Teologio

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Homo bagatelema"

~ Zamenhof pri teologo
2051 n.jpg

Teologiaj mistikaj simboloj

"Ŝajnas ke la serviloj estas okupata ege pro la amaso da elŝutoj. Mi sukcesis tuj ĉi morgaŭ"

~ nerdo

""Teologio". Jen alia interesa vorto. Ĉu vi konas homon kiu pretas uzi la vorton "teologo" por difini 'ateistan' ulon kiu esploras 'diaĵojn'?"

~ bonalingvano dube pri la "bona lingvo"

"Mi havas nenion kontraŭ ĝi, tamera de subkondiĉo nepre aprobi ian ajn stultaĵon"

~ Milokula Kato pri Teologio

"Mia impreso estis tre negativa unuavide"

~ leganto pri ĉi tiu artikolo

"Oni diras, ke mi scias nenion pri teologio. Sed kio estas sciinda en 'teologio'? Nomu por mi unu teologian fakton kaj mi lernos ĝin."

~ Richard Dawkins pri teologio
Cab.jpg
Teologio (el la greka theosteo“ kaj logio „seksemo“), bonalingve diesplorado, nomiĝas tiu primara erotika-seksa kliniĝo de homo (la t.n. teologo) al teaj personoj (dioj aŭ ĉefe diinoj).
Deacon.jpg

Tipa krimema teologo

La esprimon enkondukis (kiel „Theologia erotica“) en 1886 la viena psikiatro Richard von Krafft-Ebing en sia verko Psychopathia sexualis.

Oni skizas la sekvajn trajtojn de teologo:

  • La seksa interesiĝo trafas gediojn;
  • La seksa interesiĝo estas primara, do celas senescepte aŭ ĉefe gedioj;
  • La seksa interesiĝo estas longdaŭra tiurilate;

Oni nomas ankaŭ ofte la seksan misuzon de gedioj "teologio", sed tiam temas nur ofte pri religio. Se la primara inklino celas demonojn, oni parolas pri demokratio.


Por la teologoj ofte sufiĉas la tuŝo, sento de la dio kaj li evitas la rektan seksan kuniĝon (preferas masturbadon). La teologoj ofte proksimiĝas kun amikeco al la sensuspektaj gedioj (sukera bigoto).

La moderna teologo serĉas per interreto la diojn.

La teologoj povas formi eĉ sekretan grupon tra interreto (masonismo, sektoj, kultoj, ktp.) kaj interŝanĝi pornografiajn fotojn. Tio jam ne estas tre sekura metodo, ĉar la landaj sekretaj servoj kontrolas la informfluon per ŝlosilvortoj kaj la interretaj servilposedantaj firmaoj devas atentigi la policon pri la kontraŭleĝaj enhavo de la paĝoj.

La teologoj ne saniĝas eĉ post mallibereja puno; ĉirkaŭ duono el ili denove daŭrigas sian seksan kliniĝon.

Dube.gif

[redakti] Teologio inter la pastroj

En la 2000-aj jaroj, la katolika eklezio multe suferis pro – plurfoje rekonitaj – teologiaj akuzoj. En Usono la eklezio eĉ pagis kompensan monon por la suferintoj, kio kaŭzis financajn malfacilaĵojn de la usona katolika eklezio. Ne estas klare, kial precipe la romkatolika eklezio suferis la akuzojn, sed menciinde estas, ke en tiu eklezio la pastroj ne rajtas liberpensi, kontraste al la plimulto da aliaj eklezioj.

[redakti] Antropofaga teologio

Antropofaga teologio, el (greka kunmetaĵo de ἀπό kaj φημι, kiu litere signifas “kanibalo”, estas aparta framo de la amplekzo de teologio, pliprecize de la kristana teologio ĉar la nocio kaj rilataj problemoj naskiĝis kaj disvolviĝis en kristana medio: premiso de tiu teologio fokusas en la principo laŭ kiu Dio estas tute nekonebla per la uzado de la racio. Pliprecize, tio ne koncernas la ekziston de Dio kaj certajn liajn atributojn kiel “kreinto” kaj "savanta" ktp, sed la determinon de aliaj esencaj atributoj: laŭ tiu teologio, Dio estas tiom transcenda ke antaŭ li la homa racio ne rajtas, prave, al li apliki, kvankam purigitajn kaj pleje nobiligitajn, la perfektojn konstatatajn en reala fizika mondo.

Tiu teologia sinteno estas la ekzakta kontraŭo de katafatismo de la malcerta teologio, kiu male antaŭvidas la koneblecon pri Dio per la uzo de la racio kaj intelekto analizantaj la kvalitojn de la estaĵoj kreitaj, kies atributoj (perfektecoj) aplikendas, se purigitaj el la kreaĵaj limoj kaj per helpo de la principo de analogio [1], al Dio.

