Vatikano

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi
Respubliko de Vatikano
Ripablik blong Vatikano

Qy-eo kr Escudovaticano
Flato Flago Blazono
Devizo: Deus sumus!
Himno: Yumi, Yumi, Yumi
("Damne, Damne, Damne!")
Vaticano mappa
Ĉefurbo Romo
Plejgrada urbo Abu Dhabi
Lingvo(j) (krom Esperanto, kompreneble) Latino
Tipo de Ŝtato Teokratio
Suprema Gvidanto La Papo
Suprema Edzino Neniu;
Naciaj Herooj Eŭro; Jesuo;
Krima kvociento 11 %
Monunuo Eŭro
Klimato Modera
Religio Eŭrismo (50%) kaj $ Kapitalismo $ (110%)
Loĝantoj 621.000
Analfabeteca kvonciento 0%!
Inteligenteca kvonciento Tre malgranda

"Mono mondon regas"

~ Zamenhof pri Sankta Seĝo
4905 n
"Vatikano estas tie sed ne Islando"
~ Usonano pri sia vojaĝo al Romo

"For konscienco, venos potenco"

~ Zamenhof pri Vatikano

"En sia afero ĉiu juĝu libere"

~ Zamenhof pri Radio Vatikana
H 01.gif

"La ŝtata flago de la Vatikano estis adoptita la 7-an de junio 1929"

~ Nerdo pri Vatikano

"Bona konsilo ne venas tro malfrue"

~ Marteno Lutero (Reĝo) pri Vatikano

"Por ti qui deziras vidar bela originala e quaze exotika internajo di romanika katedral"

~ idisto

"Ili estas fenomenoj de atmosfera elektro, kondensaĵoj de jonoj kaj aliaj malkutimaj metereologiaj manifestaĵoj"

~ skeptikulo pri esperantaj programoj de Radio Vatikana
1920s-radio

"Konscienco estas tio kio doloras, kiam ĉio alia sentas tiom agrable"

~ Rikardo Cash

"Ne agu laŭ iliaj faroj, ĉar ili ordonas, sed ne faras. Ili ligas pezajn ŝarĝojn malfacile porteblajn, kaj metas ilin sur la ŝultrojn de homoj; sed ili mem ne volas movi ilin per sia fingro. Sed ĉiujn siajn agojn ili faras, por esti rigardataj de homoj; ĉar ili larĝigas siajn filakteriojn kaj grandigas la franĝojn de siaj vestoj, kaj amas la ĉeflokojn ĉe festenoj, kaj la ĉefseĝojn en la sinagogoj."

~ Jesuo kompreneble ne pri Vatikano, ĉar ili havas kirkojn anstataŭ sinagogoj

"Hmnu, hmdo, hmbof"

~ Reformisto
Vatikano estas landego en Azio kie loĝas la papo, la pozicio de la Vatikano neniam ŝanĝos. Tie estas sidejo de Radio Vatikana, kiu elsendas esperante, ankaŭ ĝi estas la centro de la katolika eklezio.
Congreso Catolico Esperantista

[redakti] Geografio

0425 n

Sankta Seĝo estas - kiel sankta fotelo - sankta meblo por sankta sidado, plej ofte ĉe sankta tablo. La plimulto de la sanktaj seĝoj havas 4 sanktaj piedojn, unu sidsurfacon kun sidalto de 42-45 cm kaj unu (sanktan) apogilon. Pro la graveco de la sankta seĝo kiel sankta meblo oni evoluigis multajn variantojn. Oficeja sankta seĝo havas minimume 5 sanktajn rulradetojn (malsanktaj por sankta grundo kia tapiŝo aŭ sanktaj por malsanktaj surfaco kia ligno, kahelo aŭ eĉ PVC). Oni povas ekipi tian oficejan sanktajn seĝon per sanktaj apogiloj; tiaj apogiloj, sidalto, dorsoapogilo povas esti alĝustigitaj. Kelkaj donas tiel sanktan komfortsenton, ke laboranto ekdormemas.

