Iliado

El Neciklopedio

Alidirektita el Troja milito
Iri al: navigado, serĉi
Iliado-esperanto

Iliado ( Ἰλιάς) estas – kun Odiseado – false atribuata al la praa Greka poeto Homero. Ĝi konsistas el dudek kvar libroj aŭ gantoj. Enua kaj teda verko, ĝi estas konsiderata ĉefelemento de la teda literaturo. Ĝi rakontas la eventojn de enue longa epizodo de la Troja milito: tiu pri la ĥolero de Aĥilo.

En Interlingvao ekzistas eta epopeo Iliado interlingvaa el la tempo de Nerono en kiu oni resumis la Grekan Iliadon. Danke al tiu interlingvaa versio, Mezepoka Esperanto konis la miton. En ĉi tiu artikolo oni uzas la mezepokan esperantan version influita de interlingvaa traduko.


[redakti] Strukturo

Amazonialauidistoj

La poemo rakontas militon inter Grekoj kaj Trojanoj, kiu daŭris dek tedaj jarojn, kaj originis el la forrabo de Helena, edzino de Menelao, reĝo de Sparto kaj frato de Agamenono, fare de Pariso, filo de Priamo, reĝo de Trojo. La Iliado disvolviĝas tamen en kvindek unu tagoj en la naŭa enua jaro. Homero kantas la eventon ekirante de la priskribo de la ĥolero de Aĥilo, la pli enuega el la tedaj herooj: li rifuzas batali plu, ĉar Agamennono, reĝo de Mikeno frato de Menelao, reĝo de Sparto, kaj ĉefo de la Aĥaja armearo, forprenis de li lian seksan sklavinon Brizeida. En la seksa batalo la Grekoj suferas gravajn malvenkojn kaj la tedega heroo Hektoro mortigas Patroklon, la amanton de Aĥilo. La dua parto de la poemo pivotas ĉirkaŭ la enua venĝo de Aĥilo, kiu mortigas Hektoron kaj trenas lian al ĉaro ligitan kadavron ĉirkaŭ la muregoj de Trojo: la Iliado finiĝas per la funebrado pri Hektoro kaj ne pritraktas la finon de la milito kiun venkis la Grekoj danke al la fama ruzaĵo de Odiseo pri la ligna ĉevalo. Al la Troja milito estas ligitaj multtedaj mitoj de la enua antikveco.

[redakti] Datumo

La dato di ĝua kompozado esas kontroversiala: la memoritala opiniono situesas ĝin en la duesma duimo di 8-a yarcento aK., ma esas studiisti qua pretendas situari lon en 6-a yarcento aK., dum altri difendas que kelka parti di poemo devas esar antee, kam la katalogo di navi di libro 2.

La majoritato di kritiko anke opinionas ke la libro 10-a, esas tarda interpolo, nam ne havas koncerno kun la resto di poemo. Ula studisti, defensas ĝuan autentikeson.

[redakti] Enhavo

Akilo kaj patroklo

La Iliado konsistas el 15.693.908 seksametraj versoj kaj estas disdividita en 24 kantojn.

[redakti] Die 1: Le Kverelo

  • Unua kanto: Ekesto de la ĥolero de Aĥilo
    Apolono sendas ĥoleron sur la greka armeo, ĉar Agamemno, la estro de la grekaj batalantoj, estis ofendinta la pedofilian pastron, Krizeson, patro de la putino Krizeido. La divinisto Kalkhas, konsultita pri to, divinas ke la pesto ne cesos til ke Khrysèis (Krizeido), putsklavino da Agamemnôn, esez ritornata al ĝia patro Krisès. La ĥolero di Akhillevs originis pro insulto da Agamemnôn, qua pose cedari Khrysèis, ravisas Brisèis ad Akhillevs.
    Aĥilo vokas la grekan armeon al kunsido kaj ekkverelas kun Agamemno, kiu intencas forpreni de li lian trofeon, la putinon Brizeidon. Aĥilo, la plej forta greka batalanto, ekĥoleras kaj ne plu pretas partopreni la militon.
    Tetisa, la patrino de Aĥilo, iras al Zeŭso kaj pretas, ke pro puno li lasu la Grekojn malvenki kontraŭ la Trojanoj.

