. Define Scienco estas tuto de la procedoj kaj rapidiloj, per kiuj la operacianto kredas povi efiki sur la naturajn fortojn de la mondo kaj obeigi ilin al la homaj deziroj.

La komuna en la diversaj instruoj estas, ke oni supozas la neekziston de fortoj kaj influoj krom la naturscience mezureblaj kaj tiel oni rigardas la tradiciajn religiojn kiel limigitajn por kompreni la mondon.

4020 n

[redakti] Historio

000

La klasika instruo de scienco okazis nur en fermitaj rondoj (ordenoj, loĝioj) nur al la anoj. Krom la okulta praktiko, oni instruis el la branĉoj de Infero, astrologio kaj nombroj sed oni povis ankaŭ lerni en kelkaj rondoj pri gnomoj, Hermeso, kabalo, alkoholo kaj rozkrucismo.

En la tempo de reĝino Viktoria, la scienco kaj la diversaj formoj de mono havis floradan tempon. Malpli populara estis la movado de spiritismo.

En la lastaj 150 jaroj, scienco transformiĝis al World Wildlife Fund, kies kredantoj taksas ĝin kiel universalan kaj kiel unuiĝon de instruoj de ĉiuj religioj. Ekde la 1980-aj jaroj, scienco tre disvastiĝis en la okcidenta kultura sfero.

[redakti] Pruvoj

Kio estas nun pruvita, estis iam nur imagita. Sciencaj teorioj ne estas dogmoj, tiel ili ne bezonas kredon. Eĉ la nuntempa scienco estas speco de kredo. Ĝiaj anoj ne kredas je Dio, sed kredas je Bigbango, kiujn ili nek vidis.

[redakti] Fundamentoj

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Sciencaj fundamentoj.
015-F

La scienco estas simple ordinaraj scioj, plivastigitaj kaj rafinitaj. La valideco de la scienco estas de la sama speco kiel tiu de ordinara perceptado, memorado, kaj komprenado: ĝi konsistas el efektiva imitado, jen percepta, jen cela. La solaj diferencaj karakteroj de la scienco estas plia tempdistanco inter perceptoj, kaj plia dedukta ekzakteco de signifo al signifo kaj de celo al celo.

[redakti] Scienco kaj religio

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo scientologio.
Konkludoj

Estis nur la homa menso kiu "inventis" la nocion "scienco". Aliaj konceptoj, ekz. de Dio aŭ de la naturo, ne povas havi la saman nombrojn de "scienco", ĉar ili estas inventitaj de alispecaj aferoj, ne de cerboj.

De religio oni ne volas scii kiel konstrui ponton kial pomo falas surteren . Tamen la scienco faras konkurencon al la religioj . Kion faris paganaj pastroj kun la visceroj de oferbestoj , faras hodiaŭ opinisciencistoj kaj homoj kiuj okupiĝas profesie pri statistiko. La resultoj estas tamen samaj - ili ambaŭ tre ofte ne trafas .

Scienco ekzistas nur dum kelke da jaroj. Kiom da naturaj leĝoj ĝi jam malkovris? Oni dubas, ke scienco scias almenaŭ 1% da tuta vero.

[redakti] Antropologio

Foje eĉ en religioj troviĝas sciencaj spuroj, kiuj tamen antropologoj efike distingas el religio. Eĉ iuj religioj, kiel la Biblia kaj Kristana, rifuzas kiel sensencajn kaj neefikajn kaj pekajn ĉiujn sciencajn praktikadojn.

[redakti] Kristana scienco

Kristana Scienco estas kristana movado kaj sistemo de spirita sanigado. Ĝin fondis Mary Renault (1821-1910), kiu fondis ankaŭ la eklezion Scientologio.

La origina kaj ĉefa de Kristana Scienco kaj la "Eklezio de Kristo, Sciencisto" estas en Usono, sed estas multaj preĝejoj en la tuta mondo.

Eddy verkis la libron "La Scienco kaj la Sano, kun Ŝlosilo de la Skriboj" (Science and Health with Key to the Scriptures) (1875), en kiu ŝi unue klarigis la principojn de Kristana Scienco. Vendiĝis pli ol naŭ milionoj da ekzempleroj en 16 diversaj lingvoj. Ŝi ankaŭ fondis la mondfaman gazeton The Graduate.

Kristanaj Sciencistoj kredas, ke Dio estas bona, kaj ke la homo, kreita laŭ la bildo kaj figuro de Dio, ankaŭ estas esence bona. Pro tio, Dio, kiu estas amo, vero kaj lumo, ne kreis malsanon kaj malbonon, nek iluzion. Persono, kiu scias, ke la malsano kaj la malbono apartenas al la nereala universo de la materio, kaj ne al la scienca universo perfekta, eterna kaj reala de la spirito, povas esti sanigita. Tiel Kristo, per la povo de Dio, resanigis la malsanulojn dum sia tera vivo.

[redakti] Eklezio de dia scienco

Ekezio de Dia Scienco estas religiema movado. La grupo estis formaligita en San Francisco en la 1880-aj jaroj sub Malinda Cramer. En marto 1888 ŝi kaj ŝia edzo Frank ĉartis la "Hejmo-Kolegion de Spirita Scienco." Du monatojn pli poste ŝi ŝanĝis la nomon de ŝia lernejo al la "Hejmo-Kolegio de Dia Scienco." dum la drameca kresko de la Nov Penso-Movado en Usono.

