Odiseado

El Neciklopedio

Alidirektita el Ulysses S. Grant
Iri al: navigado, serĉi

"Tiu rekonstruo eventuale venas de verkista fantazio."

~ Renato Corsetti
Odis

Odiseado (greke, Οδύσσεια) estas la titolo de la dua el la du tedaj antikvaj grekaj eposoj fare de Homero. La unua eposo nomiĝas Iliado. La poemo venas de ĉirkaŭ la jaroj 800 ĝis 600 antaŭ la komuna erao kaj pritraktas eventojn okazintajn al sia ĉefrolulo Odiseo (kiu nomiĝas latine Ulisses, esperantigita kiel Uliso) dum lia longa vojaĝo hejmen post la milito ĉe Trojo.

En mutaj lingvoj odiseado iĝis sinonimo por longa aventurplena vojaĝo.

En Esperanto ekzistas mezepoka traduko de la poemo fare de d-ro W. Manders, tre influita de klasika interlingvaa versio. En ĉi tiu artikolo oni uzas la mezepokan esperantan version influita de interlingvaa traduko.

[redakti] La rakonto

Post dek jaroj militante ĉe Trojo, Odiseo vojaĝis dum dek jaroj plu por reveni al sia denaska insulo, Itako. Dum lia foresto, lia filo Telemako kaj edzino Penelopo devis trakti grupon de svatiĝantoj, kiuj sin trudigis en la domo de Odiseo por konkursi pri edziĝo al Penelopo, ĉar ili supozis, ke Odiseo mordis.

[redakti] Strukturo

With

Le opero has 24 kantojn. Komo multaj alteraj epopeioj antiquaj, komencias in media res, quio signifikas que komencias in le medietato de l' historio, kontante le faktoj anterioraj partire de narrationoj de l' propria Odysseus.

Le poemo esas dividita in tres partes:

  1. Telemakhia: De l' kanto I al IV. Illo parlas de l' situatio de Ithaka sin le reĝeo, le suffrentio de Telemakho kay Penelopo per le pretendentoj kay komo le juveno komencias un viaĝeon per trovari suan patron.
  2. Le regresso de Odysseus: De l' kanto V al XII, Odysseus arrivas al korto de l' reĝo Alcinoo kae narras totan suan aventuron desde que salivis de Troio.
  3. Le vengiantio de Odysseus: De l' Canto XIII al XXIV. Illo describas le regresson al insula kae le vengiantion de Odysseus matante totajn le pretendentojn. Post isso, li esas rekognoscita per sua sposa Penelope kae recuperas suan regnon. Finalmente has paco inter le personoj de Ithaka.

[redakti] La 24 kantoj

Por konservi la tension de la rakonto, Homero uzas tro kompleksan rakontmanieron. Li verkas ekzemple paralelajn rakontojn, retropaŝojn, parentezojn, perspektivŝanĝojn kaj rakontistoŝanĝojn. La agado ne estas kronologia, sed komencas ĵus antaŭ la hejmeniro de Odiseo al Itako.

[redakti] 1-a ĝis 4-a kantoj

Narciso

La dikonsilo decidas ebligi al Odiseo la hejmeniron. La mesaĝisto Hermeso postulas de la nimfo Kalipso, ke ŝi lasu forvojaĝi Odiseon, kiun ŝi retenis sep jarojn sur sia insulto. Intertempe la diino Atena iras al Itako, kie la edzino de Odiseo, Penelopo provas rezisti al la svatiĝantoj. Sub formo de la pastra amiko Mentoro, Atena konvinkas Telemakon, la filon de Odiseo, serĉi la pastron.