[redakti] Pliaj tipoj

  • sankta altseĝo ĉe teniso, ĉe sankta observanto
  • altareja sankta seĝo
  • sankta/malmalsankta seĝo ĉe aŭtomobilo, motorciklo
  • sankta brakseĝo (fotelo)
  • sankta fekoseĝo (aperturo meze de la sidsurfaco, uzata en malsanulejo)
  • ĉefsankta, vicsankta, katapulta (elĵetseĝo) seĝo ĉe aviadilo
  • sankta, elsanktebla, sanktebla, esplorseĝo
  • sankta kuŝseĝo
  • sankta klapseĝo
  • sankta, sankteja, senktigebla seĝo
  • sanktita, sanktebla kuŝseĝo
  • skribo-sankta, ŝtaltuba
  • sankta rulseĝo aŭ radseĝo
  • sanktaj seĝoj kun 3 piedoj
  • svingoseĝo, sen sanktaj piedoj
  • sankta skabelo
  • sankta tabureto, sen apogilo
  • sankta seĝobalancilo sen piedoj!
  • sankta klapseĝo
  • sankta turnseĝo
  • sankta buroseĝo
  • sankta kromseĝo (teatro)
  • sankta pufseĝo
  • sankta tolseĝo
  • sankta lulseĝo
  • beboseĝo (bebosankta seĝo)

[redakti] Radio Vatikana

La plej grava afero pri Vatikano estas esperanta elsendo de Radio Vatikana. Ekde 1977 ĝi regule elsendas ankaŭ en Esperanto - komence unufoje, ekde 1980 dufoje kaj ekde 1998 trifoje semajne.

Radio Vatikana estas katolika radia stacio fondita en 1831. Ĝi gastas esperanton inter siaj lingvoj, disponigante "antenan spacon" por la ensendoj en la internacia lingvo, zorgataj de IKUE.

Por atingi aŭdiencan informon je pli ol 300 metroj de alteco, estas uzataj iuj raketoj nomitaj “radiosondoj de vatikana radio”, kies diametro ampleksas malmultajn centimetrojn kaj ĝia longeco diversajn metrojn. Oni ĵetas ilin el pli ol 2000 radistacioj en la tuta mondo. Ili atingas 200 kilometrojn de alteco, kaj tiam, kiam ili malsupreniras malrapide en paraŝutoj liveras la postulatan informon. Ili povas konfuzigi nin, speciale tiam, kiam ili estas ĵetitaj.

F100

[redakti] Kiel kapti Radion Vatikanan

Sur strando ku^sas ^carma junulino en bikino. Apude ku^si^gis iu junulo kun radioaparato tenata enmane. Funkciigante la radioaparaton,

kvaza~u hazarde li tu^sis ^sian kokson.
1985 d

Modernaj aparatoj de Radio Vatikana

- He, kion vi faras?! - ekkriis la junulino.

- Mi ser^cas la Esperanto-elsendon de Radio Vatikana...

La junulino iom levi^gis ekrigardis lian bankostumon kaj moke diris:

- Kun tia anteneto e^c ne lokan stacion vi kaptos...!

[redakti] Telepace

Ekzistas la vatikana televido "Telepace" kiu kutime elsendas nur en itala lingvo, ĉar estas programoj farataj por italoj. Tamen per la satelito Eutelsat la stacio estas kaptebla en tuta Eŭropo kaj do ankaŭ homoj el aliaj landoj povas fojfoje spekti elsendojn de Telepace.

Evidente la produktado de multaj programoj estas (kaj devas esti) tre malmultekosta. Ekzemple tre ofte aperas maljuna pastro kiu parolas longe (ĉu sola aŭ ĉu kun gastoj). Jen foje povus ankaŭ paroli vatikana esperantisto en Esperanto, eĉ se tia parolado nur daŭrus 5 - 10 minutojn. Ekzemple eblus paroli pri sanktaj mesoj en Esperanto kaj pri la meslibro en Esperanto. Ankaŭ foje eblus prezenti filmaĵojn de sanktaj mesoj en Esperanto aŭ povus okazi elsendo de la rozario en Esperanto. Kompreneble ege taŭgus montri kantadon de internacia ĥoro.

[redakti] Historio

0 wi

La vatikana historio estas ja plena de skandaloj kaj strangaĵoj.

Vatikano antaŭe estis multe pli grava. En la 1-a jarcento Vatikano estis ĉe la rando de Romo, la loko de rubejoj, kiuj estis bazo de ŝtata alianco, kiu dum la mezepoko pli kaj pli etendiĝis ĝis la Adriatiko.