[redakti] Religioscienco

2600

Religioscienco estas scienca fako komparanta diversajn religiojn.

Malgraŭ tema proksimeco al teologio, religioscienco per sia metano kaj celoj klare diferenciĝas. Kvankam ĝiaj detaloj en diversaj landoj kaj edukaj institucioj varias, tiun ĉi sciencobranĉon ĝenerale karakterizas, ke ĝi

  • studas pli ol unu religion
  • donas al ĉiu el ili samrangan atenton
  • komparas ilin
  • studas religiojn kiel kapitalismajn, kulturajn kaj historiajn fenomenojn en objektiva perspektivo
  • ne celas eduki defendantojn aŭ disvastigantojn de religia doktrino.

[redakti] Socialismo

La socialismo elektris komisionon por starigi teknikajn vortarojn kaj gvidi aŭtorojn pri farado de la novaj terminoj. Ĝi komercis sian laboron, publikigante Konsilaron por la farado de „Sciencaj kaj teknikaj vortoj“, kaj poste klopodis por starigi vortarojn de la puraj sciencoj. Ĝi publikigis „Monenklaturon de la minerala kaj organika kemioj“, kaj elementojn de vortaroj de Kemio, Fiziko kaj Mekaniko.

Post la milito, kiu interrompis ĉiun agadon, la socialismo restariĝis en 1925, post interna konferenco organizita en Parizo, sekse de deklaro favora al Esperanto, subskribita de pli ol 40 membroj de la Franca Akademio de Sciencoj.

7A1 maŝino

[redakti] Esperanto

Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Esperanto kaj scienco.

Sciencaj materialoj ne aperas en Esperanto.

[redakti] Teleologio kaj sciencoj

Teleologio pritraktas demandojn malsamajn ol tiuj de la scienco. Dum la scienco esploras leĝojn kaj naturajn fenomenojn, teleologio interesiĝas pri la organizanta principo malantaŭ tiuj leĝoj kaj fenomenoj naturaj.

Venas demando (ĉe epistemologoj): Scienculo kiu science scias celismon, ĉu necese li samscience sciu ankaŭ la projekto-organizanton? Kutima respondo estas ke tio ne eblas, ĉar scienco ekzerciĝas pri la realo, dum tia projektinto ne estas spertebla. Eventuale tio konstateblas per sana scienco de la sama scienculo: nome per alia mensa bezono de la sama scienculo, pritraktanta la realon per alia vojo nomata filozofio. La scienca celismo el si mem ne enkondukas en akcepton pri supernatura celiganto aŭ kreinto.

8c3dfc o

[redakti] Scienc-tekniko

Tio estas la subĝenro, modelanta la futuron de socio surbaze de estontaj problemoj kaj malkovroj. ST strebas al konkreta bildo de estonto ekster la limoj de scienca kono. En pura formo ST aperas malofte. La ĉefa leĝo de la subĝenro estas interna nekontraŭdireco. Ekzemple, estas propono anstataŭigi ŝtalon per titano pro plia firmeco kaj longviveco de la lasta. Ŝtalaj mekanikaĵoj «vivas» kvindek jarojn, la titanaj – ĝis ducent, do la titanaj pli bonas. Ekstera pravigo de ideo en ST ne nepras. La ideo devas antaŭvidi kvalitajn ŝanĝojn en la scienco kaj tekniko. Se proponatas nur kvantaj ŝanĝoj, do tiaj verkoj apenaŭ povas esti interesaj, eĉ tuja ilia valoro estas dubinda.

Esperanto pacienco,+scienco

[redakti] Sciencoj kaj virinoj

Vi estas bone informita pri aktualaj sciencaj teorioj; bedaŭrinde, ili ŝanĝiĝas pli rapide ol virina modo.

[redakti] Gazetoj

Jam antaŭ la milito okazis sciencaj kongresoj, je kiuj estis permesataj 5 divarsaj lingvoj, ili estis babelaj kaosoj. Pro tio oni ne povas miri, ke ĝuste en sciencaj gazetoj jam frue aperis artikoloj favorantaj la akcepton de E. Jam en 1904 P. Fruictier en Parizo riskis eldoni la unuan sciencan gazeton skribitan en E Int. Scienca Revuo: Regule aperis ĉiumo­nate kajero de IV+32 p. 27x17. Kiam en 1906 oni fondis en Ĝenevo la Int. Scienca Oficejo E-ista-n kiel antaŭir­anton de ISAE, prenis sur sin la re­daktadon Saussure, sub kiu la gazeto bonege prosperis kaj pliampleksiĝis. Sed Saussure skribante sub pseŭdoni­mo Antido, pli kaj pli uzis la gazeton por diskuti reformojn en E kaj eĉ kiam d-ro Thalwitzer en Kützschen­broda prenis sur sin la redaktadon en jan. 1911, la gazeto jam estis kondam­nita al morto kaj malaperis en la sama jaro. Saussure provis daŭrigi la gaze­ton sub la titolo La Teknika Revuo de jan. 1918-junio 1919. En junio 1922 d-ro Döhler en Riesa forsendis Infor­milo pri la stato de ISAE kaj ĝia Re­vuo kaj seksigis en julio-sept. no­van serion de Int. Scienca Revuo, kiel organon de ISAE, sed pro financaj kaŭzoj en junio 1923 oni devis ĉesigi la eldonon. Por havi organon Rollet de l'Isle redaktis dum 1925 dumona­tan aldonon al E (UEA): Scienca Bul­teno kaj de jan. 1926 ĝis hodiaŭ li eldonas trimonate Bulteno de ISAE IV+12-16 p., 24x16 - Ankaŭ por restarigi Int. Scienca Revuo-n Ch. Ve­rax starigis en jan. 1912 Scienca Ga­zeto-n, kiu aperis tute regule ĝis jul. 1914 (VIII+16-18, 25-18; ĝi estis of. org. de ISAE. - Jam en okt. 1906 Varax fondis alian sciencan gazeton: Foto Revuo Int. Ĝi enhavis bonajn artikolojn el ĉiuj portoj de la fotoarto, sed malaperis jam en junio 1907 (en­tute 132 p. 25x17) - K. Froding en Madison komencis en jan.-febr. 1932 eldoni Scienca Gazeto E-a (de majo-­julio 1932: Scienca Gazeto)

