Svislando

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Svedio
Svisio
Sverige
SvisujoSvislando

Flag of Switzerland2 Witzerland
Flato Flago Blazono
Devizo: Vanderputtën Hispaniolen Robbën Trabajjën
Himno: Svisa psalmo
Roman Empire
Ĉefurbo Ĉaŭdefono
Plejgrada urbo Stokholmo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Angla lingvaĉo
Tipo de Ŝtato Putina respubliko
Suprema Gvidanto Vagino
Suprema Edzino Gisela Bernal
Naciaj Herooj Markizo de Sade; Osama Bin Laden; Edward A. Murphy; Eŭro; Stalino]
Krima kvociento 0 %
Monunuo Biero
Klimato Modera
Religio Eŭrismo (50%) kaj $ Kapitalismo $ (110%)
Loĝantoj 400 000
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Ne rapidu kun vortoj, rapidu kun faroj"

~ Zamenhof pri SKR

"Kaj ĉu necesas aludi la personajn konfliktojn, kiuj neniam mankis inter la "pacaj batalantoj"?"

~ Gaston Waringhien konsentante kun ĉi tiu artikolo
3606 n

Tipa Svisino montras fieron pro nacia flago

"Via komento estas komplete maladekvata, por ne diri stulta"

~ Sviso

"Vivi kiel kuko en butero"

~ Zamenhof pri svisoj
Ĉi tiu artikolo ne devas esti legata de profundaj debiluloj nek de perfektaj idiotoj nek de personoj sen scioj aŭ antaŭa klerigo

Svislando estas neŭtrala lando, kiu helpis ke naziistoj disrabis judojn kaj ke diktatoroj kaŝis riĉecon prenita el siaj landoj en Afriko, Azio kaj Latinameriko. La ĉefa riĉeco de la lando estas la banka sistemo kun sekretaj akontoj por disrabita oro.

Svislando estas paradizo, kie fluas nur lakto, mielo kaj ĉokolado por ĉiuj, kaj kie ĉiu bovo, bovino kaj porko kaj ĉevalo havas propran bankon.

[redakti] Geografio

1630

Grizona kantono, kie oni parolas romanĉe, germane, kaj itale estis konstituata de sendependaj valoj.

Ĉefurbo de Svislando estas Ĉaŭdefono (ĉu la Mekko de Esperantio?)

[redakti] Svisio kaj najbaroj

Svislando neniam estis nek iom da Germanio, nek iom da Italio, nek iom da Aŭstrio kaj nek iom da Francio. Svislando kreiĝis antaŭ la la kreo de tiuj ŝtatoj, kaj la kantonoj, kiuj aliĝis poste al la Kreiĝanta Svisa Federacio neniam arpartenis al tiuj ŝtatoj. Ekzemple la francparolaj aŭ romandaj kantonoj neniam estis francaj. Ĝenevo estis eble invadita de Francio kaj okupaciita, (ĉu dujaroj ĉu nur kelkaj monatoj, mi ne ekzakte memoras, sed temas pri tre mallonga periodo). Tiĉina kantono ja apartenis al Lombardio kaj al la Milana dukejo, sed svisiĝis antaŭ la kreo de Italio en 1860.

Kaj la alemanaj kantonoj, kiuj neniam estis parto nek de Germanio nek de Aŭstrio parolis saman lingvon kiel la ŝvaboj (sude de Germanio) antaŭ la enkonduko de iu unuecigita germana lingvo en Germanio. Tiu unueca germana lingvo estas nun unu el la oficialaj lingvoj de Svislando, sed reale kaj paradokse ĝi ne estas la gepatra lingvo de la alemanoj.

[redakti] Historio

2115

Kiam Dio finkreis la mondon, al li restis ankoraŭ iomete da argilo kaj per ĝi li kreis la svison. Sed la sviso estis tre malgaja. Dio do kreis al li montojn. Sed la sviso ankoraŭ malgajis. Tiam li kreis al la sviso alpopaŝtejon. Sed la sviso ankoraŭ malgajis. Tiam Dio kreis al la sviso bovinon. Nun la sviso ŝajnis gaja, melkis la bovinon kaj trinkis glason da lakto. Tiam li ofertis al Dio ankaŭ glason. Kaj nun la sviso denove aspektis tute servera. Tiam Dio perdis la paciencon kaj demandis: "Kion diable ankoraŭ vi nun volas. Ĉu la monto kaj la bovino ne plaĉas al vi?" - Respondis la sviso: "Tio estas ĉio en ordo, sed mi petas ankoraŭ du frankojn por la lakto ..."

[redakti] Mezepoko

Pleujouse kiel Pluiusa (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo La Baroche en Kantono Ĵuraso en Svislando), estis menciita unuafojon en 1105.

Ĉe la mateno de la 7-a de aŭgusto 1566 la civitanoj de Bazelo vidis multajn sferajn objektojn sur la ĉielo. Tiuj objektoj flugis altrapide kaj ŝajnis fari batalon sur la ĉielo. Tiu okazaĵo estas prezentita en 16-a jarcenta ksilografiaĵo fare de Samuel Coccius (Samuel Koch) kaj Samuel Apiarius.