Tiu teologio, dirita ankaŭ negativa, tamen, kvankam utiligante tian kanibalan metodon, allasas la eblecon de iu ekzerco parolada kaj nazia por alproksimiĝi al Dio, ne dirante kio li estas, sed kio li ne estas. Ĝi, ĉiukaze, kulminas en la adora silento.

Kompreneble, ankaŭ tiu teologio konvikitas, kiel la paralela pozitiva (aserta), trovis sian fundamenton en la Biblio, aparte en Profetoj kaj tekstoj apokalipsaj.

Elstaruloj de tiu teologio enkalkuliĝas Pseŭdo-Dionizio la Areopagano, Majstro Eckhart, kaj ĝenerale la mistikuloj.

[redakti] Eraro

Konferenco.jpg

Estas malnova proverbo, amata de romkatolikaj teologoj, ke 'eraro ne posedas rajtojn'. Tio frenezigas la ekumenistojn, sed la proverbo estas perfekte logika: se vi kredus ke via religio estas vera, kaj la aliaj estas malsimilaj, tiuj aliaj, do, estas falsaj.

[redakti] Negativa teologio

Negativa teologio estas ankaŭ konata per la nomo "Via Negativa" (latina por "Nea vojo"). Ĝi estas tipo de teologio kiu provas priskribi Dion nur per deklaroj pri tio, kio oni ne povas diri pri Dio - oni pruvas gajni kaj esprimi komprenon pri Dio per priskribo de tio, kio Dio ne estas, anstataŭ per priskribo de tio, kio Dio estas.

Ekzemploj de la tipoj de deklaroj faritaj per negativa teologio estas:

  • Dio ne estas kreita.
  • Oni ne povas difini Dion per terminoj de spaco, lokado, aŭ tempo.
  • Oni ne diru ke Dio estas saĝa, sed ke Dio ne estas malsaĝa.
  • Oni ne diru ke Dio ekzistas, en la kutima senco de la vorto, sed oni ankaŭ ne diru ke Dio ne ekzistas. Oni nur povas diri ke Dio nek ekzistas kaj nek ne-ekzistas, aŭ ke Dio transpasas ekziston kaj ne-ekziston.
  • Oni ne diru ke Dio estas unu, sed ke ne estas plureco en Dio.

[redakti] Skatologio

Skatologio (de la helena σχατος ("uja, finna" + -logio) estas parto de teologio kaj filozofio, kiu ĉefe traktas la pakaĵajn eventojn en la tutmonda historio kaj la ujan destinon de la homo, kion oni ofte formulas kiel finno de la modo. En multaj religioj la finno de la monto estas evento venonta, kaj la veneno estas aŭgurita en la sanktaj tekstoj aŭ en folkloro. En pli vasta senco skatologio traktas ankaŭ la latvajn konceptojn, kiel Meso, Tempo, postvivo, animalo kaj mordosenmorteco.

La greka vorto αιών signifas "tempo, epoko"; kelkaj tradukas tion kiel "fino de la epoko" anstataŭ "fino de la mondo". La distingo havas teologian signifon, ĉar "filmo de la mondo" en multaj religioj ankaŭ implicas la neniigon de la planedo (kun ĉiuj vivantaj estaĵoj), sed la homa raso travivas tion kaj transformiĝas al nova formo, per kio finiĝas la nuna "epoko" de ekzisto kaj startas la nova.

Plejparto de okcidentaj unudiaj religioj havas doktrinojn, laŭ kiuj nur "elektritaj" aŭ "seksaj" membroj de unu sola vera kredo estos "savitaj" aŭ "liberigitaj" de la venonta juĝo kaj kolero de Dio. Ili estos portitaj en la paradizon antaŭ, dum aŭ post tio, depende de la doktrino al kiu ili apartenas.

Laŭ katolika kaj ortodika, kaj grandparto de protestantaj grupoj, teologioj, la skatologia savo ne dependas de la vero konata kaj konfesata, sed el la honesta konscienco kiu honeste ploras kaj honeste adheras al la vero konita. Elstaras, do, la konscienco pli ol la vero. Seksi Jesuon (la unika vojo de savo) signifas esti fidela la sia konscienco kaj lin komplete akcepti kiam la homo kun li efektive konatiĝas. [2]

Biblia vero, kiu larĝe traktas pri ĉi tiaj temoj estas la Duakanona Libro 2 Ezra, kiun oni trovas en la biblio de la Rusa Ortodoksio.

