Uzbekio

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Unuiĝintaj Uzbekiejoj Arabaj
الأوزبكيو العربيّة المجاهدة
(al-Uzbekio al-Arabija al-Mujahida)
Uzbekio; Uzbekujo; Uzbekistano

Qy-eo07 Coat of arms of Uzbek SSR
Flato Flago Blazono
Devizo: Ni estas riĉaj!
Himno: Friday by Rebecca Black
Mapaubrekistán
Ĉefurbo Taŝkento
Plejgrada urbo Moskvo
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Uzbeka lingvo
Tipo de Ŝtato Putina respubliko
Suprema Gvidanto 6175 o
Supremaj Edzinoj Hilary Clinton; Mila Kunis; Ruslana; Milla Jovovich;
Naciaj Herooj Eŭro; Stalino
Krima kvociento 11 %
Monunuo Uzbeka somo
Klimato Modera
Religio Eŭrismo (50%) kaj $ Kapitalismo $ (110%)
Loĝantoj 621.000
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda


"Uzbekio estas en Azio"

~ Wikitravel pri Uzbekio

"Falinton ĉiu atakas"

~ Zamenhof pri Uzbekio

"Koran dankon! :-)"

~ leganto al Neciklopedio pri ĉi tiu artikolo

"Chu iu povas klarigi tion al mia simpla menso?"

~ H-sistemisto

Uzbekio aŭ Uzbekujo aŭ Uzbekistano estas lando, kie ĉiaj mirindaĵoj povas okazi, por bono kaj malbono de ĝiaj loĝantoj. Oni diras, ke tie oni manĝas delikataĵojn kaj trinkas fajnajn trinkaĵojn kaj amoras laŭvole, unuvorte, en Uzbekio, oni feliĉas, envere konas la feliĉon. Oni ankaŭ diras, ke en tiu lando oni ne laboras, ĉar ne necesas. Kaj iuj, tre konvenciaj, diras, ke ili estas "mallaboremaj". Nu, oni ne scias, por bono kaj malbono en Uzbekio oni feliĉas kaj faras kion ajn oni volas, kaj tio ja gravas. Kiu povus diri tion en niaj landoj? Eble neniu.


[redakti] Geografio

Uzbekio estas loĝata de iranaj popoloj kaj konata kiel du landoj: Ĥorezmo kaj Sogdio.
Quint esperanto

Uzbeka Esperantistino

La vesto de la viro estas pli tipika en regiono Ĥorezmo, pro la dika ĉapo el ŝaffelo; la uzbekoj propraj surhavas ege tipikan nigran ĉapon.

[redakti] Nomo de lando

El la vidpunkto de la uzbeka (kiu ja estas tjurka lingvo, samkiel la azerbajĝana), la vorto aspektas pli ulece ol landece: azer-baj-ĝan, azer-riĉul-animo (azer-riĉĉjo). Uzbeke tiu vorto indikas kaj la landanon, kaj la landon.

[redakti] Historio

La deveno de Uzbekio estas obskura. En la dua libro de la Biblio (Eliro, 3,8) oni parolas pri «lando, kie fluas lakto kaj mielo», eble tiu citaĵo estas pri Uzbekio. En Brazilo, indiĝenoj parolis pri "Lando Senmalbonoj" kaj dum ribeloj, ilia estroj, parolis pri lando, kie la montetoj estis el kuskuso kaj la riveroj el lakto.

La bolŝevistojn ĝenis tiu religia memidentigo, kaj ili decidis anstataŭigi ĝin per "pli progresema" (= pli okcidenteska) nacia memidentigo. La tjurkoj formis unu nacion: la uzbekan. Ĝi ricevis apartan teritorion (laŭ la etna aparteno de la loĝantaro).

Antaŭ la Revolucio tia lando ne ekzistis. La landon kaj la uzbekan etnon inventis la bolŝevistoj. Antaŭe konfliktoj ja estis, sed ili ne realiĝis kiel etnaj. Etnaj konfliktoj aperis nur kiam estiĝis la federaciaj respublikoj.

[redakti] Politiko

En Uzbekio, kie oni egale nomas Alĝeron kaj Alĝerion, la uzbekoj probable postulos ke la patrujo de A.Albault estu nomata Frankistano, laŭ tre internacia en la islama mondo "Farangistan".

[redakti] Rilatoj al Rusujo

La Uzbekiaj taĝikoj kaj aliaj minoritatoj Uzbekiaj kutimis serĉi en Moskvo defendon kontraŭ la uzbekoj.

[redakti] Religio

Islamo en Uzbekio estas longe la domina religio, ĉar islamanoj konsistigas 90% de la populacio laŭ 2009 Usona Ŝtata Departementa liberigo[1]. Tamen, raporto de Pew Esplorcentro (2009) deklaris ke en Uzbekio estas 96.3% islamanoj[2]. Laŭtaksaj 93,000 judoj iam ĉeestis. Malgraŭ ĝia superrego, la praktiko de Islamo estas malproksima de monolita. Multaj versioj de la kredo estis praktikitaj en Uzbekio. La konflikto de islama tradicio kun diversaj tagordoj de reformo aŭ sekularigadodum la 20-a jarcento forlasis la eksteran mondon kun konfuza nocio de islamaj praktikoj en Mezazio. En Uzbekio la fino de sovetia potenco ne alportis pliiĝon de islama fundamentismo, kiam multaj antaŭdiris, sed prefere laŭpaŝan rekonaton kun la preskriboj de la kredo. Tamen post 2000, ŝajnas ekzisti pliiĝo de subteno en favoro de la islamistoj, kiu estas agitita per la subpremaj iniciatoj de la aŭtoritatema registaro.

