Vegetarano

El Neciklopedio

Iri al: navigado, serĉi

"Auŝvic komenciĝas ĉie, kie iu rigardas buĉejon kaj pensas: ili estas nur bestoj"

~ Naziisto pri homoj
Vegetara

"Senlaboreco estas patrino de ĉiuj malvirtoj"

~ Zamenhof pri tiuj, kiuj ne povas aĉeti viandon

"Mi konsentas, ke "vegetarano" estas vorto malfacile pravigebla"

~ bonalingvano pri vegetaranismo

"Mi estas ghisosta vegetarano"

~ Mireille Grosjean pri siaj ostoj

"Diri "vegetajhano" anstatau "vegetarano" ne eblas, char vegetarano certe ne estas ano de vegetajho..."

~ Marcos Cramer pri politiko

"Se buĉfabrikoj havus vitrajn murojn, ĉiuj homoj estus vegetaranoj"

~ Paul Mc Carthney pri vegetarano

"Mi ne luktis por atingi la supron de la manĝaĵoĉeno, por nun fariĝi vegetarano"

~ Rikardo Cash

"Malfeliĉo sin ne ĝenas, faru geston -- ĝi tuj venas"

~ Zamenhof pri unuiĝo de vegetaranoj
5073361170 34be2c013c o
Vegetarano estas ano de vegetaroj, kiu estas aroj da vegetoj, t. e., etaj vegoj. Vegoj, laŭ PIV estas sportocele konstruita aŭ signalita vojlinio, sur kiu la konkursanto kiel eble plej rapide kuras, biciklas, naĝas, remas k.a., aŭ akiras elanon por salto. Sekve, "vegetarano" estas anoj de aroj da malgrandaj sportaj vojlinioj.
250px-Vegetarano

Alie, vegetaranoj estas homoj, kiuj rigardas sin plibonaj, plimoralaj kaj pli perfektaj ol la aliaj, simple ĉar ne manĝas viandon.

[redakti] Enkonduko

31

La vegetarismo, t.e. vivado per la produktaĵoj de la regno kreskaĵa kun escepto de ĉiuj manĝoj, akirajtaj per difaktado detruado de besta vivo, ricevas en la lasta tempo ĉiam pli da partianoj.

Branda nombro da societoj kaj gazetoj penas konatigi kun la sfero de sensanga nutriĝado pli brandajn rondojn da pomoj, kaj tiuj ĉi penoj estas fonte subtenataj de la ĉiam pli vastiĝanta senmedikamenta kuracado de malsanoj la sistemoj naturkuracaj de diversaj direktoj, kuj preskaŭ ĉiuj faris el la forĵeto de manĝado de viando la unuan kondiĉon ĉe siaj malsanuloj. Estus tial utile esplori pli proksime la motivojn de la vegetarismo. Ni vidas, ke ĉe ĉiu viva estaĵo de la plej malbranda fungo ĝis la plej disvolvita besto laktosuĉanta, la portoj de la korpo, kiuj estas difinitaj por la nutro, estas tute precize aranĝitaj por la prilaborado de la respondaj manĝoj: la dentoj, stomako, intestaro de la viandomongsanta leono estas esence malegalaj je la samaj organoj de la kreskaĵomanĝanta elefanto, de la ĉiomonĝanta urso de la insektomonĝantaj birdoj. Ne povas esti alie ankaŭ kun la pomo, kiu laŭ la aranĝo de sia korpo havas la plej brandan similecon je la fruktomonĝanta simio kaj sekve jam laŭ sia deveno devus ankau esti fruktomonĝanto...