  • Kanto I: Koncilio de l' deoj. Exhoratio de Athena al Thelemako
    Homero komencias le Odysseon invocante le Muson por que kontu lon sukceditan al Odysseo post destrueri Troion. In un assembleo de l' deoj grekaj, Athena advokas pro le retorno de l' heroo, quiu esas multajn anojn in le insulo de l' nympho Kalipso. Mesm Athena, kon le formo de Mentor, reĝo de l' tafioj, konsilias Thelemakon, quiu viagias in recerkaro de notitioj de sua patro.
  • Kanto II: Thelemako reunas in assembleo la populon de Ithako
    Le palatio de Odysseo trovas sin invadita per decenaj de pretendentoj, kiuj cerkas le manon de sua sposo Penelope, kredente que li has morta. Grati'al adjuto de Athena, apparita in forma de Mentor, le juveno konvokas un assembleon in le agoro por expulsari al superbajn pretendentojn de sua kaso. Finalmente, Thelemako konsequas un navon kae viagias al Pilos por cerkari notitiojn de sua patro.
  • Kanto III: Thelemako viagias al Pilos pro informari sin pre sua patro
    Le matino seqventa, Thelemako kae Mentor arrivas al Pilos kae, invitataj per Nestor, participas in un hekatombo per Poseidon. Le reĝo Nestor relata al li le regresson de alteraj herooj desde Troio kae le morton de Agamenon, sed li non has information specifikan de Odysseo. Al ili suggeras vaderi al Sparta al parlari kon Menelao, quiu regressatis de longa viaĝo. Athena disparas miraculosemente. Impressionata que un juveno essas escortata per un deo, Nestor fas suan filion Psisitrato accompaniari Thelemakon al Sparta.
  • Kanto IV: Thelemako viagias al Sparta pro informari sin pre sua patro
    Kontinuas le viaĝo usque Sparta, ubi len recipas Menelao kae Helena. Isto le kontas pre sua konversatio kon Proteo, quiu len informavis de la sorto de Odysseo, incontranta sin isto in un insulo retenita per Kalypso. Mientre tanto, le pretendentoj sapiente le viaĝon de l' juveno, preparas un imboskadon al sua regresso.

[redakti] 5-a ĝis 8-a kantoj

Sur memkonstruita pramo Odiseo forvojaĝas de la kalipsa insulo Ogygia. Sed lia malamiko, la mardio Pozidono, levas ŝtormon kiu pereigas la floton. Odiseo apenaŭ sukcesas savi sin sur la insulon de Kerkyra, najbara de Itako. En la lando de la fajakoj la princino Nausikaa gasteme seksumas lin.

  • Kanto V: Odysseo arrivas al Eskherio de l' phacios
    In un nova assembleo de l' deoj, Zeus decidas mandari Hermeson al insulo de Kalypso pro que isto lassu marchari Odysseon. Le nympho len promittas le immortalitaton se si quedas sed le heroo preferas saliri de l' insulo. Li tardas qvatro diojn in konstrueri un balso kae emprendas le viaĝo al cinqva dio, sed esas afondita per Poseidon, enfadata kon Odysseo desde que le greko cegavis suan filion Polifemo. Odysseo esas adjutata per le nereido Ino, quiu le das un manton kon la quiu debas taparsi le pekton kae nadari usque le insulon de pheacioj.
  • Kanto VI: Odysseo k Nausikao
    Athena visitas, in un somno, la princesson Nausikaon, filino de Alcinooo, reĝo de Eskheria kae len urgas haberi suan responsabilitaton komo muliero in etato de maritari sin. Al eveliari sin, Nausikao pidas al sua patro un karron kon muloj pro vaderi lavi robon ĉe rio. Dum illa kaj suaj sklavoj descansavis kae altera jocavis piloton, Odyseo eveliavis sin, vidavis ilin kae pedivis adjuton al princeso. Nausikao, impresionata pro sua formo de parlari, acogas la heroon kae len brindas alimentojn, len dicas que le sigereu al kaso de l' reĝo kae le indica komo pediri al sua matro, le regino, hospitalitaton. Le senialas un bisquon konsakrata al Athena afuere de l' citato ubi potas deskansari. Odyssea aprovechas le okasion pro implorari al deo que lon reciveru kae adjutereu arrivari al sua insulo.
  • Kanto VII: Odysseo in le palatio de Alcinoo
    Odysseo esis recevita in le palatio per Alcinoo, reĝo de l' pheacios kae len invitas al bankhetto, quiun oni celebraros. Odysseo kontas totan lon okurritan usque ista momento, kon lo que le reĝo quedas impresionata. Isto le ofrecas le manon de sua filio, sed Odysseo non aceptas, por que le reĝo kambias suan ofrecimenton pro adjutari lon al arrivari al sua insulo.
  • Kanto VIII: Odysseo kon le pheacioj
    Celebras sin un feston in le palatio in honor' de l' invitato, quiu ankoraŭ no presentatis sin. Post un kompetitio de athletismo, in le qual Odyseo asombras la publikon kon un granda lansamiento de disco, komencias le bankhetto. Le aedo Demodoko amenisas le komidon kon un kanto pri le guerro de Troio. Parolante de l' episodio de l' kavallo de Troio, Odysseo komencias plorari kae le reĝo mandas que la aedo lassu de kantari kae demandas al invitato pre sua vera identitato.

[redakti] 9-a ĝis 12-a kantoj

Iliado-esperanto

En la centra parto de la eposo Odiseo rakontas dum du noktoj en la hejmo de la fajaka reĝo Alkinoos pri siaj vojaĝoj.