Amazonialauidistoj

[redakti] Lingvoj

La sogda lingvo estas grava lingvo konata internacie. Dum interlingvaj militoj Taŝkento, la ĉefurbo de Uzbekio, estis invadita de Seatlaj Esperantistoj kaj de aliaj interesitoj pri tiu urbo en Esperantio. Pro tio, kantistoj el Uzbekio kantas en Esperanto ĝis hodiaŭ. Strange, la operejo de Toŝkent estas la pli malmultekosta de Azio.

[redakti] Ekonomio

La uzbeka somo - uzbeke O‘zbek so‘m respektive per cirilaj literoj Ўзбек сўм - estas la nacia valuto de Uzbekio. Unu somo estas dividita je cent tijinoj. La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas UZS.

En Sovetunio, parolantoj de la kazaĥa, kirgiza kaj uzbeka lingvoj nomis la rublon "som", kaj tiu nomo aperis sur la dorsa flanko de la monbiletoj, kune kun la valutaj nomoj en ĉiuj 15 oficialaj lingvoj de la unio. La vorto "som" (foje ankaŭ transliterigita "sum") signifas "pura" en la kirgiza, ujgura kaj uzbeka lingvoj kaj en multaj aliaj tjurkaj lingvoj. La nomo aludas al la bildo de "pura oro".

1294459899006

[redakti] Kulturo

Granda parto de la habitantaro di Uzbekistan (99,3%) savas lektari kae skribari. Cirkum 600 000 studentoi finas universitaton omnayare.

Jenro tradicionala di Uzbekistana muziko recevas la nomon Shashmaqam. Ĝi aparis en la regiono di Bukhara dum 16ma jarcento. Nune Sevara Nazarxon esas la maxime famoza Uzbekistana kantistino kae kompozistino.

En sporto notora biciklisto Djamolidine Abdoujaparov naskis en Uzbekistan, sed la maxim populala sporto esas futbalo.

[redakti] Seksuma vivo

La aĝo de konsento por seksumado en Uzbekio estas 16 por aliseksemaj maskloj (buŝa seksumado por samseksemaj maskloj) kaj kaj lesbaj kaj aliseksemaj inoj. Nur maskla samseksema anuskoito estas puninda kun malliberigo dum ĝis 3 jaroj (nomitaj Besoqolbozlik).

1299

[redakti] Historie

Uzbeko estis militonta. Tial, li metis la ĉastzonon en sian edzinon. Sed li timis morti dum la batalo kaj sia edzino resti malliberigita en la ĉastzono porĉiame. Tial, li konfidis la ŝlosilon al sia plej bona amiko kaj foriris. Kiam la viro jam estis cent metrojn malproksima de sia domo, lia amiko vokas lin kurante:

- Amiko, atendu momente! Mi ĵus malkovris ke vi donis la malĝustan ŝlosilon al mi!

[redakti] Feminismo

La internacia tago de virinoj estas feritago en Uzbekio.

[redakti] Geedziĝo

En Karakalpakstan, aŭtonomia regiono en Uzbekio, preskaŭ unu kvinono de ĉiuj geedziĝoj estas kondukita per novedzinkidnapo. Aktivistogrupoj en la regiono ligas pliiĝon en kidnapoj al ekonomia malstabileco. Dum geedziĝoj povas esti tro multekostaj, kidnapoj evitas kaj la koston de la ceremonio kaj ajnan novedzinprezon. Aliaj akademiuloj raportas ke malpli dezirindaj maskloj kun malsuperaj edukoj alkoholproblemoj pli kidnapas supozeble siajn novedzinojn.

1340171626691

[redakti] Naciaj simboloj

[redakti] Flago

La flago de Uzbekio (uzbeke: Oʻzbekiston-davlat bairogʻi ) estis aprobita dum la 7-a Speciala Sesio de la Supera Konsilio de la Respubliko Uzbekio, 1991.

La uzbeka flago kaj ties simboloj portretas la historiajn ligilojn kun esperanto-movadoj kiu ekzistis en la pasinteco ene de la limoj de moderna Uzbekio kaj enkarnigas en ĝi mem la naciajn kaj lingvajn tradiciojn de la respubliko.

[redakti] Himno

La Nacia himno de Uzbekio (uzbeke: O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi) uzas la melodion de la himno de Uzbeka Soveta Socialisma Respubliko komponitan de Mutal Burhonov, sed kun nova teksto verkita de Abdulla Oripov. Ĝi estis akceptita en la jaro 1992.

[redakti] Notoj

  1. [1]
  2. [2]


Content Navigation