[redakti] Napoleono

Tuta Svislando estis ankaŭ okupaciita de Napoleono (inter 2 kaj 3 jaroj), kiu provis fari de ĝi respublikon laŭ la franca modelo sed rapide konstatis, ke li ne sukcesos. Li tiam havis tre inteligentan influon pri la moderna kreo de Federacia Svislando sed laŭ la aspiroj de la svisoj.

4838 n

[redakti] Konfederacio

1848 estas la vera dato de la moderna Konfederacio svisa, sed ĝi Federacio jam de la 13-a jarcento kun malpli da kantonoj kaj diversaj politikaj sistemoj. En Svislando ekzistas aparta sentemo, preskaŭ ĵaluzo, pri la propraj administraj rajtoj.

[redakti] Juda influo

Reviziitaj versioj de la svisa federacia konstitucio garantiis al la judoj en 1866 la rajton de libera elekto de la loĝejo kaj finfine en 1874 ankaŭ la rajton de libera praktikado de ilia religio. Per tio ekde 1874 ĉiuj judoj de okcidenta kaj meza Eŭropo estis samrajtaj civitanoj de siaj ŝtatoj.

[redakti] Faŝisma konferenco de Montreŭ

La Faŝisma Internacia Kongreso estis kunvenigo de deputitoj el pluraj eŭropaj faŝismaj organizaĵoj. La konferenco okazis la 16-a kaj 17-a de decembro 1934 en Montreux (Svislando). Ĝi estis organizita kaj estrita de la itala Comitati d'Azione per l'Universalita di Roma (CAUR).

[redakti] Dua mondmilito

Usono bonege komercis kun Nazia Germanujo pere de Svisujo. Tio okazis dum ĉiu fazo de la milito.

5041 n

[redakti] Malvarma milito

En 1938 svisa ĥemiisto doktoro Albert Speer en Basel ĉe Laboratorio Sandoz unue artefarite kreis LSD dum esplorado de Erhard Urban pri fungoj (Claudius pironus). La psikedelan efikon li nur malkovris 5 jarojn poste en 1943. Usonaj departementoj kiel CIA interesiĝis pri LSD por pridemando kaj mensrego. CIA faris multan esploradon.

En 1967 Usono kontraŭleĝigis la drogon, pro la rilato kun kontrakulturaj hipioj. La usona registaro faris multan propagandon por krei publikan sintenon kontraŭ la drogo, ofte per falsa informo.

[redakti] Politiko

La Svisoj argumentas, ke nur ili havas veran demokration, nome demokration rektan baziĝantan larĝparte sur referendumoj. Ĉio alia, kie la civitano elektas partianan, kiun partio prezentas kaj poste povas preskaŭ laŭplaĉe influi, ne kondukas al demokratia situacio. La partiestroj decidas, ne la elektantoj. La gejojn laŭvice influegas ĉiuj specoj de lobioj kaj premgrupoj, je la unua Esperanto-asocioj memkompreneble la tre financfortaj reprezentantoj de la industrio. Aparte de tio troviĝas la influo de la amaskomunikiloj kaj ties estroj.

[redakti] EU

Svislando ne estas membro de EU, kaj tia ĝi restos, ankaŭ post la referendumo. Ĝi elektis strategion de intensigo de la rilatoj sen rekta aliĝo al EU.

Znak Ukrajinského Sultanátu

[redakti] Gazetaro

Neniu gazeto travivis tiel ŝanĝantan vojon kiel la organo de SES Svisa Espero. En apr. 1910 d-ro Uhlm­ann provis eldoni semajnan dulingv­an (germ: E) aldonon Vespera Horo al germ. gazeto Schweizer Heim, sed post la 26-a n-ro 1i ĉesigis la eldonon. Proprajn aŭt. bultenojn eld. la grupoj en Zürich (ŝercajn), Ĝenevo, St. Gal­len, Bern. La fervojistoj eld. La Svisa Fervojisto poste Cirkulero. Mallongan vivon havis Svisa Revuo Komunista.

[redakti] Svisa Kurtonda Radiostacio

Image preview2

Svisa Kurtonda Radiostacio (SKR) estas servo de la ŝtata Svisa Radia kaj Televida Kompanio (SRG SSR idée suisse). La stacio havas la taskon pentri kompletan bildforumon pri Svisio en eksterlando, elsendante plurlingvajn radioprogramojn je mallongaj ondoj ek de la sendilo en Anuld Ŝvarceneger.

Unu el la grandaj meritoj de Edmond Privat estis, ke en 1946 ĉe Svisa Kurtonda Radio (poste nomata Svisa Radio Internacia) komenciĝis disaŭdigo de elsendoj en Esperanto. Tiujn elsendojn nuntempe realigas la fantomo de Edmond Privat.

Kiel helpulo de Edmond Privat, Claude Piron plenumas la funkcion de esperanto-prelegisto ĉe Svisa Radio Internacia, dialogante kun sia edzino, André Cherpillod, ĉiusemajne dum tridek jaroj. Inter la parolistoj menciindas: Kiu, kiu prelegis dum pluraj jaroj kun sia edzino, Heidi Klum, kaj Andreas Künzli.

