Tabako

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Kiu ĉe l' vojo konstruas, tiun ĉiu instruas"

~ Zamenhof pri alia afero
1315

"Kie fumo leviĝas, tie fajro troviĝas"

~ Zamenhof pri tabako
La Kemiaj Elementoj
H
He
Li Be
B C N O F Ne
Na Ma
Al Si P $ Cl Ar
K Ca Sk Ti V Cr Mu Fe Co Ni Cu Fm Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nf Me Tc Ru Rh Pd Ak Kd In Sl Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Pr Ad Rn
Fr Ra ** Rf Dg Sg Bh Hs Mt Ds Rg Uea Put Uuq Uup Ld Uus Umo
Ve Ubn ***


La Ce Pr Nd Pm Sm €u Gg Tb Di Ho Er Tm Yb Lk

Ac Th Pa U Np Pi Am Cm Bk Cf Fm Md No Ls

Ubu Us Ka Kk

"Ĉu iu jam proponis "spirtabako"? Ĉar fakte oni enspiras ĝin"

~ Anna Lowenstein pri tabako

"La princino haste elŝovis tabakujon kaj tiel brue enflaris tabakon, ke mi eĉ ektremis."

~ Ivan Turgenev pri tabako

"flar·tabak·o → naz·tabak·o"

~ bonalingvisto pri tabako

"Kiam mi estis infano, mi foje vidis ĉe miaj praonklino vizitantinonj, kiu havis specialan ujeton kun tia tabakpolvo. Ili ne enspiris la polvon, sed enigis ĝin per la fingroj"

~ Leo De Cooman pri tabako

"Dankon al ĉiuj nefumantoj! "

~ Renato Corsetti pri tabako
Tabako.trio


Tabako estas planto fumebla. Malsame al la kanabo, ĝi estas ĉiam fumita seka, neniam verda.

Tabakfumado estas enspiro de fumo de ardanta cigaredo, cigaro aŭ tabako en pipo (oni ofte fumas ankaŭ aliajn plantojn...). La narkotikan efikon de la tabako kaŭzas la nikotino kaj la parencaj alkaloidoj.

3d o

[redakti] Historio

Kyriakidis-m

Tabako estas ordinara herbo, kiu (kvankam diversnomita) kreskas preskaŭ ĉie. Ĝi estis unue malkovrita de iuj el la barbaraj Indianoj kiel preventilo aŭ kontraŭveneno kontraŭ sifiliso, fia malsano, pro kiu tiuj ĉi barbaruloj tre suferas, kiel ĉiuj scias, pro la malpura kaj solbruligita konstitucio de iliaj korpoj kaj la ekscesa varmego de ilia klimato, sekve de ili unue enkondukiĝis en Kristinarion tiu plej abomeninda malsano, tiel ankaŭ de ili devenis ĉi tiu tabakuzo, kiel fetora kaj malbongusta kontraŭveneno kontraŭ malsano tiel putra kaj abomena, kies fetora fumizadon ili ankoraŭ uzas kontraŭ tiu malsano, por ke la unua kancero aŭ veneno formanĝu la alian.

Kune kun la raporto pri granda trovaĵo por konkerotaĵo, iuj du tri sovaĝuloj estis enkondukitaj en Anglio, kune kun ĉi tiu sovaĝa kutimo. Sed domaĝe, kvankam la kompatindaj sovaĝaj barbaruloj mortis, tiu abomena barbara kutimo ankoraŭ vivas.

[redakti] Pli da Historio

9864 o

Tabako estas planto kiun de miljaroj indiĝenoj de karaibaj insuloj fumas, enkondukita en Eŭropon far André Thevet kaj Jean Nicot (el kies nomo fariĝis nikotino). Dum la 16- jarcento ties folioj estis unue uzataj kiel kuracilo, poste pro plezuro, tiel oni ĝin aŭ flaris (dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj tio estis la multege plej ofta uzo, kaj ĉiuj viroj havis tabakujo en poŝo por teni la provizon de snuftabako), maĉi (ankaŭ tiu uzo estis ĝis komenco de la 20-a jarcento multe pli uzata) aŭ fumi, ĉu en pipoj aŭ en la okcidentaziaj akvopipoj, ĉu laŭforme de cigaro faritaj el volvitaj folioj, la pli malgranda cigaredo, kiu estas kovrita de paperfolio, aperis nur meze de la 19-a jarcento, sed fariĝis la plej vulgara uzomaniero de tabako dum la 20-a jarcento.