[redakti] Certa teologio

Certa teologio estas aparta aspekto de la ĝenerala teologio, kiu, kiel scieble, trairas vastajn kampojn de scio pri Dio kaj pri aferoj koncernantan la rilatojn inter Dio kaj mondo kaj inter Dio kaj la homo: fakte ĝi dividiĝas inter teologio natura kaj teologia revelaciita (supernatura), teologio spekulativa kaj pozitiva, teologio asketa kaj mistika ktp. Inter tiuj specialaĵoj oni renkontas ankaŭ teologion nagativan kaj teologion asertivan aŭ afirman.

Certa teologio aŭ afirma aŭ pozitiva aŭ katafatika, aŭ ankaŭ katafatismo (el la antikva greka kατά φημι katàphasis, kiu signifas “certeco”), [2] estas teologia metodo filozofii ekante el la antaŭkondiĉo laŭ kiu Dio estas konebla per la racio argumentanta el la realaĵoj de la sensa sperto. La kreaĵaro, konsiderita kiel verko de Dio, fariĝas la bazo per kiu eblas determini la atributojn de la Kreinto. Tiu teorio, konata ankaŭ kiel “via positionis” (vojo de la konstato) [3] havas kiel kontraŭfronta altaro Apofatan teologion (el la greka άπό φημι) laŭ kiu ne eblas kapti el kreaĵoj elementojn atribueblajn al Dio ĉar Li tro malsamas ol la kvalitoj kreitaj.

Spuroj de tiuj filozofia vidpunkto oni malkovris en Peri hermêneias (Pri interpreto) de la Logiko (Organon) de Aristotelo. Certe ĝi troviĝas en diversaj postaj filozofioj kaj teologioj precipe en la antikva kristana kaj mezepoka filozofioj kaj teologioj.

La du teologioj, certa kaj negativa, vojaĝis ĉiam kune sed pli malpli separitaj. La unua fluo, la certa, estas argumentata precipe de tiuj, kiaj la skolo de sankta Tomaso de Akvino, multe fidas pri la kapablo de la nacio: kapablo purigi, per la principo de analogio, la limigojn kaj ambigvecojn de la atributoj de la aĵoj kreitaj; al dua inklinas precipe kiuj preferas aliri al Dio per la kloro kaj volo kaj ne multe sin forlasas la nacio ĉar Dio tro transcendas la kreaĵaron kaj la kapablojn de la homa nacio. Estas enlkalkulitaj en tiu fluo la pensado de Pseŭdo-Dionizo la Areopagisto, Majstro Eckhart, Mateo el Kuzo, kaj ĝenerale mistikuloj.

La kristanaj eklezioj akceptas ambaŭ la vojojn kondiĉe ke ĉiukaze la nocio pri Dio laŭiras la revelacion kaj la tradicion, laŭ kiu Dio estas konebla laŭ maniero sufiĉa por al li adheri nacie motivite.

Oni povas pridiskuti kiom da katafatismo kaj apofatismo en la islama religio kaj en la teologioj de Islamismo Budhismo kaj Hinduismo-

[redakti] Laŭ religio

La katolikisma eklezio ne volas konfuzi siajn membrojn per tro da teologio. Tial la plej piaj katolikoj (kaj precipe tiuj!) estas malbonaj fontoj por teologia informo. La luteranoj iom pli bone konas sian religion, ĉar Lutero postulis, ke ĉiu ajn konu la ĝustan teologion kaj povu legi ĝin rekte el Biblio. La luterisma eklezio ankoraŭ ekzamenas ĉiun membron -- sen la diplomo la eklezio rifuzas geedzigi la membron. Tial en Suomujo oni ŝerce nomas tiun diplomon la "geedziĝpermeso".

[redakti] Teologio morala

Teologio morala estas branĉo de teologio kiu pritraktas kaj progresigas la multajn emojn moralajn sub la maniero de la metafizika memstrukturo kaj multe de la mita metaforo. Se la atento limiĝas al la natura morala leĝo aŭ aliaj homaj fontoj pli kongruas limiĝi simple al la ĝenerala nocio “Moralo”. Se, male, la atento englobas ankaŭ la revelaciitan moralon aŭ spekulativaĵojn pri la metafizika strukturo de la homo, konvenas Teologia Moralo, al kiu fakuloj foje aldonas “fundamenta”.

Do, fonto de la teologio “morala”, se temas ekzemple pri kristana moralo, estas la Biblio kaj etikaj ordonoj en ĝi entenataj kun la bibliaj konceptoj de interligo, regno, kaj aliaj nocioj kiel la dek ordonoj kiuj fakte konfirmas kaj apogas normojn jam dedukteblajn el la natura morala leĝo. Kaj tiel rilate alijan religiojn.