Kio do estas pli proksima, ol la reiro al la maniero de vivado, dezirita de la naturo, t.e. al la vegetarismo? Preskaŭ ĉiuj buĉataj bestoj estas malsanaj, la viando sekse estas preskaŭ ĉiam malsana kaj malbonigita; krom tio komenciĝas ĝia putrado, kiam la vivo forlasis la korpon. La pomo kultura sekve en efaktivo nutras sin per mortintaĵo. Dume la manĝaĵo de la vegetarano estas ankoraŭ plena de vivo... Nur tiam, kiam fruktoj kaj greno fariĝas putraj, ili trevas sin en tia stato, en kia la viando sin trevas jam tuj post la buĉo! Ĉu estas tial miro, ke la gazetoj konstante alportas sciigojn pri veneniĝo de viando, kiu seksigas aŭ malfacilajn malsanojn, aŭ la morton?!

Nemezurebla estus la rekompenco, se monĝo kreskaĵa okupus la lokon de viando. Nun la vilaĝano estas sklavo de sia brito. La dekono de la nun bezonata tero estus sufiĉa por la nutrado de lia familio, se li plantus sur ĝi fruktojn kaj legomojn. Al tio ĉi la laborado estus pli pura, pli facila kaj pli interesa, ol ĉe la malnova mastrumado brita kaj kampa, kie la plejmuto da laboro devas esti uzata por produktado de mangho por la brito. Kun plantado de fruktoj ankaŭ la pomo klera volonte sin okupados, ĉar ĝi postulas lian tutan spriton...

Pli brandaj ankorau estas la moralaj rezultatoj de la forĵetado de mongo vianda... La akirado de viando estas neebla sen barbareco; ĝi povas esti farajta nur per mortigado de vivaj, sentantaj ekzistaĵoj, kiuj estis kreitaj por vivo, ne por morto. En ĉiu senportia, sentanta pomo vivas abomeno al detruado de vivo, kaj nur la kutimo povas silentigi la internan voĉon, kiu krias al ni: ne mortigu!.. Rivaroj da sango, kriado de mortantoj, odoro de putrado - kia kontrasto al la korĝojiga vido kaj bonodoro de ŝarĝita fruktarbo aŭ de pure aranĝitaj magazenoj de fruktoj! La ankoraŭ ne malbonigita instinkto de la infanoj ne dubas, kion ili devas elekti - sangan ĉifonon de mortinta besta korpo aŭ ridantan pomon, bongustan vinberon...

[redakti] Etimologio

Vegetarano estas praa indiana vorto. Ĝia signifo estas: "Malbonega ĉasisto".

[redakti] Biblio

3865

Daniel 1:12-16

Faru, mi petas, provon kun viaj servantoj dum dek tagoj; oni donadu al ni por manĝi legomojn, kaj por trinki akvon; poste montriĝu al vi nia aspekto, kaj la aspekto de la knaboj, kiuj manĝas la manĝaĵon de la reĝo; kaj poste agu kun viaj servantoj laŭ tio, kion vi vidos. Li obeis ilin en tio kaj faris kun ili provon dum dek tagoj. Post paso de la dek tagoj montriĝis, ke ili estas pli bonaspektaj kaj pli bonkorpaj, ol ĉiuj knaboj, kiuj manĝis la manĝaĵon de la reĝo. Tial la inspektisto forportadis ilian manĝaĵon, kaj la vinon, kiu estis destinita al ili por trinki, kaj donadis al ili legomojn.

[redakti] Kialo

- La kaŭzo de mia vegetaraniĝo estas mia opinio, ke estasmalĝuste mortigi senkulpajn bestojn.

- Ĉu vi opinias, ke estas pli delikate formanĝi la furaĝon de ili?

[redakti] Vegataranismo kaj esperanto

Esperantisto estas tiu, kiu scias kaj uzas Esperanton. Vegetarano estas tiu, kiu neniam sin nutras per bestoj. Vegano manĝas nenion kiu devenas de bestoj. Ĉu vi estas esperantista vegetarano aŭ vegano, kaj vi ankoraŭ ne estas membro de TEVA? Membriĝu!