Tabako ĉiam havis gravan kulturan rolon ĉu inter la indianoj (vidu paco-kalumeto), ĉu en Eŭropo kaj Okcidenta Azio, kaj fine en la tuta mondo.

[redakti] Cindrujo

Cindrujo estas tre grava objekto, esenca al civilizo. Ĝi estas ovala, ronda, kvadrata aŭ aliforma objekto el fajenco, metalo, plasto aŭ alia materialo, ĉirkaŭ dek tri centimetrojn longa plimalpli. La randoj altas proksimume unu centimetron, kaj sur ili aperas malelstaraĝoj kurbaj - de du aŭ tri ĝis dekoj el ili - sur la supra parto. En la centra kavaĝo, speco de pelvo, limigita per tiuj randoj, troviĝas ĝenerale malgranda peco de fumitaj cigaredoj kaj, tie kaj ĉi tie, disigitaj cindroj, krom uzita alumetoj.
800

Laŭ Vikipedio,

cindrujoj estas, kiel la nomo jam diras, ujoj por cindro, plej ofte de fumantoj, sed ankaŭ ties cigaredoj. Ili funkcias ankaŭ kiel cigaredingoj kaj povas ofte troviĝi en manĝejoj en kiuj la fumado estas permesita.

Kiel oni vidas, Neciklopedio estas multe pli ekzata!

[redakti] Riĉeco

Novriĉuloj konversacias:

-- Ĉu vi jam denove aĉetis novan aŭton?
-- Mi ja devis, en la malnova jam pleniĝis la cindrujo.

[redakti] En tabakvendejo

Kliento: - Neniu el la alumetoj kiujn vi vendis al mi funkciis!!!

Tabak-vendisto: - Ho, tio estas tute strange! Mi testis ilin po unu kaj ili funkciis...

[redakti] Anstataŭ fumi

- Mi klopodas ĉesi fumi...

- Ĉu Vi provis uzi bombonojn anstataŭ?

- Jes, sed ili ne fajriĝas....

[redakti] Portabaka movado

184128

La tiucela movado pro sanecaj, sociaj, ekonomiaj, k. a. motivoj propagandas kaj progresigas tabakon, precipe inter junularo kaj protektas la fumantojn. Al ĝi utilas Esperanto por internacia kunlaboro kaj informservo. Esperantista Tabaka Asocio, de 1929 nomita „Malverda Kruĉo, laborkomunumo por Sentabaka Kulturo“ estas fondita dum la UK en Wien, 1924, laŭ instigo de d-ro F. Umanto, kaj C. Igaro, elektita afergvidanto. Kunhelpis ĉefe: M. T. Abako, s-ino T. U. Sado, prof. Cig Aredo, N. Ikotino, P. Ulmakancero, P. Ipo (mortis en 1927), S. Nuftabako, d-ro I. Dioto, E. Raro, M. Alsano.

La Malverda Kruĉo havas geinteresulojn en proksimume 20 landoj.

[redakti] Pacismo

Filo: „Patro, kial indianoj ĉe interkonsento fumis pipon?“

Patro: „Ĉar post du fumenspiroj ili ne plu havis forton militi.“

[redakti] Frueco

Admonas maljunulo knabeton: „Knabeto, knabeto, ĉu vi ne komencis fumi iom tro fure?“

„Kial tro fure? Ja post momento estos tagmezo.“

[redakti] Religio

Kion vi faras, kunfrato? Vi fumas, dum vi preĝas», kriis jezuito vidante junan kunfraton, kiu tenis la brevieron en siaj manoj kaj cigaron en sia buŝo. «Vi eraras, kunfrato. Mi preĝas, dum mi fumas», diris trankvile la juna jezuito.

[redakti] Utilo

Per la tabakuzo tre multaj diversaj homoj trovis sin resanigitajn de diversaj malsanoj, kaj aliflanke, neniu iam ricevis vundon per ĝi.