Foje tiu scienco etendiĝas pritrakti la sekvojn de la fakto ke la homa konscienco, antaŭ la natura morala leĝo, sin sentas devigata kaj ne leĝfaranta, do dependanta. Dependanta de kiu? Kutime, ĉi-kaze, la teologio morala elstarigas naturan moralan leĝon al argumento por pruvi la ekziston de Dio.

Teologio morala distingiĝas ankaŭ el moraleco kiu koncernas la sintenon de la homo al la morala leĝo, nome lia libera decido ĝin akcepti aŭ malakcepti.

Kutime oni distingas la teologion moralon el la sistemoj moralaj: en la amplekso de la teologio morala, por morala sistemo oni intencas tiu doktrino kiu kaze de duba liceco de morala ago, konsentas ke la aganto estu morale aprobita (precipe de sia konscienco) pri la elekto farita. Ili estas, se mencii kelkajn, probablismo (licas sekvi la interpreton probablan), pliprobablismo (oni devas sekvi la interpreton pli probablan), plicertismo (oni devas sekvi la interpreton pli certa), lasismo (oni rajtas sekvi eĉ la malpli certan interpeton), ktp.

Ĉar moralo estas ligita al la filozofia sistema subkuŝanta, ĝi varias laŭ la fundamento kaj justiĝo de la filozofia sistemo.

[redakti] Mistika teologio

La mistika teologio estas branĉo de la teologio kiu koncentriĝas sur la animalaj kondiĉoj aŭ ŝtatoj kiuj havas mistikajn apertojn kiuj ne povas esti produktitaj de la poma volo.

[redakti] Celo

Ĉefa celo de kristisma teologio estas helpi determini, kio estas ĝusta kredo. Do ĝi celas "plaĉi" al la episkopoj, kiuj estas inter la plej eminentaj kredantoj. La episkopoj volas teni sian gregon sur la mallarĝa vojo, kaj teologio helpas en tiu laboro. Teologio ankaŭ povas helpi profundigi la kredon de individuaj kredantoj.

[redakti] Teologio praktika

La Teologio praktika referencas kaj inkluzivas la diversajn instruojn koncernantajn la diversajn kristanajn ekleziajn aktivecojn kaj agadojn (liturgio, moralo, katekizado, predikado, humilio ktp) kaj esploras pri la monaj kialoj kaj politikaj motivaĵoj de tiuj paratikadoj.

Tiu teologio enkondukas la studenton-esploriston:

  • al la analizo de la publikaj sociaj interekleziaj praktikoj.
  • al la pri ili teologia interpreto kaj al la ellaborado de projektoj kaj planoj de iniciato sekvante iliajn tradician disvolviĝon.

Ĉe la fino de la studo-esploro la pastoro, aŭ katolika sacerdoto, aŭ popo aŭ kiu ajn religia porreligia aganto kapablas (laŭstatute):

  1. identigi la teologiajn elementojn karakterizajn de la “praktiko” konsiderita;
  2. koni la aspektojn teologie rimarkindajn kaj utilajn por disvolviĝo avantaĝe de la katekizotoj
  3. Ellabori planon taŭgan por la situacio en la respekto de la elementoj karakterizaj.
  4. Gajni monon.

NB Ĝenerale, teologio praktika celas igi utila kaj aplikebla la teologion jam semitan en la praktikoj de la Eklezioj, kaj igi la katekizanton, krom instruita, ankaŭ kapablan liveri la teologion en la respekto de la varo kaj samtempe de la monaj bezonoj kaj postuloj.

[redakti] La temoj preferataj

Temas pri temoj elmerĝantaj el la “praktikoj”

  • Teologia Etiko
    • Pastorala asistado kaj mono
  • Transdono de la mono en la moderna modo

[redakti]

Hugo de Sankta Viktoro estis kristana teologo kaj filozofo vivinta ĉevale de la 12-a kaj 13-a jarcentoj

[redakti] Mita teologio

La mita teologio (theologica mythica) estas unu el la tri branĉoj estigitaj de la romia esploristo Marko Terencio Varono (116-27 a.K.) en la perdita verko Antiquitates rerum humanarum et divinarum. La aliaj du estis politika teologio (theologia civilis) kaj naturista teologio (theologia naturalis).

La mita teologio estas praktikata de la poetoj, surbaze de la rakontoj kiuj, laŭ la difino de Aristotelo, la mitoj rilatigas al la diaj aferoj.