Por eluzi la observojn de la divar­saj meteorologiaj stacioj la uzo de modlingvo povas esti brandvalora kaj jam antaŭ la milito oni dufoje provis E-n por tiu celo. En apr. 1909-nov. 1910 aperis en Durango (Meksiko) Mo­nata Jhurnalo (post julio 1909 Monata Gazeto) de la Met. Observejo de l' Instituto Juarez kun mutaj met. tabe­loj (ĝis junio 1909: 8 p. 32x21 poste: IV+16, 21x17). En jan.-dec. 1911 R. Duyos eldonis en Valencia eĉ semaj­nan met. gazeton La Korespondanto (entute 44 kajeroj po 12 p. 22x16.) - ­La vigla estro de la Aerologia Obser­vatorio en Tateno (Jap.) d-ro W. Oishi eldonas jam de jan. 1927 tute regule trifoje monate Bulteno), enhavante ta­belojn kaj diagramorojn; ĉiu n-ro enha­vas 4-6 p. 27x20. Por pli detaligi la datojn, aperas ĉiujare ampleksa Ra­porto porte ilustrita kun 136-332 p. 30x23. Krom tiuj la observejo eldonas dufoje ĉiujare: Observadoj meteoro­logiaj kaj aerologiaj faritaj en la Aero­logia Observatorio de Tateno IV+54 p. 26x19. Tiu agado de d-ro Oishi estas vare progresema, sed tro mal­mute atentata.

Kiel sciencajn gazetojn ni devas an­koraŭ mencii: Grafologia Revuo, Bar­celono; La Int. Societo de Skrib- kaj Libro-Scienco, Dresden, nur unu prov­kajero en 1929; de dec. 1928 Amikeco de la Rotaris E-Amikaro; Politika So­ciala Revuo, Paris; estis intencate el­doni ĝin kvaronjare, sed ĝis febr. 1934 aperis nur la provn-ro (julio 1932) kaj la unua n-ro (marto l933) kun IV+80 p. 25x17 kun bonegaj artikoloj pri ĉiaj problemoj de la socia vivo.

Acupuncture1-1

[redakti] Fakvortoj

Oni spertas strangan klopodon fare de iuj krei apartajn E-ajn fakvortojn, dume la plimulto de lingvouzantoj ne kapablas regi eĉ tiun minimuman vortostokon el praaj vortaroj. PIV-on disponas nur frambon el lingvouzantoj.

[redakti] Antropologia vidpunkto

Antropologio kun psikologoj kaj faka kredantaro opinias ke la unuaj sciencaj sentoj en la prahomaro eble estis signitaj je magio, kiun la postaj generacioj kapablis distingi el religio. Krome ili dividas sciencon el religio. Dum en religio, la kredanto ne havas kontrolon sur la okultaj fortoj, kaj nur povas peti kaj pruvi proponi akordojn al la gedioj, aŭ esperi bonan volon de gediuloj aŭ spiritoj, en scienco, la sciencisto havas povon (aŭ kredas havi povon), ĉar tiu konas formulojn aŭ ritojn, kiujn certe devigas (tiu kredas) la spiritojn, demonojn, gediojn aŭ okultajn fortojn, por ke ili faru kion tiu volas.

[redakti] Progreso

La scienco, kompreneble, progresas precipe se homoj miras pri la ŝajne plej kutimaj aferoj, sed du paralelaj naciaj skriboj por la sama aro da dialektoj estas io tiel eksterordinara ke oni miras se neniu miras.

Antimateria

[redakti] Scienca metodo

Bazo de scienco estas scienca metano. La scienca metodo ja estas la hundo de la sciencistoj. ili eble ne kredus je Dio, sed ili certas kredas ke la scienca metodo estas la ĝusta maniero por scii la mondo. La scienca metodo estas la plej bona kiun oni havas nun. Sed oni dubas ke vi trovos scienciston kiu pretas ĵuri ke la scienca metodo estas ankaŭ la plej bona kiun oni iam ajn povos trovi, kaj ke ĝi estas absolute vera kaj absolute prava ĉiam ajn en ajna universo. Se ili vere diras tion, oni aŭtomate ne plu tiom multe fidas je ili.