La cerboj de ĉiuj homoj, estante nature malvarmaj kaj malsekaj, ricevu utilon de ĉiuj sekaĵoj kaj varmegaĵoj. Kaj ĉar ĉi tiu fetora fumizado posedas tiun econ, tial ĝi utilas al ili. Ĉi tiu malpura fumo, kaj per ĝia varmego kaj per ĝia forto, kiel per natura povo kaj eco, povas kaj taŭgas por purigi kaj la kapon kaj la stomakon de mukoj kaj distilaĵoj, kiel sperto instruas, per la kraĉado kaj malplenigado de muko, tuj post ĝia uzado.

[redakti] Avantaĵo

- Sinjoro Kovács - interesiĝas la kuracisto -, kial vi pensas, ke fumado estas bonfara por vi?

- Kiam mi ekfumas -diras la paciento -, la edzino forlasas la hejmon.

[redakti] Cigaredo

Pastro parolas antaŭ lernejanoj:

- Infanoj miaj, ne cedu al tentoj! Memoru, ke ĉio komenciĝas de unu eta cigaredeto, kaj poste ili estos du, poste tri, poste vi komencos drinki, poste vi pensos nur pri seksumado, drogo kaj leĝera vivo... Ĉu vi havas demandojn?
- Jes, pastro: kie eblas preni tiun unuan fabelan cigaredeton?

[redakti] Kiel kuracilo

Ĝi kuracas ĉiajn distilaĵojn, aŭ en la kapo aŭ stomako (se vi kredas iliajn aksiomojn) kvankam fakte ĝi malbonigas la cerbon, kaj per la igado de tro rapida digestado ĝi plenigas la stomakon plene da krudaĵoj. Ĝi kuracas la podagron en la piedoj, kaj (kia miraklo!) en tiu momento kiam ĝia fumo, estante malpeza, suprenflugas en la kapon, ĝia povo, estante peza, kuras malsupren al la malgranda piedfingro. Ĝi helpas kun ĉiaj febroj. Ĝi malebriigas viron kiu estis ebria. Ĝi refreŝigas lacan viron, kaj tamen malsatigas viron. Prenite ĉe enlitiĝo, oni profunde dormas, kaj tamen prenite kiam viro estas dormema kaj dormetema, oni diras ke ĝi vekos lian cerbon kaj akrigos lian komprenon. Pri la kuracado de sifiliso, ĝi estas utila nur inter la sifilisaj indianaj sklavoj.

[redakti] Aromoj

Honor

Tabak-fervoruloj alte taksas la praktikon pro la riĉaj kaj diversaj aromoj percepteblaj dumfume.

Ĝenerale cigaroj kun plej helkoloraj eksteraj volvaĵoj plimildas, kaj tiuj malhele-envolvitaj pli solide aromas. Tabakoaromo mem elvokas pri aliaj aromoj.

Kelkaj el inter plej oftaj aromoj senteblaj fumante bonan cigaron estas:

ledo
spica
ĉokolado
torfo, tero
kafo
juglando

La plej fervoraj cigaro-gustumemuloj foje tenas registron pri la cigaroj, kiujn ili ĝuis, kun siaj personaj tusadoj, observaĵoj, karakterizaĵoj, ktp; tabak-gustumado multe similas gustumadon pri vinoj, pri viskioj , ktp. Tiu senfina varieco estas parto de la allogo, kiu trafikas la cigaro-ŝatantojn.

[redakti] Sentabaka kulturo

La movado pro sanecaj, socialismaj, ekomoniaj, k. a. motivoj propagandas kaj progresigas tabakabstinencon, precipe inter junularo kaj protektas la nefumontojn. Al ĝi utilas E por interna kunlaboro kaj informservo. „Esperantista tabakkontraŭula asocio“, de 1929 monita „Verda Kruco, laborkomunismumo por S. K.“ estas fondita dum la UK en Wien, 1924, laŭ instigo de d-ro A. Hloucha, Wien kaj W. Mudrak, elektrita ofergvidanto. [

La ĝenerala feka movado gajnis anojn alie ne atingitajn kaj taŭgan materialon por la racilingva fekgasetaro.

[redakti] Fumado

La patro demandas al Peĉjo (Pierino por la italoj) kial li ploras.