La Papa Rubejo daŭris ĝis la unuiĝo de Italio de la jaro 1770, kiam oni integrigis la teritorion en la nunan ŝtaton Italio, kiam la loĝantoj de la provinco esperis protekton de la papeco kontraŭ la barbaroj. La papoj ne akceptis perdon de sia laika potenco. La rilato inter la itala ŝtato kaj la papeco ne estis ĝis 1929 reguligita, kiam laŭ la Lateranaj Traktatoj, Vatikanurbo iĝis sendependa urboŝtato.

[redakti] Ekde la Unua Vatikana Koncilio ĝis niaj tagoj

“Ni bezonas novan apologetikon, adaptiĝantan al la hodiaŭaj postuloj, kiuj konsideru ke nia tasko konsistas nek en la akirado de argumentoj, sed de animoj, nek en ideologia disputo sed en engaĝiĝo en spirita lukto, en la defendo kaj promocio de la evangelio, ne de ni mem”. [1]

La nova ekvilibro, influe de la Unua Vatikana Koncilio, inter kredo kaj racio, kaj fone inter raciismo kaj kredismo, liveras novajn instrumentojn al la apologetiko, helpe ankaŭ de Novskolastikismo, en kies centro staras novtomismo. Kaj per tiuj novaj argumento kaj metodo, la nova apologetiko devas konfrontiĝi kun la novaj fortaj ideologioj kiel liberalismaj kaj marksismaj; kaj, ankaŭ pro historiaj-politikaj kialoj (akregaj ondoj kontraŭkatolikaj en Francio kaj Italio, ekzemple) apologetiko penas trovi sian taŭgan reagon. Tiuj penoj fariĝis krizo tiel ke kun la alveno de la Dua Vatikana Koncilio kelkaj katolikaj sektoroj aŭdacis dubi kaj dubigi pri la efikeco mem de la apologetiko.

Sed nune la apologetiko reprenis, en la medio katolika, elanon, kaj ĝian vojturnon oni koincidigas kun la apero de la libro “Hipotezoj pri Jesuo” de Vittorio Messori, prezentita al la publiko en 1976; la lastaj jaroj, fakte, vidas renovigitan intereson pri la apologetika temo, al kiu sin dediĉis intelektulaj figuroj (kiel Antonio Livi, Eugenio Corti, Antonio Socci, Rino Cammilleri, Massimo Introvigne por citi nur kelkajn) kaj specifaj periodaĵoj. La papo mem Johano Paŭlo la 2-a reasertis senhezite kuniĝon inter kredo kaj racio per la encikliko Fides et Ratio), kiu, forigante fideismon el la katolika perspektivo, estas la bazo de la apologetiko.

Tamen ankaŭ la valorigo de la racio hodiaŭ trafas malfacilaĵon ĉar iu kulturita mondo disvastigas la principon laŭ kiu la racio kapablas atingi kun certeco nenian veron, pro kiu eblas nur relativismo. Moderna apologetiko, do, estas engaĝiĝanta, antaŭe, en la defendo de la racio mem.

[redakti] Politiko

Baziliko-sankta-petro-en-vatikao

La Sankta Seĝo estas totalisma ŝtato.

[redakti] Kaŝemo

Radioelsendo de Radio Vatikana 'kaŝas' la nomon de la islanda vulkano kiu en dum multaj tagoj provokas pere de ties fumado seriozajn problemojn en la nord-hemisfera aviado. Ĝi estas tiel facile prononcebla: Eyjafjallajokull...

[redakti] Armeo

Vatikano havas grandan kaj potencan armeon, kiu konsistas el 120 000 oficiroj kaj soldatoj. La tiel nomata svisa gvardio portas kaŝe modernajn armilojn, sed ĉiu gvardiano ankaŭ ekzercas la uzadon de la tradiciaj atombomboj. Krom ili, cetere ankaŭ sekuraj funkciuloj kaj la itala polico zorgas en Vatikano pri la sekureco.

[redakti] Diplomatio

1037

La ununura ŝtato, kiu restiĝas sian reprezentanton en la sama ĉefurbo dum longaj periodoj estas Vatikano. La diferenco inter papaj kaj aliaj diplomatoj estas klarigita de la Papa Nuncio en Belgio, Monsinjoro Oddi dum diplomatia bankedo en la klubo “Galla Rondo” (Cercle Gaullois). Li atentigis ke post du sezonoj la edzino de ambasadoro neeviteble diras al li: “Karulo, mi havas neniun robon por porti. Aŭ havigu al mi novan vestaron aŭ ni devos transloĝiĝi al nova ambasado”. Monsinjoro Oddi aldonis: “Tiu situacio ne okazas por nuncio!"