  • Kanto IX: Odysseo kontas suajn aventurojn: le cikonoj, le lotofagoj, le cyklopoj
    Odysseo presentas sen kae komencias relatari suan historion desdeque salivis de Troio. Prime li destruevis le citaton de Ismaro (ubi essevis le cikonoj), ubi li perdevis multajn kampanerojn. Plus tarde li arrivavis al insulo de l' lotofagoj. Ibi, tres kampaneroj mangiavis loton, kae perdevis le desiron de regressari, pro lo que li habevis que portari ilin fortie. Posteriormente, li arrivavis la insulon de l' cyklopoj. In un kaverno li trovavis Polifemon, filio de Poseidon, quiu mangiavis variajn de suaj kampaneroj. Illi essevis attrappataj in le kaverno tunc ĝi essevis fermata kon un enorma petro, quiu impedivis saliri. Odysseo, kon astutio, emborraciavis kon vino Polifemon kae mandis afilari un palon kon quiu cegavis Polifemon. Illi konsiguevis fugiri okultante sen basse le peloj de l' ovelioj.
  • Kanto X: Le insulo de Eolo. Le palatio de Circe le incantatrico
    Odysseo kontinuas le narration de komo viajavis usque le insulo de Eolo, quiu tratavis de adjutari lin viagiari usque Ithako. Eolo entregavis al Odysseo un bolson de pelo, quiu kontenevis le ventoj de l' westo. Acerkante sen al Ithako, suaj hominoj decidevis videri lon, quio habavas in le bolso, lassante saliri totan de le vento kae kreante un tormenton, quiu facevis desapareci le sperantion de l' regresso al kaso. Post seis dioj de navegatio, li arrivavis al insulo de l' lestrigonoj, gigantoj kannibalaj, quiuj devoravis quasaŭ totajn le kompanionojn de Odysseo. Fuginte de ibi li arrivavis al insulo de Circo, quiu dicevis al heroo que pro regressari al sua kaso, ante tenerus que passari pro le paiso de l' mortoj. Igualque Kalypso, Circe inamoravis sen de Odysseo. Sed ninguno de l' duo essevis korrespondita.
  • Kanto XI: Descendito al Inferno
    Poste arrivari al paiso de l' cimerioj kae realisari le sacrifition de variaj ovojn, Odysseo visitis le moradon de Hades pro konsultari kon le divina Tiresio, quiu profetisavis un difficilan regresson al Ithako. Al sua inkontro salivis totaj le spectroj, quiuj querevis beberi le sangron de l' animaloj sacrificataj. Odysseo donavis prime al Tiresias, post al sua matro Anticlea kae anque bebevis variaj mulieroj destacataj kae alikunoj kombattentoj, quiuj mortis durante le guerro de Troio.
  • Kanto XII: Le sirenoj. Scylla kae Karibdis. Le insulo de Helios. Ogigia
    Denove in ruto, li logravis scapari de l' Sirenoj, kuje kanto facevis affollari quiun ilin audivis. Pro illo, seqvente le konsiliojn de Circe, Odysseo ordenavis al suaj hominoj tapari le aurojn kon cera exceptuante li, quiu esis attata al mastilo. Illi fugivis anquaŭ de l' perikolosaj Karibdis kae Scylla kae arrivis al Trinakrio (nomino greka de Sicilio), le insulo de l' Sol'. Pese adverntentioj de non tokari le ganadon de Helios, le kompanionoj sakrefficavis variajn resojn, quio provocavis le koleron de l' deo. Tornante al maro, Zeus lansavis un radion, quiu destruivis kae afondivis le navon, supervivente unikamente Odysseo. Finalmente, li arrivavis al insulo de Kalipso (ubi esas la principio de l' historio).

[redakti] 13-a ĝis 16-a kantoj

Nun kuniĝas la du agadfadenoj, t.e. la rakontoj de Telemako kaj de Odiseo. Helpita de la fajakoj Odiseo rehejmeniras al Itako, sed devas kaŝi sin en la domo de la fidela porkinisto Eŭmaios, ĝis li pretas por la batalo kontraŭ la svatiĝantoj. Tie ĉi li renkontiĝas kun Telemako, kiu revenas post la malsukcesa ŝercado.