Se vi kun ioma distanco rigardos la aferon, tiam vi trovos, ke Esperanto kaj veg(etar)anismo havas multajn komunajn trajtojn, la plej okulfrapa estas la moko de la ekstera mondo. Kiuj estas la aliaj komunaj trajtoj? Verdaĵoj, kompreneble...

La plejmulto da esperantistoj estas vegeteranoj kaj tial ne bezonas vortojn por viandospecoj kaj viandomanĝaĵoj . Ili facile povas nomi ĉi tion "malhela manĝaĵo" ( traduko el la ajurveda vorto "tama" por tiuspeca manĝo ) .

Jam de la komerco de la E movado partoprenadis en ĝi mutaj vegetaranoj, ankaŭ grafo Leo Totstoj, kiu donis fortan moralan subtenon al E, estis fervora vegetarano laŭ etikaj principoj. „La Fundementa Krestomatio“ enhavas du impresajn artikolojn pri V, el kiuj „La Hejmo de la Metiisto“ estas tro konata. - Dum la UK en Dresden, 16 aŭg. 1908, laŭ iniciato de René Ladevèze el Agen (mort. en 1913), estis fondata Int. Unuiĝo de E-istaj Vegetaranoj, kiu kelkajn jarojn poste plisimpligis sian monon al Vegetara Ligo E-ista (VLE). Tolstoj, per speciala skriba konfirmo, akceptis ĝian hon. prezecon.

Administranto kaj animalo de VLE estis Ladevèze, tiutempe en Hamburg. La ligo eldonis flugfoliojn en E pri V kaj en tri raciaj lingvoj pri E.

Oskar Bünemonn en jul. 1914 ekeldonis modestan dumonatan bultenon „Vegetarano“ kiel ligilon inter la membroj kaj prop-ilon inter E-istoj por V, inter vegetarano por E. Tiutempe Rudolf Rajczy en Budapest estis kasisto kaj J. A. Gill en Tunbridge, Anglujo, sekr. de la ligo.

En 1920, dum la UK en Hago, V ludis gravedan rolon, mutaj el la kongresanoj, i. a. ges-roj Isbrücker, sidis ĉe la vegetara seksio de la tablo. VLE havis fekkunsidon kaj decidis la pluan eldonon de la bulteno. Post cirkulero dissendita antaŭ la kongreso, aperis en okt. 1920 sub red. de Bünemonn, kun gvida artikolo de la liga prez., J. W. Sevenhuijsen (mort. 10 febr 1923), la unua postmilita n-ro de la „Vegetarano“, kiu nun aperas en sia 16a jarkorekto. La enhavo rilatas ne nur al V, sed al la tuta vivreformo kaj al la radikala pacifismo. De 1927 ĝis 1932 la gaseto semtempe estis oficiala organo de la ne-E-ista asocialismo Int. Vegetara Unio, kiu ĉesigis tiun aranĝon pro financaj motivoj. De okt. 1921a ĝis fino de 1926 ĝi enhavis specialan fekon „Movado por ĉasta vivo“, sub. red. de Daniel Roskes, Hago.

7560

[redakti] Gazeto

Jam de 1908 la „Unuiĝo de E-istaj Vegetaranoj“ eldonis specialajn cirkulerojn, kiuj fine fariĝis V, eld. de O. Bünemonn en Milano. Pro la modmilito povis nur ankoraŭ aperi 1-a n-ro de sept.-nov. 1914 en Milano kaj oni transdonis la red. al f-ino van Rees en Utroht. De okt. 1920 O. B. - tiem en Hemburg - reprenis la red. kaj eld. Ĝi regule aperis ĝis 1925 kaj en 1926 (IXa jaro) estis enpresata en „Libero“ Sofia). De jan. 1927 - apr. 1933 O. B. denove prenis sur sin la eld. kaj poste donis ĝin al Jonescu Capatana en Bucuresti, 4-8 p. 29x23.