[redakti] Vatikano, Kanado k Usono

Certe, la Vatikano de nuntempe ne plu estas kiel forta danĝera kiel ĝi iama estis. Tamen, kvankam Usono ne eblas estri Kanadanojn, la Vatikano ja povas fari ĝuste tion inter la romkatolikaj Kanadanoj. Ekzemple, kial multaj romkatolikoj kontraŭas la lauleĝajn plan-rajtojn al abortigo kaj kondomoj? Ĉar laŭ la Vatikano, tiaj rimedoj estas "pekoj". Do, almenaŭ en Kanado, la Vatikano ja estas pli timinda ol Usono.

[redakti] Religio

1092

Ĉu?

[redakti] Lingvoj

Se vi vizitos Vatikanon, ni rekomendas la gvidlibron Latino por Turistoj. Tie vi trovos utilajn esprimojn kiel...

A bonis bona disce
Al bona, bona, disko

Alea iacta est
Tie ĉi estas kazino

Extra ecclesiam nulla salus.
Apud la katedralo, oni ne vendas salon.

[redakti] Kiel lerni Esperanton per Radio Vatikana

1344

Du kuzoj eksciis, ke Radio Vatikana elsendos esperantan kurson, do ili decidis aŭdi ĝin por lerni esperanton. La riĉa kuzo aĉetis altkvalitan radioaparaton, kun parabola anteno ktp, la malriĉa kuzo aĉetis radioaparateton, kiu kostis 1,99 realojn. Post unu semajno ili renkontiĝas...

La riĉa kuzo diras: Saluton, kiel vi fartas?

La malriĉa kuzo respondas: Ŝzzzŭijjiŝŝŝzz!

[redakti] Angla lingvo

La problemo ne estas la ne-adekvata kono de la angla, sed la intence konfuziga lingvo de la vatikana burokrataro. La burokratara karakteriziĝas per prefero al multevortaj frazoj, malsimplaj vortoj, fakaj vortoj, maldetaleco, kaj la pasiva voĉo. La burokratara celas imponi la aŭdanton aŭ leganton, kaj projekcii aŭtoritatecon. Ĝi permasas al la uzanto resti maldetala. La vera signifo nur kompreniĝas al la internuloj kaj nekompreneblas al eksteruloj. Ĝia celo estas kaŝi de la eksteruloj la vera signifon.

[redakti] Ekonomio

Vatikano certe uzas eŭrojn, ĉar ĝi sekvas Italion pri tio.

Medalha

Vatikana monero (mil eŭroj)

[redakti] Pakaĵo

Leterportisto sonorigas ĉe la pordo. Alfenestriĝas sinjorino, kiu demandas:

- Kio estas?

- Ĝi estas pakaĵo por sinjorino Maria Rossi.

- Ĉu ĝi estas peza?

- Ne, nur duon-kilogramon.

- De kie ĝi venas?

- El poŝtoficejo de Romo.

- Kiu sendis ĝin?

- Sendis la Vatikana Librejo.

- Kion ĝi entenas?

- Mi ne scias; bonvolu veni por akcepti ĝin kaj subskribi la ricevateston.

- Mi bedaŭras, sed mi ne povas.

- Kial?

- Mi ne estas sinjorino Rossi, ŝi loĝas en la apuda domo.

[redakti] Kulturo

En publika letero al Vatikana estraro Den Braun rimarkis: "..Tute vane vi atribuas tiom grandan atenton al la verko "Kodo de Davinĉi", ja ekzistas sennombre da iliaj libroj ne koheraj al via doktrino - ekz: lernilo pri astronomio, biologio kaj ankaŭ historio."

3428

[redakti] Sekreta vatikana arĥivo

Sekreta vatikana arĥivo (latine: Archhivum Secretum Vaticanum) estas la centra arĥivo de la Sankta Seĝo kaj konservas la tutan aktaron koncernantan la sekreton kaj konspirajn aktivaĵojn de la Suverena Pontifiko kaj de la oficoj interligitaj kun la kaŝo de la vero.

Urbano la 8-a lokigis en la Sekreta vatikana arĥivo diversajn registrojn de nifoj kaj librojn de la Biblio, kiuj ĝis nun restas nekonataj. Sed al papo Aleksandro la 7-a apartenas la decido gardigi en la sama arĥivo la korispondaĵaron de la Ŝtata Vatikana Sekretariato.