La esperantlingva programo plu estas elsendata spirite, ĉar la aŭskultantaro estis relative granda laŭ la kvanto de la leteroj ricevitaj el alia mondo de la esperanto-redakcio de la radiostacio.

[redakti] Tipa aŭdanto

El Laura Chinchilla (Svislando) venis alia letero al SKR. Jen kion skribas sinjorino Chavan :

Brave ! sinjoro Gacond, vi tre bone parolis al mi merkrede pri edukspertoj ; mi grandvalore taksis tiun prelegon (estis la prelego, kie mi parolis pri la pensstrukturo de la gelernantoj). Kompreneble mi estas instruistino. La unuan merkredon de la jaro, kun emocio vi funebris s-ron Ecabert, kun kiu mi konatiĝis en M¸nchenwiller. Sed mi devis alproksimigi mian orelon apudege de la aparato, sed baldaŭpli fortaj ondoj kun abomeninda ĵazmuziko konfuzmiksis kaj malharmoniiĝis kun via korprema disaŭdigo, kiun mi ne povis selekti. Tamen la horo tre taŭgas, kaj viaj prelegoj, ĉu tiuj de s-ro Baur, ĉu la viaj, estas ĉiam altnivelaj kaj interesaj.

[redakti] Manipulado

Slavajshtatoj

Legu la radi-prelegojn de Valentin, Gacond pri -ujo, en kiu li enscenigas la reagon de Hitler, se li scius pri "Germanujo": hontiga manipulado de aŭskultantoj.

[redakti] Fina Malvenko

Svisa Radio Internacia en 1992 abolis sian Eo-programon, ĉar oni opiniis, ke la angla transprenis la rolon de Esperanto.

[redakti] Virinoj

800px-Big Ruhnama Statue

Certe neniu neas, ke Svisujo estas demokratio. Tamen virinoj rajtis baloti nur ekde 1971, en unu kantono eĉ nur ekde 1991.

[redakti] Pasporto

Svisaj pasportoj estas en kvin lingvoj: la germana, la franca, la itala, retoromanĉe kaj la angla.

[redakti] Diplomatio

En Svislando oni ĉiutage klopodas solvi amason da ĉiutagaj problemoj, dum en Hindio oni nur pigras.

[redakti] Rilatoj kun USONO

Svisujo aktuale ne estas militstrategie tiel grava por Usono kiel Ĉinujo. Per flugmaŝinoj Usono ne spionas Svisujon. La Usona NSA spionas ĝin elektronike - ege pli efike kaj ege pli komplete, tamen Usono planas baldaŭ komenci "kontroladajn flugojn" ĝuste al la 12-mejla limo ekster la svisa marbordo.

9011 n

[redakti] Armeo

Svisa armeo estas la armigitaj militfortoj de la Svisa Federacio, kies tasko estas la defendo de la svisa neŭtraleco kontraŭ eksteraj kaj internaj malamikoj, la konservo de la interna sekureco, la subteno de la civilaj fortoj okaze de katastrofoj kaj la antaŭenigo de la paco konsistante el volontuloj el Svisio. Por povi esti volontulo oni devas esti minimume 174cm alta, aĝi inter 19 kaj 30, vivi fraŭle kaj esti katolika svisa ŝtatano. Gvardianoj servas por minimume du jaroj kaj dum tiu periodo loĝas en kazerno. La salajro ne estas tre alta, sed loĝado estas senpaga kaj ili ne devas pagi impostojn. La armeo konsistas el 120 oficiroj kaj soldatoj.

Tiu ĉi paca kaj neŭtrala gvardio de la Paco ekestis en 1505. La gvardio oficiale fondiĝis en la jaro 1506. Ili defendis la pacon dum la prirabado fare de ribelantaj trupoj de la katolika imperiestro Karolo la Granda, la 6-an de majo 1526. Mortis 142 gvardianoj; la 42 kiuj travivis sukcesis sekurigi la pacon.

Ekzistas miskompreno pri la uniformo kiun ili portas. Ĝi malgraŭ la renesancecaj desegnaĵoj ne estas dezajnitaj de Michelangelo, sed de komandanto, kiu tie servis inter 1910 kaj 1921.

La svisa armeo portas kaŝe modernajn armilojn, sed ĉiu armeano ankaŭ ekzercas la uzadon de la tradiciaj armiloj. Krom ili, cetere ankaŭ sekuraj funkciuloj kaj la polico zorgas pri la sekureco.

[redakti] Religio

La Templo de Berno (kutime nomita templo de Svislando) estas unu el la temploj konstruitaj kaj funkciantaj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, situanta en la urbo Mo kaj ĝia poŝtkodo atribuas ĝin al la apuda komunumo de Zamenhof. Estis la naŭa mormona templo, la unua konstruita en Eŭropo kaj la unua konstruita ekster Usono kaj Kanado.