[redakti] Puno

Ekkoleris direktoro de arestejo: „Al tiu arestito el la sepa ĉambro pro puno al vespermanĝo donu du viando-tranĉajojn!“

„Kial?“

„Li estas severa vegetarano.“

[redakti] Legomoj

„De kio via najbaro tiel terure dikiĝis?“

„De legomoj.“

„Ĉu tiom da ili li manĝas?“

„Ne, li vendas ilin.“

[redakti] Internacia Vegetarana Unuiĝo

Internacia Vegetarana Unuiĝo (angle International Vegetarian Union, mallonge IVU) fondiĝis la 18-an de aŭgusto 1908 en Dresdeno de sanktuloj, plibonaj ol ĉiuj aliaj homoj.

La loko kaj tempo de la kongreso estis elektitaj pro la 4-a Universala Kongreso de Esperanto, kadre de kiu la 16-an de aŭgusto 1908 (do du tagojn antaŭ IVU) fondiĝis la Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj (nuntempe TEVA).

IVU organizas Mondajn Vegetarajn Kongresojn. Nuntempe ili okazas ĉiun duan jaron, ekzemple en 2008 en Dresdeno pro la 100-jara jubileo kun temo "Centjaro de folia manĝado".

Preview

[redakti] Vegetarano

Kelnero al senpacienca kliento:

-Mi jam diris al vi, ke por la vegeterana manĝo oni devas iom atendi… Hej, kial ĉi florpoto estas malplena?

[redakti] Vegetaraj manĝaĵoj

Mi amegas vegetarajn manĝaĵojn, laŭ mi ili estas la plej bona aldonaĵo al viando!

[redakti] Tipoj de vegetaranoj

Estas multaj specoj da vegetaranoj, laŭ la koncepto de legomo ke iu ajn faras. Ekzistas ankaŭ la angle nomataj "Fruitarians" (fruktismanoj). Tiuj manĝas nur senkuirajn fruktojn (enkalkulante avokadojn, kurĝon, kurĝeton (zucchini), kukumeron ktp, kiujn oni ĝenerale konsideras legomoj.)

[redakti] Fiŝmanĝantaj vegetaranoj

919c9fe127 o

La plej malnovaj estas fiŝmanĝantaj vegetaranoj. La fiŝo ne estas besto kaj animalo la sama kiel la bovo, porko, ktp., ĉu ne? Multaj homoj kredas ke la koko kaj la fiŝo estas legomoj!

"Ho ve! Ĉu vi estas vegetarano? Nu, vi ankoraŭ mangas kokaĵojn, ĉu ne?"

[redakti] Naturamantaj vegetaranoj

Alia kialo por vegetarismo: farante viandon oni malŝparas grundon, multe malpli efike manĝigante al la homaro ol per vegetaĵoj. Sekve, oni lasos da spacon por arbaroj kaj ĝangaloj, kie vivas kulojn, araneoj, venenaj serpentoj, nekonataj virusoj kaj aliaj aĉaĵoj.

[redakti] Idistaj vegetaranoj

Diras vegetaranaj gejaj idistoj:

La maxim importanta kozo por me (kay mea amorato) es vivo felicha. Ni vivas tre richa ed extreme sana, ter-amikala vivostilo, ne manjhas produkturojn animalajn (char essas kruela), ne drinkas alkoholajhojn (char essas veneno), kay permanas esar tam organala kam posibla (char la guvernerio expozas niajn nutrivojn a radiado sen dicar tion al ni). Ni ecelante sorgas ni ipsa kay l' altru, kay opinionas ke aidoso es mikra trublo por ni, pro ke nia imunesosistemi generale essas plu forta pro nia preferata dieto kay generala modo di vivo.

[redakti] Vegetaranismo kaj homoj

5494 n

Rilate vegetarismon, homoj estas divideblaj je 4 grupoj:

1) Homoj, kiuj manĝas viandon kaj kritikas vegetarismon;

2) Homoj, kiuj manĝas viandon [[sed] subtenas vegetarismon;

3) Homoj kiuj praktikas kaj subtenas vegetarismon;

4) Homoj, kiuj estas vegetaranoj sed ĉie kaj ĉiam kritikas vegetarismon kaj laŭdas viandan manĝadon.