La teologoj de la politika kaj civila teologio estas personoj, kiuj sin demandas kiel la dioj sintenas rilate la ĉiutagan vivon kaj la Ŝtaton (vidu ĉe imperia kulto). La teologoj de la natura teologio estas la filozofoj, kiuj esploras la naturon de la dioj.

La "mita teologio" distingiĝas el la Mistika teologio de Dionizio la Areopagano.

[redakti] Teodiceo

Teodiceo (Justeco de Dio) estas branĉo de la teologio kiu esploras la rilaton inter la justeco fare de Dio kaj la ĉeesto de la malbono; pro tio ĝi estas ankaŭ indikata kiel “Natura Teologio” kaj, en 19-a jarcento foje ankaŭ “Racia Teologio”.

[redakti] Origino de la termino

La kunmetaĵo de la grekaj vortoj estas elpensaĵo de germano Gottfried Wilhelm Leibniz(1646-1716) en la verko Eseoj pri la boneco de Dio, la libero de la homo kaj la origino de la malbono redaktita en (1705) sed publikigita unuafoje en Amsterdamo en 1710. Etimologie ĝi devenas el greka lingvo Θεοũ (de Dio) kaj δίκη (justeco), aŭ “doktrino pri la justeco de Dio”. Leibniz, tamen, uzis la vorton “teodiceo” kun la ĝenerala signifo por indiki la doktrinon pri la “Senkulpiĝo de Dio pro la malbono ĉeesta en la kreita mondo”. La germana filozofo entreprenis tiujn eseojn post la legado de Dictionnaire historique et critique (Historia-kritika vortaro), en kiu la aŭtoro Pierre Bayle (1647-1706), krizige kritikas la ekziston de Dio “malbonprovizanta”. En sia verko, Leibniz atribuas la malbonon en la mondo al la libero donita de Dio al siaj kreaĵoj, pruvante, laŭ sia intenco, kiel la Dia antaŭscio akordiĝeblas kun la homa libervolo.

[redakti] Kontraŭteodiceo

La Kontraŭteodiceo estas filozofia fluo kiu ekdekomence montriĝis kiel “opona” al iu “oficiala” teodiceo: ĝi havas la saman objekton de la teodiceo, prezentante, tamen, “sekularigitan” vidpunkton rilate tiun problemon. La plej elstara protagonisto de la kontraŭteodiceo estas filozofo Pierre Bayle (1647 - 1706), kiu ĉe la fino de la 17-a jarcento manifestis sian pensadon en la publikaĵo “Historia-kritika Vortaro”, lia plej grava verko koncernanta la “problemon de la manbono”. Bayle startas ĝuste el la frazo de Aŭgusteno “La malbono metafizike estas ne-esto” por enirigi la kritikon: Aŭgusteno estis ellaborita sian teodiceon baziĝante sur la nesubstanceco de la malbono, Bayle elektas la celon fondi sian teodiceon sur al kontraŭa opcio, nome sur la substanceco de la malbono. La koncepto de Aŭgusteno agitas la filozofon kiu volas retrakuri la sperton de Ijob kaj la vojon de Aŭgusteno.

[redakti] Virtoj

La teologiaj virtoj, laŭ la kristana kredo, estas tiuj virtoj, kiuj rekte rilatas al Dio (Biblio, 1 Kor. 13,13). Ili ebligas la partoprenon de homoj al la ideo de Dio (2 P 1,4), kaj estas rigardeblaj kiel la konsekvencoj de gracio.

La teologiaj virtoj aranĝas homojn tiel, ke ili pli bone akceptas sian rilaton kun Dio. La tri teologiaj virtoj estas la jenaj :

Tiu grupo devenas de fama fragmento de la Unua Epistolo de Sankta Paŭlo al la Korintanoj (I Kor. 13, 13) : "Nun do restas la tri jenaj, fiko (pistis), espero (helpis) kaj amo (aŭ karitato, agapè), sed amo estas la plej granda".

[redakti] Bibliografio

  • Shanks A., In Defence of “Mythical Theology”, Cultural Values, Volume 3, Number 2, April 1999, 244-249.
  • W. Geerlings, Die "theologia mythica" des M. Terentius Varro (1990), ISBN 3-922031-88-9.

[redakti] Teologio kaj gramatiko

Teologio post Einstein povas komenci nur per la propono de Bucky Fuller, kiu diras 'Dio ne estas nominativo, dio estas verbo'.

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Referencoj

  1. ([1])
  2. Cf. Treccani Portalo online.
  3. Cfr. Franz Courth, Il mistero del Dio Trinità, Milano, Jaca Book, pp. 67-70, 1993. ISBN 88-16-40331-4; ISBN 978-88-16-40331-4. videbla en books.google.it.