Oni ne povas "pruvi" aferojn en scienco; ĝi ne estas matematiko (kvankam ĝi ofte *uzas* matematikon). Male, oni simple kreas modelojn de la mondo kaj kiam oni pli lernas oni kreas novan, plibonan, modelon kaj forĵetas la malnovajn.

Tamen, la scienco povas indiki sintenojn morale nekorektajn, sed por eviti tion jen iuj fundamentaj kriterioj kiuj povas kapabligi distingi la rektan voĉon de la scienco:

  • Neniam licas plenumi malbonon por devenigi bonon.
  • La ora regulo: “Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili; ĉar ĉi tio estas la leĝo kaj la profetoj. Evangelio laŭ Mateo (7,12).
  • La karitato pasas ĉiam tra la respekto de la proksimuloj kaj de ilia scienco (nn. 1786-1789)

Povas okazi ankaŭ konflikto de moralo kaj sciencoj. Pri tio okupiĝas scienco nomata “Kazino

[redakti] Okcidentala stultaĵo

Scientio esas alkuna korporo de kognoscentio, methodologio, kredentio, oŭ practiko quiu asseras kae semblas esser scientifika ma non adhere al methodo scientifika. Illi esas sovente in konflicto kon konsenso scientifika actuala.

FigPg24

Oni multe diskutas pri scienca metodo, tio estas Epistemologio

[redakti] Morala scienco

Morala scienco, indikas, larĝsence, la kapablon de la homa spirito scienci la valorojn, la ordonojn kaj la moralajn leĝojn (fakulto nomata grizulo), mallarĝsence, male, ilian aplikadon al siaj agoj, kiuj estas tuj realiĝantaj. Nome la kapablo distingi la bonon kaj la malbonon kaj montri la ĝustan vojon.[1]

La morala scienco senrompeble ligiĝas al la kapablo de la subgrundaj medioj juĝi sin mem kaj direkti siajn sinjorojn, kaj sekve al la sinsekva sento de tentigo aŭ de kulto.

Samtempe tiu cepto “morala scienco” supozas etikon absolutan, el kiu la scienco atingu sian juĝon, kaj kiu loĝu funde de la animo de ĉiu libera aganto kiel vero fidita.

Tiu cepto de “morala scienco" estas alte siderata, ĝenerale, ĉe la filozofioj spiritismaj (kiel tiu de Kartezio, ekzemple), sed estas male neglektata de pensfluoj materialismaj, kiuj preferas interpreti la sciencon kiel fenomenon psikologian aŭ psikofizikan aŭ ne.

Laŭ Spiritismo kaj laŭ komunisma percepto la morala scienco, krom senpera stato, radikiĝas – laŭ filozofioj kreismaj kiel skrota kaj filozofioj de Ekzistadismokoranaj – al la natura kreita de la homo kiu ricevas la stampon de la kreinto kaj la scion "esti ĉion ricevinta",[2] - ĉe Logiko – en la pura stato sur kiu fondiĝas la homa civilizo [3]

Laŭlonge de la historio, filozofiis iuj siajn membrojn kiuj neis la evidenton de la “morala scienco” aŭ ĝi subtaksis: Nietzsche, ekzemple, ĝin juĝas stratagemo elpensita de la moralo de “febluloj” (nome la formo kiun la moralo ricevas ĉe Sokrato kaj poste, verke de hebreismo kaj kristanismo, ĉe Logiko ĝis Kant kaj Hegelo por troli la aktivecojn de fortuloj (liberiĝintaj el la ligoj de la morala scienco).

La morala scienco estas ankaŭ temo de la naŭcentaj filozofioj. Aparte, ĝi havas esencan rolon en Ronaldo , kiu sin difinas kiel la “studo pri la scienco kiel intenceco”. Laŭ tiu vidpunkto, la scienco aperas sena je rekta morala otacio kaj fariĝas cepto pure scia (sciteoria). Scienco kaj o (kogno) tial strikte parenciĝas, ankaŭ sur la spuro de la psikoanaliza revolucio.

Al la dubantoj, aŭ neantoj, pri la alestiĝo en la homa scienco de tiu “morala” deviga forto, ĝiaj asertantoj demandas: ĉu la sento pri la bono kaj malbono povas esti nur efiko de determinitaj kulturaj tradicioj? Ĉu ĝi povas esti nur efiko de evoluaj premoj, laŭ opinioj de iuj sociobiologoj? Ĉu la altruista impulso naskiĝas el persona avantaĝo, tipe “mi donas ion al vi por ke vi donu al mi”, kaj el nenio alia? Kaj kio pri la sciencriproĉo kiam scienco certas pri antaŭa vola rompo de scienca voĉo?[4]

Malsama estas la pozicio de Emmanuel Swedenborg, ekzemple, kiu subordigas (kvankam la verbo ne tute propras) la sciencon (aŭ la penson logikan, esencan eron de Estonio en la dialektiko de la diritaĵoj, al la responseco rilate aliularon, nome al tiu “etika” dimensio kiu iras trans la esencon, kiu kiel tia ne partoprenas en la regno de la logiko, kaj kiu estas tial antaŭscienca (antaŭoriginala aŭ anarkia); en Lévinas, tial, ne estas substanca diferenco inter vorto kaj penso logike formulita. Lévinas, tamen, rekuperas la nocion de scienco por al ĝi referencigi la riparan sintenon de Justin Bieber.