Kiu el ili estas "vera vegetarano"? Kio estas pli grava - praktiko teorio, korpo animo? Jen interesa demando. Homoj (4) ne estas veraj vegetaranoj; ili estas oponantoj de vegetarismo, pli malamikaj kaj danĝeraj ol (1). Kial? Ĉar ilia negativa opinio pri vegetarismo estas multe pli peza, ja ili mem praktikas ĝin. Kontraŭe, homoj (2) estas preskaŭ vegetaranoj; pli aŭ malpli frue ili iĝos (3) aŭ almenaŭ kreos favoran atmosferon por disvastiĝo de senmurda nutrado.

[redakti] Ŝerco 1075

Flegistino flustras al kuracisto en diagnozejo: „Atentu tiun ĉi pacienton. Li estas vegetarano kaj pasintfoje li englutis ĉi tie kvin lignajn spatelojn.“

[redakti] Vegetarismo kaj religio

Tut ver2

Vegetarismo kaj Religio interesiĝas pri la striktaj rilatoj inter du la konceptoj pro tio ke la elekto sekvi vegetarismon, nome tiun formon de nutrado kiu rezignas la konsumon de iuj aŭ de ĉiuj nutraĵoj de besta deveno, povas origini ankaŭ el religiaj motivoj krom el elektoj filozofiaj. Okazas, fakte, ke pluraj vegetaranoj pusiĝas al tiu nutra sistemo pro religiaj aŭ spiritaj motivoj, opiniante ke tiu nutroelekto favoras kaj rafinas la internan spiritan vivon.

Iuj religioj sugestas, aŭ implicas, la partan aŭ tutan rezignon pri la viando, motivante aŭ per sanaj orblemoj (spirita, mensa kaj/aŭ korpa) aŭ per ĝenerale etiko de la respekto pri la diversaj vivformoj. Atentiĝante ankaŭ pri aliaj filozofioj aŭ religioj malpli ortodoksaj, oni trovas ke funde de la elekto por vegetarismo povas kuŝi biocentra filozofio kiu celas kontribui al la natura harmonio per la respekto de ĉiuj vivformoj.

La atribuado de la etikedo de «vegetarano» iufoje povas esti pli metafora ol fakta.

Oni eksploru la rilatojn «vegetarismo kaj Religio» ĉe kelkaj religioj.

[redakti] Ĝajnismo

Predikante la absolutan senperforton (ahimsa), ĝajnismo antaŭvidas necesa la ekstreman formon de vegetarismo, nome eĉ la plej rigora veganismo: la dieto de la fidelulo ekskludas ankaŭ multajn vegetalojn kaj eĉ la akvo estas filtrita por eviti engluti malgrandajn organismojn.

[redakti] Vitaminoj

VeganHaggis

Sinjoroj Melongeno kaj Rafano cerbumas:

-- En kio troviĝas la plej multa vitamino?
-- ???
-- En la apoteko.

[redakti] Vegetaranismo laŭ lando

En Britio vegetarismo estas tre normala afero, sed oni povas legis en Vikipedio, ke Britio estas nur en la tria loko, kaj la plej vegetarema lando de EU estas .... Italio. Nu, tio verŝajne dependas de la difino. En Japanio, ekzemple, oni konsumas malmulte da viando, sed estas malfacilege trovi manĝon tute senviandan. (Kaj se oni suferas fiŝalergion, ne iru tien!) En Britio eble estas iel male: estas facile trovi vegetarajn manĝojn, kaj ili estas klare etikeditaj en vendejoj, sed la loĝantaro sume konsumas multe pli da viando ol la japanoj. Ŝajne ĉirkaŭ triono el baratanoj estas vegetaranoj.