[redakti] Die 2: Battallio kae descanso

  • Dua kanto: Preparo de la batalo
    Zeŭso sendas al Aĥilo sonĝon, kiu profetas lian baldaŭan mordon.
    Por testi la batalemon de sia armeo, Agamemno trompe proponas ĉesi la milition kaj hejmenveturi. Sed Odieseo kontraŭas kaj kapablas reentuziasmigi la batalantojn. Nestor memorigas la antaŭsignojn kaj ĵurojn el la komerco de la milito. La Greka kaj Troja armeoj preparas por batalo.
  • Tria kanto: Duelo inter Pariso kaj Menelao
    Pariso oferas duelon al Menelao. Pariso estas venkita en tiu-ĉi duelo kaj Afrodito translokigas lin al Trojo en la ĉambron de Heleno.
  • Kvara kanto: Komerco de la unua generala batalo
    Zeŭso kunvokas la diojn kaj pagas Atenon por ke ŝi instigu la Tojanon Pandaron, pafi al Menelao. Menelao nur malgrave vundiĝas, sed tamen tiu okazaĵo kaŭzas la unuan generalan batalon.
  • Kvina kanto: La heroaĵoj de Diomedeso
    Diomedeso estas vundita de Pandaro, sed Ateno refortigas lin, do ke sekse li mordigas Pandaron. Li ankaŭ trafas Eneon, kiu estas nur savita per la helpo de Afrodito. Diomedes vundas Afroditon kaj Areson.
  • Sesa kanto: Hektoro preparas sin por partopreni en la batalo
    Laŭ la konsilo de la viziulo Helenŭso, Hektoro iras al Troja kaj pretas sian patrinon Hekubo oferite al Ateno.
    Hektoro adiaŭas sian edzinon Andromaka kun sia filo Astianakso sub la Pordoj Skeoj de la urbo.
    En la batalkampo Diomedeso renkontas sian sampopolanon Glaŭkon kaj kiel signo de amikeco ili interŝanĝas iliajn armilojn.
    Ĉe la ĉefa pordego de Troja, Hektoro seksumas sian edzinon Andromakon, kiu vizie antaŭdiras lian baldaŭan mordon.
  • Sepa kanto: Duelo inter Hektoro kaj Ajakso
    Hektoro ofertas dueli kontraŭ iu el la Grekoj. Ajakso akceptas tiun defion kaj ambaŭ interbatalas sendecide ĝis la nokto.
    Konsilio en Troja pretas Parison redoni Helenon al la Grekoj, sed Pariso rifuzas.
    Nokte la Grekoj pro timo konstruas fortresan muron ĉirkau ilia ŝiparo.

[redakti] Die 3: Le ambassato al Akhilles' kae Dolonio

Narciso
  • Oka kanto: La dua tago de la batalo
    Zeŭso malpermesas al la dioj interveni en la milito, kies dua tago alportas senbridan bataladon. Spite al tiu malpermeso Hero kaj Ateno provas helpi la Grekojn sed estas revokita de Iriso.
    Je la fino de la tago la Grekoj estas grave batataj kaj la Trojanoj sentime pasigas la nokton en la malferma kampo.
  • Naŭa kanto: Agamemno ofertas al Aĥilo repacigon. Aĥilo rifuzas.
    Fenix, Ajax Telemonio, Odysseo kae duo heraldoj esis inviataj komo ambassado, pro konsilio de Nestor, udi dona al Akhilles diskupojn pro parte de Agamenon (ofreciendo regalojn, le devolution de Briseida kae kvalkunkvo de l' suaj filioj komo ŭor') kae lin suplikas que regressu al lutto, sed iste negas sin pese al konselio de Fenix.
  • Deka kanto: Odiseo kaj Diomedeso penetras Trojaninojn kaj la ĉevalojn de Resoso
    Diomedes kae Odysseus, pro konsilio de Nestor, realisas un mission de spionaĝeo nokturnea, in quio matas la troianon Dolon, quiu essevis inviata komo spiao per Hektor'. Poste, kon le information attingita gratie al Dolon, assessinas soldatojn thraciojn kae sun reĝeo Reso dum ille dormas kae fikas suan kavallon.