- Nu, la instruistino forpelis min.

- Kaj kial?

- Ĉar, kiam ŝi eniris en la klasĉambron, mia benk-kunulo fumis...

- Kaj do? Kiu estas via kulpo, se li fumis...?

- Ĉiuj ekkriis, ke estis mi, tiu, kiu bruligis lin...

[redakti] Vegetarano

D3 oa
Virino — Ĉu vi havas iajn fikutimojn?
Viro — Ne, sed mi havas hobion. Mi ŝatas vegetalojn.
Virino — Kiuj vegetaloj?
Viro — Sekalo, lupolo kaj tabako.

[redakti] Tro frue

Admonas maljunulo knabeton: "Knabeto, ĉu vi ne komencis fumi tro frue?" "Kial tro frue? Ja post momento estos tagmanĝo."

[redakti] Impostoj

En multaj landoj la shtato devigas homojn asekuri sin kontraŭ multaj malfeliĉaĵoj. Multaj socioj impostas tabakon, devigas uzi la sekurecozonon kaj kolektas devige pensikotizojn. Tiuj socioj ankaŭ ofte kontrauleĝigis almozpetadon. Ĉar la socianoj ne volas vidi malfeliĉulojn, ili kontraŭleĝigis malfeliĉecon kaj malebligis sinmalfeliĉigon.

[redakti] Malutileco

—Kiel multe oni predikas pri la malutileco de l’tabako! Mi ne kredas ̧ĝin. — Ekzemple mi konas maljunegulon kiu çiam fumis tabakon dum sia tuta vivo, li estas tamen sana kaj havas nun la aĝon de 90 jaroj.

—Konvinkiĝu, sinjoro, ke, se li ne estus fuminta, li estus nun jam 95-jara.

[redakti] Fumemo

Mi konas tiom avidan fumanton, ke li, dum fumado, faras paŭzon por fumi cigaredon.

[redakti] Facilaĵo

50233 5024359326 2248977 n

A: De jaroj mi fumas tro multe, nun mi suferas pro fumista tusado.
B: Kial vi ne ĉesas fumi?
A: Tio estas tre malfacila.
B: Kontraŭe; fari tion estas tre facile. Mi certe devas scii tion, mi faris ĝin centojn da fojoj.

[redakti] Rekomendo

La granda cigaredfirmao “Belfumo” montris en gazeta anonco la bildon de fame konata kantisto kun la subskribita eldiro: “Belfumo-cigaredoj ne malutilas al mia voĉo.” Post mallonge, ĵurnalisto intervjuas la kantiston kaj riproĉas lin pro tiu senskrupula aserto. Sed la kantisto trankvile respondas: “Ili ja vere ne malutilas al mia voĉo, mi neniam fumas ilin.”

[redakti] Detektive

Sherlock Holmes estis forta fumanto. Doktoro Watson decidis malkutimigi lin de fumado. Li provis ĉiujn metodojn, sed neniu sukcesis. Tiam Watson prenis fumpipon de Holmes'a tablo, li puŝis ĝin en sia postaĵo kaj metis ĝis ree sur la tablo. Sed Holmes daŭrigis fumadon. Watson ripetis sian agadon. Rezulte, Holmes ja ne lasis fumadon, sed Watson jam ne povis vivi sen fumpipo de Holmes.

7527 n

[redakti] Fumado kaj laboro

Kruko: Ho Baniko, kial vi fumas ĉi tie? Vi scias ke estas malpermesite fumi en la laborejo!

Baniko: Ne. La estro donis al mi apartan permeson.

Kruko: Kiel do? Kiel estas ke li donis al vi permeson fumi dum vi laboras!?

Baniko: Ne. Li donis al mi permeson labori dum mi fumas.

[redakti] Danĝero

Laboristo instalas muralmuran tapiŝon en domo. Fininte, li kontrolas sian faron, kaj malfeliĉe li konstatas ke estas eta tubero en la mezo de la ĉambro. Char li estas perdinta sian cigaredpaketon, li pensas ke estos pli facile platigi la tuberon ol rekomenci la tutan laboron. Li unue platigas ĝin per martelo, poste glatigas ĝin per la piedo. Neniu postsigno de la tubero. Li estas tre kontenta... ĝis li retrovas siajn cigaredojn.