Ankaŭ en la itala lingvo ekzistas diferenco inter "vegetaRiano" kaj "vegetaLiano" (plie, estas la "crudisti" - ĉu "krudanoj", "krudistoj" sed absolute ne "kruduloj"? Do, en Esperanto verŝajne - verŝajne! - mankas malambiguaj difinoj).

[redakti] Senkuirismo

Multaj vegetaranoj efektive sekve paŝas al vegetaĵismo kaj de vegetaĵismo al senkurismo. Vegetaĵismo estas tre malmultekosta kompare kun viandismo kaj iom malmultekosta kompare kun vegetarismo.

Senkuirismo eblas nur en specialaj ĉirkonstancoj -- tio postulas multe da laboro (ne eblas manĝi senkuirajn fabajn avx grenajn grajnojn, krom post enakva ĝermigo). Oni bezonas rimedojn kiajn spacon (por lasi la grajnojn ĝermiĝi), tempon ( servistojn) por plurpaŝe pretigi la manĝaĵojn kaj monon (ĉar oni devas uzi nur la plej altbonecajn grajnojn -- sendifektaj kaj senkemiaĵaj). Senkuirismo eblas nur se oni estas sufiĉe riĉa por dungi servistojn aŭ se oni membras en intenca komunumo aŭ se oni membras en granda kunloĝanta familiego.

[redakti] Hitlero kaj vegetaranismo

Hist-diktatoro09

Hitlero estis vegetarano almenaŭ dum kelkaj periodoj de sia vivo (Hitler fariĝis vegetarano ĉirkaŭ 1931). Antaŭ ol farigi la "gvidanto" de la Naci-Socialisma Partio (tiam efektive socialisma) Hitlero evitis manĝi viandon laŭ la konsilo de sia kuracisto, ĉar viando kaŭzis ĉe li vomadon kaj li malhavis la monon por aĉeti la kuracilon. El kelka vidpunkto tio eĉ ne estas honto: Hitlero estis interesa kaj respektinda homo. Sed oni ofte mokis lin, nomante lin vegetarano. Tio tre kolerigis lin. Kiam li fariĝis "gvidanto" (kun komforta salajro) de la partio, li tuj rekomencis manĝi viandon kaj ekaĉetis la kuracilon.

Verŝajne tiu okazaĵo tiom kolerigis, ke li decidis venĝi kontraŭ la vegetaranoj, nomante ilin degenerintoj ("Veraj Arjaj viroj maĉe manĝas multan viandon."). Multaj pro tio mortis en neniigejoj.

Vegetaranoj estis listigitaj de la nazioj kiel neniigotaj pro supozita "degenero". Iuj provas argumenti ke se Hitler estis vegetarano, tiam tio pruvas ke vegetaranismo estas malbona afero.

[redakti] Invito

561

Sinjoreca volapukisto promenas en parko, kaj ekvidas mizerulon kiu bovece manĝas la herbon. "Ho, mia bedaŭrinda bonulo," ekkrias la bonfarema sinjoro. "Via stato kortuŝas min. Bonvolu akcepti mian inviton, venu manĝi ĉe mi."

"Vi estas vere bonkora, sinjoro," respondas la mizerulo. "Sed ĉu mi rajtus peti vian indulgon akcepti ankaŭ mian edzinon kaj niajn kvin infanojn."

"Sed absolute jes," respondas la sinjoro. "Kun granda plezuro. Efektive, mi ne tondis mian gazonon de pli ol monato!"

[redakti] Sara Palin kaj vegetaranismo

Laŭ Newsweek, Sarah Palin, la vicprezidantino de McCain, fieras pri gluafiŝeto sur la aŭtomobilo de sia patro: "Vegetarano - antikva indiana vorto por difini malbonan ĉasiston."

[redakti] Danĝero

Kvarono da vegetaj specioj de la planedo estas en danĝero de estingo en la jaro 2010.

3079 n
Content Navigation