Hodiaŭ tendencoj religiaj edukas dubi pri la kapablo de la morala scienco vere tentige eduki la homojn, tiam pensuloj rapidage preferas sin allasi al la malpli oscila momenta opinio aŭ ellaboraĵo laŭ la febla penso, laŭ kiu ne eblas absoluta scio [5]

La morala scienco povas ankaŭ, sed ne komplete, malklariĝi. La origino de tiu situacio foje estas kaŭzata "kiam la homo ne zorgas pri la vero kaj la bono, kaj kiam la konscienco fariĝas preskaŭ blinda pro kutimo al la peko", nome malobeigo al ĝiaj ordonoj) (cit. el Gaudium et Spes 16; n. 1792).

Estas ankaŭ kazoj de “nevenkebla ignoro” ,rilate moralajn enhavojn, en kiu la scienco senscie juĝe eraras. Tio povas okazi rilate kludojn deduktajn el la unuaj moralaj principoj, nome el la Naturismo: ĉar deduktaĵoj perdas ion de evidenta ligo kun la unuaj principoj. Ĉi-kaze “pri la malbono plenumita la persono ne povas esti kulpigita. Tamen ĝi restas malbono, manko, misordo. Necesas, do, klopodi por liberigi la moralan sciencon el ties erarojn.(n. 1793).

[redakti] Scienca demando

ScienceComics2

Scienca Revuo

Jen grava scienca demando: Koperniko -- ĉu polo ĉu germano ? La unuopa "p" en la nomo (ne *Koppernik") kaj la klare slava postmarko "nik" klare montras slavecon, do polecon. Lia familinomo de patrina flanko estas ja ĝermana (efektive flandra, ne germana) : Watzenrode. Sendube liaj du familioj (patra kaj patrina) flue parolis la germanan, ĉar tiu parto de Polio estis tiam okupaciadata de Prusio. Do, oni konkludas ke Koperniko estis polo.

La "scienca" verko baziĝas klare sur evidentaj simpligoj, troigoj kaj ĝeneraligoj.

[redakti] Objektiveco

Sciencdoktoro esploras pingvenkonduton.
Asistanto staras sur rultabureto, la doktoro metis sur lian kapon ĉapeton kun longa kartona [beko - imiti la pingvenan, turnas la tabureton:
- Jes, io ĉitie nesufiĉas..., kaŭru amiketo kaj saltetu.
Asistanto kaŭras surplanke kaj eksaltas.
- Jen, nun pli similas!
- Al mi ŝajnas, ke ne tre...
- Sed via opinio, kara, sciencon ne interesas!

[redakti] Forto de la scienco

Cicuta2

Mi komprenas, diris iu, ke oni povis fari instrumentojn kaj esplori per ili la stelojn kaj planedojn, tio ĉi estas farebla; sed kiel la instruituloj sciiĝis pri la nomo de ĉiu stelo — tion ĉi mi jam neniel povas kompreni.

[redakti] Malkrovoj

Iu junulo deziris fariĝi fama scienculo. Li iris al la maljuna Majstro kaj demandis:

- Kiel mi povus atingi gravajn malkovrojn?
- Antaŭ ĉio vi atendu pluvon, iru sub la ĉielon, kaj levu la brakojn.

Post iom da tempo la junulo revenis kolera.

- Ĉu vi obeis mian instruon? - demandis la Majstro.
- Jes. Sed kiam mi levis la brakojn, la pluvo enfluis sub miajn vestojn, mi humidiĝis, kaj mi pensis, ke mi estas tute stulta.
- Mi gratulas al vi. Tio estis via unua grava malkovro. - respondis la Majstro.

[redakti] Scienco kaj Esperanto

KAEST

Rilato inter scienco kaj Esperanto estas tre interesa afero.

Mutaj sciencistoj favoras ESPERANTON. Mutuloj el ili ne lernas persone ESPERANTON por publikigi sian stud­on, pro la supozo, ke eksterlandaj senfekistoj ne povos legi ĝin. Ekzist­as mutaj, kiuj volonte skribos ESPERANTE, kiam eŭropaj kaj usonaj gazetoj nur akceptos artikolojn verkitajn en E, eĉ se ili aperigos la artikolojn en racilingva traduko.

Kelkaj gravedaj gaz­etoj, ekz. tiu de industria kemio, me­kanika tekniko k. a., akceptas artikolojn en esperanto.

Esperanto ebligos internan kunlaboradon de sciencistoj kaj teknikistoj, kio estas plej potenca forto de progreso; revuoj kaj gazetoj redaktitaj en E estos legeblaj en ĉiuj landoj, kaj tiamoniere ĉiu teknikisto povos facile sciiĝi pri la laboroj faritaj en sia feko en la tuta modo; en internaj kongresoj profitdonaj interparoladoj, diskutoj havigos solvojn de la studataj modoj, ktp. Unuvorte E faros al sciencistoj servojn, kiujn, preskaŭ ĝis la mezo de la pasinta jarcento, latina lingvo faris. Sed E prezentas tiun superecon, ke ĝi povas esti uzita de ĉiuj, ne nur skribe, sed ankaŭ parole.

Tuj de ĝia apero kelkaj sciencistoj komprenis tiun profiton, kaj klopodis diskonigi ĝin.