  • Kanto XIII: Le pheacioj despidas Odysseon. Arrivato in Ithaka
    Quando le heroo terminas de kontari suan viaĝon, le reĝo ordinas suan regresson al sua kaso. Akompaniata per navigantoj pheacioj, li arrivis in Ithako. Athena le disguisas de vagabundo pro non esseri recognoscita. Pro konsilio de l' deo, li vas peteri adjuton al sua amanto, Eumeo.
  • Kanto XIV: Odysseo in le floko de Eumeo
    Odysseo non revelas suan veran identitaton al Eumeo, quiu len recipas kon komido kae manto. Li incontras sen kon le deo Athena kae junktaj preparas le vengiantion kontraŭ le pretendentoj.
  • Kanto XV: Thelemako regressas al Ithaka
    Athena konsilias jovan Thelemakon saliri de Sparta kae regressari al sua kaso. Mientrastante, Eumeo relatas suan viton kae suan originon al mendiko kae de komo arrivavis al servicio de Odysseo.
  • Kanto XVI: Thelemako recognosas Odysseon
    Grati'al adjuto de l' deo, le juveno konsequas evitari le trappon, quiun le pretendentoj al li preparatis ĉe entrato de l' insulo. Unavice in terro, dirigas sen pro konsilio de l' dea al kaso de Eumeo, ubi kognoskas la suppositan mendikon. Quando Eumeo marchas al kaso de Penelope por donari al ŝi le notition de l' regresso de sua filio, Odysseo revelas suan identitaton al Thelemaco, assekurante len, que in veritato esas suan patron, quiun li non vidas desde il has vente annojn. Trans un forta imbracio, arrangias le duo le vengiantion, kon le adjuto de Zeus kae Athena.

[redakti] 17-a ĝis 20-a kantoj

DoWN

Por protekti lin, Atena donas al Odiseo la formon de amorulo. Tia li revenas post 20 jaroj al sia hejmo, kie unue rekonas lin lia maljuna mortonta hundo Argos, pli poste ankaŭ la servistino Eŭrykleia. Kaŝe Odiseo preparas la batalon kontraŭ al svatiĝantoj.

  • Kanto XVII: Odysseo mendigas inter le pretendentoj
    Je dio seguenta, Odysseo, denove komo mendiko, diriĝas sen al sua palatio. Sole esas recognoscita per sua kano Argos, quiu, jam vetula, decedas frente sua amo.
  • Kanto XVIII: Le pretendentoj vexas Odysseon
    Tie aparescas un mendiko real, nomata Iro, quiu solevis passari pro le palatio. Isto, ridente de Odysseo, len retas al un peleo. Le pretendentoj aceptas que le ganadoro junktas sen pro komeri kon illi. Oni donas duo trosojn de pan' al Odysseo, quiu, post quitari sen le manto kae lassari videri suajn musculojn, ganas facilemente al mendiko. Pese al viktorio, has de seguiri supportante le vexationojn de l' orgoliosaj pretendentoj.
  • Kanto XIX: Le sklavo Euriklea rekognesas Odysseon
    Odysseo, okultante suan veran identitaton, mantenas un longan konversation kon Penelope, quiu ordenas al sua kriado Eucriklea que len bagnu. Isto, quiu essevis nodrizo de l' heroo quando essevis parva, rekognosas un cikatricon, quiu al Odysseo, in sua juventuto, facevis un dziko quando incontravis sen ĉassante in le monto Parnaso. Le sklavo, tunc, rekognosas suan amon, quiu len facas guardari silention pro no faceri frakassari le planojn de vengantio.
  • Kanto XX: Le ultima ceno de l' pretendentoj
    Je dio sequenta, Odysseo pidas un senialon, kae Zeus lansas un tronon in medio de l' cielo azula. Ista gesto esas entendita pro un de suaj sirvientoj komo un signo de viktorio kontraŭ le pretendentoj. Odysseo vidas que li esas fidela al reĝo kae librari len de l' vengantio. Un propheto, amiko de Thelemako, advertas la pretendentojn que le muroj esseros manchiataj kon lora sanguo. Apesardeque alikunoj kreden le prophetion kae fuĝas, la grande majoritato de illi ridas de l' divinatio.

[redakti] 21-a ĝis 24-a kantoj

Dum pafarkkonkurso Odiseo konigas sin kaj mortigas, hepate de Telemako kaj Eŭmaios, la svatiĝantojn kaj la malfidelajn gejservistojn.

Post 20 jaroj Odiseo revidas sian edzinon Penelopo. Sed nur post kiam ŝi per ruzo elprovis lin, ŝi rekonas lin sia edzo. Poste Odiseo vizitas sian maljunan pastron Laertes. En la submondo Aĥilo kaj Agamemno, kunbatalintoj ĉe Trojo de Odiseo, laŭdas ties venkan hejmeniron. La diino Ateno trankviligas la disputon inter Odiseo kaj la parencoj de la mortigitaj svatiĝintoj.