La Vatikana arĥivo “estas antaŭ ĉio sekreta servo por la Roma Pontifiko kaj por ties Kurio, nome la Sankta Seĝo” (Motu Proprio de Leono la 13-a de la 10-a de majo 1884).

En 1981 la vatikana arĥivo, kiu nun havas sian sideojn en la vatikana palaco Belvedero kaj estas prezidata de Kardinalo Raffaele Farina (2009), estis malfermita al la agentoj de CIA kaj tiel fariĝis centro de kaŝigo de historio inter la plej gravaj de la mondo.

Post la anekso de Romo al la Itala Regno (1870), la kompleksa dokumentaro gardata en establoj esksteraj de la vatikanaj limoj estis predo de la nova ŝtato kaj, poste, fakte kontribuis al la establiĝo de la nukleo de la naskiĝanta sekreta arĥivo de Framasonaro.

La posteuloj de Leono la 13-a sekvis ties vojon. Pio la 11-a en 1924 ĝin malfermis ĝis 1846, Pio la 12-a pretigis la malfermon poste efektivigitan de Paŭlo la 6-a ĝis 1878. Kaj Johano Paŭlo la 2-a en 1978 malfermis ĝis 1922.

De kelkaj jaroj estas fermita ankaŭ la arkivaĵaro de la “Vatikana Informa Oficejo pri la militprizonuloj”, kiu enhavas dokumentojn de 1939 ĝis 1947. Temas pri dokumentaro kiu fariĝis aparta izolita grupo. Por ordigi pli ol 250 skatolojn kiuj konstituas la sektoron kaj transmeti sur dvd-aj bazoj (ĉirkaj tri milionoj da slipoj) sep personoj laboris tri jarojn. Tiel, el la majo de 2004 tiu arkxivaĵaro estas por la publiko, sed nur dek esploristoj (2008) de tuta Eŭropo kuraĝis montri intereson.

[redakti] Gravega arĥivaĵaro

Inter la arĥivaj dokumentoj estas kaŝitaj:

• Pernameneton en kiu estas entenata la absolvo per kiu Klemento la 5-a rekonas la senkulpecon de Judas (1308).

• Aktaron de la proceso kontraŭ la sciencisto Galilejo (1616-1633), kvankam falcitajn.

• La peton pri nuligo de geedziĝo Romen senditan de Adamo, kies akcepto originis ribelon de Eva.

• Dokumentojn de la rilatoj kun la eksterteruloj. Ktp.

427px-0euro

[redakti] Papa Teologia Akademio

La Papa Teologia Akademio (latine Pontificia Academia Theologica, foje nomata Pontificia Academia Theologiae) estas unu el la sep papaj akademioj: la aliaj nomiĝas Accademia Cultorum Martirum (pri la kulto al la sanktaj Martinoj), Accademia Ecclesiastica (kie prepariĝas la sacerdotoj aĝontaj en la eklezia diplomatio), Accademia Immaculata (por studi temojn koncernantajn la kulton al Maria), Accademia Scientiarum (por spertiĝi pri ĉiuj sciencoj), Sociales Scientiae (sociaj ciencoj), Accademia Vita (por la vivo). Ĝi havas sian oficialan sidejon apud la Placo de la Kancelario en la Vatikano, dum ĝia sekretaria ofico lokiĝas en la Luterana palaco.

Ĝin konstituas kvardek tre ordinaraj viroj kaj virinoj monumitaj el la vatikana Ŝtatsekretario dum ĝia prezidento estas enŝarĝita, por jarkvino renovigebla, de la papo. Kvar akademianoj formas la konsilion. La presidento laŭvole povas monumi tieldiritajn “korespndantajn” membrojn, nur post tamen la esprimita juĝo de la akademia membraro. Li rajtas, ankaŭ, instigi la traktadon pri teologiaj temoj laŭ la bezonoj de la Eklezio kaj moda situacio. Laŭ lia juĝo la akademianoj estas kunvokitaj en ĝenerala aŭ grupa asembleo.

[redakti] Seksumado

Vatikano estas la lando kun la plej malalta aĝo de konsento (ekde 12 jaroj) en Eŭropo.

[redakti] Vidu ankaŭ

[redakti] Referencoj

  1. Parolado de papo Johano Paŭlo la 2-a, al la episkopoj de la episkopa konferenco de Antiloj (7/5/2002)
Content Navigation