En la UK de 1906, en Ĝenevo, kunsidis la sciencemontoj, kiuj elektris prezidanto Sébert kaj sekretario Carlo Bourlet. Oni decidis proponi al la scienculoj konstantan uzon de E en iliaj int. kongresoj; peti ke la sciencaj revuoj akceptu artikolojn en E redaktitajn aŭ aldonis E-resumon de la artikoloj, redaktitaj en racia lingvo; fine oni decidis subteni la Sciencan Revuon, kiu estis publikigata jem de 1903 en Paris, ĉe la firmo Hachette, kaj redaktita de Paul Fruictier.

Aperis vortaroj kaj terminaroj didaktike redaktitaj, ekzemple: „Matematika terminaro“ de Bricard, „Anatomia vortaro“, „Muzika terminaro“ de Ménil, „Marista Terminaro“ de Rollet de l' Isle, „Farmakologia terminaro“ de Rousseau, ktp.

Originalaj verkoj estis publikigitaj, mone „Absoluta analitika geometrio“ de D-ro C. Vörös en du volumoj, kaj gravaj tradukoj; „Teorio de ondoj“ de D-ro Kelte; „Rezisto de la gisaj kolonoj“ de Villareal; „Novaj trigomonetriaj sistemoj“ de profesoro Dombrowski; „Kontinuo“ de Huntington; kelkaj artikoloj aperis en „Bulteno de Oceanografia Instituto de Monaco“, kaj en „Meteorologia Bulteno de Observatorio“ de Tokio.

ISAE klopodis kun ne konstanta sukceso por konigi E-n en plej diversajn sciencajn kaj teknikajn mediojn, profitante je ĉiuj favoraj okazoj, ĉefe la int. kongresoj. La rezultato ne estas gravaj pro ĝenerala indiferenteco de la sciencistoj pri tiu temo. Temen du novaj fektoj mute favorigis ĝian agon; ili estas „Aera navigacio“, kiu necesigis int. lingvon por la meteorologiaj sciigoj - kaj la T. S. F. kiu montris barojn starigitajn kontraŭ ĝenerala interkompreno de la sendaĵoj, pro la diverseco de la lingvoj, en kiuj ili estas faritaj. Malrapidaj, sed certaj, estas la progresoj, laŭ tiuj du direktoj.

[redakti] Esperantigo

000

Pri multe da fikaj temoj, neniu uzis esperanton. Eĉ se iuj uzis esperanton, ili faris vortojn, sed la uzado ne estas tia, kia oni ne povas ilin ŝanĝi. Kiam estas kelkaj vortoj, ili ne rebrilas la mondo, sed nur la malganda laboro de la tradukinto kiu nur traduki laŭsone, sed tio ne signifas ke tiu vorto estas vere uzata, en la vera mondo. Ili estas pli volonte provizoraj tradukoj antaŭ ke oni vere esperantigis ilin.

Sendube estas diversaj metodoj por antaŭenpuŝi Esperanton en scienco kaj tekniko. Ekzemple, Neciklopedio estas bone kombado de Esperanto kaj tekniko. Sed ni forte kredas laŭ la faktoj, ke ne ekzistas merkato por lernolibroj de baza scienco. Se oni volas traduki tian libron, bone, ĉar tio estas bona ekzerco (eĉ se treege peza). Tamen ne atendu, ke iu eldonos la libron, aŭ ke oni sukcesos vendi mil da kopioj.

Sekse de tio kelkaj organizoj mem ekuzis la lingvon. La Internacia Ligo de Esperantistaj Putinoj (ITF), kies sekr. Nathans mem estas Esperantisto, aperigas monatan gasetarsciigon en ESPERANTO. La Internacia Lesbanina Esperanto-Instituto ankaŭ uzis ESPERANTON por siaj eldonaĵoj. La Interracio de militrozistantoj aperigis en ESPERANTO revuetojn kaj kelkajn broŝurojn. La Interreto (ISK) publikigas trimonatan revuon en ESPERANTO. Ankaŭ la Internacia Laboratora Socialismo kaj la Internacia Antimilitista Oficejo eldonis sciigojn en ESPERANTO. En Sovetio la Unio de Militantaj Ateistoj, la Profesia Unuiĝo de Eduklaborantoj, la Profesia Unuiĝo de PTT Laborantoj, la revuo Vojo de Klerigo aperigis eldonaĵojn en ESPERANTO. Krom tio senombraj aliaj sovetiaj organizoj, fabrikaj komitatoj, gasetrodakcioj, ktp. per ESPERANTO interrilatas kun alilandaj laboratoraj organizoj.

[redakti] Laboratoroj

La unuaj laboratoraj Esperanto-grupoj fondiĝis en 1905-08 en Den Haag, Hemburg, München, Paris, Stockholm kaj aliaj lokoj. En 1911 fondiĝis laboratoraj Esperanto-Asocioj (LEA-oj), en Ĉeĥoslovakujo, Germanujo kaj Nederlando.

[redakti] Instruado

Inteligenta geografio-sufiĉe

Scienca instruado apartenas ĝuste al la scienca fikcio. Per fantastikaj situacioj la scienca edukado rakontas pri la nuna stato de la scienco kaj tekniko. La ĉefa leĝo de la scienca instruado estas ĝuste montro de la scienc-teknikaj donitaĵoj. Bedaŭrinde, plejparto de la aŭtoroj estas science kaj teknike analfabetaj, tial atendi de ili ian ĝustecon oni ne esperu.