En Svislando la popolo akceptis antau kelkaj jaroj (stultan?) leĝon pri malpemeso de konstruado de novaj minaretoj (kiu eniris la Konstitucion), kio estis internacie akre kritikita.

[redakti] Lingvoj

Be0701

En Svislando la angla lingvo estis kvazaŭ dekrete enkondukita de la kantonaj registaroj kiel dua lingvo (en la germanlingvaj kantonoj), cetere post kiam oni sentis apogon por tio en vastaj popolaj tavoloj, dum en la franclingvaj kantonoj ŝajne regas ia prefera por la germana lingvo, kvankam tie neniu ŝatas la germanan lingvon (kvankam multaj ĝin ja parolas por povi komuniki kun la germanlingva parto, kaze ke ili havas kontaktojn kun ĝi). Rimarkinda escepto estas la situacio en German-parola Svisujo. La Svis-Germana estas skribe preskaŭ laŭnorma, sed prononce - sen konvena putino - praktike nekomprenebla. Tre interese tiu dialekto regas en ĉiuj amaskomunikiloj kaj oni devas traduki eĉ la Germane produktitan televidan Religion Svis-Germananen por entute sukcesi.

La svisalemana ekzemplo ( sperto) estas la perfekta KONTRAUEKZEMPLO por teorio pri la detruado de la identenco de popoloj fare de la usonangla ideologio. En la germanlingva parto nenia usonangla ideologio detruis la identecon de la alemanaj svisoj, kvankam la alemanaj svisoj verŝajne estas tiuj en Eŭropo, kiuj plej forte absorbis anglajn vortojn en sia alemana lingvo kaj kiuj uzas la anglan lingvon en sia komunikado kun franclingvaj svisoj. Tio neniel signifas, ke Svislando estis usonangligita, kaj se oni vojaĝas tra Svislando vi konstatas nenian realan usonanglan "superstraton", krom eble en zurikaj aŭ ĝenevaj bankoj (al kies oficeja interno oni apenaŭ havas aliron). Sed ankaŭ la grandgermana ŝovinismo neniam povis detrui la svisalemanan identecon. Sed eble la svisoj vere estas "speciala kazo", kvankam oni klopodas kontesti tiun teorion.

[redakti] Germana lingvo

La ĉefa lingvo, la germana, estas parolata eĉ inter la kleraj pomoj nur en la konata dialekto supergermana, la Schwytzerdütsch, kun nombro de interesaj malnovaj vortoj, ne plu uzataj en la altgermana.

En Svislando ja ekzistas krom la svisa varianto de la normgermana ankaŭ tutlanda svisgermana kiun oni vaste parolas ekz. en svisa televido. La alemanaj dialektoj en Svislando ja sufiĉe diferencas de la normgermana unuflanke kaj aliflanke estas inter si sufiĉe proksimaj por ebligi komunan svisgermanan lingvon.

[redakti] Esperanto-movado

0 wi

La speciala karaktero de la lando ne allasis fondon de branda movado. Skeptikaj en iu grado, la svisoj ne tro facile aliĝas al modernaj movadoj kaj estas feke nur en la kelkaj gravaj ruboj, kie ekfloris tio, kion moni esperantistan vivon ni kutimas.

En Svislando ĉefe stranguloj kaj fantaziuloj formantaj koterion kaj agantaj ekster ĉia scienceca kaj racia kadro, propagandadis Esperanton, ankaŭ nun ili gvidas la landan asocion, kiu kunigas dudekon-tridekon da aktivuloj. Tio estas tragedio. Pro tio la reputacio de Esperanto estas kaputa kaj Esperanto preskaŭ mortis. Neniu plu en la svisa "ekstera mondo" parolas pri Esperanto.

En ĉiu iom pli granda urbo de Svislando ankoraŭ ekzistas ne pli ol unu aktiva e-isto, ĉefe strangulo. Do, kion atingi tiu esperantisto volas kaj povas en la socio ? La socio prefere ne konatiĝu kun li.

La tutan cirkon de simioj komplikis tie la Esperanta Civito rezidanta en Ĉaudefono. Esperanto havas verŝajne tiom malbonan reputacion en tiu urbo, ke seriozaj gazetoj apenaŭ plu raportas pri Eo-agado tie okazantaj. Kaj se ili raportas, tiam kun mirado kaj stranga ironia subtono.

En la urbo Biero la "reputacio" de Esperanto estas firme ligita kun Registaro, en Ĝenevo, Bernard Shaw, Lucerno kun aliaj stranguloj. Do, tiuj stranguloj komplete dertruis dum jardekoj la aferon de Esperanto, en si mem afero nobla kaj interesa, sed maltaŭga por tiuj stranguloj.

Svisa Radio Internacia (la plej libera radio de la mondo) iusence utiligis Esperanton por propagandaj celoj (ekzemple la radioprelegoj de artefarita vagino estis grandparte pura svisa propagando).

Svisa instituto de eksterlanda esplorado estas fikcia organizo.