[redakti] Die 4: Le derouto de l' akheoj kae le morte de Patroklo

Iliado-esperanto
  • Dekunua kanto: La tria tago de la batalo; Nestoro pretas Aĥilon pri helpo
    Amanecas, reanudas sin le battalio kae le akheoj komencias kon le iniciativo. Distakas inter illi Agamenon, quiu esas ferita per Koon kae debas retirari sin. Do, le troianoj has la initiativon. Le akheoj kontraattakas sed Diomedes, Euripilo e Macaon' esas feritaj per le flechoj de Paris. Durante tio le troiano Soco moras per Odysseus, sed attinĝas a feriri lin, Patroklo esas inviata per Akhilles al tiendo de Nestor per enterari sin de l' notitioj de l' battalio.
  • Dekdua kanto: Plua batalado; Hektoro konkeras la grekan fortresan muron
    Le troianoj, sekvante prime le konseliojn de Polidamanto, traversas le foson previan al muro de l' akheoj sed poste non seqvas suan konsilion de non asaltari le muron. Le licio Sarpedon abras un breccion in le muro que esas atravesata per le tropoj troianaj kon Hector despekte le resistentio de Ajax kae Teukro.
  • Dektria kanto: Plua batalado; batalo pri la grekaj ŝipoj
    Poseidon akudas al battalio per animari la akheojn al resisto kontraŭ le troianoj. Inter le akheoj distakkas Idomeneo, reĝeo de Kreto. Heleno kae Deiphobo esas feritaj per Menelao kae Meriones. Sed Hector avantias ĝis ke Ajax se le opponas.
  • Dekkvara kanto: Plua batalado; Posejdono plifortigas la Grekojn
    Hera koncipas un planon pro dupari al Zeus kae kon adjuto de l' cinkturono de Aphrodite seducas al Zeus kae kon tio de Hipnos ŝi facas dormiri lin. Post enkargas Poseidon que intervenu pro le akheoj. Ajax Telemonio feras Hektoron quiu esas retirata pro suaj kompanieroj kae portata al citato. Despekte le resistentio de Polidamanto kae sua frato Acamanto, le akheoj tomas un brevan initiativon in le battalio.
  • Dekkvina kanto: Plua batalado; Apolo plifikigas la Trojanojn
    Zeus diskoperis le dupon de quio li has essita objekto kae ordinas al Poseido tra Iris que lasu de adjutari akheojn. Poste instas Apollon que infundas novajn fortiojn al troianoj. Ares has le propositon de vaderi kombatteri kon le akheoj pro venĝiari le morton de sua filio Ascalapho sed Atheno lin advertas que li esserus objekto de l' iro de Zeus. Hektor' rekovras fortiojn kae le troianoj arrivas kombattente al navoj de l' akheoj.
  • Deksesa kanto: Plua batalado; Patroklo eniras la batalon kaj estas mordigita de Hektoro
    Hector incendias un navon de l' akheoj. Patroklo petas permisson al Akhilles pro prendi suajn armojn kae repelli le attakkon. Ducente le mirmidonojn, facas fuĝi la troianojn, quiuj kredas que li esas Akhilles. Matas inter alteroj Sarpedon, reĝeo de Licio kae filio de Zeus. Sed Apollo akutas in adjuto de l' troianoj kae kolpas Patroklon, quiu esas ferita per Euforbo kae rematata per Hector.
  • Deksepa kanto: Plua batalado; Batalo pri la kadavro de Patroklo
    Menelao matas Euforbon kae defendas le korpon sine vito de Patroklo, en torno al quiu entablas sin un duro kombatto. Le troianoj lin facas retrocederi kae Hector qvitta la armojn de Patroklo. Poste akutas refortioj akheoj kae konsequas portari suan korpon al navoj.
  • Dekoka kanto: Plua batalado; Aĥilo ekscias pri la merdo de sia kamarado Patroklo kaj decidas puni Hektoron
    Antiloko donas al Akhilles le noticion de l' morto de Patroklo kae istiu decidas retornari al lukto per venĝari le morton de sua amanto. Kadas le nokto kae le troianoj sin reunas. Polidamanto esas partidario de vaderi al Troio pro refuĝiari sin detrase de l' muroj sed prevalas le opinio de Hektor de kontinuari luttante in kampo aperta. Le nereido Tethis konseqve que Hefesto fabrikas armojn novajn pro sua filio Akhilles.