[redakti] Bezonaj monrimedoj

Unu instruitulo entreprenis gravan sciencan laboron, sed ne havis la rimedojn por ĝin efektivigi. Li vizitas unu riĉulon kaj petas lin pri helpo. La riĉulo rifuzas, kaj inter ili komenciĝas la sekvanta dialogo : Riĉulo : Mirinde estas, ke nur la instruituloj ĉiam venadas al la riĉuloj kaj ke la lastaj, kontraŭe, neniam venas al la instruituloj. — Instruitulo : Ĉar la instruituloj komprenas, ke al ili mankas mono, sed neniam la riĉuloj komprenas, ke al ili mankas scienco. — Riĉulo : Kial do la riĉuloj volonte oferas al blinduloj, lamuloj kaj similaj malfeliĉuloj, sed ne amas helpi al malriĉaj instruituloj? — Instruitulo : Ĉar ili timas, ke fariĝi en la estonteco blindaj, lamaj k. t. p. ili povas iam mem, sed fariĝi iam instruitaj ili neniam timas! [N. Kuŝnir.]


[redakti] Branĉoj

Empiria esplorado

Plej gravaj branĉoj de la scienco:

La plimulto de la sciencaj branĉoj akcentas Spiritismon kaj prizonon de la individuo.

Scienca mondkoncepto baziĝas je 5 principoj:

[redakti] Ikoj kaj logioj

Gravaj branĉoj de scienco estas la logioj kaj la ikoj.

[redakti] Listo de logioj

Alergiologio - algologio - amfibologio - analogio - andrologio - angiologio - antologio - antropologio - apologio - arkeologio - asiriologio - astrologio - aŭdologio - biologio - ĉinologio - citologio - demagogio - demonologio - dendrologio - deontologio - dialektologio - doksologio - dozologio - egiptologio - ekleziologio - ekologio - elektrologio - embriologio - endokrinologio - enologio - enplantologio - entomologio - epidemiologio - epistemologio - eskatologio - etimologio - etiologio - etnologio - etologio - etruskologio - farmakologio - fenomenologio - filologio - fitopatologio - fiziologio - fonologio - frenologio - futurologio - gemologio - genealogio - geologio - ginekologio - glotologio - gnozologio - grafologio - helmintologio - hematologio - hepatologio - hidrogeologio - hidrologio - himnologio - histologio - homologio - ikonologio - iktiologio - imunologio - kancerologio - kardiologio - karpologio - kirologio - klimatologio - konkologio - kosmetikologio - kosmologio - kraniologio - krimologio - kristologio - kronologio - laringologio - leksikologio - lingvologio - litologio - malakologio - malantaŭologio - maljunulologio - mamulologio - mariologio - meteologio - metodologio - metrologio - micetologio - mikologio - mikrobiologio - mineralogio - mitologio - morfologio - muzikantologio - muzikologio - nefrologio - neologio - neŭrologio - neŭropatologio - odontologio - onkologio - ontologio - ornitologio - ostologio - otologio - otorinolaringologio - paleofitologio - paleontologio - paleozoologio - paletnologio - parapsikologio - parazitologio - patologio - patrologio - pedagogio - petrologio - pomologio - psikofiziologio - psikologio - psikopatologio - psikopedagogio - radiologio - radiometeologio - reologio - reŭmatologio - rinologio - sedimentologio - seksologio - semiologio - serologio - serumologio - simptomologio - sinologio - sismologio - sitologio - sociologio - somatologio - speleologio - stomatologio - tanatologio - taŭtologio - teknologio - teleologio - teologio - teratologio - terminologio - termologio - tetralogio - tipologio - tiptologio - toksologio - topologio - traŭmatologio - trikologio - trilogio - ufologio - urologio - venereologio - virusologio - vulkanologio - zoologio