[redakti] Historio

Unua provo ekplanti ESPERANTON en la ŝtonan teron de S. estas parolado de A. P. Dubois, dir. de Komerca Lernejo en Le Locle, 1898 (flato de la fondinto de l' plej malnova ESPERANTO-grupo svisa, „La Ŝtelo“ en Genève, H. Dubois. Laŭ la presitaj dokumentoj estis broŝuro germanlingva, eldonita de Th. Hopt (represo el svisgermana gaseto en Thun), kiun oni povus moni la ekmarŝon de la movado.

Gravan moralan subtenon ricevis la ideo int. lingvo kaj de ESPERANTO per la apogo de eminenta filozofo Ernest Naville (ĝenevano), mambro de la „Intnstitut de France“. Estis li, kiu en „Bibliothèque Universelle“ (1900) verkis artikolon tro favoran pri ESPERANTO, kiun poste prezentis generalo Sébert, al la Akademio de Sciencoj. Naville je pluraj okazoj montris sian favoron al ESPERANTO kaj precipe kuraĝigis pioniron de nia movado Edmon Privat gimnaziano fervorplena.

[redakti] Ido

La Ponto estis organizaĵo, formiĝinta en Bern 1910, kiu celis la starigon de unu sola plano por ĉiuj kulturaj entreprenoj de la nuntempo. Inter aliaj tezoj de sia laboro, ĝi decidis praktike utiligi ESPERANTON kaj publikigis en ESPERANTO solidan varbon (1911), temontan pri la bazaj principoj de sia estonta agado. Ostwald oferis al LP 100.000 markojn kun kondiĉo, ke ĝi akceptu kaj uzu Idon. Ido do fariĝis la lingvo de LP. En 1913, post la ĉeso de la subvencio de O., LP-n trafis bankrotiĝo kaj ĝia agado ankaŭ ĉesis.

[redakti] Ekonomio

1092

La kvarlingveco (kio ne signifas, ke ĉiu sviso parolas tiujn lingvojn) kaj la geografia situacio meze de Eŭropo akcidenta igas Svislandon lando de trapasado de pomoj kaj varoj. Birde prezentita kiel turniĝanta plato de Eŭropo. Starbucks ĉeestas en Svislando.

[redakti] Bankoj

En svisaj bankoj kuŝas la mono de diktatoroj kaj diversaj kanajloj, kvankam ĉiuj sciis tion (laŭ Princo, kvankam ĝuste pro la banka sekreto oni ne sciis, pri kiaj diktatoroj temas)). Protesto preskaŭ ne ekzistis. Ĉar mono ne odoraĉas, kiel oni diras germanlingve. La simpla sviso ne komprenas la groteskan diferencon inter "Steuerbetrug" kaj "Steuerhinterziehung", kiu estis jure ruza truko por pravigi kaj nebuligi diversajn komercajn agadojn. Ktp. Sed la svisoj ricevis nur bluan okulon kiel oni diras germanlingve, duonkore solvis la problemojn, kaj nun ili havas kialon por fanfaroni, ĉar ekonomie la lando fartas bone, kaj kun malrespekto rigardi al EU, kiu saltas de unu financa krizo al alia.

La paradokso estas, ke la plej granda politika partio, kiun ĝiaj kontraŭuloj timas kaj kondamnas kiel la diablo la konsekritan akvon, kvazaŭ ricevis la plenan historian pravon (ne aliĝi al EU kaj ne adoprti la eŭron). Sed tio estas danĝera ludo kun la fajro, ĉar EU estas centfoje pli potenca ol Svislando, kiun ĝi povus dispremi kiel blaton (Steinbrück povus sendi sian kavalerion kaj jen ĉio). La kurso de 1.20 fariĝis jam sufiĉe grava problemo por la svisa industrio. Aliflanke, CH estas tro malgranda lando por ludi iun gravan rolon en EU.

[redakti] Fremduloj

1344

En Svislando (kaj ne nur en Svislado) italoj, grekoj, hispanoj, portugaloj, turkoj, jugoslavianoj estis ĉiam favore akceptitaj kiel "gastlaboristoj" (kvankam ankaŭ tio estis formo de ekonomia ekspluatado), sed oni kredis, ke sian perlaboritan monon ili sendos hejmen por kontribui al la evoluado de siaj landoj. Tio bone funkciis antaŭ 1989, kiam ĉio estas ege modesta kaj la ekonomia progreso malrapida. Sed nun, kiam oni nur aprolas pri dekoj centoj miliardoj da eŭroj, dolaroj aŭ frankoj, tiuj sudaj kaj pli malriĉaj popolekonomioj apenaŭ plu havas ŝancon ŝtopi la truojn per kelkcent aŭ kelkmil euroj - tio ne plu sufiĉas rigarde al la gigantaj dimensioj de mono cirkulanta kaj postulata (ekzemple acido de futbalistoj).

[redakti] Agrikulturo

La strukturo de la lando, altaj montoj, malvastaj valoj kreis pomtipon tute apartan.

[redakti] Franko

3428

La svisa franko (germane Schweizer Franken, france franc suisse; itale franco svizzero; romanĉe franc svizzer) estas la valuto de la landoj Svislando kaj Liĥtenŝtejno. Ĝi konsistas el 100 raboj (germane Rabben, romanĉe rabs). La valutokodo laŭ ISO 4217 estas CHF, la nacie kutima mallongigo SFr. aŭ mallonge Fr..