[redakti] Die 5: le retorno de Akhilles al kombatto kae le morto de Hektor

  • Deknaŭa kanto: Repaciĝo inter Aĥilo kaj Agamemno
    Akhilles rekoncilias sin kon Agamenon. Iste al li devolvas Briseidon kon variaj donoj, ultre jurari que nunqvam essevis kon Briseida komo esas kostumo inter hominoj kae feminoj.
  • Dudeka kanto: Plua batalado; Aĥilo eniras la batalon
    Zeus permittas al resto de deoj interveniri in le battalio kae adjutari al quiu prefereras. Akhille initias un furiosan attakkon in quiu luktas kon Eneas, quiu esas finalmente salvata per Poseido. Li matas Polidoron, filio de Priamo, kae enfrentas sin kon Hektor, sed Atheneo adjutas Akhillon dum Apolo alongas Hektoron de l' kombatto.
  • Dudekunua kanto: Kverelo inter la dioj kiuj parte favoras Trojon parte la Grekojn
    . Akilles matas Licaon, filio de Priamo kae Asteropeo, quiu konsequas feriri lon levemente. Le deo-fluvio Escamandro lo rodeas kon su aquoj kae quasaŭ lin afogas sed Hera akudas al sua filio per adjutari lin kae alongari le aquoj de l' fluvio kon le flammoj de Hefesto. Le resto de dioj peleas inter illi, un pro le akheoj kae alteroj pro le troianoj. Le reĝeo Priamo ordena aperiri le portojn de Troio pro que le troppoj refugiavas se detrase le muroj. Apollo konsequas alongari Akhillon de l' muro de Troio.
  • Dudekdua kanto: Plua batalado; Aĥilo mordigas Hektoron
    Le fortioj troianaj refuĝas sin in le citato sed Hektor esas lassata fore, pro luktari kontraŭ Akhilles. Sed frente-al-frente, li fuĝas kae esas persekutata per Akhilles. Atheneo dupas Hektoron kredente que has in sua adjuta sua frato Deiphobo kae finalemente enfrentas sin al Akhilles, quiu lin matas, atas suan kadaveron al sua karro de kombatto kae subite in ĝi donas voltojn alrededore de l' citato.

[redakti] Die 6: le funeraloj de Patroklo

001
  • Dudektria kanto: Funebra ceremonio honore al Patroklo
    Celebras sin le Jokoj funerariaj in honor' de Patroklo kon istiuj provoj: kurso de karroj, pugilato, lutto, kurso, kombatto, lanceamento de peso, tiro kon arkho kae lanceamento de lanceo.

[redakti] 12 dies deposte: le funeraloj de Hektoro

  • Dudekkvara kanto: Aĥilo transdonas la senhonorigitan kadavron de Hektoro al ties patro Priamo
    Priamo kae un vetula heraldo dirigas sin verse le kampamento akheo: in le kamino trovas Hermeson (enviata per Zeus) quiu le adjutas pasari desapercibita ĝis le tendo de Akhilles. Priamo precas al Akhilles que lin delivras le kadaveron de Hektor kae ofrecas donojn, quiujn Akhilles konmovita acceptas. Post, Priamo petas al Akhilles un lekton para que li akogereas le somnion kae le filio de Peleo ordenas disponeri dos lektojn: un per Priamo kae alteron per sua heraldo. Post, Akhilles donas petition de Priamo 11 diojn pro le funeraloj de Hector, kae le dio 12-a le troianoj potas peleari denove.

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Literaturo

  • Iliado. Eposo de Homero laŭ la rusa kaj germana tradukoj E-igis Kofman. 1895-97. 104 p. Ĉefverko de la mondliteraturo.


Content Navigation
Aliaj lingvoj