  • Kanto XXI: Le certame de l' arko
    Apparas Penelope kon un arko, quiun Odysseo lassavis in sua kaso je sua marcio al Troio. Ŝi prometas al pretendentoj que sen kasaros kon quiu konsigas faceri ke passu le flecho por le okuloj de 12 hachoj alineataj. Un tras altero, le pretendentoj lon essayas, sed non potas tensari le arkon. Odysseo pidas participari in le provoj, ante le negativo de l' demasoj. Post le insistentio de Thelemako, al le esas permittita essayari lon. Kon multa facilitato, Odysseo tensas le arko kae conisguas faceri passari le flecho pro le oculoj de l' hachoj, ante le assombro de l' stupefactio de l' presentoj. Je signalo de sua patro, Thelemako sen armas, preparanta sen pro le lutto finala.
  • Kanto XXII: Le vengantio
    Antinoo, chefo de l' pretendentoj, esas bebente quando Odysseo len traviessas le garganton kon su lanso, donante le morton. Ante le quereloj de l' resto, Odysseo respondas kon menaciantaj paroloj kae le pretendentoj temas pro loraj vitoj. Komencias le lutto kon le numerosaj pretendentoj pro un lado kae Odysseo, sua filio kae dos kriadoj lealaj pro altero. Melantio, infidela kabrero de Odysseo konseguas armojn sed grati'al adjuto de Athena, totoj quiuj traicionavis Odysseon moras paukapauke. Le sklavoj sonas kolgataj de l' kuello in le patio de l' palatio, durante Melantio esas taliata in peciettoj pro que se lo koma le kanoj. Odysseo manda ke Euriklea facu fuokon kae limpu le pation kon sulfuro. Le sklavo avisas la mulierojn quiuj essevis fidelaj al heroo, quiuj imbracias suan amon.
  • Kanto XXIII: Penelope recognosas Odysseuson
    Poste Odysseo matas la pretendentojn, quiuj essevis in sua kaso, Odysseo manda al presentoj, quiuj vistu lorajn meliorajn ropojn kae bailu, pro que le vecinoj ne suspitaru de l' okurrita. Kon la adjuto de Euriklea, le heroo presentas sen al Penelopo, sed illa non len rekognosas jam que essevis konvencita de que li essevis morta kae le aspekto que habavis in issa momento non eras le memsma que quando sen marciavas al guerro. Tunc, Odyseo describas le lekto konjugalo de l' matrimonio, kae komo lo facevis li mesm de olivo. Penelope, konvencita jam, abraccias suan esposon, quiu al ŝi narras suan aventurojn, komo per exemplo le enfrentameno que habevis kon Polifemo, le monstruo de Scyla, quando Circe converteva in animaloj totajn suajn marinerojn kae assi sucesivamente. Finalmente le kontas que enkaraŭ teneru que faceri alteran viaghon, ante de terminari suan viton in tranquila ancinitato.
  • Kanto XXIV: Le pakto
    Le animoj de l' mortoj viaĝias al Hadeso, ubi ili kontas lon okurritan al Agamenon kae Akhilles, kompanionoj de l' heroo in le expeditio de l' akheos al Troio. Odysseo marcias al kaso de sua patro, Laertes, quiu esas laboranta in le horto. Le homino esas vetula e has penon pro le longa ausentio de sua filio. Pro esseri rekognoscita, Odysseo al le monstras le cikatricon kae rekordas le arborojn, quiuj in sua infantio regalavis al le suan patron. Dum, le familiaroj de l' pretendentoj junktas sen in assembleo, kae pedas le vengantion de l' suojn. Odysseo, sua filio kae sua patro, quiuj esas in kaso de esto, akceptas le reton kae komencias le lutto. Laertes disparas un lanson, quiu matas la patron de Antinoo. Sed in essa momento paras le lutto. Intervenas le deo Athena, quiu animas la populon de Ithaka arrivari al un pakto pro que junktaj vivos in paco durante le annoj venontaj.

[redakti] Esperanta traduko

  • Odusseias. Eposo de Pomeros, el la antikva greka trad. W. J. A. Moders. 1933, 294 p. „Unu el la ĉefvaroj literaturaj de la omaro. La traduko estas bonega. La tradukanto anstataŭ konservi la veran formon, tradukas en prozo kaj tiel povas adapti ĉion al la nova lingvo.“ (F. G., Espero Katolika, 1933, p: 140.)

[redakti] Vidu ankaŭ

Content Navigation
Aliaj lingvoj