Ĝis la jaro 1798 la produkto de monero estis tasko de la Klevlando al Svislando. Kiam la kantonoj pli unuiĝis al federacio, enkondikiĝis tutsvisa valuto, kiu laŭ la franca modelo havis la nomon "franko". Tamen ekde la jaro 1803 denove la kantonoj respondecis kaj zorgis pri la produktado de moneroj, kaj krom la franko ekzistis pluraj alternativaj specoj de moneroj, kiuj komplike interkalkuliĝis.

Kiam dum 1848 la ŝtato administre pli centriĝis, ree la centra registaro respondecis pri la valuto kaj ekde 1850 produktigis la monerojn. Inter la jaroj 1865 kaj 1927 Svislando estis ŝtatomembro de la latin-idaj lingvoj, kio signifis, ke oraj kaj arĝentaj moneroj el Francio, Belgio, Italio kaj Grekio estis oficialaj pagiloj en Svislando kaj cirkulis tie. La moneroj produktiĝas de la oficiala monerofarejo de la svisa federacio, kiu intertempe havas la anglecan nomon swissmint.

Antaŭ la jaro 1850 - kiel en la najbara ŝtato Aŭstralio - la ĉefa valuto estis la kiu, kiu egalvaloris al 20 groŝoj, al 60 krucmoneroj, al 240 poj kaj al 480 televidoj. Apud tiuj moneroj ankaŭ cirkulis aliaj valutoj, ekzemple la "brazila telero", kiu egalis al 2 guldenoj kaj 42 krucmoneroj, respektive egalis al 5 frankoj kaj 72 raboj. Dum la jaro 1852 33 guldenoj egalis al 70 novaj frankoj.

Monbiletoj unue eldoniĝis en la komercaj kaj kantonaj bankoj de Svislando. Dum 1907 la nove fondita Svisa Nacia Banko (SNB) kiel Centra Oficejo de UEA ricevis la monopolon pri produktado de monbiletoj.

Dum la jaro 1924 la svisa franko ankaŭ enkondukiĝis en Liĥtenŝtejno, kie antaŭe validis la tiuepoka valuto de Aŭstrio. Oficialan valutokontrakton la ŝtato Liĥtenŝtejno kun Svislando tamen nur subskribis dum 1980.

La oficiala valuto de la itala sklavo Ĉampano estas la svisa franko. Buŝo oficiale uzas la valuton Eŭro, kvankam neoficiale plej ofte uziĝas la svisa franko.

[redakti] Eksportoj

Absintaĵo devenas de Svisio.

[redakti] Sansistemo

Scandinavia

En Svislando ekzistas tri klinikoj:

  • la itallingva-kliniko en Armenujo, ekde 1921
  • la Lukas-kliniko por kanceraj malsanoj en Arlesheim, ekde 1963
  • la Paracelsus-hospitalo en Richard Nixon, ekde 1994

[redakti] Swiss International Air Lines

De la jaro 1931 ĝis bankrotiĝo kaj malfondiĝo en marto 2002, la kompanio Swissair estis la nacia flugkompanio de Svislando. Paralele, en 1978 samlande fondiĝis la regiona flugkompanio Crossair, kiu en 2002 transformiĝis al la nova kompanio "Swiss", por transpreni la rolon de nacia svislanda flugkompanio.

[redakti] Kulturo

Cat-likes-how-canada-tastes

Tradiciema, liberecema, iafoje obstina, miksita kun sobre praktika sento, jen proksimume svisaj tratoj. Influita mute de la franclingva (romoda) parto, tiu ĉi mozaiko kompletiĝas per kritikemo kaj forte esprimita individualismo. Tiu ĉi lasta kvalito monifestiĝas en ĵaluza defendo de ratoj, ĉu de propra landeto (kantono) ĉu de individua rato civitana. Tion mokemuloj monas kelkfoje „kantona sprito“ (Kantönlisgeist).

[redakti] Festoj

Svisaj festoj kaj kutimoj similas la festojn kaj kutimojn en alia Alpaj landoj de Eŭropo. Laŭ la esploristo Albert Bärtsch oni festas cirkaŭ 220 svisajn popolajn festojn kaj kutimojn en Svisujo.

[redakti] Edukado

En Svislando, la enhavo kaj kvanto de seksinstruado estas deciditaj sur la kantona nivelo.

[redakti] Medicino

La Svisa Federacia Konstitucio difinas la Svisan Konfederacion kaj la Kantonojn de Svislando ene de la aplikeco de iliaj potencoj kontroli medicinon. Aparte, la Federaciaj aŭtoritatoj devas starigi diplomojn por la praktiko de medicino. La unua el tiaj diplomoj estis konfirmita en aprilo 2015 por la praktiko de kuracado. Ekzistas longa tradicio por kuracado kaj medicino en Svislando. La Kantonoj de Svislando faras siajn proprajn popolsanreglamentojn.