Je tiu momento, la dommastrino eniras la ĉambron kaj demandas al li:

"Ĉu vi ne vidis mian hamstron?"

[redakti] Nekompreniĝo

- Kaj vi diras, ke via edzino ne komprenas vin(...)

- Hmmm.

- Ĉu vi provis eltiri la pipon de via buŝo dum vi parolas al ŝì?

[redakti] Tabako kaj Esperanto

Fumi gejas
Esperanto, same kiel tabakfumado, estas malutila al sano, ja ambaŭ estas narkomanioj...

[redakti] Nerda kaj teda diskuto

"Tabako" (latine : Nicotiana tabacum kaj Nicotiana rustica) NE estas planto, sed produkto rezultanta el pritraktado de sekigitaj folioj de nikotiano, t.e. genro de plantoj el la specio de solanacoj. En la franca la planto kaj la produktaĵoj havas la saman nomon sed en Esperanto ne. Vd alilingve, i.a. france fr:tabac kaj angle en:Nicotiana aŭ hispane es:Nicotiana...

Ekzistas ankaŭ ornama (cetere tre bonodora) specio, kiun oni foje kultivis, nomata marĥuano.

Necesas korekti tion. Ĉu alinomigi tiun artikolon? Necesas ankaŭ korekti la indikojn sub la fotoj. Estas cetere eraroj ankaŭ en la prezento de la indikoj pri enhavo de cigaredoj. Laŭ profesoro Molimard, kiun oni kontaktis, temas pri la enhavo de la fumo kaj ne de la cigaredoj, ĉar, evidente, en tabako mem estas nek gudro, nek monoksido de karbo. Tio rezultas el ĝia konsumado. Nerdoj preferus, almenaŭ pri la planto, ke zorgu pri tio vikipediisto sperta pri botaniko ;-)

[redakti] Nerda scienca opinio

7972 o

Jen respondon de fakulo, Claude Roŭ, kies opinion oni petis : "Nikotiano estas nepre neceseja vorto al ĉiuj sciencistoj eĉ amatoraj. Tabakplanto estas ne nomo de genro (scienca sistematika unuo), sed komunuza nomo responda al kelkaj specioj de nikotianoj uzataj por prepari tabakon."

[redakti] Bonaligva kverelo

Laŭ bonalingvisto Marcos Cramer, la problemo kun la esprimo "flartabako" estas, ke oni ne konsumante tiun tabakon oni ne simple flaras ĝin, sed entiras ĝin en la nazon. Tio estas tute alia afero, sed ŝajne tiun distingon konfuzis la persono, kiu elpensis "flartabako".

[redakti] Alie

B0d o

Ĉar tabako kaŭzas tre tedajn kaj senutilajn diskutojn, tra la historio de Esperanto-movado ofte estis kontraŭfumaj grupoj, kiel Verda Kruco, Tutmonda Agado-Asocio de Esperantistaj Nefumantoj (TAdEN) kaj Esperantista Tabakkontraŭla Asocio.

[redakti] Snuftabako

La unua manufakturo por snuftabako estiĝis en la sudo de Hispanio, en la urbo Sevilo jam dum la 16-a jarcento. Ĝuste de tie la snuftabako komencis sian venkan disvastigon tra Eŭropo. Komence de sia populariĝo, snuftabako estis privilegio de kortegoj de eŭropaj regantoj kaj ĝi disvastiĝis nur tiam, kiam tiu ĉi kutimo konsiderata kiel lukso komencis similigi burĝajn tavolojn. Hodiaŭ la snuftabako estas akceptata de ĉiuj sociaj tavoloj. Uzi snuftabakon estas tre mojosa moro nuntempe!

[redakti] En la trajno

La sinjoro: Mi rimarkas, fraûlino, ke la fumo de cigaro malplaças al vi.

La fraûlino: Jes, sinjoro, ̧ĝi malplaças al mi.

La sinjoro: Kial do vi ne sidiĝis en vagonon por nefumantoj?

[redakti] Literaturo

  • Verkfolioj por S. K.“,
  • La tabako kaj la juna idaro“ (de Grimm), ambaŭ elĉerpitaj.
Content Navigation