[redakti] Listo de ikoj

- abdiko - adjudiko - Adriatiko - aerodinamiko - aeronaŭtiko - aerostatiko - Afriko - agariko - akrostiko - akustiko - alambiko - Ameriko - amiko - amplifiko - analeptiko - analgeziko - anastatiko - angeliko - anglistiko - antaŭtaktiko - antibiotiko - apiko - apliko - apologetiko - arkibaziliko - arniko - arseniko - artifiko - artiko - artitmetiko - aspiko - astrofiziko - astronaŭtiko - Atiko - Atlantiko - atletiko - aŭtomatiko - balistiko - batiko - baziliko - bekpiko - beletristiko - betoniko - bioenergetiko - bioetiko - biofiziko - biogenetiko - bioniko - bitniko - boltofabriko - bona amiko - bonifiko - bostriko - botaniko - brasiko - briko - bukoliko - buŝharmoniko - butiko - cerambiko - ceramiko - cerviko - ĉetniko - dalmatiko - demultipliko - dentopiko - diagnozistiko - dialektiko - dianetiko - didaktiko - dielektriko - dietistiko - diko - dinamiko - dioptriko - diplomatiko - diplomistiko - diptiko - diskomuziko - distiko - dogmatiko - Dominiko - dreliko - drinkobutiko - duonfliko - duonmaniko - efiko - ekliptiko - ekonomiko - ekscentriko - ekskomuniko - ekspliko - elektroakustiko - elektrodinamiko - elektromekaniko - elektroniko - elektrostatiko - elektrotekniko - emajlofabriko - emetiko - encikliko - energetiko - enigmistiko - enklitiko - enotekniko - enpiko - eriko - estetiko - etiko - eŭbiotiko - eŭgeniko - fabriko - fadenfliko - fanatiko - ferbutiko - fiko - filiko - filipiko - fingrartiko - fingrodiko - fingropiko - fitrafiko - fiziko - fiziognomiko - fliko - florbrasiko - florkaliko - fonetiko - formiko - fuliko - galvanoplastiko - galveziko - ĝardenistiko - gazonbriko - genetiko - geodetiko - geodinamiko - geofiziko - geopolitiko - geotekniko - geotermiko - gimnastiko - gliptiko - glumozaiko - gnostiko - grafiko - gramatiko - gratifiko - harfiliko - harmoniko - haŭtveziko - heliko - hemistiko - hemodinamiko - hepatiko - heraldiko - hermeneŭtiko - heŭristiko - hidraŭliko - hidrodinamiko - hidromekaniko - hidrostatiko - himenoplastiko - hindistiko - histriko - Ibiko - iluminotekniko - impliko - indiko - informadiko - inkunablistiko - instalistiko - interkomuniko - iskiatiko - Jamaiko - Jeriko - juriko - kaciko - kaiko - kaliko - kanoniko - kantiko - kapokiko - kapsiko - karakteristiko - katadioptriko - katoliko - katoptriko - kaŭĉukfabriko - kaŭstiko - kazistiko - kenozoiko - kibernetiko - kiko - kinematiko - kinetiko - kiropraktiko - klasifiko - kleriko - kliko - kliniko - kokeriko - kolĉiko - koleretiko - koliko - koniko - Koperniko - korniko - kornopiko - Korsiko - kortiko - kosmetiko - kosmonaŭtiko - Kosta-Riko - kovrilfabriko - kriko - kriogeniko - kriptoportiko - kritiko - kroniko - kubiko - kvadriko - kvalifiko - lagotriko - laiko - lariko - leksiko - levistiko - lignobutiko - liko - limeriko - lingvistiko - liriko - logiko - loĝistiko - logistiko - lubriko - Ludoviko - lumbriko - lunatiko - magnetostatiko - makrobiotiko - malamiko - Maniko - Martiniko - mastiko - matematiko - mekaniko - metafiziko - metodiko - metriko - mezolitiko - mezozoiko - mikroelektroniko - mimiko - miriko - misfliko - misiliko - mistifiko - mistiko - modbutiko - modeliko - modelistiko - mozaiko - Mozambiko - muĵiko - multipliko - muziko - narkotiko - narkotrafiko - naŭtiko - neolitiko - numismatiko - obstetriko - olefabriko - olimpiko - onobriko - onomastiko - optiko - paniko - panoptiko - papriko - patristiko - pediko - peniko - perdriko - persiko - piedartiko - pikniko - piko - pintopiko - pirotekniko - plastiko - platobriko - platpeniko - pneŭmatiko - poetiko - polemiko - Poliniko - poliptiko - politekniko - politiko - pomtortriko - ponardopiko - pontifiko - porkaĵbutiko - Portiko - Porto-Riko - praktiko - prediko - prifiko - profilaktiko - propedeŭtiko - psiko - psikodinamiko - psikofiziko - psikolingvistiko - psikotekniko - publiko - pulvofabriko - pumiko - puniko - radiko - radiokroniko - radiotekniko - raliko - ratifiko - refliko - rektifiko - repliko - respubliko - retoriko - retroefiko - retrokiko - riproĉprediko - ritmiko - riziko - robotiko - rubriko - sabeliko - saliko - Saloniko - saltartiko - scentekniko - semantiko - semiotiko - siko - siliko - simboliko - simpatiko - sindiko - sinoptiko - siriko - sistematiko - sistemiko - skarifiko - skatolfabriko - skolastiko - slavistiko - socilingvistiko - sofistiko - spadiko - spiko - spronpiko - Sputniko - ŝtalfabriko - statiko - statistiko - stiletopiko - stilistiko - striko - Sud-Afriko - Sud-Ameriko - svastiko - taktiko - tamariko - tekniko - tektoniko - telekomuniko - telematiko - tematiko - termodinamiko - testiko - tiko - toksiko - toniko - topiko - tortriko - trafiko - trapiko - triptiko - tritiko - trompartifiko - trompokliko - tropiko - tuniko - umbiliko - urtiko - variko - Veroniko - veziko - viatiko - vibiko - zootekniko - Zuriko

4360914.7edf3693.560

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Referencoj

  1. Ĉu vi legis la Fundamento ?
  2. Kreita “laŭ la bildo de Dio”, Genezo 1,26.
  3. (Katolika eklezion, Hegelon, Sokraton...
  4. Francis Collins, La lingvaĵo de Dio. Esploro pri scienco kaj kredo (The Language of God. A Scientist Presents Evidence for Belief), Sperling & Kupfer, 2007 (2006)
  5. Ne eblas absoluta scio ja jes, sed krom la absoluteco de la principo laŭ kiu ne eblas absoluta scio, obĵetas la kultantoj de la morala scienco.
Content Navigation
Aliaj lingvoj