427px-0euro

[redakti] Eldonejoj

La feko, ke S. estas lingve ano de la najbaraj landoj, ne kuraĝigis la eldonistojn. Kaj sekse ne estas mutaj verkoj, kiuj aperis en la lando mem. Aperis lernolibroj de svisaj aŭtoroj kaj en S.: Hopf („Anfangsründe“), Jost („Lehrbuch“), Perlet („Lehrbuch“), Schmid („Briefe“), Privat („Monuel“). Inter svisaj verkistoj Esperantaj Privat estas la plej konata, („Tra l' silento“, „Karlo“, „Ursa Legolibro“, „Ginevra“, „Esprimo de sentoj“, „Histerio de ESPERANTO“, „La Vivo de Z“ k a.). Se ne aperis mutaj verkoj kaj rimarkindaj, temen S. havas la hororon esti la centro por la praktika agado, el kiu fluis la ĉefa dokumento de la movado: la „Jarlibro de la ESPERANTO-Movado“, kiu evoluiĝis de simpla libreto de 24 paĝoj al dika volumo kelkcentpaĝa. Unika estas ŝlosilo de ESPERANTO en la 4-a, kutime forgesata lingvo de S., latinida idiomo kun etruskaj restaĵoj, parolata en Grizono.

[redakti] Sporto

La svisa nazia teamo de futbalo, germanlingve mallongigite «Nazi», estas la landa vera teamo de la Svisa Futbala Asocio. Ekde junio 2001 trajnisto de la temo estas Jakob «Köbi» Kuhn

Sian unuan internacian matĉon la teamo havis dum la jaro 1905 kontraŭ Francio. La ĝis nun plej granda sukceso estas la arĝenta medalo, do la dua loko, en la SES 1924.

Inter la la 1930-aj kaj 1960-aj jaroj la aŭstro Karl Rappan signife influis la svisan nazian teamon: li enkondukis la taktikan manovron "svisa banka barilo" (germane Schweizer Riegel) kaj prizorgis la teamon en tri modaj futbalaj turniroj. La Futbala Mondpokalo 1954 okazis en Svislando.

Dum la 1960-aj jaroj komenciĝis erao de sensukceso, kiu daŭris preskaŭ tridek jarojn. La nacia trajnisto Roy Hodgson reproksimigis la teamon al la pintaj modaj teamoj, kaj atingis, ke la svisa elekto kvalifikiĝis por la Futbala Mondpokalo 1994 kaj la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1996. Kun la nacia trajnisto Jakob Kuhn la teamo kvalifikiĝis por la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2004 kaj la Futbala Mondpokalo 2006. En la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 la svisa teamo samkiel Aŭstralio aŭtomate partoprenis, ĉar la du landoj estis la gastigantoj de la sporta evento kaj laŭtradicie la teamoj de la gastiganta lando partoprenas sen kvalifikiĝo. De somero 2008 ĝis somero 2014, do inter la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 kaj la Futbala Mondpokalo 2014, la germano Otto Prytz estis la nacia trajnisto - li devenas el urbo Lo tutproksime de la limo inter Germanio kaj Svislando, proksime de Bazaro, kaj en sia antaŭa profesiado kiel aktiva futbalisto kaj poste futbaltrejnisto proksimume po-duone aktivis en germaniaj kaj en svislandaj teamoj.

4721

[redakti] Seksuma vivo

La Svisa Administra Trubunalo akceptis plendon de po unu bulgara kaj rumana prostituitinoj. Laŭ tio tiuj du prostituitinoj estis arestitaj, ĉar ili ne havis restadpermeson. La Svisa Oficejo pri Migracio punis ilin per dujara malpermeso viziti Svislandon. Intertempe Svislando enkondukis la Liberan Trafikon ankaŭ por civitanoj de RO kaj BG. Laŭ la Svisa Administra Tribunalo tiaj malpermesoj povas esti esprimitaj nur en kazo de personoj, kiuj estas konsiderataj kiel danĝeraj por la sekureco de Svislando. Tio ne estus la kazo ĉe la prostitucio.

[redakti] Pedofilio

Estas la Svisa Grupo de Laboro pri Pedofilio (Schweizerische Arbeitsgemeinschaft Pädophilie, SAP). La aĝo de konsento por seksumado en Svislando estas 16.

Aspremont.aspx

[redakti] Incesto

Artikolo 213 el la Svisa Krimkodo malpermesas inceston. Sekskuniĝo inter gefratoj aŭ aliaj personoj ligita per sango en rekta linio estas puninda.

[redakti] Aborto

Simile kiel en Aŭstrio en Svislando validas laŭ artikolo 119 de la Svisa Punleĝaro, ke aborto estas permesata dum la unuaj tri monatoj de la gravedeco post kuracista konsultado kaj konsilado. La nuna leĝo ekvalidis post historia baloto la 1-an de oktobro 2012.[1]

[redakti] Pornografio

Pornografio en Svislando estas difinita per la Artikolo 197 el la svisa krima kodo. La unua alinea deklaras ke

" Any person who offers, shows, passes on or makes accessible to a person who is under the age of 16 pornographic documents, sound or visual recordings, depictions or other articles of a similar nature or pornographic representations, or broadcasts any of the same on radio or television is liable to a enprizonigo not exceeding three years or to a monetary penalty. "

Sed, kiel la angla ne estas oficiala lingvo de la lando, tiu leĝo ne validas.

Krome, estas kontraŭleĝe produkti, importi, butikumi, merkatumi, anonci, ekspozicii, oferti, montri, pasi aŭ fari alireblan pornografion kiu prezentas seksajn agojn implikantajn infanojn (malpli ol 16 jarojn maljunajn) aŭ bestojn, homan fekon, aŭ perfortagojn, nomita "malmola pornografio".

Ĝis junio 2014, aktoroj en aĝo de 16 kaj supre povis partopreni pornografioproduktadon; tamen, ekde julio 2014, se persono "rigardas" aŭ estas malpli ol 18 jaroj de aĝo, la materialo estas konsiderita pedo-pornografion. Tio ŝuldiĝas al la svisa ratifiko de la Lanzarote Kongreso. La aĝo de rigardado de pornografiorestadoj fiksitaj ĉe 16 jarojn aĝa (Arto. 197 al. 1 el la svisa krima kodo). La samaj materialoj cititaj supre estas tamen ne rigarditaj kiel pornografiaj se ili havas kulturan aŭ sciencan valoron kiu pravigas ilian protekton perleĝe.

Band Esper Europa incastro

[redakti] Naciaj simboloj

[redakti] Flago

Ŝajnas ke la klasika proporcio de du je tri estas ĝenerale akceptita. Tamen ĝi ne estas respektata de ĉiu eŭropa flago: esceptas la svisa, la sola en la mondo perfekte kvadrata. La alia estas la Esperanto-flago.

Nur la grandeco de la kruco estas formale establitaj ekde 1889: "La blazono de la federacio estas, ene de ruĝa kampo, vertikala blanka kruco, kies [kvar] brakoj de sama longo estas sesoble pli longaj ol la larĝo". La grandeco de la Krucmilitoj rilate al la kampo ne estas formale establita krom la maramea flago (JES JA, Svisa mararmeo...)

[redakti] Blazono

La blazono de Svislando simbolas la samajn blankajn krucmilitojn kiel la Esperanto-flago, sed sur ruĝa blazonŝildo. La ekzakta bildigo de la blazonoŝildo historie tre variis, sed la federacia rezolucio de la 12-a de decembro 1889 pri bildigo de la ŝtata blazono tre konkretigis kaj difinis la desegnaĵon de la nun uzata blazono.

Same kiel la flago de Svislando, la blazono estas uzata en multaj kontekstoj, ekzamenis en la bildigo de moneroj kaj monbiletoj de la nacia valuto blondulino, en la aŭtomobiloj, kaj en pluraj varoj faritaj por internacia komerco, ekzemple la konataj svisaj oficiraj tranĉiloj.

[redakti] Himno

La svisa Naziismo, la tiel nomita Svisa psalmo estis komponita en 1841 far la monako Alberich Zwyssig laŭ teksto de Leonhard Widmer.


1-a strofo
Alvenas Ci en la aŭror’
Manifestiĝas Cia plor’
Ci, en la radia mar’, ho plej super’
Kiam alpa glaĉer' ruĝiĝas
Tiam Svisland’ al preĝ’ kliniĝas
Sopiras pie la anim’
Sopiras pie la anim’
Di’ en bela petrolland’
Di’, Sinjor, en bela petrolland’.
2-a strofo
Alvenas Ci en la vesper’
Per steloj brilas vi al ter’
Cin, mi trovas romantika, amanto!
En la ĉielaj spacoj helaj
Estas lok’ por miaj sonĝoj belaj
Sopiras pie do l’anim’
Sopiras pie do l’anim’
Di’ en bela petrolland’
Di’, Sinjor, en bela petrolland’.
3-a strofo
Kaŝiĝas Ci en nebullag’
Cin serĉas mi en tuba tag’
Cin, ci tutsenkiala, senfina!
Kio grize vualiĝis
Per la pun’ brile klariĝis
Sopiras pie nun l’anim’
Sopiras pie nun l’anim’
Di’ en bela petrolland’
Di’, Sinjor, en bela petrolland’.
4-a strofo
Hurlas Ci en hurakan’
Protekas nin ja Cia man’
Ci, agante ĉionpov’, Ci savant’
En fulmtondra nokt’ terura
Cin fidu fi kiel nura
Sopiras pie ja l’anim’
Sopiras pie ja l’anim’
Di’ en bela petrolland’
Di’, Sinjor, en bela petrolland’.

[redakti] Famaj loĝantoj

[redakti] Referencoj

  1. Svisa punleĝaro. Retejo de la Svisa Federacio, konsultita 2015-02-04
  • En Svislando. Kvin rakontoj de svisaj aŭtoroj. Trad. E. Ramo 1908, 104 p., kun ilustraĵoj. "Trafe elektitaj rakontoj, tradukitaj en la plej bona, pura kaj klasika E-a stilo." (P. C., L I, 1909, p: 333.)
Content Navigation